Category: Θέματα-Mantegazza

  • Σιδηροδρομική γραμμή Σκοπίων

    • Σιδηροδρομική γραμμή Σκοπίων: Ο σιδηρόδρομος από τη Μιτροβίτσα επανενώνεται στα Σκόπια με τη γραμμή που αποσυνδέεται από τη Νίσσα και έχοντας πάντα στα δεξιά του το Βαρδάρη ποταμό φτάνει στη Θεσσαλονίκη.Η εκμετάλλευση του σιδηροδρόμου ανήκει σε μια Αυστριακή εταιρεία, όλο το προσωπικό μιλάει γερμανικά και φοράει το μπερεδάκι στο ίδιο σχήμα εκείνου που χρησιμοποιούν σε όλες σχεδόν τις αυστριακές επιχειρήσεις. (Mantegazza,σ. 85-86)
    • Σιδηροδρομικό δίκτυο Σκοπίων: Όταν έρχεται κανείς από τη Σόφια, επειδή δεν υπάρχει ανταπόκριση με το τρένο που έρχεται από τη Νίσσα για τα Σκόπια και τη Θεσσαλονίκη, πρέπει να περάσει τη νύχτα στη Νίσσα για να πάρει το τρένο την επόμενη μέρα στις πέντε το πρωί. Έφτανε στα τουρκικά σύνορα γύρω στις έντεκα. Το τρένο περνούσε πρώτα από το Ριστοβάτς, την τελευταία σερβική περιοχή στα σύνορα, στη συνέχεια, ακολουθούσε την πορεία για την έξοδο από τη Σερβία. Το τρένο έκανε στάση μετά από εκατό μέτρα στα τουρκικά σύνορα. Έδινε σήμα η κόκκινη σημαία με το μισοφέγγαρο που ανέμιζε στο μικρό σταθμό του Ζιμπεκέ. Ο σταθμός φυλασσόταν από πενήντα στρατιώτες και φυσικά οι ταξιδευτές ήταν υποχρεωμένοι να κατεβαίνουν για να δείξουν τα διαβατήρια τους και να περάσουν από έλεγχο τις τεράστιες αποσκευές τους. (Mantegazza, σ. 148)
    • Ταξίδι με τρένο στο δίκτυο των Σκοπίων: Δυστυχώς κάποια γράμματα που απευθύνονταν στο Χιλμί Πασά και που ήταν για μένα ένα είδος φυλακτού δεν μπόρεσαν να με υπερασπιστούν ενάντια σε χίλια δυο μικροπροβλήματα που συνοδεύουν όσους ταξιδεύουν στην Τουρκία. Δοκίμασα, με τη βοήθεια του υπεύθυνου του τελωνείου- που ευγενικά μου μετέφραζε- να πάρω ένα κομμάτι κρέας στο εστιατόριο του σταθμού, από τη στιγμή που ήταν το μόνο κατάλληλο μέρος σε όλη τη γραμμή από τη Νίσσα προς Θεσσαλονίκη. Αλλά παρ’όλη την καλή θέληση, την όρεξη που είχε αυξηθεί στις τέσσερις το πρωί και μετά από επτά ώρες ταξιδιού, δεν κατάφερα να φάω ούτε ένα κομμάτι από εκείνο το περίεργο τουρκικό πιάτο με το άρωμα τριαντάφυλλο, που προκαλούσε αηδία. Ήμουν ικανοποιημένος με ένα αξιοθρήνητο κομμάτι τυριού: όσο για το ποτό –στο Ζιμπεκέ η χρησιμότητα της πλύσης των ποτηριών είναι ακόμη άγνωστη -έπρεπε να ακουμπήσω το στόμα μου στο στόμιο από το οποίο έβλεπα να πίνει όλος εκείνος ο βρώμικος κόσμος. Με πιάνει αηδία. ‘Επρεπε να περιμένω ακόμη ένα δίωρο μέχρι τα Σκόπια.Μετά από μισή ώρα στάση, το τρένο έφυγε. Δεν άλλαξα τρένο αλλά ενώ μέχρι το Ζιμπεκέ πήγαινε με μία ικανοποιητική ταχύτητα, από τα τουρκικά σύνορα και εξής κινούνταν με μία απίστευτη βραδύτητα. (Mantegazza, σ. 150)

  • Σερβία

    • Όρια Σερβίας: Υπάρχει, όπως πολύ σωστά παρατηρεί ο Loiseau στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του, μία εθνική Σερβία που απλώνεται μεταξύ της Ουγγαρίας του Νότου, της Σλαβονίας, της Βοσνίας, της Δαλματίας, του Μαυροβουνίου και της Μακεδονίας και όλοι εκείνοι που υπήχθησαν σε αυτή θεωρήθηκαν συμμετέχοντες στη διάσημη κληρονομιά της μεγάλης Αυτοκρατορίας του Δουσάν. (Mantegazza,σ. 81-82)

  • Σαντζάκι του Νόβι-Παζάρ

    • Σαντζάκι του Νόβι-Παζάρ: Όσον αφορά το σαντζάκι του Νόβι-Παζάρ, αρκεί να ρίξει κανείς μία ματιά σε ένα γεωγραφικό χάρτη για να δει πως με εκείνη τη σφήνα τοποθετημένη ανάμεσα στο Μαυροβούνιο και τη Σερβία εμποδίζεται η επανένωση και η επαφή μεταξύ δύο χωρών, η οποία αφήνει ανοιχτό το δρόμο για τη Θεσσαλονίκη. (Mantegazza,σ. 77)

  • Παλαιά Σερβία

    • Παλαιά Σερβία: Η ονομασία της Παλαιάς Σερβίας αντιστοιχούσε σαν τοποθεσία με το βιλαέτι του Κοσσόβου σύμφωνα με την τουρκική διοικητική διαίρεση. Το σαντζάκι των Σκοπίων αποτελούσε κομμάτι της Μακεδονίας. Πριν τη δημιουργία του Πριγκιπάτου δεν υπήρχε παρά μόνο μία Σερβία, η οποία εκτεινόταν από το Σάβο και το Δούναβη έως σχεδόν το Αιγαίο –εκεί δηλαδή όπου συναντά τον ελληνικό πληθυσμό των ακτών. (Mantegazza,σ. 57)

  • Σερβική προπαγάνδα

    • Σερβική προπαγάνδα: Οι Σέρβοι πλήττονταν και ήταν πικραμένοι και αφημένοι σε ψεύτικες επιδιώξεις με ελπίδα για βοήθεια που δεν είδαν ποτέ.Η δράση της σερβικής προπαγάνδας στη Μακεδονία είχε παραλύσει.Διότι είχαν καταλάβει ότι δεδομένων των συνθηκών έπρεπε να παραιτηθούν των νόμιμων επιδιώξεών τους. (Mantegazza, σ. 46)
    • Για τη σερβική προπαγάνδα τα Σκόπια ήταν μια πολύ σημαντική πόλη. Για το λόγο αυτό συνδέεται σιδηροδρομικώς με τη Νίσσα και σε τρεις ώρες με τα σύνορα του βασιλείου και διαμέσου της γραμμής που πηγαίνει μέχρι τη Μιτροβίτσα, έχει εύκολη και καθημερινή επικοινωνία και με τους πληθυσμούς της Παλαιάς Σερβίας. (Mantegazza, σ. 157)

  • Το Μακεδονικό Ζήτημα

    • Το Μακεδονικό Ζήτημα: Η Ρωσία υπήρξε η μόνη δύναμη που ήθελε να βοηθήσει τους Μακεδόνες τουλάχιστον ηθικά, στηρίζοντας τη στάση και τις απαιτήσεις τους στην Κωνσταντινούπολη. Δεν αποδέχτηκαν την προσάρτηση που έγινε χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Ήταν αντίθετοι στο σημείο που επηρεάζονταν οι σχέσεις μεταξύ τσάρου και Πρίγκηπα του Battemberg και ως εκ τούτου οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Πριγκιπάτου. Ο Πρίγκηπας Φερδινάνδος ακολούθησε τα βήματα του προκατόχου του. Αυτός είχε πάντα την προσοχή στραμμένη στη Μακεδονία και τα συναισθήματά του ήταν κοινά με τις επιδιώξεις των Βούλγαρων εθνικιστών. Μα ήταν η συνεχιζόμενη εχθρότητα της Ρωσίας, που ανάγκασε τη Βουλγαρία να ριχτεί στην «αγκαλιά» της Τριπλής Συμμαχίας. Η Βουλγαρία ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτική. Η πολιτική του Σταμπουλώφ ήταν ενάντια στην επαναστατική πολιτική. Λαχταρούσε αντίθετα, περισσότερο τη συμμαχία με τις Κεντρικές Δυνάμεις και τη συνεννόηση με την Υψηλή Πύλη. Και ήταν πεπεισμένος, ότι ο μακεδονικός πληθυσμός είχε περισσότερα να κερδίσει από μία συμφωνία με την Κωνσταντινούπολη παρά από μία επαναστατική πολιτική.Η διοίκηση πεπεισμένη για την ορθότητα των πεποιθήσεων του Σταμπουλώφ πολέμησε χωρίς οίκτο αλλά και χωρίς μέτρο τους επαναστάτες Μακεδόνες οι οποίοι όπως είναι γνωστό διέπρατταν δολοφονίες κάτω από τις εντολές των Μακεδονικών Κομιτάτων, οι οποίες όξυναν τα πνεύματα και δίχαζαν το λαό. Από το θάνατο του Σταμπουλώφ και μετά, με την κυβέρνηση Στοΐλωφ, η μακεδονική προπαγάνδα σημείωσε μία τεράστια πρόοδο ενθαρρυμένη και ενισχυμένη ηθικά και υλικά από την Κυβέρνηση. (Mantegazza,σ. 26-27)
    • Όταν το 1897, μετά τη συμφιλίωση της Βουλγαρίας με τη Ρωσία και την αναγνώρισή της, ο Πρίγκηπας μετέβη στην Κωνσταντινούπολη για να επισκεφτεί τον Σουλτάνο, υπερασπίστηκε έντονα και προσωπικά το συμφέρον και το δίκιο των Χριστιανών στη Μακεδονία. Ο Σουλτάνος όχι μόνο ανταποκρίθηκε θετικά αλλά και λίγο καιρό αργότερα, έστειλε στη Σόφια ένα σχέδιο ανασυγκρότησης. Μα και αυτή η προσπάθεια δεν ευοδώθηκε. Όσον αφορά τη βουλγαρική προπαγάνδα, οι ομάδες που σχηματίστηκαν ενθάρρυναν φυσικά τους όμορους Μακεδόνες της Βουλγαρίας στις ιδέες τους. Τόσο το 1896, όπως και το έτος που ακολούθησε, σκορπίστηκαν εδώ και εκεί λόγω των επαναστατικών κινημάτων ενώ οι θηριωδίες και τα αντίποινα που ακολούθησαν, αναζωπύρωσαν την αγανάκτηση και την περιφρόνηση σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο. (Mantegazza, σ. 27)
    • Το Μακεδονικό Ζήτημα έθεσε ακόμη μία φορά τις Δυνάμεις προ των ευθυνών τους, καθώς όπως φαίνεται δεν είχαν αντιληφθεί ακόμη τι σήμαινε τουρκική καταπίεση ενώ δε φαίνονταν να καταλαβαίνουν τους κινδύνους της κατάστασης και τη δυστυχία του χριστιανικού πληθυσμού. Στη Μακεδονία ο πληθυσμός μη έχοντας καμία πίστη στις μεταρρυθμίσεις, περίμενε να έρθει μια πιο ευνοϊκή συγκυρία ώστε να κηρύξει την επανάσταση. (Mantegazza, σ. 28)
    • Ιταλική άποψη για το Μακεδονικό Ζήτημα: Η Ιταλία, πάντα κλειστή στην Αδριατική που θα μπορούσε να είναι θάλασσά της, φοβόταν μήπως από τη μία στιγμή στην άλλη σταματήσουν οι εμπορικές σχέσεις της με το Αιγαίο και τη Θεσσαλονίκη. Το Μακεδονικό Ζήτημα για την Ιταλία είχε μεγάλη σημασία λόγω πολιτικών αξιώσεων που υπάρχουν στην Αδριατική και στη Βαλκανική χερσόνησο. Σημασία επίσης είχε και για τους εμπόρους που επαγρυπνούν με σκοπό να διεισδύσουν σε εκείνες τις αγορές και για τις Κυβερνήσεις.Για την Ιταλία είχε μεγάλη σημασία να μην μειωθεί η επικράτεια της Σερβίας και να μην αναστατωθεί η ισορροπία στη Βαλκανική Χερσόνησο. (Mantegazza,σ. 87)

  • Συνθήκη Αγίου Στεφάνου

    • Συνθήκη Αγίου Στεφάνου: Οι Μεγάλες Δυνάμεις στο Συνέδριο του Βερολίνου μείωσαν στο μισό περίπου την έκταση της τότε Μεγάλης Βουλγαρίας, ευνοώντας τον Πρέσβη Ιγνάτιεφ. Η Μεγάλη Βουλγαρία είχε δημιουργηθεί από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και περιλάμβανε όλη τη Μακεδονία συμπεριλαμβανομένης και της Θεσσαλονίκης. Ο πληθυσμός της Μακεδονίας, αν με κάποιον τρόπο δεν προβλεπόταν η προστασία και η ασφάλειά του στη συνθήκη, θα έπρεπε να ζει στην καταπίεση και την καταδυνάστευση, ίσως ακόμη μεγαλύτερης διάρκειας από πρώτα, με τον χαρακτήρα της αντεκδίκησης και των αντιποίνων. Μα ήταν ειρωνικός ο τρόπος με τον οποίον διαψεύστηκε με μία διόρθωση το άρθρο 23 της Συνθήκης. (Mantegazza,σ. 17)

  • Τούρκοι

    • Τούρκοι: Είναι πολύ εύκολο να φανταστεί κανείς τις έριδες ανάμεσα στους χριστιανικούς πληθυσμούς που ωφελούσαν τους Τούρκους και πως η κατάσταση του μακεδονικού πληθυσμού γινόταν όλο και χειρότερη μετά το Συνέδριο του Βερολίνου παρ’όλες τις διαβεβαιώσεις για την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών. Η ασφάλεια και η προστασία των Χριστιανών δε μετρούσε τόσο πολύ. Ένα μεγάλο μέρος των Τούρκων που έμεναν στις επαρχίες της Αυτοκρατορίας, μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου πέρασαν στα χριστιανικά κράτη, μετανάστευσαν-αφού για τους Τούρκους ή τουλάχιστον για το μεγαλύτερο μέρος τους- ήταν ανυπόφορη η ζωή εκεί όπου δεν μπορούσαν να θεωρούνται πλέον κύριοι και άρχοντες εφόσον όλοι είχαν τα ίδια δικαιώματα. Μετανάστευσαν σε μεγάλους αριθμούς και από τη Βοσνία παρόλο που ο Καλλάι που διαχειριζόταν την εξουσία στο όνομα του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Ιωσήφ, προσπαθούσε με δελεαστικές υποσχέσεις να τους κρατήσει. Ο μουσουλμανικός πληθυσμός έφτανε στη Μακεδονία αγανακτισμένος με την κατάστασή του. Ανεξάρτητα από αυτό, μόνο το γεγονός της αύξησης του αριθμού τους, έκανε τις καταχρήσεις της δύναμης και της εξουσίας και τον εξαναγκασμό και τη βία πιο ανυπόφορα και από εκείνη την περίοδο πριν τον πόλεμο. Πέρα από αυτούς τους μετανάστες υπήρχαν και οι Τούρκοι στρατιώτες, οι οποίοι δεν είχαν –όπως οι ευρωπαϊκοί στρατοί- τακτική επιμελητεία. Μόλις συνέβαινε κάποιο περιστατικό μη αναμενόμενο και κοβόταν η τροφοδοσία στα στρατεύματα, επειδή έπρεπε να ζήσουν έκαναν σφαγή. Όλοι γνωρίζουν πως ζούσαν οι Βαλήδες στους οποίους ο Σουλτάνος επέτρεπε να κυβερνούν ευρωπαϊκές επαρχίες, οι οποίοι μη παίρνοντας ποτέ μισθό ήταν αναγκασμένοι να ικανοποιούν μόνοι τις ανάγκες τους. (Mantegazza, σ. 12)

  • Συνέδριο Βερολίνου

    • Συνέδριο Βερολίνου: Είναι πολύ εύκολο να φανταστεί κανείς τις έριδες ανάμεσα στους χριστιανικούς πληθυσμούς που ωφελούσαν τους Τούρκους και πως η κατάσταση του μακεδονικού πληθυσμού γινόταν όλο και χειρότερη μετά το Συνέδριο του Βερολίνου παρ’όλες τις διαβεβαιώσεις για την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών. Η ασφάλεια και η προστασία των Χριστιανών δε μετρούσε τόσο πολύ. Ένα μεγάλο μέρος των Τούρκων που έμεναν στις επαρχίες της Αυτοκρατορίας, μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου πέρασαν στα χριστιανικά κράτη, μετανάστευσαν-αφού για τους Τούρκους ή τουλάχιστον για το μεγαλύτερο μέρος τους- ήταν ανυπόφορη η ζωή εκεί όπου δεν μπορούσαν να θεωρούνται πλέον κύριοι και άρχοντες εφόσον όλοι είχαν τα ίδια δικαιώματα. Μετανάστευσαν σε μεγάλους αριθμούς και από τη Βοσνία παρόλο που ο Καλλάι που διαχειριζόταν την εξουσία στο όνομα του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Ιωσήφ, προσπαθούσε με δελεαστικές υποσχέσεις να τους κρατήσει. Ο μουσουλμανικός πληθυσμός έφτανε στη Μακεδονία αγανακτισμένος με την κατάστασή του. Ανεξάρτητα από αυτό, μόνο το γεγονός της αύξησης του αριθμού τους, έκανε τις καταχρήσεις της δύναμης και της εξουσίας και τον εξαναγκασμό και τη βία πιο ανυπόφορα και από εκείνη την περίοδο πριν τον πόλεμο. (Mantegazza, σ. 12)
    • Οι Μεγάλες Δυνάμεις στο Συνέδριο του Βερολίνου μείωσαν στο μισό περίπου την έκταση της τότε Μεγάλης Βουλγαρίας, ευνοώντας τον Πρέσβη Ιγνάτιεφ. Η Μεγάλη Βουλγαρία είχε δημιουργηθεί από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και περιλάμβανε όλη τη Μακεδονία συμπεριλαμβανομένης και της Θεσσαλονίκης. Ο πληθυσμός της Μακεδονίας, αν με κάποιο τρόπο δεν εφοδιαζόταν, θα έπρεπε να ζει στην καταπίεση και την καταδυνάστευση, ίσως ακόμη μεγαλύτερης διάρκειας από πρώτα, με τον χαρακτήρα της αντεκδίκησης και των αντιποίνων. Μα ήταν ειρωνικός ο τρόπος με τον οποίον διαψεύστηκε με μία διόρθωση το άρθρο 23 της Συνθήκης. (Mantegazza,σ. 17)
    • Άρθρο 23, Συνέδριο Βερολίνου: Η Υψηλή Πύλη θα δώσει ειδικές εντολές με τις οποίες το γηγενές στοιχείο θα εκπροσωπηθεί γενναιόδωρα, ώστε να συμμετάσχει στην επεξεργασία των νέων κανονισμών σε όλες τις επαρχίες της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τα σχέδια οργάνωσης που θα ήταν το αποτέλεσμα αυτής της δουλειάς, θα υποβάλλονταν από την Υψηλή Πύλη στις ευρωπαϊκές δυνάμεις για να λάβουν την έγκρισή τους και έπειτα να εφαρμοστούν στην Ανατολική Ρωμυλία. Το άρθρο 23 συντάχθηκε με μία διατύπωση αρκετά ασαφή. Αλλά εκείνο το διάστημα, όλες οι Δυνάμεις είχαν τα δικά της προβλήματα η καθεμιά και είχαν πιο σημαντικά θέματα να σκέφτονται από τη Μακεδονία. Η Ρωσία που ήταν παρούσα σε εκείνο το ταπεινωτικό για εκείνη Συνέδριο υποχώρησε κάτω από την απειλή του αγγλικού στόλου που είχε αγκυροβολήσει έξω από την Κωνσταντινούπολη. (Mantegazza,σ. 18)

  • Εξαρχάτο

    • Οι Βούλγαροι κατάφεραν επιτέλους να ανεξαρτητοποιηθούν θρησκευτικά το 1871, όταν δεν αποτελούσαν ακόμη ένα έθνος, με τη βοήθεια της Ρωσίας και του μικρού πριγκιπάτου της Σερβίας. Έτσι αναγνωρίστηκε το Εξαρχάτο τους. Ο Σουλτάνος αναγνώρισε το βουλγαρικό Εξαρχάτο παρά την απόλυτη αντίδραση και αντίθεση του Οικουμενικού Πατριάρχη, για τον οποίον η Βουλγαρική Εθνική Εκκλησία αποτελούσε μία σχισματική εκκλησία. Αυτή η κατηγορία του σχίσματος είναι φυσικά ένα όπλο το οποίο εξυπηρετεί τα άλλα έθνη στην προπαγάνδα τους στη Μακεδονία. Μετά τη δημιουργία του Πριγκιπάτου υπήρχε στη Βουλγαρία ένα ρεύμα υποστήριξής του ενώ ως έδρα της Εξαρχίας επιλέχτηκε η Κωνσταντινούπολη αντί για τη Σόφια ή το Τύρνοβο, τις αρχαίες πρωτεύουσες. (Mantegazza, σ. 10)
    • Εξαρχάτο: Οι Βούλγαροι κατάφεραν επιτέλους να ανεξαρτητοποιηθούν θρησκευτικά το 1871, όταν δεν αποτελούσαν ακόμη ένα έθνος, με τη βοήθεια της Ρωσίας και του μικρού πριγκιπάτου της Σερβίας. Έτσι αναγνωρίστηκε το Εξαρχάτο τους. Ο Σουλτάνος αναγνώρισε το βουλγαρικό Εξαρχάτο παρά την απόλυτη αντίδραση και αντίθεση του Οικουμενικού Πατριάρχη, για τον οποίον η Βουλγαρική Εθνική Εκκλησία αποτελούσε μία σχισματική εκκλησία. Αυτή η κατηγορία του σχίσματος είναι φυσικά ένα όπλο το οποίο εξυπηρετεί τα άλλα έθνη στην προπαγάνδα τους στη Μακεδονία. Μετά τη δημιουργία του Πριγκιπάτου υπήρχε στη Βουλγαρία ένα ρεύμα υποστήριξής του ενώ ως έδρα της Εξαρχίας επιλέχτηκε η Κωνσταντινούπολη αντί για τη Σόφια ή το Τύρνοβο, τις αρχαίες πρωτεύουσες. (Mantegazza, σ. 10)
    • Οι Βούλγαροι κατάφεραν επιτέλους να ανεξαρτητοποιηθούν θρησκευτικά το 1871, όταν δεν αποτελούσαν ακόμη ένα έθνος, με τη βοήθεια της Ρωσίας και του μικρού πριγκιπάτου της Σερβίας. Έτσι αναγνωρίστηκε το Εξαρχάτο τους. Ο Σουλτάνος αναγνώρισε το βουλγαρικό Εξαρχάτο παρά την απόλυτη αντίδραση και αντίθεση του Οικουμενικού Πατριάρχη, για τον οποίον η Βουλγαρική Εθνική Εκκλησία αποτελούσε μία σχισματική εκκλησία. Αυτή η κατηγορία του σχίσματος είναι φυσικά ένα όπλο το οποίο εξυπηρετεί τα άλλα έθνη στην προπαγάνδα τους στη Μακεδονία. Μετά τη δημιουργία του Πριγκιπάτου υπήρχε στη Βουλγαρία ένα ρεύμα υποστήριξής του ενώ ως έδρα της Εξαρχίας επιλέχτηκε η Κωνσταντινούπολη αντί για τη Σόφια ή το Τύρνοβο, τις αρχαίες πρωτεύουσες. (Mantegazza, σ. 10)
    • Ο Βούλγαρος Έξαρχος στην Κωνσταντινούπολη ήταν ο Έξαρχος των Βουλγάρων άσχετα αν ήταν υπήκοοι ή όχι του Πρίγκιπα Φερδινάνδου – ο οποίος θεώρησε έξοχη την κίνηση αυτή που αποτέλεσε τη βάση για τη βουλγαρική προπαγάνδα στη Μακεδονία. Ένας έξαρχος, με έδρα το Τύρνοβο ή τη Σόφια, θα έπρεπε να έχει για αυτό και μόνο το γεγονός, περιορισμένη τη δικαιοδοσία του στους Βουλγάρους του Πριγκιπάτου. Είναι το λάθος στο οποίο έπεσε η Σερβία και μία από τις αιτίες οι οποίες συνέβαλλαν στο να παραλύσει η προπαγάνδα της στη Μακεδονία. (Mantegazza,σ. 11)
    • Οι σημαντικές ιστορικές παραδόσεις ενίσχυσαν τις διεκδικήσεις των Σέρβων στα Σκόπια, που μετά το Ιπέκιο αποτέλεσαν και αυτά έδρα του Πατριαρχείου τους. Μέχρι τότε η Εκκλησία και το Κράτος ήταν αλληλένδετα και έτσι εξηγείται το ότι κατά τη διάρκεια της τουρκικής κυριαρχίας, όταν όλα κατεδαφίστηκαν από το μουσουλμανικό φανατισμό, η ιδέα της εθνότητας ταυτιζόταν πάντα με τη θρησκευτική ιδέα. Έτσι, ώστε, πριν ακόμη γίνει σκέψη για την πολιτική ανεξαρτησία, αλλά γνωρίζοντας ότι όλα ξεκινούν από αυτή οι καταπιεσμένοι πληθυσμοί μάχονταν για τη θρησκευτική ανεξαρτησία. Η εθνική Εκκλησία είναι ένα πρώτο βήμα προς την ανεξαρτησία. Οι Βούλγαροι πολέμησαν για αιώνες για να δημιουργήσουν το δικό τους Εξαρχάτο και η αναγνώριση του Εξαρχάτου στήριξε την επαναστατική τους πολιτική. Σήμερα, η προπαγάνδα τους, όπως και εκείνη των Σέρβων, βασίζεται πάνω στη θρησκευτική προπαγάνδα. Αλλά, οι Σέρβοι έχοντας το δικό τους Πατριαρχείο στο Βελιγράδι δεν είχαν αποτελεσματική επιρροή πάνω σε όλους τους Σέρβους του Πριγκιπάτου και έτσι βρίσκονταν σε μειονεκτική θέση. Η μάχη για να αυξηθούν οι Σέρβοι δεσπότες στο Ιπέκιο, την αρχαία έδρα του Πατριαρχείου, στα Σκόπια και σε άλλες πόλεις ώστε να μετριασθεί η βουλγαρική προπαγάνδα που διεξαγόταν από τον κλήρο του Εξαρχάτου διήρκησε πολλά χρόνια. (Mantegazza, σ. 154)