Category: Θέματα-Leake

  • Ελληνική επιγραφή κοντά στην Αμφίπολη

    • Κατάφερα να αντιγράψω μια επιγραφή στον τοίχο μιας πηγής μέσα στο χωριό. Οι επιγραφές υποτίθεται, σύμφωνα με τους Τούρκους, οτι παρέχουν πληροφορίες για την εύρεση θησαυρών. Ευτυχώς την εντόπισα χθές το απόγευμα και την μετέγραψα το πρωϊ, μόλις είχε αρκετό φως, λίγο πριν οι Μυρμιδόνες του Αγά, οι οποίοι είχαν πιθανότατα υποπτευθεί τις προθέσεις μου, κατέφθασαν με την πρόθεση να με εμποδίσουν. Πρόκειται για μια μαρτυρία μεγάλου ενδιαφέροντος, καθώς είναι γραμμένη στην Ιωνική διάλεκτο, και περιέχει τις ακριβείς λέξεις ορισμένων απο τους νόμους της Αθήνας όπως παρατέθηκαν απο τους Αθηναίους νομοθέτες. Και οι δύο ιδιομορφίες έγκεινται στο γεγονός οτι η Αμφίπολη υπήρξε μια Αθηναϊκή αποικία [ ο κ. Boeckh ( Inscr. Gr. No. 2008) είναι της άποψης οτι η διάλεκτος της επιγραφής δεν είναι αυτή της παλαιάς αττικής άλλα αυτή που χρησιμοποιούνταν στη Θάσο, τα Άβδηρα και τις άλλες Ιωνικές αποικίες της Θράκης. Μολονότι είναι δύσκολο να διαχωριστεί η χρήση ορολογιών της αττικής νομοθεσίας από αυτή της διαλέκτου, ο κ. Boeckh είναι πιθανότατατα, ως συνήθως. σωστός. Οι υποκατηγορίες των διαλέκτων είναι αναρίθμητες. Η Ιωνική της Θράκης, της Αττικής, των νησιών του Αιγαίου και της Ασίας πιθανόν διαφέρουν η μία απο την άλλη, όπως αποδεικνύουν οι σωζόμενες επιγραφές, σε σχέση με την Αιολική της Θεσσαλίας, της Βοιωτίας και της Μυτιλήνης και τη Δωρική της Κορίνθου, των Συρακουσών και της Κυρήνης)]. Τα γράμματα είναι μικρά, άλλα όμορφα σκαλισμένα και έχουν μορφή, η οποία, υποτίθεται, οτι υποδεικνύει περίοδο νεότερη από αυτή του Αλεξάνδρου. Η καταγραφή αφορά ένα διάταγμα για τη παντοτινή εξορία απο την Αμφίπολη και τη περιοχή της, θεσμοθετημένο απο το λαό ενάντια σε δύο πολίτες, τον Φίλων, τον Στρατοκλή και τα παιδιά τους. Αν συλλαμβάνονταν ποτέ θα θανατώνονταν ως εχθροί. Η περιουσία τους κατασχέθηκε και ένα δέκατο απο αυτή επρόκειτο να αφιερωθεί στην ιερή υπηρεσία του Απόλλωνα και του Στρυμόνα. Τα ονόματα τους θα αναγράφονταν απο τους Προστάτες πάνω σε λίθινο κίονα. Αν κάποιο άτομο ανακαλέσει το διάταγμα, ή με κάποιο τρόπο ή τέχνασμα ενθαρρύνουν τους εξόριστους, και αυτού του άνδρα η περιουσία θα αποδιδόταν στο λαό και ο ίδιος θα εξοριζόταν δια παντός απο την Αμφίπολη ( V. Inscription, No. 125). Το ακόλουθο είναι το Ελληνικό κείμενο σε κανονικά Ελληνικά:
      Έδοξεν τω δήμω Φίλωνα καί Στρατοκλέα φεύγειν Αμφίπολιν καί τήν γην τήν Αμφιπολιτων ( σε αυτό το σημείο παρέθεσα τη τρίτη γραμμή της επιγραφής, ΝΤΗΓΓΗΝΤΩΝΑΜΦ, απο το αντίγραφο του Μ. Cousinery. Είναι προφανές απο αυτό το αντίγραφο ( βλ. V. dans le Macedoine, τόμος i. σελ. 128) συγκρινόμενο με αυτό που εξέδωσα για πρώτη φορά στη συλλογή του κ. Walpole, τόμ. ιι, οτι παρέλειψα να αντιγράψω αυτή τη γραμμή. Μπορεί να φανεί αλαζονικό, μετά απο αυτή τη παραδοχή, να αντιπαραθέσω τα αναγνώσματα μου με ορισμένες λέξεις του M. Cousinery, αλλά θα τις δηλώσω με την ελπίδα οτι κάποιος μελλοντικός ταξιδιώτης θα προσδιορίσει την αλήθεια. Στη γραμμή 7, ΠΕΔΑΣ, Cousinery, ΠΑΙΔΑΣ, Leake. Στη γραμμή 11, 22, ΧΡΗΜΑΤΑ ΑΥΤΩΝ, C. ΧΡΗΜΑΤΑΥΤΩΝ, L. Στη γραμμή 13, ΙΕΡΟΝ, C., ΙΡΟΝ, L. Στη γραμμή 17, ΣΤΗΛΗΝ, C., ΕΣΤΗΛΗΝ, L. Στις γραμμές 19, 20, ΑΝΑΨΗΦΙΣΕΙΝΚΑΤΑΔΕΧΗΤΑΙ, C., ΑΝΑΨΗΦΙΖΕΙΗΚΑΤΑΔΕΧΕΤΑΙ, L.) αειφυγίαν καί αυτούς καί τούς παιδας. καί ην που αλίσκωνται πάσχειν αυτούς ως πολεμίους καί νηποινεί τεθναναι. τά δέ χρήματ’ αυτων δημόσια ειναι, τό δέ επιδέκατον ιερόν του Απολλωνος καί του Στρυμόνος. τούς δε Προστάτας αναγράψαι αυτούς εις στήλην λιθίνην. εάν δέ τις τό ψήφισμα αναψηφίζει η καταδέχεται τούτους τέχνη ή μηχανη ητινιουν, τά χρήματ’ αυτου δημόσια έστω, καί αυτός φευγέτω Αμφίπολιν αειφυγίαν ( φυγών δέ καί μή θελήσας κρίσιν υποσχειν, φευγέτω αειφυγίαν . – Plato de Leg. νηποινεί τεθναναι. – Demosth. adv. Aristoc. – Andocid. de Myst. Εάν δέ ξένος αστη ξυνοικη τέχνη ή μηχανη ητινιουν, γραφέσθω πρός τούς Θεσμοθέτας. – Dem. adv. Neaer. τρόπω ή μηχανη ητινιουν. – Dem. adv. Mid. Επιδέκατον. – Harpocrat. i. voce. Plutarch de decem Rh in Antiph. Xenhoph. Hell l. 1, c. 7).
      Οι διαλεκτικές ιδιομορφίες πάνω στο μάρμαρο είναι, – φεογειν αντί για φεύγειν – τηγγην αντί τήν γην – Αμφιπολιτεων αντί Αμφιπολιτων – αειφυγιην αντί αειφυγίαν – αυτος και τος αντί αυτούς καί τούς – ημπου΄ αντί εάν πού – αυτος ως πολεμιος αντί αυτούς ως πολεμίους – ιρον αντί ιερόν – τος δε αντί τούς δέ – αυτος ες αντί αυτούς εις – ην δε αντί εάν δέ – τουτος αντί τούτους – οτεωιουν αντί ητινιουν – αυτο αντί αυτου – φεογετω αειφυγιην αντί φευγέτω αειφυγίαν.
      Στο πρώτο Ολυνθιακό του Δημοσθένη γίνεται αναφορά στο όνομα Στρατοκλής ως ένα από τους δύο απεσταλμένους από την Αμφίπολη στήν Αθήνα προκειμένου να ζητηθεί στρατιωτική βοήθεια για να σώσουν τη πόλη από τον Φίλιππο, ο οποίος την κατέλαβε τον ίδιο χρόνο, αφού γκρέμισε τα τείχη με πολιορκητικές μηχανές και εισέβαλε από το ρήγμα. Ωστόσο φέρθηκε με ηπιότητα προς τη κατεκτημένη πόλη και ικανοποιήθηκε με την εξορία αυτών που του εναντιώνονταν ( τούς μέν αλλοτρίως πρός αυτόν διακειμένους εφυγάδευσε, τοις δέ άλλοις φιλανθρώπως προσηνέχθη.- Diodo. 1. 16, c. 8.). Είναι πιθανόν οτι η επιγραφή αναφέρεται στη τελευταία ενέργεια του κατακτητή και ο Στρατοκλής που ονομάζεται στήν επιγραφή είναι ο ίδιος που ρητόρευε από το βήμα τής Πνύκας καί υπήρξε, εντέλει, ένας από τους αρχηγούς του κόμματος που εναντιωνόταν στόν Φίλιππο. Σε αυτή τήν υπόθεση δεν αποτελεί εμπόδιο το γεγονός οτι δεν αναφέρεται τό όνομα του Φιλίππου στο διάταγμα, καθώς, σύμφωνα με τη συνήθη τακτική της ελληνικής διπλωματίας, ήταν πράξη του λαού, μολονότι στη πραγματικότητα είχαν χάσει την ελευθερία τους και δεν θα ελευθερώνονταν ποτέ ξανά απο τη φρουρά των Μακεδόνων μέχρι που ήρθε μια Ρωμαϊκή. Αν αυτή η εικασία είναι βάσιμη, έχουμε την ακριβή ημερομηνία της επιγραφής, δηλαδή, το 358 π.Χ. ( Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 186 – 189 )

  • Αλιεία χελιών στο Νεοχώρι

      Τ

    • ο Νεοχώρι φαίνεται οτι οφείλει, κατα κύριο λόγο, την ύπαρξη του στην επικερδή αλιεία των Στρυμονικών χελιών ( ……. αρετης μέγα κάρτα φέρουσι Κωπαιαι καί Στρυμόνιαι, μεγάλαι τε γάρ εισι Καί τό πάχος θαυμασταί Archestratus ap. Athen. 1. 7, c. 13., …… ποταμός ωνομασμένος Στρυμών μεγίστας εγχέλεις κεκτημένος. Antiphanes, ibid.), τα οποία έχαιραν μεγάλης εκτίμησης ανάμεσα στους αρχαίους για το μέγεθος και το λίπος τους, και δεν θεωρούνταν κατώτερα απο τα χέλια της λίμνης Κωπαϊδας. Πιάνονται σε ένα φράγμα το οποίο κλείνει το ρέμα μισό μίλι παρακάτω απο τη γέφυρα του Νεοχωρίου, και το οποίο χρησιμεύει τόσο γι’ αυτό τον σκοπό όσο και ως κεφαλή μύλου. Αν δεν υπήρχε αυτό το τεχνητό εμπόδιο, ο ποταμός, μολονότι είναι απότομος, θα ήταν πλωτός ως το Νεοχώρι και μέχρι τη λίμνη. Ο μύλος ανήκει στη Μονή Παντοκράτορος στο Άγιο Όρος, όμως ο ψαρότοπος, απο τη στιγμή που απέκτησε αξία, διεκδικήθηκε απο τον Σουλτάνο, και τώρα τον εκμεταλλεύεται ο Φετά (Feta) Μπέης τής Ζίχνης, του οποίου τον βοηθό βρήκα στον μύλο, να μετράει τα ψάρια καθώς τα έπιαναν, πολλά απο τα οποία είναι τεράστια σε μέγεθος. Γκρίζοι κέφαλοι και άλλα μεταναστευτικά θαλάσσια ψάρια πιάνονται σε ορισμένες περιπτώσεις εδω, κατα τον ίδιο τρόπο, άλλα πάντα σε μικρές ποσότητες σε σχέση με τα χέλια. Πιθανόν Η Στρυμονική λίμνη είναι πολύ μακρυά απο τη θάλασσα για τους κέφαλους. Το φρέσκο νερό δύσκολα αποτελεί εμπόδιο, καθώς πολλές παραγωγικές σε κέφαλους λίμνες της Ελλάδος και της Μικράς Ασίας έχουν ανάμεικτο νερό, ενώ σε ορισμένες, όπως αυτή του Βουθρωτού, είναι αρκετά φρέσκο. Ο Μπέης ως μουκατά εισπράττει επι τόπου 20 παράδες για κάθε ζευγάρι χελιών. Οι άνθρωποι του Νεοχωρίου τα πουλάνε είτε φρέσκα είτε αλατισμένα για 30, 40, ή 50 παράδες το ζευγάρι, αναλόγως της απόστασης όπου αποστέλλονταν. Ο ψαρότοπος λέγεται οτι παράγει ετησίως περίπου 40.000 ζευγάρια μεγάλα χέλια, πέρα απο τα μικρότερα και διαφορετικά ψάρια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 184 – 185)

  • Τημενίδες

    • Η μόνη εορδαϊκή πόλη που σημειώνεται στην ιστορία είναι ο Φύσκος, για τον οποίο σχολιάζει ο Θουκυδίδης, ότι εκέι κοντά παρέμεναν ακόμη οι απόγονοι των Εορδαίων, οι οποίοι εκδιώχθηκαν από όλα τα άλλα μέρη της Εορδαίας από τους Τημενίδες. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.316)
    • Τεκμαίρεται οτι ήταν η κύρια πόλη στην αρχαία περιφέρεια της Αλμωπίας. Η Αλμωπία ήταν μια από τις πρώιμες κατακτήσεις των Τημενιδών (Thoycyd. l. 2, c.99) και, προφανώς, γειτονική με την αρχική περιοχή της μακεδονικής μοναρχίας ανάμεσα στη Βέροια και την Έδεσσα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 444 – 445)
    • Τα γραπτά του Ομήρου είναι προγενέστερα της αργειακής αποικίας των Τημενιδών ( Δεν υπάρχει κάτι που να θέτει σε αμφισβήτηση τη γενική αλήθεια για την πρώϊμη ιστορία της Μακεδονίας εκτός, ίσως, από το γεγονός οτι δεν είναι ξεκάθαρη η κατάσταση για τους βασιλιάδες πρίν τον Αμύντα Α΄. Ο γιός του Αλέξανδρος, ο οποίος βασίλεψε κατά τη διάρκεια της περσικής εισβολής, απέδειξε την ελληνική καταγωγή του πρός ικανοποίηση των κριτών κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών αγώνων, όταν εμφανίστηκε εκεί ως διεκδικητής του βραβείου.- Herodot. l.5, c.22. Justin. l.7, c.2. – Ωστόσο η προέλευση του ονόματος Μακεδονία φαίνεται πολύ δύσκολο να αποσαφηνιστεί με βεβαιότητα καθώς υπάρχουν αντικρουόμενες, ισοβαρής μαρτυρίες.- Herodot. l.1, c.56; l. 8, c. 43.- Hesiod Hellanicus et Clidemus ap. Constant. Porph. Them. 2.) (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 445)
    • Φαίνεται από τον Ιουστίνο, οτι ένα κομμάτι της Ημαθίας ήταν υπό την κατοχή των Βρυγών ( οι ίδιοι άνθρωποι με τους Φρύγες της Ασίας.Η αντικατάσταση του γράμματος Β από το Φ είναι Μακεδονικός τύπος), οι οποίοι εκδιώχθηκαν από τους Τημενίδες. Ο Ηρόδοτος, αναφέροντας οτι οι κήποι του Μήδα, ο οποίος ήταν βασιλιάς τους, βρίσκονταν στις υπώρειες του βουνού Βέρμιο (Herodot. l. 8. c. 138) αποκαλύπτει οτι η περιοχή τους ήταν γύρω από τη Βέροια….. Η Πιερία, η άλλη επαρχία που αναφέρεται από τον Όμηρο, βρισκόταν υπό την κατοχή Θρακών, προτού κατακτηθεί από τους Τημενίδες. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 447)
    • Οι όχθες του Αξιού μοιάζει να αποτελούν το κέντρο της δύναμης της Παιονίας, από την εποχή που ο Πυραίχμης και ο Αστεροπαίος οδήγησαν τους Παίονες σε βοήθεια του Πριάμου, στην έσχατη ύπαρξη της μοναρχίας. Όταν οι Τημενίδες κατέλαβαν την Ημαθία, Αλμωπία, Κρηστωνία, και Μυγδονία, οι βασιλείς της Παιονίας εξακολούθησαν να εξουσιάζουν στην περιοχή πάνω από τα στενά του Αξιού, μέχρι που ο Φίλιππος, γιός του Αμύντα,μείωσε δυο φορές τις απαιτήσεις τους σημαντικά, και τελικά υποτάχθηκαν στον Αλέξανδρο και έπειτα έγιναν πιθανώς υποτακτικοί των μακεδόνων βασιλιάδων. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.463)

  • Κονιαρομαχαλάδες

    • Κονιαρομαχαλάδες αποκαλούν οι Έλληνες τα αποσπασμένα τμήματα των Ορφανών. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 181)

  • Μάχη της Αμφίπολης

    • Αυτό ήταν το κράτος της Αμφίπολης όταν ,στο δέκατο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου, αποτέλεσε τη σκηνή της διάσημης μάχης, μοιραίας για τους αρχηγούς και των δύο πλευρών ( Thucyd, l. 5, c. 6, et seq.). Ο Κλέων περίμενε στήν Ηϊώνα για ορισμένες αναμενόμενες ενισχύσεις Μακεδόνων και Οδομαντών, όταν ο Βρασίδας τοποθετήθηκε με ένα τμήμα των δυνάμεων του στα Κερδύλια, ένα βουνό στη περιοχή της Άργιλου, απέναντι από την Αμφίπολη, απ’ όπου όλες οι κινήσεις του Κλέονα ήταν ορατές. Το υπόλοιπο του στρατού του Βρασίδα βρισκόταν στην Αμφίπολη. Η ελληνική δύναμη του, στο σύνολο, αποτελούταν από 2000 οπλίτες και 300 ιππείς αλλά σε αυτούς προστέθηκαν περίπου 4000 Θράκες πεζικάριοι και μερικοί ιππείς. Ο Κλέων είχε περίπου τον ίδιο αριθμό αλλά υπερτερούσε σε μεγάλο βαθμό ως προς τα επίλεκτα στρατεύματα έχοντας 3000 οπλίτες και 500 ιππείς. Μόλις ο Βρασίδας αντιλήφθηκε οτι ο Κλέων προχωρούσε προς την Αμφίπολη κατέβηκε από τα Κερδύλια και εισήλθε στη πόλη με την ελπίδα να του δοθεί μια ευκαιρία να επιτεθεί με πλεονέκτημα προτού ο αντίπαλος του ενισχυθεί. Ο Κλέων κατέλαβε τα υψώματα μπροστά από τα τείχη της Αμφίπολης απέναντι απο τα οποία οδηγούσε ο κύριος δρόμος. Η θέση του επέτρεπε τη θέαση της Στρυμονικής λίμνης και σε ένα σημείο ήταν τόσο ψηλά ώστε ο Βρασίδας ήταν ορατός στους Αθηναίους καθώς πραγματοποιούσε θυσία στο ναό της Αθηνάς. Η επιστροφή του Βρασίδα στη πόλη, μαζί με τη θυσία, είχαν ήδη πείσει τον Κλέονα οτι ο αντίπαλος του ετοιμαζόταν για μάχη όταν έλαβε μια αναφορά οτι ένας μεγάλος αριθμός ανδρών και αλόγων ήταν ορατά κάτω από τη Θρακική πύλη. Μόλις πείστηκε γι’αυτό το γεγονός, ιδίοις όμμασι, κατέφυγε σε άμεση υποχώρηση γιατί είχε μετακινηθεί από την Ηϊώνα χωρίς να έχει πρόθεση να εμπλακεί σε μάχη, μόνο επειδή οι άντρες του παραπονιούνταν για την απραξία του, τη στιγμή που δεν φαινόταν να υπάρχει μεγάλη δύναμη εντός της πόλης. Έχοντας διατάξει τα στρατεύματα του να μετακινηθούν από τα αριστερά προς την Ηϊώνα σύντομα, επειδή άρχισε να ανυπομονεί εξαιτίας της βραδύτητας με την οποία εκτελούσαν την κίνηση, έστρεψε και η δεξιά πτέρυγα του στρατού πρός την ίδια κατεύθυνση εκθέτοντας τη δεξιά ή την ακάλυπτη πλευρά τους στον εχθρό. Αυτή ήταν η κατάλληλη στιγμή για τον Βρασίδα ο οποίος είχε ήδη κάνει τις προετοιμασίες του. Αφήνοντας τις οδηγίες, επομένως, στον Κλεαρίδα, δεύτερο στην ιεραρχία, να προχωρήσει από τη Θρακική πύλη ενάντια στο κοντινότερο τμήμα της εχθρικής γραμμής ή αυτό που ήταν η δεξιά πτέρυγα, αμέσως μόλις η δική του προτιθέμενη κίνηση θα προκαλούσε σύγχυση στο κέντρο. Τέθηκε άμεσα , στην πρώτη πύλη του Μακρού Τείχους, επικεφαλής 150 επίλεκτων ανδρών, έτρεξε μαζί τους στο χώρο που βρίσκεται ανάμεσα στο τείχος και τον κεντρικό δρόμο και έπεσε με αυτό τον τρόπο πάνω στους Αθηναίους καθώς προχωρούσαν κατα μήκος του δρόμου. Αποτέλεσμα αυτoύ του τολμηρού σχεδίου ήταν η φυγή της αριστερής πτέρυγας, η οποία είχε τοποθετηθεί επικεφαλής στη στήλη, με κατεύθυνση την Ηϊώνα, όπως και η διάσπαση των δυνάμεων του και τελικώς η ήττα της δεξιάς πτέρυγας του μετά από κάποια αντίσταση στο ψηλότερο σημείο της κορυφογραμμής. Ο Κλέων, που τράπηκε σε φυγή με την πρώτη επίθεση του Κλεαρίδα, σφαγιάστηκε από ένα σκοπευτή από τη Μυρσίνα, την ίδια στιγμή που ο Βρασίδας, επιτυχής στο κέντρο, δέχθηκε ένα θανάσιμο χτύπημα, απαρατήρητος από τον εχθρό, καθώς στράφηκε από το ηττημένο κέντρο των Αθηναίων προς τη δεξιά πτέρυγα τους. Μεταφέρθηκε στην Αμφίπολη και επέζησε αρκετά ώστε να πληροφορηθεί την ολοκλήρωση της νίκης του. Εξακόσιοι άνδρες σκοτώθηκαν από τη πλευρά των Αθηναίων και οι υπόλοιποι πραγματοποίησαν την υποχώρηση τους από το βουνό στην Ηϊώνα. Επτά άνδρες σκοτώθηκαν από τη πλευρά του Βρασίδα. Έχω ήδη υπογραμμίσει οτι τα Κερδύλια ήταν, ολοφάνερα, το βουνό το οποίο ανυψώνεται από τη δεξιά όχθη του Στρυμόνα, ακριβώς απέναντι από το λόφο της Αμφίπολης. Είναι εξίσου φανερό οτι η θέση του Κλέωνα ήταν στην απέναντι πλευρά της πόλης, στο ύψος που συνδέει το λόφο της Αμφίπολης με το όρος Παγγαίο, ακριβώς στο πέρασμα των Εννέα Οδών. Η Θρακική πύλη πιθανότατα άνοιγε προς την κατεύθυνση της σημερινής διαδρομής για τη Δράμα, στα μέρη της πεδιάδας ανατολικά της Στρυμονικής λίμνης και βρισκόταν, κατά συνέπεια, στη βορειοανατολική πλευρά της αρχαίας τοποθεσίας, ακριβώς στο ξεκίνημα της κατηφόρας προς τη λίμνη. Στην πραγματικότητα αυτό το σημείο είναι ακριβώς απέναντι από μια εδαφική έξαρση στην ανυψωμένη λωρίδα γής των Εννέα Οδών, το οποίο προσφέρει μια πανοραμική θέα τόσο της λίμνης όσο και των εκβολών του Στρυμόνα και σχηματίζει τμήμα μιας χαμηλότερης κορυφής στη πορεία προς το όρος Παγγαίο. Εδώ, πιθανόν, οι Αθηναίοι οχυρώθηκαν μετά τη φυγή του Κλέονα. Η πύλη στην οποία παρατάχθηκε ο Βρασίδας, ευρισκόμενος απέναντι από το κέντρο των υποχωρούντων Αθηναίων, και η θρακική πύλη στα δεξιά, η οποία βρισκόταν στα νώτα τους, ολοφάνερα η πρώτη ήταν τοποθετημένη στα νότια της τελευταίας και πιθανόν οδηγούσε στις Φαγρές και τη Πιερική κοιλάδα. Ήταν στη μέση του χειμώνα που ακολούθησε το όγδοο έτος του πολέμου όταν ο Βρασίδας κατέλαβε την Αμφίπολη (Thucyd. 1. 4, c. 102). Αφού έπεισε τους κατοίκους της Ακάνθου και των Σταγείρων να αποσκιρτήσουν από την Αθηναϊκή συμμαχία, προέλασε με όλες τις δυνάμεις που μπόρεσε να συγκεντρώσει από τους συμμάχους του, μια νύχτα που χιόνιζε, από το Βρωμίσκο στην Άργιλο, απ’όπου, υπό την καθοδήγηση των Αργιλίων, προχώρησε πρίν το ξημέρωμα στη γέφυρα του Στρυμόνα, η οποία ήταν ελαφρά φρουρούμενη, και αφού την κατέλαβε πέρασαν στην κατοχή του όλα τα περιουσιακά στοιχεία των Αμφιπολιτών, όσα δεν βρίσκονταν εντός της πόλης. Αυτό το περιστατικό, μαζί με τα διχασμένα αισθήματα των ανθρώπων, διαφορετικής προέλευσης, που κατοικούσαν τη πόλη, και ειδικότερα ορισμένων Αργιλίων οι οποίοι αντιπαθούσαν πολύ τους Αθηναίους, έκαναν τους ανθρώπους με επιρροή πρόθυμους να συνθηκολογήσουν. Προς αυτούς ο ίδιος ο Βρασίδας ήταν σε μεγάλο βαθμό ευνοϊκά διακείμενος, καθώς γνώριζε οτι ο Θουκυδίδης, που διοικούσε μια αθηναϊκή μοίρα στη Θάσο, κατείχε περιουσιακά στοιχεία στα χρυσωρυχεία στο Παγγαίο, γεγονός που θα μπορούσε να του προσδώσει σημαντική επιρροή στους γείτονες και, εν καιρώ, θα μπορούσε να του επιτρέψει να προκαλέσει σημαντική αντίδραση.
      Η συνθηκολόγηση δρομολογήθηκε ανάλογα και δεν ήταν παρα το βράδυ της ίδιας μέρας κατά την οποία προέκυψε οτι ο Θουκυδίδης είχε φθάσει με τη ναυτική του μοίρα στην Ηϊώνα ( Thucyd. 1.4, c. 106). Αν και με αυτόν τόν τρόπο έσωσε εκείνο το μέρος από την κατάληψη και δέν άξιζε σοβαρή απόδοση ευθυνών για την απώλεια της Αμφίπολης, έγινε δέκτης της δυσαρέσκειας του Αθηναϊκού λαού σε τέτοιο βαθμό ώστε εξορίστηκε από την Αθήνα για είκοσι χρόνια ( Thucyd. 1. 5, c. 26 ). Αυτό το γεγονός ήταν ευτυχές για την λογοτεχνία, αφού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την δημόσια λειτουργία προκειμένου να κατοικήσει στο κτήμα του στη Σκαπτή ύλη στο όρος Παγγαίο, παρέχοντας του επαρκή χρόνο να συνθέσει το κτημα ες αεί, το οποίο, όσο καιρό η Ελληνική γλώσσα υπάρχει, θα αποτελεί αγαλλίαση για όλους τους αναγνώστες, και ένα μοντέλο γνήσιας ιστορίας.
      Τον καιρό του Βρασίδα η γέφυρα του Στρυμόνα πιθανόν ήταν στην ίδια θέση όπως σήμερα, οι ίδιες αιτίες τείνουν, διαχρονικά, να αναδεικνύουν αυτή τη θέση ως τη πιο βολική λαμβάνοντας υπόψην τις εξωτερικές επαφές με αυτούς που κατοικούν στο λόφο της Αμφίπολης καί επιπρόσθετα ήταν ακριβώς απέναντι από το κέντρο της αρχαίας πόλης. Ο θουκυδίδης σημειώνει οτι την εποχή της εκστρατείας του Βρασίδα η γέφυρα βρισκόταν σε μικρή απόσταση από τη πόλη και δεν υπήρχαν τότε, όπως τον καιρό που έγραφε την ιστορία του, τείχη εκτεινόμενα από τη πόλη ως το ποτάμι ( κατέστησαν τόν στρατόν πρόσω επί τήν γέφυραν του ποταμου.απέχει δέ τό πόλισμα πλέον της διαβλασεως.καί ου καθειτο τείχη, ώσπερ νυν, φυλακή δέ τις βραχεια καθειστήκει . – Thucyd. 1. 4, c.103 ). Με αυτή και δύο ακόμη αναφορές που κάνει για τις οχυρώσεις της Αμφίπολης υποδεικνύει πολύ εύγλωττα τις αλλαγές που έγιναν στις οχυρώσεις του χώρου και ο τρόπος με τον οποίο οχυρώθηκε διεξοδικώς. Ο Άγνων, ο ιδρυτής της αθηναϊκής αποικίας, φαίνεται πως ήταν ικανοποιημένος χτίζοντας ένα τείχος κατα μήκος του ισθμού της χερσονήσου, ο οποίος κατέληγε και στα δύο περατα του ποταμού ( απολαβών τείχει μακρω εκ ποταμου ες ποταμόν .- Thucyd. 1. 4, c. 102.) και αφήνοντας το δυτικό ημικύκλιο του λόφου στη φυσική προστασία των γκρεμών του. Η μόνη προσθήκη η οποία φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε κατα τη διάρκεια των δεκαπέντε ετών που μεσολάβησαν μεταξύ της θεμελίωσης και της μάχης ήταν ένα σταύρωμα ή δημιουργία πασσαλόπηκτης οχύρωσης με πύλες πίσω από το Μακρό Τείχος, στα πιο προσιτά σημεία του λόφου, γιατί ο Θουκυδίδης αφηγείται οτι ο Βρασίδας εξήλθε από μια πασσαλόπηκτη πύλη και μετά διαμέσω της πρώτης πύλης του Μακρού Τείχους ( καί ο μέν κατά τάς επί τό σταύρωμα πύλας, καί τάς πρώτας του μακρου τείχους τότε όντος εξελθών.- Thucyd. 1. 5, c.10.). (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 191 – 197)

  • Οδοιπορικά

    • Η Νίκαια,η Παρεμβολή και η Ηράκλεια διαμόρφωναν ένα τρίγωνο του οποίου οι πλευρές ήταν 8,11 και 12 μίλια κατά μήκος.Η βόρεια πορεία από την Λύχνιδο κλίνει προς την Νίκαια ή τον Οκτάλοφο και οι δύο νότιες προς την Παρεμβολή ή τα Κάστρα στον ποταμό Βένο.Αυτός ήταν προφανώς ο νότιος παραπόταμος του Εριγώνα, κοντά στην εκροή για την οποία ίσως μέσα στις πεδιάδες της Ηράκλειας πρέπει να ψάξουμε, και πιο κοντά στις πηγές του η πόλη της Βεύης.Στην διαδρομή που περιγράφει ο Πολύβιος μέσω του Πυλώνος, τα ονόματα που αναφέρει είναι από πολύ νεότερες εποχές από αυτές στα Οδοιπορικά,είναι πολύ πιθανό ότι η πρώτη διαδρομή ίσως να συμπίπτει με την τελευταία παρά την διαφορά στα ονόματα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.314)
    • Το μόνο μέρος που τα τρία Οδοιπορικά συμφωνούν και τοποθετούν μεταξύ Ηράκλειας και Έδεσσας είναι οι Κελλές, αλλά οι αποστάσεις αντιτίθενται και οδηγούν σε αβεβαιότητα για την τοποθεσία του. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.318)
    • Στο ίδιο κεφάλαιο του Πολυβίου ο ιστορικός συνεχίζει να αφηγείται ότι ο Φίλιππος, αφού ξαναπήρε τις τρεις πόλεις της Φοιβατίδας που αναφέρθηκαν ήδη, προχώρησε για να καταλάβει άλλα μέρη της Δασσαρέτιδας, δηλαδή το Κρεόνιο και τη Γερυώνη(όχι το ίδιο μέρος με το Γέρτο) και τέσσερις πόλεις στη λίμνη Λυχνίτιδα, την Εγχελαρία,τον Κέρακα, το Σάτιο, και το Βόϊο, και μετά την Μπαντία των Καλίκαινων και την Οργεσσό των Πισσαντίνων.Οι τέσσερις πόλεις στη λίμνη βρίσκονταν στη δυτική ακτή, και αυτό μπορεί να συναχθεί από τα Οδοιπορικά, και κυρίως από το Συνοπτικό Οδοιπορικό, το οποίο προφανώς ακολουθούσε την ανατολική πλευρά της λίμνης από τη γέφυρα του Δρίλον στη Λύχνιδο, και το οποίο δεν κάνει αναφορά σε κανένα από τα μέρη που αναφέρει ο Πολύβιος.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.328)
    • Η ίδια αποσιώπηση για αυτές τις πόλεις μπορεί να θεωρηθεί ως επιχείρημα για να φανεί ότι οι τρεις διαδρομές στα Οδοιπορικά οδηγούσαν κατά μήκος της ανατολικής ακτής, αλλά είναι πιθανό ότι μια από αυτές τουλάχιστον προσέγγιζε το νότιο άκρο της λίμνης πλαγίως του περάσματος της Κανδαβίας, έτσι ώστε να αποφευχθεί τελείως η δυτική ακτή.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.328-9)
    • Η τοποθεσία των Φιλίππων είναι απολύτως εξακριβωμένη από σημαντικά κατάλοιπα της αρχαιότητας στο μέρος που υποδεικνύουν τα Οδοιπορικά και τα οποία είναι γνωστά από τους Έλληνες ως Φίλιπποι. Οι Τούρκοι ονομάζουν το μέρος Φελιμπετζίκ(Felibedjik).(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 214)
    • Στον δρόμο από Θεσσαλονίκη προς Απολλωνία της Μυγδονίας, το Μελισσουργιό εμφανίζεται σε δύο από τα Οδοιπορικά. Το μέρος αυτό διατηρεί ακόμα το αρχαίο του όνομα στη συνήθη ρωμαϊκή μορφή του Μελλισουργός, και είναι κατοικημένο από παραγωγούς μελιού, όπως υπονοεί και το όνομά του. Απέχει 20-21 τ.χ. από την Θεσσαλονίκη. Το τρίτο, το οδοιπορικό της Ιερουσαλήμ, φαίνεται να τραβάει διαφορετική γραμμή από την Απολλωνία προς την Θεσσαλονίκη, αφήνοντας στα δεξιά πιθανώς την κορυφή του Χορτιάτη όπου οι δυο άλλες μοιάζουν να είναι στην απέναντι πλευρά. Όμως και οι δύο οδοί εμφανώς διασχίζουν το όρος αυτό, έχοντας επιτρέψει σπάνια οι Ρωμαίοι ένα τέτοιο εμπόδιο να τους παρεκλίνει από την πορεία τους. Οι σύγχρονοι βάρβαροι, αντιθέτως, βρήκανε μια έξοδο από το πέρασμα του Καϊβάτ, όπου αποφεύγεται εντελώς η κορυφογραμμή, πιο βολική για την πορεία του καραβανιού προς την Πόλη. Κατά συνέπεια αυτής της αλλαγής, ακολούθησαν τη βόρεια ακτή των λιμνών, αντί για τα υψώματα στη νότια πλευρά τους, όπου ήταν η πορεία προς την αρχαία οδό. Οι οδοί αυτές επανενώνονταν στο πέρασμα της Αρέθουσας, τώρα Μπεσίκια ενώ από τους Τούρκους Ρούμελη Μπογάζι, ως ένα από τα πιο σημαντικά περάσματα αυτού του σπουδαίου επικοινωνιακού κόμβου. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.461)
    • Η ταυτότητα της Νεάπολης, Χριστόπολης και Καβάλας είναι αναμφισβήτητη διά της συμφωνίας των αποστάσεων, όπως δείχνουν τα οδοιπορικά του Αππιανού, της Ιερουσαλήμ και του Αντωνίνου.(Isambert,σ.17)

  • Συνοπτικό Οδοιπορικό

    • Το Οδοιπορικό του Αντωνίου προτείνει δύο δρομολόγια σε αυτό το τμήμα:το ένα περνάει μέσω της Σκιρτιάνας(ή Σκιρτωνίας) και των Κάστρων, και το άλλο μέσω της Νικίας(ή Νίκαιας), το οποίο είναι το ίδιο όπως και στο Συνοπτικό Οδοιπορικό. Στην Ιερουσαλήμ ο δρόμος περνάει μέσω της Βρυσίδας(ή Βρυγιάδας) και της Παρεμβολής.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.313)
    • Τα Στύβερρα φαίνεται ότι ήταν κοντά στον Πρίλαπο, τον οποίο οι Τούρκοι αποκαλούσαν Πίρλεπο,και την Πλουβίνα, ανάμεσα στα Στύβερρα και το Βρυάνιο το οποίο δεν ήταν μακριά από τα περάσματα που οδηγούσαν στην Εορδαία.Εάν ο Στράβων έχει δίκαιο να θεωρεί τις Αλκομενές ως μια πόλη στον Εριγώνα, η τοποθεσία της φαίνεται να ήταν πάνω από το Βρυάνιο, επειδή κάτω από αυτήν την πόλη ή ανάμεσα σε αυτήν και στην συμβολή του Εριγώνα με τον Αξιό , το Συνοπτικό Οδοιπορικό δείχνει ότι πρέπει να τοποθετήσουμε τον Ευριστό και την πόλη των Στόβων.Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συγκαταριθμεί και τις δύο αυτές πόλεις στην Πελαγονία ενώ άλλες πηγές θεωρούν τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας.Αλλά αυτές και κάποιες άλλες αντιφατικές μαρτυρίες συμπίπτουν, εάν δεχτούμε ότι η Δερρίοπος θεωρήθηκε μερικές φορές ως υποδιαίρεση της Πελαγονίας, και η τελευταία τμήμα της Παιονίας.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.322)
    • Στο ίδιο κεφάλαιο του Πολυβίου ο ιστορικός συνεχίζει να αφηγείται ότι ο Φίλιππος, αφού ξαναπήρε τις τρεις πόλεις της Φοιβατίδας που αναφέρθηκαν ήδη, προχώρησε για να καταλάβει άλλα μέρη της Δασσαρέτιδας, δηλαδή το Κρεόνιο και τη Γερυώνη(όχι το ίδιο μέρος με το Γέρτο) και τέσσερις πόλεις στη λίμνη Λυχνίτιδα, την Εγχελαρία,τον Κέρακα, το Σάτιο, και το Βόϊο, και μετά την Μπαντία των Καλίκαινων και την Οργεσσό των Πισσαντίνων.Οι τέσσερις πόλεις στη λίμνη βρίσκονταν στη δυτική ακτή, και αυτό μπορεί να συναχθεί από τα Οδοιπορικά, και κυρίως από το Συνοπτικό Οδοιπορικό, το οποίο προφανώς ακολουθούσε την ανατολική πλευρά της λίμνης από τη γέφυρα του Δρίλον στη Λύχνιδο, και το οποίο δεν κάνει αναφορά σε κανένα από τα μέρη που αναφέρει ο Πολύβιος.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.328)
    • Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η τοποθεσία της Ηράκλεια Σιντικής για τους ακόλουθους λόγους.1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος..2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα, ενώ ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία , της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.226-7)
    • Στο βορειο-δυτικό τμήμα της Παιονίας, το κύριο τμήμα υπό τους Ρωμαίους, ήταν οι Στόβιοι. Από αυτό το σημείο τέσσερις δρόμοι είναι σχεδιασμένοι στο Συνοπτικό Οδοιπορικό. Ο ένας προχωράει βόρεια προς το Σκούπι, και από εκεί βόρεια στη Ναϊσσό, μια θέση στη νοτιοανατολική πορεία από το Βιμινάκιο στο Δούναβη και στο Βυζάντιο. Ο δεύτερος βορειοανατολικά στη Σερδίκα, 100 τ.χ. νοτιοανατολικά της Ναϊσσού, στην ίδια πορεία, ο τρίτος νοτιοανατολικά στην Θεσσαλονίκη και ο τέταρτος νοτιοδυτικά στην Ηράκλεια. Ο τελευταίος σχηματίζει μια επικοινωνία με κεντρικό σημείο μέσω της Εγνατίας οδού ή την μεγάλη ρωμαϊκή οδό από την Απολλωνία στη Θεσσαλονίκη, που οδηγεί μέσα από την πόλη των Στόβιων από όλα τα μέρη στις τρεις προηγούμενες πορείες. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.468-9)
    • Και ο Προκόπιος και ο Ιεροκλής σημειώνουν την Ουλπιάνα και την Παυταλία, ως ξεχωριστά μέρη, στα οποία ίσως μπορούμε να προσθέσουμε ότι ο Πτολεμαίος όπως και ο Ιεροκλής αποδίδουν την Ουλπιάνα στην Δαρδανία, που φαίνεται να μην εκτεινόταν στα ανατολικά πιο πέρα από τα Σκόπια ή Σκούπι. Ένα επιπλέον επιχείρημα εναντίον της ταυτότητας προκύπτει από τη σύγκριση με το Συνοπτικό Οδοιπορικό, με κείμενο του Τζιορνάντες που αναφέρει ότι ο Θεοδεμίρ που ήταν στη Ναϊσσό, έστειλε σώμα στρατευμάτων υπό τον γιό του Θεοδόρικο μέσω του κάστρου του Ηρακλή στην Ουλπιάνα, όπου το κάστρο του Ηρακλή είναι προφανώς το ίδιο με το ad Herculem της Τράπεζας, που βρισκόταν στο δρόμο από Ναϊσσό για Σκόπια και συνεπώς πολύ μακριά στα δυτικά από το Κιουστεντίλ. Η Ουλπιάνα ή Δεύτερη Ιουστινιάνα, συνεπώς, ήταν σε μια από τις πεδιάδες των παραπόταμων του Μοράβα, βόρεια των Σκοπίων αλλά όχι στο δρόμο από τα Σκόπια για Ναϊσσό, καθώς δεν αναφέρεται στην Τράπεζα.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 476)
    • Η σημαντική τοποθεσία του Σκούπι στην έξοδο των όρεων της Ιλλυρίας στις πεδιάδες της Παιονίας και του Άνω Αξιού, τον καθιστούσαν πάντοτε ως την μεθοριακή πόλη της Ιλλυρίας περί της Μακεδονίας.Δεν υπάρχει απόδειξη ότι τον είχε καταλάβει ποτέ βασιλιάς της Μακεδονίας ή της Παιονίας. Υπό τους Ρωμαίους αποδόθηκε στη Δαρδανία, και την εποχή του Πτολεμαίου, και τον πέμπτο αιώνα, όταν ήταν η πρωτεύουσα της δουκικής Δαρδανίας. Η θέση ‘ad fines’που στο Συνοπτικό Οδοιπορικό βρίσκεται στο 35 M.P. πέρα από την Αναύσαρα (Βυλάζορα) στον δρόμο από το Σκούπι στους Στόβιους, φαίνεται να υποδηλώνει ότι οι Ρωμαίοι είχαν φτιάξει εκεί τα σύνορα της Δαρδανίας και της Μακεδονίας, και συνεπώς ότι είχαν αποδώσει τη Βυλαζόρα στη Δαρδανία, υποχωρώντας έτσι εν μέρει στην απαίτηση την οποία είχαν οι Δάρδανοι, στην εγκαθίδρυση της τετραρχίας της Μακεδονίας μετά την κατάκτηση του Αιμιλίου.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.477-8)

  • Πιρουστές (Pirustae)

    • Ιλλυρική φυλή στην Δασσαρέτιδα(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.313)
    • Προκύπτει ότι η Δασσαρέτιδα δεν ήταν μικρότερη από 60 μίλια σε μήκος, όσο και σε πλάτος, μια έκταση την οποία ως ένα βαθμό περιμένουμε από τον Πολύβιο, ο οποίος σε αντίθεση με τις πόλεις της λίμνης της Λυχνίδου, παρουσιάζει τους Φιβάτες, τους Πισσαντίνους, τους Καλίκαινους και τους Πιρουστές σαν φυλές της Δασσαρέτιδας.Η τοποθεσία μερικών από αυτές τις φυλές μπορεί να υποτεθεί από την μαρτυρία του ίδιου συγγραφέα όπως διασώζεται στο λατινικό κείμενο του Τίτου Λίβιου.(Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.326)
    • Οι Πιρουστές μοιάζει να βρίσκονταν στο βόρειο σύνορο της Δασσαρέτιδας, και εκεί συναντούσαν τους Ταυλάντιους και κάποιους ακόμη πιο βόρειους Ιλλυριούς, για να συντρέξουν τους Ρωμαίους στην καθυπόταξη του Γέντιου.Προφανώς κατείχαν μια περιορισμένη έκταση γης μεταξύ των Πισσαντίνων, στο κατώτερο τμήμα του Ντεβόλ, και το νότιο άκρο της Λυχνίτιδος λίμνης. Έτσι φαίνεται να παραμένει μόνο η κοιλάδα της Κορυτσάς στα αριστερά του Εορδαϊκού για να τοποθετηθούν οι Καλίκαινοι.Πιθανώς η Κορυτσά είναι η τοποθεσία Μπαντία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.329)

  • Οδοιπορικό του Αντωνίου

    • Το Οδοιπορικό του Αντωνίου προτείνει δύο δρομολόγια σε αυτό το τμήμα:το ένα περνάει μέσω της Σκιρτιάνας(ή Σκιρτωνίας) και των Κάστρων, και το άλλο μέσω της Νικίας(ή Νίκαιας), το οποίο είναι το ίδιο όπως και στο Συνοπτικό Οδοιπορικό. Στην Ιερουσαλήμ ο δρόμος περνάει μέσω της Βρυσίδας(ή Βρυγιάδας) και της Παρεμβολής.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.313)
    • Η ταυτότητα της Νεάπολης, Χριστόπολης και Καβάλας είναι αναμφισβήτητη διά της συμφωνίας των αποστάσεων, όπως δείχνουν τα οδοιπορικά του Αππιανού, της Ιερουσαλήμ και του Αντωνίνου.(Isambert,σ.17)

  • Ήπειρος

    • Εάν το Μπεράτι είναι η τοποθεσία Αντιπάτρια, όπως έχω δείξει λόγους να το πιστεύω, συνεπάγεται ότι οι Δασσαρέτες κατείχαν όλη την ορεινή περιοχή μεταξύ Κορυτσάς και Μπερατίου, πέρα από το οποίο τα σύνορα των Δασσαρετών συναντούσαν εκείνα των Ταυλάντιων,των Μπιλλιώνων και των Χαόνων της Ηπείρου.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.325)
    • Το Κόδριο και το Ίλιο φαίνεται να ήταν στην κοιλάδα του Ουζουμίου πάνω από το Μπεράτι στις πλαγιές του Τομόρ. Αυτό το μεγάλο βουνό ακόμη διατηρεί την αρχαία του ονομασία,από όπου και η ελληνική ονομασία Τόμαρος.Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς, γενικά από τα ονόματα των βουνών και των ποταμών, ότι το Τομόρ ήταν μια χαρακτηριστική λέξη που ανήκε στην αρχέγονη γλώσσα της Ηπείρου και από εκεί συνδέθηκε στενά με το πιο δοξασμένο βουνό κοντά στη Δωδώνη.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.328)
    • Το τμήμα του οδοιπορικού του Isambert που αναφέρεται στη γεωγραφική περιοχή της Ηπείρου είναι σύνθεση σταχυολογημένου ανέκδοτου υλικού του περιηγητή Goaltier de Claubry. Συνεπώς το τμήμα του οδοιπορικού ως προς την περιοχή της Ηπείρου είναι έργο πρωτότυπο. (Isambert, σ. ιε)