Category: Θέματα
-
- Όταν οι υπόλοιποι ορεσίβιοι πληθυσμοί είχαν παραδοθεί στην Τουρκική δύναμη, ένας συγκεκριμένος αριθμός προτίμησε να συνεχίσει να ζει ως επικηρυγμένος στα ορεινά καταφύγιά του και να διατηρήσει την ανεξαρτησία του σε μία άγρια ζωή γεμάτη στερήσεις. Σχετικός είναι και ο τίτλος του Κλέφτη ή του ληστή, ο οποίος υποδεικνύει κάτι πολύ διαφορετικό από τους συνηθισμένους ληστές, καθώς ήταν μόνο οι κατακτητές και οι καταπιεστές των αδελφών τους που αποτελούσαν και τα αντικείμενα της οργής τους και των επιδρομών και της λεηλασίας τους• ωστόσο, είναι δυνατό να θεωρηθούν φορείς των ελευθεριών της φυλής σε ώρα ανάγκης για το Γένος.
Όμως με το πέρασμα του χρόνου ο τίτλος απέκτησε μεγαλύτερη σημασία με τον παρακάτω τρόπο. Όσο τα δικαιώματα των Αρματολών ήταν σεβαστά από τους Τούρκους, αυτοί υπηρέτησαν το κράτος έτσι ώστε να διατηρηθεί η τάξη σε όλη τη χώρα. Όμως μόλις τους επιτέθηκαν και αναγκάστηκαν να υποστηρίξουν την άμυνα, ο χαρακτήρας τους άλλαξε και απέκτησαν εχθρική συμπεριφορά, την οποία είχαν αρχικά μόνο εναντίον των κατακτητών. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 50)
-
- Ο τίτλος, ο οποίος σημαίνει τον οπλισμένο πολεμιστή ή τον άντρα που φέρει οπλισμό, χρησιμοποιείται για την τοπική πολιτοφυλακή ή την αγροτική αστυνομία, η οποία αποτελείται από ντόπιους Χριστιανούς, στους οποίους το κράτος εμπιστεύτηκε σε μεγάλο βαθμό την ασφάλεια της περιοχής τους. Ο θεσμός απλώθηκε σε μεγάλο μέρος αυτών των περιοχών της Τουρκίας οι οποίες καταλαμβάνονται από Ελληνικό πληθυσμό, από τις ακτές του Βαρδάρη, προς το βορρά, στον κόλπο της Κορίνθου στο Νότο, συμπεριλαμβανομένων επίσης της Ηπείρου, της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας.
Αυτοί χωρίζονται σε περιοχές, οι ομάδες τους διαφέρουν σε αριθμό σε διαφορετικές περιόδους, σε κάθε μία από αυτές τις περιοχές ένα ξεχωριστό σώμα των Αρματολών ήταν οργανωμένο, με δικό του καπετάνιο, του οποίου το αξίωμα ήταν κληρονομικό. Οι κάτοικοι που αποτελούσαν αυτά τα σώματα αποκαλούσαν τους εαυτούς τους «Παλικάρια» και φορούσαν τα ρούχα και τα άρματα των Αλβανών στρατιωτών• ο καπετάνιος αποκαλούνταν «Πρωτοπαλίκαρο».
Σε εκείνα τα σημεία της χώρας τα οποία κυβερνιούνται από τον Πασά, υποτίθεται ότι δρούσαν κάτω από τις εντολές του• αλλά εκεί όπου υπήρχε ένας διοικητής κατώτερης βαθμίδας, οι υπηρεσίες τους βρίσκονταν στη διάθεση των τοπικών Ελληνικών αρχών, των προεστών. Η Ιστορία συνολικά, σιωπά σχετικά με τη καταγωγή αυτού του συστήματος και την χρονολογία της δημιουργίας του• αλλά η πληρότητα και η ομοιομορφία της οργάνωσης φαίνεται να δείχνει ότι δεν αναπτύχθηκε τυχαία, αλλά ήταν αποτέλεσμα ενός ξεκάθαρου σχεδίου και ενώ από τη μία δεν υπάρχει ίχνος της ύπαρξής του πριν τη κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους, από την άλλη το γεγονός ότι ποτέ δεν εξαπλώθηκε στο Μοριά, φαίνεται να υποδηλώνει ότι δημιουργήθηκε πριν τη τουρκική κατάκτηση σε αυτή τη χώρα. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 46-47)
-
- Η ιστορία του νοσοκομείου αποτελεί ένα ακόμη δείγμα της τουρκικής κακοδιοίκησης.
Το παλιό νοσοκομείο ήταν ένα στενό ανθυγιεινό κτίριο το οποίο βρισκόταν κοντά στη πόλη. Την τελευταία φορά που η χολέρα επισκέφθηκε την περιοχή, όταν πολλά άτομα πέθαιναν σε αυτό το καταγώγιο, οι προεστοί παρουσιάστηκαν στον Πασά, ζητώντας να χτιστεί ένα μεγαλύτερο και καλύτερο κτίριο σε μεγαλύτερη απόσταση. Ο Πασάς αποκρίθηκε ότι θα έπρεπε να επικοινωνήσει με τις αρχές στην Κωνσταντινούπολη και να τηλεγραφήσει ανάλογα• η απάντηση η οποία ήρθε ανέφερε ότι δεν μπορούσε να γίνει τίποτα περισσότερο.
Ξέροντας ότι σε αυτή τη χώρα τα πάντα πρέπει να επιτευχθούν με επιμονή, οι προεστοί ξαναέστειλαν ένα υπόμνημα, για το οποίο ακολουθήθηκε η ίδια διαδικασία όπως και πριν μόνο που τελείωσε με μία ακόμα άρνηση από τη μεριά της κυβέρνησης. Στο τέλος οι προεστοί άλλαξαν τακτική, και προσφέρθηκαν αυτή τη φορά να κτίσουν το κτίριο με δικά τους έξοδα: μετά από αυτό οι αρχές δεν είχαν καμία ένσταση και ο παρών σταθμός χτίστηκε με κόστος 120 λιρών. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 2)
-
- Η πόλη βρισκόταν σε μεγάλη αναστάτωση λόγω της χολέρας που είχε ήδη πλήξει το προηγούμενο καλοκαίρι όλα τα μεγάλα λιμάνια της Τουρκίας ξεκινώντας από την Αλεξάνδρεια και σαρώνοντας τη Σμύρνη ,την Κωνσταντινούπολη και τα Δαρδανέλλια και που τελικά έκανε την εμφάνισή της και εδώ γεμίζοντας τους χώρους καραντίνας της πόλης με άτομα που πέθαιναν. Ενώ όμως δεν είχε ακόμα χτυπήσει την πόλη και ο σταθμός της καραντίνας βρισκόταν σε απόσταση προς την άκρη του λιμανιού, οι κάτοικοι φοβούνταν ότι σύντομα θα βρίσκονταν ανάμεσά τους, εκτός αν οι αυστηρότερες απαγορευτικές διατάξεις έμπαιναν σε εφαρμογή. Ένα τέτοιο περιστατικό προέκυψε με την άφιξη ενός ατμοπλοίου από την Κωνσταντινούπολη με μερικούς νεκρούς στο κατάστρωμα και αρκετούς αρρώστους.
Καθώς δεν υπήρχε δωμάτιο στο νοσοκομείο, υπήρχε μεγάλος φόβος να διακομιστούν μέσα στην πόλη• και όταν ο Πασάς κατέβηκε στο λιμάνι για να ερευνήσει το θέμα, περικυκλώθηκε από εκατοντάδες Εβραίων, οι οποίοι αποτελούσαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, που στέκονταν γύρω του και θρηνούσαν οικτρά, ικετεύοντάς τον να στείλει το πλοίο μακριά. Αυτό πραγματοποιήθηκε τελικά• οι διαταγές που δόθηκαν όριζαν ότι έπρεπε να φύγει από το λιμάνι, προσθέτοντας όμως ότι θα μπορούσε να πάει όπου ήθελε, αρκεί να μην άφηνε κανέναν άρρωστο μέσα στην πόλη.(Tozer,τομ.ΙΙ,σ.1-2)
-
- Ο χώρος ανάμεσα στην θάλασσα και σε τμήμα του κυρίως δρόμου, όπου βρίσκονται ”οι Μαγεμένοι” και η αψίδα του Κωνσταντίνου, λέγεται ότι καταλαμβανόταν από τον ιππόδρομο, με την υποσημείωση ότι ήταν το σκηνικό μιας ασύδοτης σφαγής των κατοίκων της Θεσσαλονίκης με διαταγή του Θεοδοσίου.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.246)
- Επίσης είναι γνωστή [η Θεσσαλονίκη] από τις σφαγές που διέταξε να διαπραχθούν σ΄ αυτήν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος. (Isambert, σ.47)
- Αυτό το μέρος, εξακολουθεί να ονομάζεται Ιπποδρόμιο, γνώρισε επίσης μια από αυτές τις πράξεις βαρβαρότητας που φάνηκε να προαναγγέλουν τη μελλοντική τύχη αυτών των εδαφών. Ήταν εδώ που πολλές χιλιάδες Θεσσαλονικείς, σε ένα απροσδόκητα εορταστικό κλίμα, σφαγιάστηκαν ανελέητα από τους λεγεωνάριους του Χριστιανού αυτοκράτορα Θεοδόσιου το 390. ( Abbott, σ. 12-17)
- Μια από τις παλιές συνοικίες της πόλης. Έγινε γνωστή εξ’ αιτίας της σφαγής χιλιάδων αμάχων από το Μέγα Θεοδόσιο. Το γεγονός αυτό επισκίασε τη δόξα του αυτοκράτορα σε σημείο που ο άγιος Αμβρόσιος, επίσκοπος Μεδιολάνων, του απαγόρευσε την είσοδο στο μητροπολιτικό ναό της πόλης. (Cousinery,τομ.Ι,σ.34)
-
- Αποτελείται από δεκαπέντε ελευθεροχώρια, τα οποία σχηματίζουν μια ομοσπονδία όμοια με εκείνη των ορυχείων. Κάθε χωριό έχει μια αριστοκρατική διοίκηση με ένα συμβούλιο ή επιτροπή για την κατανομή των φόρων και για άλλα γενικά ζητήματα. Το συμβούλιο συγκαλέιται στον Πολύγυρο, την έδρα του Τούρκου Αγά, ο οποίος συλλέγει τις προσόδους για την Πύλη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 162-163)
- Τα Χάσια περιλαμβάνουν όλα τα ΄΄ήμερα βουνά΄΄, δηλαδή τα καλλιεργήσιμα υψώματα τα οποία βρίσκονται στα νότια προς τον Τορωναϊκό και Θερμαϊκό κόλπο. Το βορειότερο τμήμα της περιοχής, το οποίο συνορεύει με το Θερμαϊκό κόλπο, ονομάζεται Καλαμαριά. Με εξαίρεση ορισμένα τούρκικα τσιφλίκια και αγιορείτικα μετόχια, η υπόλοιπη γη ανήκει στα χωριά. Αιγοπρόβατα και βοοειδή διαχειμάζουν στην περιοχή ενώ παράγονται μαλλί, μέλι και κερί. Επίσης τα χωριά- κυρίως ο Πολύγυρος και οι Ερμυλίες όπου και υπάρχουν 400 ή 500 αργαλειοί μεταξιού-εκτρέφουν μεταξοσκώληκες. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 163)
-
- σώμα του ρωμαϊκού στρατού που σχηματίζει μια κεκλιμένη πλατφόρμα με το σήκωμα των ασπίδων τους πάνω από το κεφάλι τους. (Holland, σ. 299)
-
- Ένα από τα σημαντικά προβλήματα της Μακεδονίας είναι ότι η στρατιωτική αστυνομία, η χωροφυλακή είναι αδαής, αναλφάβητη και τόσο κακοπληρωμένη ,ώστε οι χωροφύλακες να πρέπει να ζουν από τους εκβιασμούς. Επίσης, δεν πρόκειται ποτέ να βρουν ποιος διέπραξε ένα έγκλημα εάν δεν τους «συμφέρει» να ασχοληθούν με αυτό. Προκειμένου να διορθωθεί αυτή η κατάσταση ιδρύθηκε –υπό ξένη πίεση –μια Σχολή Χωροφυλακής στη Θεσσαλονίκη. Διοικητής της σχολής είναι ο ταγματάρχης Bonham,ένας πολύ ικανός αξιωματικός ο οποίος κατόρθωσε να πείσει τους Τούρκους να κάνουν όσα δε θα έκαναν ποτέ ακόμα κι αν τους διέτασσε κάποιος. Οι επίστρατοι χαρακτηρίζονταν με εύθυμο τρόπο ως τα «Μωρά του Bonham».Ο ταγματάρχης ήταν ένας υπέροχος «πατέρας» γι’αυτούς τους αγροίκους χωρικούς που έμοιαζαν με πρόβατα και τους έφεραν από τα βουνά, ώστε να υποστούν κάποια εκπαίδευση και τον περιέβαλλαν με συμπάθεια. Το γεγονός αυτό είχε και την αστεία του πλευρά. Ωστόσο,ο ταγματάρχης Bonham δεν ήταν πάντοτε τυχερός. Σπάνια είχε υπό τις διαταγές του άνδρα για περισσότερο από τέσσερις μήνες. Είναι άξιο απορίας πώς μέσα σε τέσσερις μήνες αυτοί οι άξεστοι νεαροί θα μπορέσουν να ορθώσουν το σώμα τους ,να μάθουν να περπατούν με το γερμανικό στυλ και να αποκτήσουν μια στοιχειωδώς ανθρώπινη συμπεριφορά Αλλά υπάρχει ο φόβος και η πιθανότητα πως όταν αυτοί οι άνθρωποι γυρίσουν στα χωριά τους και κυρίως όταν βρεθούν κάτω από την επιρροή των συναδέλφων τους –οι οποίοι περιφρονούν τα νεοφερμένα ευρωπαϊκά ήθη-θα κυλήσουν γρήγορα στον παλιό μαλθακό τρόπο ζωής τους. (Frazer,σ. 198-199)
- Η κακή φυσική κατάσταση των επιστράτων κάνει εντύπωση. Και όμως, αυτοί αποτελούν το καλύτερο ανθρώπινο υλικό που μπορεί κανείς να βρει. Η τελευταία φουρνιά από 300 χωρικούς απορρίφθηκε σε ποσοστό 90 τοις εκατό λόγω της έλλειψης επιθυμίας των υποψηφίων να μείνουν. Παρόλο που το υλικό δεν είναι καλό ο ταγματάρχης Bonham είναι ευχαριστημένος με τα αποτελέσματα. Οι τουρκικές αρχές δε βλέπουν με ενθουσιασμό αυτό που γίνεται στη σχολή και για το λόγο αυτό με απροθυμία παρέχουν τους απαραίτητους πόρους για τη διατήρησή της.Οι άνδρες, ωστόσο, δείχνουν να ενδιαφέρονται. Δουλεύουν πολύ σκληρά, οι ανώτεροι δεν τους φέρονται άσχημα και μπορούν να εκτιμήσουν έναν ευγενικό λόγο.Ο ταγματάρχης Bonham έφτιαξε μια αίθουσα ψυχαγωγίας για τους Τούρκους αξιωματικούς, οι οποίοι μέχρι να έρθει ο Άγγλος επικεφαλής σύχναζαν σε καφενεία όπου περνούσαν τον ελεύθερο χρόνο τους. Τώρα είχαν μια μεγάλη διακοσμημένη και στρωμένη με χαλί αίθουσα όπου υπήρχαν πολλές εφημερίδες.Πίνουν μόνο νερό και τα απογεύματα μαθαίνουν Γαλλικά.(Frazer,σσ. 199-200)
-
- Ο Σερ Α. Μπιλλιώτη (Sir A.Biliotti), ο Βρετανός πρώην πρόξενος στη Θεσσαλονίκη μας δίνει μια περίληψη των «Κανονισμών» που βρέθηκαν μέσα στα ρούχα ενός αιχμαλώτου Βούλγαρου –μέλους ομάδας κομιτατζήδων. Σύμφωνα με αυτό οι κομιτατζήδες έπρεπε να κατηγορούν τα στρατιωτικά σώματα για εγκλήματα που δεν είχαν διαπράξει, να υπερβάλλουν στην περιγραφή αυτών των εγκλημάτων, να περιγράφουν άλλου είδους πράξεις σαν εγκλήματα, να πείθουν τους κατοίκους να πηγαίνουν μαζικά και να αναφέρουν τα παράπονα τους στους Προξένους και μετά στο Βαλή, να δολοφονούν όλους τους «βλαβερούς και άχρηστους Χριστιανούς» και να ρίχνουν την ευθύνη στους Τούρκους-μπεκτσήδες ή σεϊμενήδες, να γίνονται δεκτοί στα βουλγαρικά ένοπλα σώματα μόνο αφού είχαν διαπράξει ένα φόνο-για τον οποίο να έχουν απαλλαγεί των υποψιών, να λαμβάνουν εισφορές τακτικές και έκτακτες από κάθε χωριό, να επιλέγουν σε κάθε χωριό τους κατάλληλους «τρομοκράτες» οι οποίοι θα κρατούν υποταγμένο τον πληθυσμό, θα δρουν σύμφωνα με τις διαταγές των κομιτατζήδων και θα τους απαλλάσσουν από το καθήκον να σκοτώνουν οι ίδιοι στο κάθε χωριό και να τηρούν απόλυτη εχεμύθεια ως προς την κατοχή όπλων και πληροφοριών που κατείχαν οι ομάδες των κομιτατζήδων.(Frazer,σ. 177-178)
- Ο Μ. Σκοπώφ (M.Schopoff), Βούλγαρος πράκτορας στη Θεσσαλονίκη ανέφερε στον Μπιλλιώτη (Biliotti) ότι υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός νεαρών Βουλγάρων οι οποίοι αφού τελείωναν δυο ή τρεις τάξεις του σχολείου αντί να γυρίσουν στα σπίτια τους και να καλλιεργήσουν τη γη όπως οι πατεράδες τους , τριγύριζαν χωρίς σκοπό στη Μακεδονία-ο αριθμός τους είχε φθάσει τις 20.000 και από τις τάξεις αυτών των «ακαμάτηδων» τα κομιτάτα στρατολογούσαν τα νέα μέλη τους. (Frazer,σ. 178)
- Στην αρχή τα κομιτάτα είχαν υψηλούς στόχους. Η Τουρκία είχε αδιάντροπα αθετήσει τις υποχρεώσεις της που απέρρεαν από τη συνθήκη του Βερολίνου.Βούλγαροι χριστιανοί πήγαιναν από τη Μακεδονία στη Βουλγαρία και διηγούνταν με πόνο τις συμφορές που βίωναν. Τότε ακολουθούσαν επιδρομές βουλγαρικών ένοπλων ομάδων στην Τουρκία. Ταυτόχρονα οργανώνονταν σύνδεσμοι στη Βουλγαρία και μυστικά κομιτάτα στη Μακεδονία με σκοπό να βοηθήσουν το Βουλγαρικό ζήτημα. Τότε έγινε και ένα συνέδριο που οδήγησε στο σχηματισμό του «Υψηλού Κομιτάτου» έχοντας ως στόχο την πολιτική αυτονομία της Μακεδονίας και ορκίστηκαν να αναλάβουν οποιαδήποτε πρωτοβουλία θα κρινόταν απαραίτητη ανάλογα με τις περιστάσεις. Το αποτέλεσμα ήταν πως φιλήσυχοι Βούλγαροι της Μακεδονίας αναγκάστηκαν να πάρουν μέρος σε επαναστατικές κινήσεις, να κατέχουν όπλα κρυφά, να συνεισφέρουν για τη συντήρηση των ενόπλων ομάδων, να θανατώνονται αν ανέφεραν τα τεκταινόμενα στους Τούρκους ή να δολοφονούνται από την τουρκική εξουσία αν θεωρούνταν επαναστατικά στοιχεία. Όσο κι αν οι Τούρκοι ήταν καταπιεστικοί και όσο ζήλο και αν είχαν οι Βούλγαροι να σώσουν τους ομόθρησκους τους στη Μακεδονία από την καταπίεση, η επαναστατική κίνηση στη Μακεδονία δεν ήταν παρά αποτέλεσμα τρόπου και δολοφονιών. Οι Βούλγαροι της Μακεδονίας βοηθούν τα ένοπλα βουλγαρικά σώματα όχι επειδή τους βλέπουν ως αδελφούς αλλά από το φόβο αντιποίνων και δολοφονιών. (Frazer,σ. 179)
- Η θρασύτητα των κομιτάτων φαίνεται και από το γεγονός πως ένας επαναστατικός θίασος έφτασε στη Φιλιππούπολη και έδωσε παραστάσεις όπου παρουσίαζε επαναστατικές σκηνές από τη Μακεδονία και την Αδριανούπολη ενώ διεκήρυττε πως τα έσοδα από τις παραστάσεις θα πήγαιναν σε έναν αγώνα ακόμη πιο ενεργό ενάντια στον διώκτη και εχθρό τους το Σουλτάνο. Η χωροφυλακή δεν αναμείχθηκε στην υπόθεση αυτή,καθώς ο διοικητής της περιοχής δε θεώρησε πως έπρεπε να σταματήσει τις παραστάσεις από φόβο μήπως οι επαναστάτες αναλώσουν το χρόνο τους σε πιο βίαιες ασχολίες προς βλάβην της δημοσίας τάξεως.(Frazer,σ. 214)
- Κομιτατζήδες: Το 1885 το Μακεδονικό Ζήτημα επανέρχεται δυναμικά όταν εμφανίζονται οι πρώτοι Κομιτατζήδες στη Σόφια, με την παρέμβαση και την ενθάρρυνση του Πρίγκιπα Αλέξανδρου του Battemberg, ο οποίος είχε ορκιστεί πίστη στο μεγάλο κομιτάτο της Μακεδονίας. Μα μετά από περίπου ένα χρόνο, είχε ξεχαστεί σχεδόν ολοκληρωτικά η υπόθεση αυτή λόγω της προσάρτησης της Ανατολικής Ρωμυλίας στη Βουλγαρία. (Mantegazza, σ. 25)
- Οι βουλγαρικές ομάδες, τόσο οι αυτόνομες όσο και εκείνες που σχηματίστηκαν κάτω από τα Κομιτάτα της Σόφιας, πέρασαν από τα σύνορα στη Μακεδονία. Γενικά στον αριθμό έφταναν μέχρι τους είκοσι, τριάντα ή πενήντα οπαδούς. Σπάνια μία ομάδα ξεπερνούσε αυτόν τον αριθμό. (Mantegazza, σ. 137)
- Από τα δυο κομιτάτα εκείνο που πρόεδρος ήταν ο Μιχαήλοφσκι ήταν το πιο ήρεμο. Αποτελούνταν από μέλη σοβαρά. Η διαίρεση του αρχικά ενός και μοναδικού Κομιτάτου προκλήθηκε επειδή σε αυτό αναδύονταν δύο τάσεις: εκείνη του Μιχαήλοφσκι, που ήθελε να εξελιχθεί βαθμιαία με μία κατευθυντήρια γραμμή πολύ σταθερή. Η άλλη που αντιπροσωπευόταν από τον Σαράφωφ και από άλλους –που αντικατέστησαν αργότερα ένα μέρος του Κομιτάτου- ήθελε να εξελιχθεί αμέσως το κομιτάτο σε μία επαναστατική οργάνωση. (Mantegazza, σ. 143)
-
- Το Κασανλίκ είναι μια μικρή πόλη στην πεδιάδα της Θράκης στη σκιά των Βαλκανίων. Η πεδιάδα είναι απόλυτα επίπεδη και τα βουνά που την περιστοιχίζουν υψώνονται κατακόρυφα. Δεν υπάρχει κυματισμός. Όλες οι πεδιάδες συνιστούν το βυθό στραγγισμένων λιμνών που τις αγκαλιάζουν λόφοι. Ένα μεγάλο μέρος της πεδιάδας της Θράκης έχει αφιερωθεί στα τριαντάφυλλα. Στην περιοχή όπου το Κασανλίκ είναι το κέντρο υπάρχουν 173 χωριά που ασχολούνται με την καλλιέργεια τριαντάφυλλου. Ενώ σε άλλες περιοχές οι χωρικοί καλλιεργούν σιτάρι και σίκαλη και τροφή για τα κοπάδια εδώ όλα τα χωράφια είναι γεμάτα τριαντάφυλλα. Είναι ο μεγαλύτερος κήπος ρόδων σε όλο τον κόσμο-80 μίλια μακρύς. Ο κόσμος είναι ξετρελαμένος με τα τριαντάφυλλα. Ο αέρας είναι βαρύς από το άρωμα τους. Δεν είναι ο πλούτος του εδάφους που παράγει αυτή την αφθονία αλλά υπάρχει ένα ιδιαίτερο στοιχείο –όπως με το έδαφος της Καμπανίας που ευνοεί το σταφύλι-που βοηθά το τριαντάφυλλο να βγάζει ένα τόσο ιδιαίτερο άρωμα.Η καλλιέργεια τριαντάφυλλου είναι κληρονομιά από τους Οθωμανούς. Καλλιεργούσαν τα τριαντάφυλλα, απέσταζαν το άρωμα και τροφοδοτούσαν τα χαρέμια των πασάδων στην Κων/πολη. Τώρα έχει χαθεί ο ερασιτέχνης Οθωμανός και υπάρχουν μεγάλες φίρμες που ενδιαφέρονται για τα τριαντάφυλλα, όπως ο Αμερικάνος ενδιαφέρεται για το αλεύρι, που πλειοδοτούν για το ποια θα αγοράσει το προϊόν ολόκληρων χωριών πριν ακόμη τα φυτά δώσουν ανθό. Οι εταιρίες αυτές ενδιαφέρονταν για τον εμπορικό ανταγωνισμό και είχαν αντιπροσώπους σε Παρίσι, Λονδίνο και Νέα Υόρκη.(Frazer,σ. 93-94)
- Η απόσταξη τριαντάφυλλου άρχισε στην Περσία. Η λέξη «atâr» είναι περσική και σημαίνει άρωμα. Μέχρι πριν τριακόσια χρόνια το μόνο που μπορούσαν να πάρουν ήταν ροδόνερο. Στην αρχή του δεκάτου εβδόμου αιώνα ανακαλύφθηκε η μέθοδος με την οποία μπορούσαν να πάρουν την πραγματική ουσία του αρώματος. Από την Περσία αυτή η τεχνική πέρασε στην Αραβία, μετά στις Βαρβαρικές χώρες και από εκεί ένας περιπλανώμενος Τούρκος έφερε μια τριανταφυλλιά στο Κασανλίκ.Η Rosa damascena που καλλιεργείται σε μεγάλο βαθμό είναι ίδια με το αντίστοιχο φυτό που υπάρχει στην Τύνιδα –αν και πλέον παράγεται σε μικρότερες ποσότητες.Η Rosa alba ακολουθεί αντίστροφη πορεία από την Οθωμανική αυτοκρατορία προς την Περσία όπου αφθονεί. Πενήντα χρόνια πριν, περίπου τετρακόσια με πεντακόσια κιλά αρώματος ρόδου παράγονταν στο Κασανλίκ. Το 1904 ήταν ακριβώς 8.147 κιλά.Μια τόσο ανθηρή βιομηχανία σε τόσο γιγάντια κλίμακα άκμασε σε μια απόμακρη περιοχή της Ρωμυλίας τυχαία. Αλλά όλα τα δεδομένα ήταν υπέρ αυτής.Η μέση θερμοκρασία ήταν αυτή της Γαλλίας. Το έδαφος ήταν αμμώδες και πορώδες ενώ τα αναρίθμητα ποταμάκια που έρχονταν από τα βουνά παρείχαν συνεχή άρδευση. Και άλλες περιοχές ενδείκνυνται για την καλλιέργεια τριαντάφυλλου αλλά καμιά δεν είναι κατάλληλη για τα ρόδα που χρησιμεύουν στην παραγωγή αρώματος. Η ποικιλία αυτή είναι πολύ ευαίσθητη στις κλιματικές συνθήκες. Πανομοιότυπες μέθοδοι υιοθετήθηκαν και στην Προύσα στη Μικρά Ασία αλλά χωρίς επιτυχία.Οι φυτείες ρόδων του Κασανλίκ δεν είναι διευθετημένες σε απομονωμένα κομμάτια γης ή σε στενούς μικρούς φράχτες-όπως στην περιοχή Grasse της Γαλλίας-αλλά σε ψηλούς παράλληλους φράχτες που εκτείνονται σε μήκος 100 γυαρδών , ψηλότεροι από ό,τι ένας άνδρας ενώ ανάμεσα τους υπάρχει απόσταση έξι ποδών.Ο τρόπος καλλιέργειας προσιδιάζει κάθε φορά στις ιδιαίτερες τοπικές συνθήκες.Ολόκληρα κλαδιά,φύλλα και άλλα μέρη από μια παλιά τριανταφυλλιά τοποθετούνται οριζόντια σε χαντάκια 14 ιντσών πλάτους και ιδίου βάθους.Αυτά τα κλαδιά –το καθένα μήκους 1 περίπου γυάρδας –τα τοποθετούν το ένα δίπλα στο άλλο ,τέσσερα ή πέντε κοντά –κοντά και σχηματίζουν μια μακρυά συνεχόμενη γραμμή μέσα στο χαντάκι.Λίγο χώμα παρμένο από το χαντάκι σωρεύεται ελαφρά πάνω στα κλαδιά ενώ πάνω στην αυλακιά τοποθετείται ένα λεπτό στρώμα από κοπριά. (Frazer,σ. 94-95)
- Η συγκομιδή τριαντάφυλλου ξεκινά την περίοδο της ανθοφορίας στα μέσα Μαΐου και τελειώνει στα μέσα Ιουνίου.Ιδανικές συνθήκες είναι η μέτρια θερμοκρασία και οι συχνές βροχοπτώσεις ,ώστε να παραταθεί η συγκομιδή της σοδειάς για έναν ολόκληρο μήνα.Δημιουργούνται προβλήματα όταν η σοδειά τελειώσει γρήγορα.Το μάζεμα τριαντάφυλλου γίνεται κάθε μέρα την περίοδο της ανθοφορίας.Κάθε ανθός και μισάνοιχτο μπουμπούκι μαδιέται.Ένα εκτάριο (2 και 2/5 άκρ) παράγει περίπου 6.600 λίβρες ρόδου ,δηλαδή 3 εκατομμύρια τριαντάφυλλα.Αυτή η ποσότητα δίνει περίπου 2 και 1/5 λίβρες αρώματος.Όσον αφορά την απόσταξη το θέμα του νερού είναι σημαντικό ,διότι χωρίς νερό δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η διαδικασία.Η συσκευή απόσταξης είναι απλή.Το πιο σημαντικό κομμάτι της συσκευής είναι μια μεγάλη χάλκινη αντλία ύψους 4 ποδών και 10 ιντσών που ακουμπά σε μια κεραμική κάμινο.Η συσκευή αποτελείται από μια λεκάνη με ένα ιδιαίτερο κεφάλι σε σχήμα μανιταριού και ένα σωλήνα δροσισμού.Το κόστος της συσκευής είναι ανάλογο με το βάρος της.Έτσι μια συσκευή με βάρος 163 λίβρες κοστίζει περίπου 4 λίρες και 6 σεντ.Η δεξαμενή μέσα στην οποία μπαίνει ο σωλήνας δροσισμού κοστίζει από 2s.6d. μέχρι 10s.Ο σωλήνας δροσισμού εισέρχεται από το πάνω μέρος της μιας πλευράς και περνά μέσα από μια φιάλη στο κατώτερο μέρος της άλλης πλευράς.Η διαδικασία απόσταξης ροδόνερου διαρκεί μία εως μιάμιση ώρα και επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά εως ότου όλα τα ροδοπέταλα που μαζεύτηκαν την ίδια μέρα να χρησιμοποιηθούν, διότι τα ροδοπέταλα αν περάσουν τη διαδικασία απόσταξης 24 ώρες μετά τη συλλογή τους δεν έχουν την απαιτούμενη απόδοση σε επίπεδο αρώματος. Προκειμένου να βγει το άρωμα από το ροδόνερο απαιτείται και δεύτερη διαδικασία απόσταξης. Από 40 λίτρα ροδόνερο βγαίνουν 5 λίτρα άρωμα.(Frazer,σ. 95-97)
- Το απόσταγμα συγκεντρώνεται μέσα στη φιάλη με τη μορφή ενός κίτρινου λιπαρού στρώματος πάχους 2-4 χιλιοστών. Το ροδέλαιο εξάγεται με τη βοήθεια ενός μικρού δοχείου σε σχήμα ανεστραμμένου κώνου με μια μικρή τρύπα στο κάτω μέρος ,ώστε να περνά το νερό το οποίο είναι βαρύτερο από το άρωμα.Η πιο συνηθισμένη μορφή νόθευσης του αρώματος είναι η ανάμιξή του με άρωμα γερανιού-το οποίο παράγεται από το ινδικό γεράνι ή palma rosa.Η νόθευση δεν περιορίζεται στην Κων/πολη από όπου ούτε ένα γραμμάριο καθαρού προϊόντος δεν εξάγεται αλλά συμβαίνει και στη Βουλγαρία –συχνά και από τον ίδιο τον παραγωγό. Από το 1888 έγινε προσπάθεια να μετριαστεί κάπως το φαινόμενο της νόθευσης του αρώματος με την απαγόρευση από την κυβέρνηση εισαγωγής αρώματος γερανιού ,το οποίο πλέον μπορούσε κανείς να το προμηθευτεί μόνο κρυφά.Πολύ συχνά το άρωμα αποστέλλεται στην Κων/πολη όπου η νόθευση γίνεται ανενόχλητα. Μια άλλη -πιο απλή- μέθοδος νόθευσης είναι το να προστίθενται μερικά λευκά τριαντάφυλλα στα κόκκινα που περνούν από τη διαδικασία απόσταξης. Το προϊόν που παράγεται από τα άσπρα τριαντάφυλλα δεν είναι ιδιαίτερα αρωματικό αλλά παράγει περισσότερη στεαροπτίνη. Το άρωμα του γερανιού νοθεύεται συχνά με τουρπεντίνη. Έτσι είναι πιθανόν το μικρό φιαλίδιο με άρωμα ρόδου που αγοράζει ο πελάτης από κάποιο πολυτελές κατάστημα να περιέχει ,τελικά , λιγοστή ποσότητα από το αυθεντικό άρωμα.(Frazer,σ. 97)
- Οι χωρικοί που ασχολούνται με την καλλιέργεια ρόδου είναι απλοί και ευγενικοί. Αλλά η ζωή τους δεν είναι τόσο ειδυλλιακή –όπως πολλοί πιστεύουν.Δεν υπάρχουν μεγάλες φάρμες που καλλιεργούν ρόδα. Οι έμποροι θεωρούν καλύτερο να αγοράζουν από τους χωρικούς το προϊόν, το οποίο καλλιεργούν σε μικρά κομμάτια γης και συλλέγουν το ροδέλαιο με πρωτόγονο τρόπο .Ο έμπορος προφυλάσσει τον εαυτό του από τη ζημιά. Αν καταστραφεί μια συγκεκριμένη σοδειά, η χασούρα βαραίνει το γεωργό. Εξάλλου ,οι δυο-τρεις έμποροι του Κασανλίκ έχουν το μονοπώλιο στην περιοχή. Αυτοί έχουν τους δικούς τους πελάτες και διαμορφώνουν οι ίδιοι την τιμή του αρώματος. Ο χωρικός ,τελικά ,θα αποφασίσει αν θα πουλήσει το προϊόν του ή όχι.Αλλά αν το κρατήσει πού αλλού θα βρει να το πουλήσει; Κάποιοι έχουν κάνει περιουσία από το άρωμα του ρόδου αλλά όχι οι χωρικοί. (Frazer,σ. 97-98)
- Κανένα άρωμα δεν είναι τόσο δυνατό όσο αυτό του ρόδου. Η απόδοση του είναι λιγότερη από το 1/25 του 1%(0.04) των ρόδων που χρησιμοποιούνται. Για μια λίβρα αρώματος περισσότερες από 4.000 λίβρες ρόδων απαιτούνται. Ο χωρικός λαμβάνει 18 σεντ την ουγγιά. Στο Παρίσι και το Λονδίνο το άρωμα πωλείται στις 8 λίρες η ουγγιά. (Frazer,σ. 98)