Category: Πρόσωπα-Isambert

  • Στέφανος Βυζάντιος

  • Η Αρναία υποψιάζομαι ότι είναι το ίδιο μέρος το οποίο ο Στέφανος Βυζάντιος ονόμαζε Καλάρνα, τα ίχνη της τελευταίας εμφανίζονται κοντά σε αυτό το τμήμα της ακτής το οποίο αποδίδοταν με τον όρο Turris Calarnaea και ο Μελάς την τοποθετεί ανάμεσα στον Στρυμόνα και το λιμάνι του Κάπρου.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.170)
  • Ο Στέφανος Βυζάντιος αποδίδει την πόλη Λυκόφρων στην Πιερία. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 317)
  • Η Θέραμβος εμφανίζεται στα κείμενα του Στέφανου Βυζάντιου να βρίσκεται σ’ ένα ακρωτήριο, ή πολύ κοντά σε αυτό, για το οποίο, λόγω της θέσης του ο Λυκόφρων, σε ένα κείμενο του σχετικά με τη Φλέγρα, την αρχαία πόλη της Παλλήνης, αναφέρει και τη Θέραμβο.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 156)
  • Παρόλο που ο Στέφανος Βυζάντιος διακρίνει το Σίρις από τις Σέρρες, στην πραγματικότητα είναι το ίδιο μέρος. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 209)
  • Η Αισύμη ονομάστηκε Ημαθία, όπως αναφέρεται από τον Στέφανο Βυζάντιο και τον Λίβιο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 225)
  • Φαίνεται ότι η Άλωρος δεν απείχε πολύ από το Καψοχώρι, η θέση του οποίου, απέναντι από το μυχό του Θερμαϊκού κόλπου, ταυτίζεται με την περιγραφή του Στέφανου Βυζάντιου. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 436)
  • Το πραγματικό όνομα του Τρίουλου (όπως αναφέρεται από τον M. Cousinery) υποπτεύομαι ότι είναι Τράγιλος, καθώς ο Στέφανος Βυζάντιος αναφέρεται σε μια μακεδονική πόλη με αυτό το όνομα αυτό.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 228)
  • Η πόλη Γραίρος πρέπει να είναι η Γάζορος και μαθαίνουμε από τον Στέφανο Βυζάντιο ότι πρόκειται για μακεδονική πόλη.  (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 229)
  • Ο Στέφανος, ο οποίος απαριθμεί πέντε πόλεις με το όνομα Χάλκις, δεν αναφέρει αν υπήρχε πόλη με αυτό το όνομα στη Θρακική Χαλκιδική. (Leake, τόμ. III, σ. 456)
  • Οι Παναίοι αναφέρονται από τον Στέφανο ως φυλή των Εδονέων. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 465)
  • Η κωμόπολη Κουλακία, που αποκαλούταν από τους αρχαίους Έλληνες Χαλάστρα, μνημονεύεται από τον Πλούταρχο και από τον Στέφανο Βυζάντιο. (Isambert, σ.65)

  • Άγιος Διονύσιος

  • Ο Άγιος Διονύσιος ήταν αδερφός του επισκόπου Τραπεζούντας. Καταγόταν από την Κορησό της Καστοριάς. Έγινε ερημίτης στο Άγιο Όρος, όπου το 1380 ο Αλέξιος ο Κομνηνός έχτισε προς τιμή του μια εκκλησία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 116)
  • Στο βάθος του κύκλου υψώνεται στα βόρεια ο Καλόγηρος, μία από τις υψηλότερες κορυφές του Ολύμπου, πάνω στην οποία βρίσκεται σύμφωνα με την παράδοση ο τάφος του Αγίου Διονυσίου. (Isambert, σ. 82)

  • Αντωνίνος

    • Πηγή πληροφοριών για την παλαιότερη ονομασία του Κέλετρου, δηλαδή της Καστοριάς, αποτελεί το οδοιπορικόν του Αντωνίνου. Στο οδοιπορικό η πόλη ονομάζεται “κάστρα”, ονομασία από την οποία οι Έλληνες κατέληξαν στο “Καστοριά”, ενώ οι Αλβανοί εμπνεύστηκαν την ονομασία “Κάστρον”. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)
    • Πολύ αργότερα η ίδια πόλη ( Η Καβάλα) υπήρξε η πρώτη πόλη της ευρωπαϊκής ηπείρου, στην οποία επιβιβάστηκαν οι Απόστολοι Παύλος και Σίλας, για αυτό και κατἀ τους βυζαντινούς χρόνους ονομάστηκε Χριστόπολη. Το όνομα Καβάλα το έλαβε κατά τον μέσο αιώνα. Η ταυτότητα της Νεάπολης, Χριστόπολης και Καβάλας είναι αναμφισβήτητη διά της συμφωνίας των αποστάσεων, όπως δείχνουν τα οδοιπορικά του Αππιανού, της Ιερουσαλήμ και του Αντωνίνου μετά την πραγματική απόσταση που βρίσκεται 13 χιλιόμετρα μεταξύ αυτής και των Φιλίππων.(Isambert,σ.17)
    • Η θέση της Τραϊανούπολης, η οποία ήταν σπουδαία πόλη επί Ρωμαίων και Βυζαντινών και ήκμαζε ως την 16η εκατονταετηρίδα. Αυτό ωστόσο αμφισβητείται από τους αρχαιολόγους. Οι επιτόπιες έρευνες όμως του Viquesnel και του Dumont, κατέδειξαν ότι βρισκόταν μεταξύ των προειρημένων κωμών. Αυτή η θέση αναποκρίνεται στις απαιτήσεις του οδοιπορικού του Αντωνίνου, ο οποίος είχε σημειώσει την απόσταση μεταξύ Αδριανούπολης και Τραϊανούπολης 85 μίλια (περίπου 125 χιλιόμετρα). Αυτή είναι περίπου και η απόσταση της Αδριανούπολης. (Isambert, σ.11 -12)

  • Πασάς Αλή

    • Όταν εισέβαλε στην περιοχή της Κορυτσάς ο Αλή Πασάς συμπεριέλαβε όλα τα εδάφη της στη διοίκηση της Ρούμελης. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 41)
    • Ο Αλή Πασάςσφετερίστηκε τη διοίκηση της Δασσαρητίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.54)
    • Ο Αλή Πασάς ήταν συγγενής με τον Μεχμέτ Μπέη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.35)
    • Η Βέροια κατακτήθηκε από τον Αλή πασά των Ιωαννίνων, ο οποίος εγκατέστησε φρουρά και φρόντισε να διατηρηθεί η εξουσία του στην πόλη έως και το θάνατό του. (Cousinery,τομ.Ι, σ. 71)
    • Αναγνώρισε νωρίς τα πλεονεκτήματα της θέσης των Βοδενών και έγινε για δέκα χρόνια στην περιοχή αυτή Δερβέναγας (Dervént Agá).(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.278)
    • Αν και τώρα η Νάουσα, βρίσκεται υπό την εξουσία του Αλή Πασά, κυβερνάται ακόμα από τους ίδιους ανώτατους άρχοντες, των οποίων η εξουσία είναι γενικώς σεβαστή από όλους τους γείτονες του Πασά και από άλλους άντρες που έχουν εξουσία, συμπεριλαμβανομένων και των ληστών, αν και βρέθηκε σε πόλεμο με όλους αυτούς κατά διαστήματα.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 284)
    • Σε ένα χρόνο ο Αλή πασάς απαίτησε πολλά χρήματα από τους κατοίκους και δεν ανεχόταν πλέον καμία αντίδραση. Αύξησε την αλβανική του φρουρά σε 20 άνδρες οι οποίοι ενώθηκαν με αυτούς που στάθμευαν στη Βέροια και τα Βοδενά, και ήταν αρκετοί για να διατηρήσουν τις περιοχές που τον ενδιέφεραν και να προστατεύσουν τα περάσματα από τους κλέφτες, στους οποίους και χρέωνε, στην Υψηλή Πύλη, την ανάγκη για στρατεύματα στην περιοχή. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 286)
    • Κατά μήκος (της Βέροιας και της Νάουσας) ο Αλή πασάς έστειλε τον έμπιστο του Τεπελενιώτη Μετζομπόνο, ο οποίος είτε τους διασκόρπισε είτε τους πήρε όλους, εκτός από μερικούς άνδρες που ήταν υπό την εξουσία ενός μουσουλμάνου Αλβανού, ονόματι Σουλεϊμάν Προσόβα (Proshóva), ο οποίος είχε 700 άντρες και οι περισσότεροι ήταν χριστιανοί.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.286)
    • Ο Βοεβόδας της Βέροιας είναι ο Χαλίλ Μπέης των Γρεβενών, ο οποίος είχε την έγκριση του Αλή Πασά, του οποίου η επιρροή είχε εδραιωθεί στη Βέροια.Μολονότι οι Βεροιώτες υποπτεύονταν τον Αλή ότι υπήρξε υποκινητής των κλέφτων για να είναι έκδηλη η αναγκαιότητα των υπηρεσιών του στην Πύλη, συμφώνησαν στη σύσταση της αστυνομίας του Μετζομπόνου και παραδέχτηκαν ότι αυτά τα μέρη της Μακεδονίας έχαιραν τώρα υψηλής προστασίας.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.293-294)
    • Ο Αλή Πασάς προσπάθησε να ενθαρρύνει την επιστροφή τους (των κατοίκων του χωριού Καστανιά) και διακήρυξε ότι θα έχτιζε ένα μεγάλο χωριό στο βουνό για τους στρατιώτες του και έτσι θα εξασφάλιζε το σημαντικό αυτό πέρασμα ανάμεσα στην Κάτω και Άνω Μακεδονία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.296)
    • Οι ίδιοι οι Χριστιανοί τον θεωρούν ως ένα δίκαιο, περιποιητικό κυβερνήτη, του οποίου οι εκβιασμοί είναι σχετικά ήπιοι. Γι’αυτό το λόγο η περιοχή (Σέρρες) παρουσιάζεται πιο ευημερείς σε σχέση με κάθε άλλο τμήμα του Αλή Πασά.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 203)
    • Είναι τώρα εικοσιδύο χρόνια από τότε που ο Αλή Πασάς απέκτησε την κυριαρχία στο Λιβάδι. Η σημαντικότητά για εκείνον πηγάζει κυρίως από την εγγύτητα στο πέρασμα που οδηγεί από την Ελασσόνα ή τα Σέρβια στις παραθαλάσσιες πεδιάδες της Μακεδονίας και είναι η πιο άμεση πορεία προς το σύνορο του Ολύμπου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.337)
    • Το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας αποτελούσε για πολλά χρόνια αγαπημένο στέκι των ληστών του Όλυμπου μέχρι που το άγγιξε ο Αλή Πασάς με το μαγικό του ξίφος και τα χωριά του βουνού μετατράπηκαν σε τσιφλίκια του, και οι κλέφτες σε αρματολοί για την προστασία τους. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.348-349)
    • Ο Αλή Πασάς έχτισε την εκκλησία του Πυργητού το 1792, στην προσπάθειά του να κερδίσει την εύνοια των εκεί Χριστιανών.(Isambert, σ.89)

  • Αυτοκράτορας Ιουστινιανός

    • Σύμφωνα με τον Προκόπιο ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός ανοικοδόμησε πάνω στη χερσόνησο της Καστοριάς μια πόλη της Θεσσαλίας με το όνομα Διοκλητιανούπολη και την ονόμασε Ιουστινιανούπολη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)
    • Ο Ιουστινιανός μπόρεσε να αναδείξει την πατρίδα του χάρη στους ιεράρχες του, που έφεραν τους τίτλους των Μητροπολιτών των Ιλλυρίων, των κυρίως Δακών, των παρακτίων Δακών, της δευτέρας Μοισίας, της Δαρδανίας, της Πρεβαλιτιανής επαρχίας, της δευτέρας Μακεδονίας, καθώς και ενός τμήματος της δευτέρας Παννονίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.52)
    • Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός ονόμασε την Αχρίδα Ιουστινιάνα Α΄. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 273)
    • Σύμφωνα με τον Προκόπιο, η Ουλπιάνα ανακατασκευάστηκε από τον Ιουστινιανό, υπό την ονομασία Ιουστινιάνα Δευτέρα. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 476)
    • Ο Ιουστινιανός κατασκεύασε υδραγωγείο και διάφορα άλλα διακοσμητικά κτίσματα στην κωμόπολη Ηράκλεια, την αρχαία Πέρινθο.(Isambert, σ.4)
    • Ο Ιουστινιανός επισκεύασε τα τείχη της Κύρρου. (Isambert,σ.43)
    • Τα Βαδεριανά είναι ο τόπος γέννησης του Ιουστινιανού.(Isambert, σ.32)
    • Επίσης η Ακρόπολη (στα τούρκικα Γεδί- κουλελέρ- Καλεσί, που σημαίνει φρούριο των επτά πύργων, και είναι μετάφραση του ελληνικού ονόματος Επταπύργιο), βρίσκεται προς την άνω πλευρά της πόλης (Θεσσαλονίκη) και και έχει αρχαιότατη καταγωγή. Οι βυζαντινοί αυτοκράτορες Ιουστινιανός και Ζήνων επέφεραν σε αυτήν πολλές επιδιορθώσεις. (Isambert, σ.49)
    • Η Αγία Σοφία λέγεται πως είναι η αρχαία Μητρόπολη της Θεσσαλονίκης και χτίστηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού βάσει κάποιου σχεδίου του αρχιτέκτονα Ανθεμίου από την Κωνσταντινούπολη.(Isambert, σ.50)

  • Τίτος Λίβιος

    • Σύμφωνα με τις περιγραφές του Λίβιου, η Καστοριά εξακολουθούσε να αποτελεί ένα σπουδαίο και αναμφίβολα καθολικό κέντρο, έως και την εποχή που έφτασε εκεί ο Βοημούνδος. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 6)
    • Σύμφωνα με τον Τίτο Λίβιο για να φτάσει κανείς στο Κέλετρον υπήρχε μία και μοναδική στενή διάβαση, καθώς και μία και μοναδική πύλη εισόδου, δηλαδή η σημερινή. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 11)
    • Σύμφωνα με τον Τίτο Λίβιο, η πελασγική πόλη κοντά στο χωριό Σβετεδέλα, που πιστεύεται ότι είναι το Πήλιο, αποτελεί φρούριο πάνω στο δρόμο που οδηγεί από το Κέλετρον στη Δασσαρητία, ένα φρούριο του οποίου η κατοχή προσφερόταν για εκστρατείες κατά της Μακεδονίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.32)
    • Ο Τίτος Λίβιος τοποθετεί τη λίμνη Λυχνιδό στην Ιλλυρία. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.49)
    • Θα μπορούσε ακόμη να φανεί από τον Λίβυο, ότι η Άκανθος είχε ένα λιμάνι σ’ αυτόν τον κόλπο, καθώς στην περιγραφή του για την πορεία του στόλου του Αττάλου και των Ρωμαίων στο Μακεδονικό πόλεμο, 200 π.Χ, μετά την αποτυχία τους στην Κασσανδρία κατέπλευσαν στην Άκανθο, αναφέρει μόνο ότι αυτοί κατέπλευσαν γύρω από το ακρωτήρι του Κανίστρου και αυτό της Τορώνης, υποδηλώνοντας με αυτό το τρόπο ότι αυτοί δεν παρέκαμψαν το ακρωτήρι του Άθου. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 148)
    • Το νοτιοδυτικό ακρωτήρι της Παλλήνης, που από το Λίβιο ονομαζόταν Ποσείδιον και από το Θουκυδίδη Ποσειδόνιον, προφανώς από ένα ναό του Ποσειδώνα ο οποίος βρισκόταν ακριβώς εκεί, ακόμα διατηρεί  την παλαιότερη ονομασία του, που κοινώς προφέρεται Ποσείδι. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 156)
    • Το ίδιο συμπέρασμα μπορεί να έχει εξαχθεί και από τον Λίβιο , που αφηγείται ότι ο Αιμίλιος Παύλος, μετά τη νίκη του στην Πύδνα, παρέλαβε στη Σίρις μία αντιπροσωπεία από τον Περσέα, ο οποίος είχε αποσυρθεί στη Σαμοθράκη. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Η Σίρις περιγράφεται από τον Λίβιο ως μία πόλη της Οδομαντίας. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Ο Λίβιος αναφέρει το όνομα της Πελαγονίας στην αφήγηση της εκστρατείας του Σουλπικίου μόνο ως μια μεγάλη περιφέρεια που περιείχε τα Στύβερρα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.318)
    • Πολλά ίχνη αρχαίων κτιρίων της ρωμαϊκής εποχής υπάρχουν για τα οποία υποθέτουν οι ντόπιοι ότι ανήκαν σε μια πόλη που λεγόταν Τρίπολις, μια παράδοση που ταιριάζει με την ύπαρξη μιας Τριπολίτιδας της Πελαγονίας όπως μαρτυρείται από τον Στράβωνα και που δεν έρχεται σε αντίθεση με αυτή του Λίβιου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.320)
    • Τα Στύβερρα ή Στύμβαρα παρουσιάζονται από τον Πολύβιο και τον Τίτο Λίβιο να βρίσκονται στο πιο γόνιμο μέρος της χώρας, στα βόρεια των Μπιτολίων. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.321)
    • Έχω ήδη επισημάνει πώς ακριβώς η περιγραφή του Λιβίου για το Κέλετρο ταυτίζεται με την Καστοριά. Με βάση αυτό το στοιχείο έχουμε την ακριβή πορεία της προέλασης του Σουλπικίου στην επιστροφή του από την Πελαγονία στην Δασσαρέτιδα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.322)
    • Το Λιβήθριο ήταν τοποθετημένο, όπως προκύπτει από τις εμπορικές συναλλαγές που αναφέρει ο Λίβιος, ανάμεσα στο Δίον και την Ηράκλεια.  (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 422).
    • Ο Μίλο αναφέρεται από το Λίβιο ως ένας από τους αρχηγούς των Μακεδόνων που στάλθηκε στο Πύθιο όταν ο βασιλιάς εγκαταστάθηκε, για πρώτη φορά,  στον Ενιπέα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 432)
    • Ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.226-227)
    • Στη συνέχεια η Αισύμη ονομάστηκε Εμάνθια, όπως μάθαμε από τον Στέφανο, και ο Λίβιος την αναφέρει με αυτό το όνομα, που μαζί με την Αμφίπολη και με τις άλλες πόλεις της Θρακικής ακτής, έκλεισε τις πύλες της εναντίον των Ρωμαίων υπό τον ύπατο Χοστίλιο στον Περσικό Πόλεμο το 170 π.Χ.Α (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.224-5)
    • Η θέση των Στοβών φαίνεται πως ήταν στον Εριγώνα, δέκα με δώδεκα μίλια πάνω από τη διασταύρωση του ποταμού με τον Αξιό. Αυτό ενισχύεται και από το Λίβιο, ο οποίος περιγράφει τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας, στην περιοχή του Δερρίοπου ο οποίος αρδευόταν από τον Εριγώνα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 441)
    • Ο Πολύβιος και ο Λίβιος, ο οποίος τον αντιγράφει σε αυτό το σημείο, βεβαιώνουν, σε αντίθεση με τη σημείωση του Όμηρου για την Ημαθία και την Παιονία, ότι το παλαιότερο όνομα της Ημαθίας ήταν Παιονία (Polyb. l. 24, c. 8.- Liv. l. 40, c.3). (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.  447)
    • Η τοποθεσία της Πέτρας απεικονίζεται από τον Λίβιο και την δείχνει σαν πόλη της Πιερίας στο σύνορο αυτής της επαρχίας στο πέρασμα που οδηγεί στην παραθαλάσσια πεδιάδα από την Περραιβία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.337)
    • Μέσα από τα περάσματα αυτά που αναφέρουν ο Λίβιος και αργότερα ο Πολύβιος μπορούμε να διαλευκάνουμε την αφάνεια με την οποία ο Στράβων με το ελλιπές του κείμενο, αναφέρεται στη γεωγραφία αυτού του σημείου της Ελλάδας, ονομάζοντας πόλεις, πολύ μακριά η μια από την άλλη, και συγχέοντας την Περραιβία της Τρίπολης, με την Πελαγονία της Τρίπολης, η οποία ήταν σε ογδόντα περίπου μίλια απόσταση. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.340)
    • Η Κονίσπολη μοιάζει να είναι το Ευδίερο του Λίβιου, δεκαπέντε μίλια από το ρωμαϊκό στρατόπεδο, ανάμεσα στην Άζωρο και την Δολίχη, προς την κατεύθυνση της Άσκουρις και της Λαπάθου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.350-351)
    • Ο Λίβιος αναφέρεται σε μια Αντιγόνεια του Κρούσιου ανάμεσα στην Αινεία και στην Παλλήνη. Ήταν πιθανώς, μια από τις πόλεις της ακτής αυτής, που αναφέρει ο Ηρόδοτος, που ανακαινίστηκε υπό ενός εκ των Αντιγονιδών. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.460-461)
    • Το όνομα Αινεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθως δεν βρίσκεται σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της Ακτής ταιριάζει. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.483-4)
    • Σε μια ευθεία γραμμή απαντάται το Σκάρδον όρος που περιγράφεται τυχαία από τον Λίβιο να βρίσκεται στην πορεία από τα Στύβερρα στη Σκόδρα, και να πηγάζει από εκεί ο Ορίωνας που εκρέει μέσω της λίμνης Λαβεάτης στη Σκόδρα, φαίνεται καθαρά να περιλαμβάνει τις μεγάλες κορυφές και στις δυο πλευρές του Δριλώνα, όπου η πορεία του είναι από ανατολικά προς δυτικά. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.477-8)
    • Η ίδια πόλη είναι το αρχαίο Κέλετρον, που μνημονεύεται από τον Τίτο Λίβιο στην ιστορία της πρώτης εκστρατείας των Ρωμαίων στη Μακεδονία κατά το 200 π.χ. (Isambert, σ.37)
    • Ο Τίτος Λίβιος μάλιστα μας πληροφορεί πως (ο Ενιπέας ποταμός) βρισκόταν 5 μίλια, δηλαδή 2 λεύγες πριν από το Δίον (Μαλαθρία).
      (Isambert, σ.85 – 86)
    • Σύμφωνα με τον Τίτο Λίβιο ο Πλαταμώνας βρίσκεται 5 ρωμαϊκά μίλια από τις Φίλες, μεταξύ του Δίου και των Τεμπών.
      (Isambert, σ.87)

     

  • Πτολεμαίος

    • Ο Πτολεμαίος τοποθετεί τη λίμνη Λυχνιδός στη Δασσαρητία. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.49)
    • Ο Σχολιαστής του Πτολεμαίου, τα συγγράμματα του οποίου χρονολογούνται μετά από την επιδρομή των βαρβάρων, προσέθεσε στην περιοχή της Αχρίδας (παλιά ονομασία Λύχνιδυς) την επωνυμία Αχρίδα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.50)
    • Ο Πτολεμαίος τοποθετεί τη Βέροια στην Ημαθία, κάτι που είχε ήδη πάψει να ισχύει στον αιώνα του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου, ο οποίος την κατέτασσε στο Θέμα της Διοικήσεως Μακεδονίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.93)
    • Χάρη στην επέμβαση του Πτολεμαίου το νεκρό σώμα του Αλέξανδρου δεν μεταφέρθηκε στις Αιγές, όπου συνήθιζαν να ενταφιάζουν την βασιλική οικογένεια των Μακεδόνων, αλλα στην Αίγυπτο.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 263)
    • Σε αντίθεση με τον Στράβωνα, διακρίνει  τα δύο ακρωτήρια Δερχί και Άμπελος καθώς αντιτίθεται και στις άλλες θεωρίες που θέλουν την Τορώνη ανάμεσα από τα δύο ακρωτήρια.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 120)
    • Ο Πτολεμαίος κατατάσσει τρεις πόλεις υπό τους Εορδαίους της Μακεδονίας. Αλλά καθώς οι Σκάμπες είναι μια από αυτές προφανώς συγχέει τους Εορδαίους με τους Εορδέτους, μια ιλλυρική φυλή.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.317)
    • Τα Στύβερρα φαίνεται ότι ήταν κοντά στον Πρίλαπο, τον οποίο οι Τούρκοι αποκαλούσαν Πίρλεπο,και την Πλουβίνα, ανάμεσα στα Στύβερρα και το Βρυάνιο το οποίο δεν ήταν μακριά από τα περάσματα που οδηγούσαν στην Εορδαία.Εάν ο Στράβων έχει δίκαιο να θεωρεί τις Αλκομενές ως μια πόλη στον Εριγώνα, η τοποθεσία της φαίνεται να ήταν πάνω από το Βρυάνιο, επειδή κάτω από αυτήν την πόλη ή ανάμεσα σε αυτήν και στην συμβολή του Εριγώνα με τον Αξιό , το Συνοπτικό Οδοιπορικό  δείχνει ότι πρέπει να τοποθετήσουμε τον Ευριστό και την πόλη των Στόβων. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συγκαταριθμεί και τις δύο αυτές πόλεις στην Πελαγονία ενώ άλλες πηγές θεωρούν τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας.Αλλά αυτές και κάποιες άλλες αντιφατικές μαρτυρίες συμπίπτουν, εάν δεχτούμε ότι η Δερρίοπος θεωρήθηκε μερικές φορές ως υποδιαίρεση της Πελαγονίας, και η τελευταία τμήμα της Παιονίας.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.322)
    • Πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να υπάρξουν αμφιβολίες, και  συνεπώς ο Πτολεμαίος  και η Επιτομή του Στράβωνος έχουν εσφαλμένα τοποθετήσει την  Άκανθο στον Συγγιτικό στην θέση του Στρυμωνικού κόλπου, σε αντίθεση με τον Ηρόδοτο, ο οποίος εξαιρετικά σωστά τους τοποθέτησε στην τοπογραφία του  για την Περσική εισβολή   και με τον οποίο ο Scymnus και ο Mela  βρίσκονταν σε διαφωνία.Το λάθος του Στράβωνος και του Πτολεμαίου πρέπει ίσως να προέρχεται από την εδαφική περιοχή της Ακάνθου, η οποία  εκτείνεται σε μια αξιόλογη απόσταση κατά μήκος της ακτής του Συγγιτικού όπως και του Στρυμωνικού κόλπου, από το σχηματισμό του οποίου η Ερισσός δεν είναι δύο μίλια απόσταση.  (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.147-148)
    • Καθώς εδώ η Σίρις περιγράφεται από τον Λίβιο ως μία πόλη της Οδομαντίας, φαίνεται έκδηλο ότι οι Οδομάντες συνόρευαν με τους Σιροπαίονες και ότι κατά τη βασιλεία του Περσέα είχαν στην κατοχή τους την πόλη [Πτολεμαίος (l. 3, c. 13.) τοποθετεί την Σκοτούσσα, που δεν απείχε πολύ από τις Σέρρες από τα νότια, στην Οδομαντία]. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Η Τράγιλος, βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Παγγαίου απέναντι από τους Φιλίππους.Το πραγματικό όνομα της τοποθεσίας 8 Μ.Π. ανατολικά της Ευπορίας, όπου στον Πίνακα αναγράφεται ως Γραίρο,πρέπει να είναι Γάζορος και μαθαίνουμε από τον Στέφανο ότι πρόκειται για μακεδονική πόλη  και από τον Πτολεμαίο ότι βρισκόταν στην χώρα των Ηδωνέων. Η Γάζορος πιθανώς βρισκόταν ανάμεσα στην Τράγιλο και στην Ευπορία προς το βορειοδυτικό άκρο του όρους Παγγαίου.Η Βέργα τοποθετημένη, κατά τον Πτολεμαίο, στα σύνορα της Ηδωνίας,όπως και κοντά στην στους Οδομάντες, οι οποίοι, εκείνη την εποχή, κατείχαν τις Σέρρες και τη Σκοτούσσα, φαίνεται πως ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, κοντά στο σύγχρονο Ταχυνό. Ο Σκύμνος το περιγράφει να κείτεται στο στόμιο του Στρυμόνα. Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα περιλαμβανόταν στην Σιντική και ακολούθως και η Νιγρίτα ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη,καθώς αυτές είναι οι δυό πόλεις,εκτός της Ηράκλειας που ο Πτολεμαίος  αποδίδει στην Σιντική.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.228-9)
    • Οι Ιδομενές, κατά συνέπεια, βρισκόταν επί του Βαρδάρη, 12 ρωμαϊκά κάτω από το Demirkapi, και πιθανώς στη δεξιά όχθη καθώς ο Πτολεμαίος τις περιλαμβάνει στην Ημαθία, μια επαρχία με ανατολικό σύνορο τον Αξιό. Εικάζεται ότι ο ποταμός παρείχε, σε παλαιότερους χρόνους, προστασία στις πόλεις της Ημαθίας από τους βαρβάρους της Παιονίας και της Θράκης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 442)
    • Η Γορτυνία και ο Ευρωπός, οι οποίες εμφανίζονται ανάμεσα στις Ιδομενές και τις πεδιάδες του Κύρρου και της Πέλλας, τοποθετούνται από τον Πτολεμαίο, μαζί με τις Ιδομενές, στην Ημαθία. Είναι πιθανό οτι αυτές οι πόλεις βρίσκονταν, όπως οι Ιδομενές, στη δεξιά όχθη του Αξιού……  Ο Πτολεμαίος και ο Πλίνιος αναφέρουν ότι ο Ευρωπός της Ημαθίας ήταν διαφορετικός από τον Ευρωπό της Αλμωπίας. Ο Ιεροκλής συγκαταλέγει τον Ευρωπό και την Αλμωπία ανάμεσα στις πόλεις της υπατικής Μακεδονίας, μια περιφερειακή διαίρεση που περιλάμβανε τη Θεσσαλονίκη και την Πέλλα. Επίσης αναφέρει ότι στους χρόνους του η πόλη ονομαζόταν μόνο Αλμωπία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 444)
    • Η Ημαθία, σε ύστερους χρόνους, είχε πιο εκτεταμένα σύνορα από εκείνα τα οποία κατάλαβε ο Όμηρος, ενώ ο Πτολεμαίος αύξησε τα όρια της μέχρι τη δεξιά όχθη του Αξιού. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.  447)
    • Στο παραθαλάσσιο τμήμα της Μυγδονίας σχηματίζεται μια περιοχή που ονομάζεται Αμφαξίτις,  χορογραφική διάκριση έγινε πρώτα στον  Πολύβιο, ο οποίος φαίνεται να διαχωρίζει όλες τις μεγάλες πεδιάδες της κεφαλής του Θερμαϊκού Κόλπου στην Αμφαξίτη και στην Ποτίδαια, τις οποίες και βρίσκουμε τρείς αιώνες αργότερα στον Πτολεμαίο. Οι κάτοικοι της Αμφαξίτιδος έκοβαν το δικό τους νόμισμα αλλά μια και δεν υπάρχει καμία αναφορά για την πόλη στην ιστορία, και η σιωπή του Πτολεμαίου είναι δυσμενής για την υπόθεση, τα νομίσματα εκείνα κόπηκαν πιθανότατα στη Θεσσαλονίκη. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 449)
    • Δεν υπάρχει δυσκολία να αντιληφθούμε ότι, όταν  η Χαλκιδική ήταν υπόδουλη στη Ρώμη για τρεις και τέσσερις αιώνες η τοπογραφία της χώρας θα έπρεπε να διαφέρει από αυτήν που διατήρησε την εποχή της ελευθερίας της. Ο Πτολεμαίος έχει διαχωρίσει όλη την χερσόνησο σε δύο μέρη, στη Χαλκιδική και στην Παραλία. Έτσι διαβάζω τη λέξη που σε όλα τα εκτυπωμένα αντίγραφα των έργων του  είναι η Παράξια. Η Παραλία περιλάμβανε όλη την παραθαλάσσια περιοχή ανάμεσα στον Κόλπο της Θεσσαλονίκης και την Δέρις, το ακρωτήριο της Σιθωνίας. Για αυτό το λόγο η δυτική ακτή της Σιθωνίας είχε περιληφθεί τότε στην Παραλία και η ανατολική στην Χαλκιδική, μαζί με την Άκανθο, όλη την χερσόνησο της Ακτής, και όλη την παραθαλάσσια περιοχή που περιλαμβάνεται στον Στρυμονικό Κόλπο, τόσο βόρεια μέχρι τον Βρωμίσκο, με εξαίρεση τα Στάγειρα. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.460)
    • Ο Λίβιος αναφέρεται σε μια Αντιγόνεια του Κρούσιου ανάμεσα στην Αινεία και στην Παλλήνη. Ήταν πιθανώς, μια από τις πόλεις της ακτής αυτής, που αναφέρει ο Ηρόδοτος, που ανακαινίστηκε υπό ενός εκ των Αντιγονιδών. Ο Πτολεμαίος την ονομάζει Ψάφαρα, πιθανώς με σκοπό να την διαχωρίσει με αυτόν τον τρόπο από μια άλλη μακεδονική Αντιγόνεια στο δρόμο από τα Στενά του Αξιού προς τους Στόβιους. Καθώς οι Χετταίοι και ο Μόρυλλος τοποθετούνται από τον Πτολεμαίο μαζί με την Αντιγόνεια-Ψάφαρα στην Παραλία και τα ονόματά τους δεν βρίσκονται στον περίπλου του στόλου του Ξέρξη, ήταν μάλλον τοποθεσίες στον Κόλπο της Θεσσαλονίκης, ανάμεσα στην πόλη και το ακρωτήριο Αίνειο ή Καραμπουρνού. Ο Πτολεμαίος δεν παρατήρησε ούτε αυτό το ακρωτήριο ούτε την πόλη Αινεία. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 460-1)
    • ΗΛητή είναι σύμφωνα με τον Πτολεμαίο δίπλα στη Απολλωνία της Μυγδονίας.  (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.462)
    • Ο Πτολεμαίος, στον προσδιορισμό του Αιστραίον Δόβηρος και του Αστραίου, δείχνει ότι δεν είχαν μεγάλη απόσταση το ένα μέρος από το άλλο, κάτι που αληθεύει με την υπόθεση ότι το Αστραίο ή Αιστραίο ήταν στον Στρούμιτζα, και η Δόβηρος κοντά στην Δοϊράνη.  (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.467-8)
    • Στις κοιλάδες που βρέχονται από τους παραπόταμους του Άνω Αξιού και που μετατοπίζονται από τις δύο οδούς βόρεια των Στόβιων υπάρχουν τρεις σημαντικές πόλεις, των οποίων τα σύγχρονα ονόματα μοιάζουν με τα αρχαία σε ικανοποιητικό βαθμό, και οδηγούν σε μια υπόθεση της ταυτότητας. Αυτά είναι τα Σκόπια, η Βελεσά, και το Ιστίπ. Σχετικά με το πρώτο δεν υπάρχει αμφιβολία, καθώς το όνομα Σκούπι που απαντάται στον Ιεροκλή και στον Πτολεμαίο, βρίσκεται στην ίδια μορφή και στην ιστορία του Νικηφόρου Βρυεννίου στις αρχές του δωδέκατου αιώνα, παρότι τα Σκόπια, η σημερινή ελληνική μορφή, χρησιμοποιείται από την Άννα Κομνηνή, σε νεώτερη περίοδο, και αργότερα από τον Νικηφόρο Γρηγορά, που περιγράφει τα Σκόπια να βρίσκονται στις όχθες του Αξιού, που τότε, όπως και τώρα λεγόταν Βαρδάριον.  (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 469)
    • Η χαλκιδικιώτικη Βοττιαία είχε εξαφανιστεί από καιρό. Μαρτυρίες από νομίσματα που συμπίπτουν με τον Πολύβιο και τον Στράβωνα δείχνουν ότι οι μεγάλες παραθαλλάσιες πεδιάδες μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση χωρίστηκαν ανάμεσα στους Βοττιαίους και τους Αμφαξιούς. Το κυρίως μέρος των τελευταίων όπως μαθαίνουμε από τον Πτολεμαίο ήταν η Θεσσαλονίκη, ενώ των πρώτων ήταν η Άλορος. Η δύναμη του φιλοπόλεμου γένους των Βοττιαίων πήγαζε από τη διασταύρωση των ποταμών και ελών, ενώ ως φυσικές άμυνες είχαν διατηρηθεί στην ίδια θέση κάποιοι αμιγείς Έλληνες μέχρι σήμερα εν μέσω Βούλγαρων και Τούρκων.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.486-7)
    • Και ο Προκόπιος και ο Ιεροκλής σημειώνουν την Ουλπιάνα και την Παυταλία, ως ξεχωριστά μέρη, στα οποία ίσως μπορούμε να προσθέσουμε ότι ο Πτολεμαίος όπως και ο Ιεροκλής αποδίδουν την Ουλπιάνα στην Δαρδανία, που φαίνεται να μην εκτεινόταν στα ανατολικά πιο πέρα από τα Σκόπια ή Σκούπι. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 476)
    • Η σημαντική τοποθεσία του Σκούπι στην έξοδο των όρεων της Ιλλυρίας στις πεδιάδες της Παιονίας και του Άνω Αξιού, το έκαναν να είναι σε όλες τις εποχές η μεθοριακή πόλη της Ιλλυρίας περί της Μακεδονίας, Δεν υπάρχει απόδειξη ότι την είχαν καταλάβει ποτέ βασιλιάς της Μακεδονίας ή της Παιονίας. Υπό τους Ρωμαίους αποδόθηκε στη Δαρδανία, και την εποχή του Πτολεμαίου, και τον πέμπτο αιώνα, όταν ήταν η πρωτεύουσα της δουκικής Δαρδανίας. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.477-8)
    • Η πόλη Ευρωπός που μνημονεύεται μάλιστα και από τον Πτολεμαίο φαίνεται από κάποια σημαντικά βυζαντινά ερείπια που βρίσκονται στο μέσον των κωμών Βολτίτζα και Σλατένα, που αποκαλούνται Πολύκαστρο. (Isambert, σ.42)

  • Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος

  • Μετά την κατάληψη της Μακεδονίας ο Παύλος Αιμίλιος διαίρεσε τους λαούς του βασιλείου σε θρησκευτικές ομάδες. Τότε κατέταξε την περιοχή της Ορεστίδας στην τρίτη υποδιαίρεση, η οποία περικλειόταν από τον Αξιό, τον Πηνειό και το όρος Βόρας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 4)
  • Ο Παύλος Αιμίλιος όρισε για πρωτεύουσα της Ιλλυρίας την Πελαγονία. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.47)
  • Το ίδιο συμπέρασμα μπορεί να εξαχθεί και από τον Λίβιο , που αφηγείται ότι ο Αιμίλιος Παύλος, μετά τη νίκη του στην Πύδνα, παρέλαβε στο Σίρις μία αντιπροσωπεία από τον Περσέα, ο οποίος είχε αποσυρθεί στη Σαμοθράκη. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 209)
  • Όταν ο Περσέας πληροφορήθηκε την έλευση του νέου ύπατου Λ. Αιμίλιου Παύλου, ως αντικαταστάτη του Q. Marcius Philippus στην αρχηγία του Ρωμαϊκού στρατού στη Μακεδονία, ανάμεσα στα άλλα μέτρα, έστειλε 5000 Μακεδόνες ως φρουρά στο Πύθιο και την Πέτρα. Σκοπός του ήταν να μην καταληφθεί το στρατόπεδο του στον Ενιπέα μέσω της Περραιβείας. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 429 – 430)
  • Κατά τη διάρκεια των τριών ημερών όπου ο Σκιπίωνας πραγματοποιούσε την παρακαμπτήρια διαδρομή του, ο ύπατος (Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος)τράβηξε την προσοχή του Περσέα με αψιμαχίες μεταξύ πεζικού με ελαφρύ οπλισμό. Οι αψιμαχίες διεξήχθησαν, κατά κύριο λόγο, ανάμεσα στις απόκρημνες όχθες του ποταμού. Την τρίτη ημέρα ο ύπατος προσποιήθηκε οτι περνάει τον ποταμό κοντά στις εκβολές του. Αυτές οι επιχειρήσεις έφεραν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα καθώς διακόπηκαν απότομα από την αναπάντεχη είδηση που έλαβε ο βασιλιάς, από έναν λιποτάκτη Κρητικό, σχετικά με την επίθεση και την ήττα των δυνάμεων του στην Πέτρα (Ο Λίβιος παραθέτει: Tertio die praelio abstinuit (Consul sc.) degressus ad imam partem castrorum veluti per devexum in mare brachium transitum tentaturus. Perseus quod in oculis erat**********;. Ο Πλούταρχος: Τώ Περσεί, τόν Αιμίλιον ατρεμούντα κατά χώραν ορώντι καί μή λογιζομένω τό γινόμενον, αποδράς εκ τής οδού Κρής αυτόμολος ήκε μηνύων τήν περίοδον τών Ρωμαίων). (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 431 – 432)
  • Ο Περσέας, απειλούμενος από δύο πλευρές, πραγματοποίησε μια γρήγορη υποχώρηση στην Πύδνα, ενώ ο ύπατος (Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος), ακολούθησε τον εχθρό ολοταχώς. Το καταμεσήμερο είχε φθάσει τόσο κοντά στη θέση του βασιλιά, στην Πύδνα, ώστε τέθηκε το ζήτημα για το αν έπρεπε να επιτεθεί στους Μακεδόνες, λαμβάνοντας υπόψη τη ζέστη και την κόπωση των ανδρών. Καθώς η απόσταση ανάμεσα στον Ενιπέα και το Ayan δεν είναι πάνω από τέσσερις με πέντε ώρες πορεία, ολόκληρη η επιχείρηση ίσως να έλαβε χώρα τις ημέρες κοντά στο θερινό ηλιοστάσιο, όταν συνέβη το γεγονός ( Η έκλειψη, την οποία και ο Λίβιος και ο Πλούταρχος θεωρούν ότι πραγματοποιήθηκε τη νύχτα πριν από τη μάχη, τοποθετεί την μάχη στις 22 Ιουνίου του 168 π.Χ. και δείχνει οτι το ΄΄pridie nonas Septembres΄΄ του Λίβιου ήταν εσφαλμένο, μολονότι είναι συνεπές με κάποιες άλλες ημερομηνίες στο l. 45, c. 1,2 όπως επίσης με το ΄΄θέρους ήν ώρα φθίνοντος΄΄ του Πλούταρχου. Από την άλλη πλευρά, αν αναφερθούμε στο χρόνο αναχώρησης του Αιμίλιου Παύλου από τη Ρώμη (protinus post kalendas Apriles Liv. l.44, c.22) και το λόγο που εκφώνησε μετά το θρίαμβο του ( τον παραδίδει ο Πλούταρχος), ο ύπατος αναφέρει ότι μεσολάβησε μόνο ένας μήνας ανάμεσα στην αναχώρηση και τη νίκη του. Επομένως η μάχη δόθηκε πολύ πριν το ηλιοστάσιο). Κατά συνέπεια η Πύδνα δύσκολα θα μπορούσε να ταυτιστεί με το Κίτιο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 432)
  • Τίποτα δεν μπορεί να δείξει πιο έντονα την σημασία του περάσματος του Πυθίου και της Πέτρας όπως είναι οι πολλές περιπτώσεις που παρατηρούνται σε σχέση με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των αρχαίων. Ο Ξέρξης έστειλε την υποδοχή του στην Περραιβία αφού στρατοπέδευσε με το ένα τρίτο του στρατεύματός του στην Πιερία προετοιμάζοντας τον δρόμο. Ο Βρασίδας μετά την γρήγορη πορεία του στην Θεσσαλία και την Περραιβία , στο όγδοο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου,  πέρασε από το ίδιο πέρασμα στο Δίον. Ο Αγησίλαος, επιστρέφοντας στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία, το έτος 394 π. Χ., μπήκε στη Θεσσαλία από τη Μακεδονία, από το ίδιο πέρασμα. Ο Κάσσανδρος, το 316 π.Χ., διέσχισε τον ίδιο δρόμο προχωρώντας από την Πελοπόννησο προς την Ολυμπιάδα στην Πύδνα. Και τέλος, προμήθευσε στον Αιμίλιο Παύλο, το έτος 168 π.Χ., τα μέσα για να εξαναγκάσει τον Περσέα να υποχωρήσει από την παγιωμένη του θέση στον Ενιπέα, μόλις πληροφορήθηκε ότι ο Σκιπίων Νασίκας ανέτρεψε την μακεδονική φρουρά στην Πέτρα, και κατέβηκε στις πεδιάδες στα μετόπισθεν της θέσης του βασιλιά στον Ενιπέα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.343)
  • Εδώ πρέπει να επισυνάψω, για να συμπεριλάβω μια συνοπτική παρουσίαση της γεωγραφίας της Μακεδονίας, το διάταγμα για τη διαίρεση της Μακεδονίας σε τέσσερις περιφέρειες, που εκδόθηκε από την Ρωμαϊκή Σύγκλητο το 167 π.Χ., το έτος μετά την κατάκτηση. Αναγνώστηκε στην Αμφίπολη στους συναθροισμένους Μακεδόνες από τον Αιμίλιο Παύλο, και μετά τους μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον Οκτάβιο τον πραίτωρα: Unam fore et primam partem quod agri inter Strymonem et Nestum amnem sit: accessurum huic parti trans Nestum ad orientem versum qua Perseus tenuisset vicos, castella, oppida, praeter Aenum et Maroneam et Abdera: trans Strymonem autem vergentia ad occasum, Bisalticam omnem cum Heraclea quam Sinticen adpellant. Secundam fore regionem, quam ab ortu Strymo amplecteretur amnis praeter Sinticen Heracleam et Bisaltas; ab occasu qua Axius terminaret fluvius, additis Paeonibus qui prope Axium flumen ad regionem orientis colerent. Tertia pars facta, quam Axius ab oriente, Peneus amnis ab occasu cingunt: ad Septentrionem Bora mons objicitur: adjecta huic parti regio Paeoniae, qua ab occasu praeter Axium amnem porrigitur: Edessa quoque et Beroea eodem concesserunt. Quarta regio trans Boram montem, una parte confinis Illyrico, altera Epiro. Capita, regionum ubi concilia fierent, primae regionis Amphipolim, secundae Thessalonicen, tertiae Pellam, quartae Pelagoniam fecit. Eo concilia suae cujusque regionis indici, pecuniam conferri, ibi magistratus creari jussit. Regionibus quae adfines barbaris essent (excepta enim tertia omnes erant) permisit ut praesidia armata in finibus extremis haberent. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.480)
  • Ο Αιμίλιος Παύλος, αφού κατέκτησε τη Μακεδονία, τη χώρισε σε τέσσερα διοικητικά διαμερίσματα. Το πρώτο είχε πρωτεύουσα την Αμφίπολη, το δεύτερο τη Θεσσαλονίκη, το τρίτο την Πέλλα και το τέταρτο την Πελαγονία. Και τα τέσσερα διαμερίσματα είχαν κοινό νόμισμα. Χρησιμοποιήθηκε το διακριτικό της Αμφίπολης, η Άρτεμις ταυροβόλος και αντικαταστάθηκαν οι διαχωρισμοί «ΠΡΩΤΗΣ» και «ΔΕΥΤΕΡΑΣ» κ.ο.κ. διοικητικής περιφέρειας, τους οποίους έφεραν παλαιότερα, από την έκφραση «ΚΟΙΝΟΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ» ακολουθούμενο από τρεις λατινικούς χαρακτήρες «LEG» και στεφανωμένο από ένα κλαδί ελιάς. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 251-252)
  • H πόλη των Αγασσών που προσχώρησε στην πλευρά του Περσέα και η πόλη του Αιγινίου που είχε επιχειρήσει να αντισταθεί στα στρατεύματα του Παύλου Αιμιλίου μετά τη μάχη της Πύδνας καταστράφηκαν από τον Ύπατο. (Isambert, σ.68 -69)
  • Στα στενά της Πέτρας ο Αιμίλιος Παύλος πολέμησε εναντίον των Μακεδόνων. Όντως από αυτό το στενό ο ρωμαίος ύπατος κύκλωσε τους Μακεδόνες, αναγκάζοντας τον βασιλιά Περσέα να εγκαταλείψει τις θέσεις του στον Ενιπέα ποταμό πριν το Δίον και να υποχωρήσει προς την Πύδνα. Ενώ ο Ύπατος προσποιήθηκε προσβολή κατά των ισχυρών θέσεων που διέθεταν οι Μακεδόνες στον Ενιπέα, ένα σώμα ισχυρών λογάδων ανδρών που καθοδηγούνταν από δύο νέους και τολμηρούς αρχηγούς, τον Σκιπίωνα Νασικά και τον Φαβίο Μαξίμο, που εισήλθαν στην Περραιβία μέσα από την κοιλάδα των Τεμπών, και αφαίρεσε έτσι το Πύθιο από τα χέρια των Μακεδόνων, που έκλεινε την δυτική είσοδο στο στενό της Πέτρας. Απροετοίμαστοι οι Μακεδόνες καταλήφθηκαν στη διάρκεια της νύχτας και μη δυνάμενοι να φέρουν αντίσταση υποχώρησαν άτακτα, οι δε Ρωμαίοι έφυγαν κατέβηκαν ήσυχα στην πεδιάδα της Κατερίνης.(Isambert, σ.74)

  • Άννα Κομνηνή

  • H Άννα Κομνηνή αναφέρει το Κέλετρον μόνο με το όνομα Καστοριά. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 6)
  • Σύμφωνα με την Άννα Κομνηνή ο Αλέξιος Α’ ηττήθηκε στα τείχη της Αυλώνας από τον αρχηγό των Νορμανδών Ροβέρτο. Αφού διέσχισε τον ποταμό Χαρζάν και αφού συγκέντρωσε τα στρατεύματά του στο δάσος του Μπαγκόρα, έφτασε μέσω της Στρόγγας στην Αχρίδα, από όπου κατέφυγε στη Δεβόλη ή Δεάμπολη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 63)
  • Μιάμιση ώρα μακριά από το Τεκελί βρίσκεται μια γέφυρα που ενώνει τις δύο όχθες του Αξιού ποταμού, ο οποίος τώρα ονομάζεται Βαρδάρης. Με αυτό το όνομα τον γνωρίζουμε πριν τον 12ο αιώνα, όπως παρουσιάζεται στα κείμενα της Άννας Κομνηνής. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 258)
  • Το όνομα της πόλης των Σκοπίων, με τη σημερινή ελληνική μορφή, χρησιμοποιείται από την Άννα Κομνηνή. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 469)
  • Ο Σωσκός εμφανίζεται στην Άννα Κομνηνή ανάμεσα στη λίμνη του Όστροβου και τα Σέρβια. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 479)
  • Η Άννα Κομνηνή μας άφησε μια περιγραφή της Καστοριάς, η οποία μοιάζει πάρα πολύ με τη σημερινή της κατάσταση. (Isambert, σ. 37)