Category: Θέματα

  • Θεσσαλία

    • Ο Σαλαμβρίας τώρα χωρίζει τις περιφέρειες της Λάρισας και της Κατερίνης, όπως προηγουμένως χώριζε την Θεσσαλία από τη Μακεδονία ή τη Μαγνησία από την Πιερία. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 403).
    • Τα Γρεβενά, η αρχαία Ελιμία, θεωρείται ως μιά σπουδαία στρατηγική θέση στα βουνά της Ηπείρου και της Θεσσαλίας. (Isambert, σ.37)
    • Στο Μέτσοβο βρίσκεται η βασιλική οδός από την Θεσσαλία προς τα Ιωάννινα. (Isambert, σ.37)
    • Σύμφωνα με τον περιηγητή Heuzey, μπορεί κανείς να δει από τις κορυφές του Ολύμπου όλη τη Μακεδονία από τη μία μεριά και από την άλλη μεριά όλη τη Θεσσαλία, της οποίας τα ποτάμια και οι λίμνες φαίνονται ακριβώς όπως είναι χαραγμένα πάνω στους χάρτες. Προς τα ανατολικά η θάλασσα διαγράφει έναν απέραντο κύκλο, που εκτείνεται ως πέρα στο νησί της Σκύρου, προς τα δυτικά δε η ραχούλα της Πίνδου σχηματίζει έναν ορίζοντα μέσα από το οδοντοτό της τείχος.
      (Isambert, σ.83)
    • Πέρα από τον Πηνειό η οδός κλίνει προς τα δεξιά. Σ’ αυτό το σημείο αποχαιρετούμε την τερπνή θέα του θερμαϊκού κόλπου, του Ολύμπου και του Άθω, των νησιών Σκοπέλου, Σκιάθου, Χελιδρομίων, τα οποία φαίνονται από τα νότια. Περνάμε τον Δερβέν Μπαμπά έναν μικρό αλβανικό σταθμό που χρησιμεύει για την φύλαξη της ενδοχώρας και εισερχόμαστε στη κοιλάδα των Τεμπών, που σήμερα αποκαλείται Λυκόστομο. Η Θεσσαλία σχημάτιζε κάποτε μία απέραντη λίμνη που αποξηράνθηκε από έναν σεισμό που διαχώρισε τον Όλυμπο από την Όσσα. Έτσι σχηματίστηκε η κοιλάδα των Τεμπών, μέσω της οποίας συγκοινωνεί η βόρειος Θεσσαλία με την θάλασσα. (Isambert,σ.90 – 91)

  • Ομολιείς

    • Το τμήμα του βουνού που βρίσκεται μεταξύ των Τεμπών και της Καρίτζας είναι η αρχαία Ομόλη (Homole), ένα όνομα που, ορισμένες φορές, εμφανίζεται να χρησιμοποιείται περίπου ως συνώνυμο με το όνομα Όσσα (Pausan. Boeot. c. 8. Theocrit. Idyll. 7, v. 103. Virg. AEn l.7, v. 675. Stephan. in Ομόλη.). Μια πόλη με το ίδιο όνομα, διαφορετικά Ομόλιον, ή πόλη των Ομολιέων (Stephan. in Ομόλιον. Το επίγραμμα στα νομίσματα είναι Ομολιέων, το οποίο συνάδει με το επίθετο(δηλωτικό φυλής) Ομολιεύς στον Στέφανο), βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού, αλλά οι αρχαίες πηγές διαφωνούν ως προς την ακριβή θέση του. Ο Σκύλακας και ο Στράβωνας φαίνεται να συμφωνούν ως πρός την τοποθέτησή του στη δεξιά πλαγιά του Πηνειού, κοντά στην έξοδο των Τεμπών (Εντεύθεν (Αμβρακίας sc.) άρχεται η Ελλάς συνεχής είναι μέχρι Πηνειού ποταμού καί Ομολίου, Μαγνητικής πόλεως, ή εστί παρά τόν ποταμόν. – Scylax in Αμβρακία. Τό μέν ούν Ομόλιον ή Ομόλην (λέγεται γάρ αμφοτέρως) αποδοτέον αυτοίς (Μαγνήταις sc.) είρηται δ’ εν τοίς Μακεδονικοίς, ότι εστί πρός τή Όσσαν κατά τήν αρχήν τού Πηνειού δ’ καί τής τών Τεμπών διεκβολής.- Strabo, p. 443), δηλαδή σε μια απόσταση μερικών μιλίων από τη θάλασσα. Αντίθετα οι δύο ποιητές των Αργοναυτικών τοποθετούν το Ομόλιο (Homole) πάνω στην ακτή και στη σειρά των ονομάτων στον Απολλώνιο παρεμβάλεται μια άλλη πόλη μεταξύ αυτής και των Τεμπών, οι Ευρυμενές (Ένθεν δέ προτέρωσε παρεξέθεον Μελίβοιαν, Ακτήν τ’ αιγιαλόν τε δυσήνεμον εκπνεύσαντες. Ηώθεν δ’ Ομόλην αυτοσχεδόν εισορόωντες Πόντω κεκλιμένην παρεμέτρεον. Ούδ’ έτι δηρόν. Μέλλον υπέκ ποταμοίο βαλείν Αμύροιο ρέεθρα. Κείθεν δ’ Ευρυμένας τε πολυκλύστους τε φάραγγας Όσσης Ουλύμποιό τ’ εσέδρακον. αύταρ έπειτα Κλίτεα Παλλήναια. Καναστραίην υπέρ άκρην, Ήνυσαν εννύχιοι, πνοιής ανέμοιο θέοντες. Ήρι δέ νισσομένοισιν Άθω ανέτελλε κολώνη Θρηϊκίη. Apollon. Argon. l.1, v. 592). (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 402)

  • Τάφος Ορφέα

    • Ο Παυσανίας παραθέτει μια παράδοση σύμφωνα με την οποία το Λιβήθριο καταστράφηκε, μαζί με όλους τους κατοίκους του, από τη πλημμύρα ενός χειμάρρου με το όνομα Σούς (Sus). Μάλιστα την προηγούμενη ημέρα, μετά από ατύχημα, αποκαλύφθηκαν τα οστά του ποιητή Ορφέα, ο οποίος ήταν θαμμένος κοντά στην πόλη. Αυτό το γεγονός ανάγκασε τους κατοίκους του Δίου να τα μεταφέρουν σε ένα σημείο 20 στάδια μακρυά από την πόλη προς την κατεύθυνση του Ολύμπου, όπου και ανήγειραν μνημείο προς τιμήν του, αποτελούμενο από μια πέτρινη τεφροδόχο πάνω σε κίονα. (Ο Πλούταρχος αναφέρει οτι τον καιρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Λιβήθριο υπήρχε κυπαρισσένιο άγαλμα του Ορφέα ). (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 422)

  • Χαράτσι ραγιάδων

    • Υπήρχαν τρία είδη χαρατσίου που πλήρωναν οι ραγιάδες.Το πρώτο ονομαζόταν εντίνα (edina), ήταν 3 πιάστρες και σ’ αυτό υπόκεινταν τα αγόρια ηλικίας κάτω των 14 ετών, αλλά γενικά απαιτούνταν και από όλους όσους ήταν κάτω των 11. Το δεύτερο ονομαζόταν εφσατ(efsat), 6 πιάστρες, και πληρωνόταν από καλλιτέχνες, υπηρέτες και όλους τους φτωχούς ακόμα και από τους επαίτες. Το τρίτο χαράτσι, ήταν το αλία( alia), λαμβάνονταν από όλες τις παραπάνω τάξεις και το τελευταίο κόστιζε 12 πιάστρες κατα κεφαλή.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 251).

  • Μπερατλήδες (Berataires)

    • Υπάρχουν μερικοί πλούσιοι έμποροι στη Θεσσαλονίκη, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ευγνώμωνες για την ανενόχλητη απόκτηση και αύξηση του πλούτου τους από την προστασία που απολάμβαναν ως δραγουμάνοι ή μπερατλήδες(barataires) στις Ευρωπαϊκές αποστολές. Τώρα αυτού του είδους η προστασία πρόκειται να καταργηθεί και η θέση τους θα γίνει πολύ επισφαλής. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 251).

  • Δραγουμάνοι

    • Υπάρχουν μερικοί πλούσιοι έμποροι στη Θεσσαλονίκη, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ευγνώμωνες για την ανενόχλητη απόκτηση και αύξηση του πλούτου τους από την προστασία που απολάμβαναν ως δραγουμάνοι ή μπερατλήδες(barataires) στις Ευρωπαϊκές αποστολές. Τώρα αυτού του είδους η προστασία πρόκειται να καταργηθεί και η θέση τους θα γίνει πολύ επισφαλής. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 251).

  • Αιολική Ολπίς/Ολπαί

  • Τώρα μπαίνουμε σε ένα μπογάζι ή στενή χαράδρα που οδηγεί από την κοιλάδα του Λαγκαδά στην πεδιάδα της Θεσσαλονίκης.Στην είσοδο χαλάσματα ενός τοίχου από πηλό και μικρές πέτρες φαίνονται στην πλαγιά κάθε λόφου.Ωστόσο το πέρασμα, του οποίου τα έργα αυτά αποτελούσαν την άμυνα,παρότι αξιόλογο, δεν είναι τόσο σημαντικό, καθώς το πέρασμα πάνω από τους λόφους σε κάθε πλευρά είναι άνετο, κυρίως προς τα βόρεια.Στα μέσα του περάσματος σε μια μικρή πέτρα στην πλευρά του πλακόστρωτου δρόμου, η λέξη ΟΛΠΑΙ είναι χαραγμένη με μεγάλα γράμματα στην πέτρα.Ολπαί ίσως είναι το όνομα του περάσματος,προερχόμενο από το ελπίς,Αιολική ολπίς,με νύξη στην προσδοκία την οποία νιώθει ο ταξιδιώτης ικανοποιημένος με τη θέα της παραθαλάσσιας κοιλάδας και θάλασσας, και με την απότομη κατάληξη του ταξιδιού του. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.233-4)

  • Ναός Αφροδίτης στο Καραμπουρνού

    • Οι βράχοι του Καραμπουρνού εκτείνονται για τρία ή τέσσερα μίλια. Το ακρωτήρι, ιδωμένο από τη Θεσσαλονίκη, είναι το δυτικότερο σημείο. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, βασιζόμενος σε πρώϊμους Έλληνες συγγραφείς, υποστηρίζει οτι αυτό το σημείο ήταν η βάση ενός ναού της Αφροδίτης, ο οποίος κατασκευάστηκε από τον Αινεία ( (Αινείας καί Τρώες) νεών Αφροδίτης ιδρύσαντο επί τών ακρωτηρίων ενός καί πόλιν Αίνειαν έκτισαν. – Διονύσ. Αλικ. l. 1, c. 49.). (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 438)
    • Υπάρχει ακόμα ένα τζαμί, που οι Τούρκοι το ονομάζουν Εσκί Τζουμά. Το τζαμί αυτό ήταν κάποτε ένας ναός αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη. Αυτό εμείς δεν το είδαμε, το αναφέρει ο Beaujour, ο οποίος λέγει πως οι Έλληνες τον κατέστρεψαν στην προσπάθεια τους να τον κάνουν σταυροειδή. Το αρχικό του σχήμα ήταν ένα τέλειο παραλληλόγραμμο μήκους 40 ποδιών και πλάτους 35. Υποστηρίζονταν σε κάθε πλευρά από μια κιονοστοιχία 12 κιόνων ιωνικού ρυθμού. Οι έξι κίονες του Πρόναου στέκονται ακόμη, αν και έχουν καλυφθεί από το τείχος του τζαμιού. Μάλιστα, όπως σημειώνει ο Beaujour « αν η χώρα αυτή ανήκε σε πολιτισμένους ανθρώπους, θα ήταν εύκολο να απαλλαγεί ο ναός αυτός από την γοτθική του μεταμφίεση».
      (Clarke, σσ. 357 – 359)

  • Λιμνοθάλασσες της Πέλλας

    • Πέρα από τη λίμνη της Πέλλας, το παράκτιο τμήμα της πεδιάδας εμπεριέχει μια μακρά σειρά από λιμνοθάλασσες, ξεκινώντας από το Ελευθεροχώρι και φθάνοντας σχεδόν μέχρι τη Θεσσαλονίκη. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 436)
    • Ο Ηρόδοτος παρατήρησε οτι οι λιμνοθάλασσες (που βρίσκονται ανάμεσα στο Ελευθεροχώρι και τη Θεσσαλονίκη) βρίσκονται ανάμεσα στον Αξιό και τον Εχέδωρο (…… Εχείδωρον, ός εκ Κρηστωναίων αρξάμενος, ρέει διά Μυγδονίης χώρης, καί εξίει παρά τό έλος τό επ’ Αξίων ποταμώ.- Ηρόδοτος, l.7, c. 124). (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 436 – 437)
    • Οι λιμνοθάλασσες παρέχουν πληθώρα ψαριών και αλατιού. Μεγάλες ποσότητες από το τελευταίο διακρίνονται στην περιοχή γύρω από το Ελευθεροχώρι δίπλα στην ακροθαλασσιά. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 437)

  • Πολιορκία Πύδνας – 316 π.Χ.

    • Στα τέλη του 316 π.Χ. η Ολυμπιάδα, μητέρα του Αλεξάνδρου, κατέφυγε στην Πύδνα με μεγάλο στράτευμα, ακολουθούμενο από ιππικό και ελέφαντες. Ο Κάσσανδρος, όντας αδύνατον να πολιορκήσει την πόλη ένεκα της εποχής, στρατοπέδευσε γύρω από αυτήν, δημιούργησε οχυρωματικά έργα που απέληγαν στις δύο άκρες της θάλασσας και μπλόκαρε το λιμάνι με τα πλοία του ( περιστρατοπεδεύσας δέ τήν πόλιν καί χάρακα βαλόμενος από θαλάσσης εις θάλασσαν, έτι δέ εφορμών τώ λιμένι, πάντα βουλόμενον επικουρήσαι διεκώλυε. – Diodor. l. 19, c. 49 ). Η Ολυμπιάδα αντιστάθηκε μέχρι την άνοιξη, οπότε οι προμήθειες της εξαντλήθηκαν, τα άλογα και τα υποζύγια φαγώθηκαν, οι ελέφαντες πέθαναν ( έγινε προσπάθεια να παραμείνουν ζωντανοί ταΐζοντάς τους πριονίδια ), μεγάλος αριθμός ανδρών πέθανε από αρρώστειες και πείνα ενώ άλλοι λιποτάκτησαν. Η βασίλισσα προσπάθησε να διαφύγει από τη θάλασσα αλλά πιάστηκε αιχμάλωτη. Την πτώση της Πύδνας ακολούθησε η παράδοση της Πέλλας και της Αμφίπολης στον Κάσσανδρο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 434)