Author: sightseers

  • Αντωνίνος

    • Πηγή πληροφοριών για την παλαιότερη ονομασία του Κέλετρου, δηλαδή της Καστοριάς, αποτελεί το οδοιπορικόν του Αντωνίνου. Στο οδοιπορικό η πόλη ονομάζεται “κάστρα”, ονομασία από την οποία οι Έλληνες κατέληξαν στο “Καστοριά”, ενώ οι Αλβανοί εμπνεύστηκαν την ονομασία “Κάστρον”. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)
    • Πολύ αργότερα η ίδια πόλη ( Η Καβάλα) υπήρξε η πρώτη πόλη της ευρωπαϊκής ηπείρου, στην οποία επιβιβάστηκαν οι Απόστολοι Παύλος και Σίλας, για αυτό και κατἀ τους βυζαντινούς χρόνους ονομάστηκε Χριστόπολη. Το όνομα Καβάλα το έλαβε κατά τον μέσο αιώνα. Η ταυτότητα της Νεάπολης, Χριστόπολης και Καβάλας είναι αναμφισβήτητη διά της συμφωνίας των αποστάσεων, όπως δείχνουν τα οδοιπορικά του Αππιανού, της Ιερουσαλήμ και του Αντωνίνου μετά την πραγματική απόσταση που βρίσκεται 13 χιλιόμετρα μεταξύ αυτής και των Φιλίππων.(Isambert,σ.17)
    • Η θέση της Τραϊανούπολης, η οποία ήταν σπουδαία πόλη επί Ρωμαίων και Βυζαντινών και ήκμαζε ως την 16η εκατονταετηρίδα. Αυτό ωστόσο αμφισβητείται από τους αρχαιολόγους. Οι επιτόπιες έρευνες όμως του Viquesnel και του Dumont, κατέδειξαν ότι βρισκόταν μεταξύ των προειρημένων κωμών. Αυτή η θέση αναποκρίνεται στις απαιτήσεις του οδοιπορικού του Αντωνίνου, ο οποίος είχε σημειώσει την απόσταση μεταξύ Αδριανούπολης και Τραϊανούπολης 85 μίλια (περίπου 125 χιλιόμετρα). Αυτή είναι περίπου και η απόσταση της Αδριανούπολης. (Isambert, σ.11 -12)

  • Βοημούνδος

    Ο Βοημούνδος έφτασε στην Καστοριά αφού διέσχισε τη Σερβία, για να περάσει εκεί τα Χριστούγεννα. Ο ιστορικός του μας πληροφορεί ότι μετέβη από την Καστοριά στην Πελαγονία, όπου υπήρχε ένα κάστρο κατοικημένο από τους αιρετικούς, και αφού το κατέλαβε το κατέστρεψε και έκαψε τους κατοίκους. Από εκεί προχώρησε έως τον Βαρδάρη και πολέμησε εναντίον των τουρκικών και βοσνιακών στρατιωτικών ταγμάτων που βρίσκονταν στην υπηρεσία των Ελλήνων αυτοκρατόρων. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 6)

  • Ακροπολίτης Γεώργιος

    Ο Γεώργιος Ακροπολίτης αναφέρει το Κέλετρον μόνο με το όνομα Καστοριά. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σσ.5-6)

    Ο Γεώργιος Ακροπολίτης στο χρονικό του αναφέρει ότι ο Αρχιεπίσκοπος Αχρίδας απολάμβανε το δικαίωμα να ενδύει με πορφύρα τους Καίσαρες του Βυζαντίου και να τους στεφανώνει με το αυτοκρατορικό διάδημα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.52)

    Ο Γεώργιος Ακροπολίτης, αναφερόμενος στην αποστασία του Δεσπότη Μιχαήλ, σημειώνει ότι αυτός εκδιώχθηκε μαζί με τους δικούς του μέχρι τα Πυρηναία, τα οποία χωρίζουν τη νέα Ήπειρο από την παλαιά. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.62)

  • Προκόπιος

    • Ο Προκόπιος, ένας ιστορικός περιορισμένης αξιοπιστίας και αγεωγράφητος, μάλλον μιλά για το Κέλετρον, όταν αναφέρει ότι ο αυτοκράτωρ Ιουστινιανός ανοικοδόμησε πάνω στη χερσόνησο της Καστοριάς μια πόλη της Θεσσαλίας με το όνομα Διοκλητιανούπολη, την οποία ονόμασε Ιουστινιανούπολη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)
    • Ο Προκόπιος, ο οποίος δεν αναφέρει τους πολέμους των βασιλέων της Μακεδονίας και των Ρωμαίων, στους οποίους γίνεται ιδιαίτερος λόγος για το φρούριο της Αχρίδας, δεν σημειώνει σε ποια εποχή εκχριστιανίστηκε αυτό, ένα γεγονός το οποίο τοποθετείται κατά προσέγγιση στον τέταρτο αιώνα μετά Χριστό. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.50)
    • Ο Προκόπιος εντάσσει το φρούριο της Αχρίδας στο Θέμα της Νέας Ηπείρου, η έκταση της οποίας περιλαμβάνει τη Μακεδονική Ιλλυρία μέχρι τη Λίσσα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.51)
    • Ο Προκόπιος αναφέρει ότι ο Ιουστινιανός μπόρεσε ν’ αναδείξει την πατρίδα του χάρη στους ιεράρχες του. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.52)
    • Αυτός ο τίτλος στην περίπτωση της Παυταλίας με μια πρώτη ματιά φαίνεται να δικαιολογεί την υπόθεση ότι ήταν το ίδιο μέρος με την Ουλπιάνα, η οποία, σύμφωνα με τον Προκόπιο, ανακατασκευάστηκε από τον Ιουστινιανό, υπό την ονομασία Ιουστινιάνα Δευτέρα, και το σύγχρονο όνομα Κιουστεντίλ, επιβεβαιώνει την υπόθεση αυτή για την ομοιότητα με την Ιουστινιάνα. Αλλά υπάρχει μια ανυπέρβλητη αντικειμενικότητα σε αυτή την υπόθεση. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 476)

  • Αρχιεπίσκοπος Νεόφυτος

  • Ο Νεόφυτος διετέλεσε Αρχιεπίσκοπος Καστοριάς. Φιλοξένησε τον Pouqueville κατά την περιήγησή του στην περιοχή. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 1)

  • Σύμφωνα με τον αρχιεπίσκοπο Νεόφυτο από το έτος 1768 ο αρχιεπισκοπικός θρόνος της Καστοριάς σταμάτησε να υπάγεται στον αυτοκέφαλο Έξαρχο Λυχνιδού ή Αχρίδας, ο οποίος τώρα πλέον δεν αποτελεί παρά έναν τίτλο in partibus (στις χώρες των απίστων) της πατριαρχικής αυλής Κωνσταντινουπόλεως. Με αφορμή αυτή την αλλαγή τού απονεμήθηκε ο τίτλος του Έξαρχου της Βουλγαρίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 9)

  • Πλίνιος

    • Ο Πλίνιος αναφέρει ότι η Βέροια κατέχει τη δεύτερη θέση ανάμεσα στις πόλεις της Μακεδονίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.93)
    • Ο Πλίνιος είχε μπερδέψει τόσο πολύ τα ονόματα από τις πόλεις σε αυτό το μέρος της Μακεδονίας (οι αρχαίες τοποθεσίες της Ακτής) έτσι ώστε, κανένα θετικό συμπέρασμα δεν μπορούσε να υπάρξη από αυτόν μολονότι, θα μπορούσε να θεωρηθεί αξιόλογη παρατήρηση ότι αυτός, όπως και οι άλλοι τέσσερις συγγραφείς που είχαν απαριθμήσει τις πόλεις, τοποθέτησαν το Θύσσο και τις Κλεωναί κολλητά. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 150-152)
    • Ο Αίμος κυρίως κατοικούνταν από τους Βεσσούς οι οποίοι αψηφώντας τη δύναμη της Ρώμης έως τη βασιλεία του Αυγούστου, και σύμφωνα με τον Πλίνιο επεκτάθηκε τόσο στα νότια και τα ανατολικά που έφτασε μέχρι τον Νέστο.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.474)

  • Σκεντέρμπεης

    • Ο Σκεντέρμπεης θεωρείται ο τελευταίος ήρωας της Μακεδονίας. Δεν υπάρχει, ωστόσο, κάποιος αντάξιος της δόξας του ιστοριογράφος που να μας πληροφορεί γι’ αυτόν. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.47)
    • Οι Τούρκοι, οι Έλληνες ακόμα και οι πιο φτωχοί χωρικοί είναι γνώστες της ιστορίας του Αλεξάνδρου, αν και μερικές φορές είναι παράξενα αλλοιωμένη και συχνά συγχέεται με αυτή του Σκεντέρμπεη. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.166)

  • Φίλιππος Ε΄

    • Η περιοχή της Λυγκιστίδας σχετίζεται και με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Φίλιππου Ε΄, γιου του Δημητρίου, κατά τη διάρκεια της διαμάχης του με τους Ρωμαίους. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.282)
    • Ο Φίλιππος περηφανευόταν ότι θα έπρεπε να στερήσει από τους Ρωμαίους τη βοήθεια των Αιτωλών και των Δάρδανων και για να εμποδίσει την είσοδο των τελευταίων στη Μακεδονία εγκατέστησε τον γιο του, Περσέα, στα περάσματα της Πελαγονίας.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.307)
    • Όταν τμήμα του στρατού του Σουλπίκιου Γάλβα αντιμετώπισε απροσδόκητα ένα ιππικό σώμα του Φιλίππου Ε΄, το οποίο ήταν προς αναζήτηση πληροφοριών, προέκυψε μια μάχη με σχεδόν ίσες απώλειες και στα δύο στρατόπεδα. Στην προσπάθεια να μάθει τη δύναμη και τη θέση του εχθρού ο Φίλιππος βρήκε συνετό να ανακαλέσει τον Περσέα από τα περάσματα της Πελαγονίας, και έχοντας φέρει μαζί του 20.000 άνδρες, κατέλαβε υψόμετρο σε απόσταση μόλις 200 βημάτων από το ρωμαϊκό στρατόπεδο, και το οποίο ενίσχυσε με χαρακώματα και προμαχώνες. Τη τρίτη ημέρα της μάχης ο ύπατος έφερε εμπρός την παράταξή του σε απόσταση 500 μέτρων από τον εχθρό και ο Φίλιππος πρόσταξε στη μάχη 700 άνδρες από το ιππικό και άλλους τόσους από το ελαφρύ πεζικό.Τα σώματα αυτά συναντήθηκαν με μια ίση δύναμη του πεζικού και του ιππικού του εχθρού. Οι  Έλληνες είχαν δείξει τη δύναμή τους και στο πεζικό και στο ιππικό και ήταν κατώτεροι σε συνεκτικότητα από τους Ρωμαίους, ενώ το σώμα των τελευταίων ήταν καλύτερα οπλισμένο από τους Ιλλυριούς και τους Κρήτες που συνόδευαν το μακεδονικό ιππικό. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.308)
    • Ο Φίλιππος απέτυχε να παρασύρει τον εχθρό σε μια ενέδρα πελταστών, τους οποίους είχε τοποθετήσει την προηγούμενη νύχτα σε μια θέση ανάμεσα στα δυο στρατόπεδα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.308)
    • Την αρχαία γεωγραφία αυτού του τμήματος της χώρας από τη δράση του υπάτου Σουλπικίου εναντίον του Φιλίππου, στην εκστρατεία του 200 π.Χ.. Ο Ύπατος, έχοντας προελάσει από την Απολλωνία της Ιλλυρίας μέσω της Δασσαρέτιας στην Λυγκιστίδα, στρατοπέδευσε στις όχθες του Βένου και από εκεί έστελε ομάδες λεηλασίας στη Δασσαρέτιδα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.307)
    • Ο ύπατος, εξοικειωμένος με το συμβάν, προώθησε τις λεγεώνες του σε μια κοντινή φάλαγγα, έστειλε προς τα εμπρός το ιππικό και ήρθε σε σύγκρουση με τον βασιλιά. Αρχικά, ο Φίλιππος είχε προβάδισμα, αλλά στο τέλος ηττήθηκε και έχασε 300 ιππείς, από τους οποίους το ένα τρίτο φυλακίστηκε και οι υπόλοιποι σκοτώθηκαν ή αφανίστηκαν σε γειτονικούς βάλτους. Ο βασιλιάς παραλίγο να συλληφθεί όταν περιπλανήθηκε για λίγο στους βάλτους πριν επιστρέψει στο στρατόπεδο του. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.309)
    • Ο ύπατος παρέμεινε στην ίδια θέση αγνοώντας τις κινήσεις του εχθρού, όταν έχοντας εξαντλήσει τις προμήθειες της γειτονικής χώρας, μετακινήθηκε στα Στύβερρα, και από εκεί, αφού συνέλεξε το καλαμπόκι από τα χωράφια της Πελαγονίας στην Πλουβίνα, ακόμα αγνοώντας τις κινήσεις του Φίλιππου, ο οποίος στο μεταξύ στρατοπέδευσε στο Βρυάνιο, και έχοντας καλύτερες πληροφορίες για τις ενέργειες του εχθρού του ανησύχησε τους Ρωμαίους προσεγγίζοντάς τους ξαφνικά, αλλά δεν αποτόλμησε να προβεί σε δράση. (Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.309)
    • Οι Ρωμαίοι άρχισαν να στρατοπεδεύουν στον ποταμό Οισοφάγο, καθώς ο Φίλιππος οχυρώθηκε σε μικρή απόσταση από τις όχθες του Εριγώνα, όταν διαβλέποντας ότι οι Ρωμαίοι σκόπευαν να διασχίσουν τα βουνά προς την Εορδαία, υποχώρησε και οχύρωσε τα περάσματα με δέντρα, πέτρες, τάφρους, και αναχώματα. Αλλά από αυτά τα έργα αποκόμισε μικρό όφελος. Όταν ο Φίλιππος αποσύρθηκε, οι Ρωμαίοι λεηλάτησαν τα πεδία της Εορδαίας, μπήκαν στην Ελίμεια και από εκεί στην Ορεστίδα. Εδώ ο ύπατος δέχθηκε την υποταγή του Κελέτρου και αφού προχώρησε στη Δασσαρέτια, κατέλαβε το Πήλιο, “μια πόλη βολικά τοποθετημένη για επιδρομές στην Μακεδονία” και αφού εγκατέστησε φρουρά σε αυτό το μέρος, επέστρεψε με τους αιχμαλώτους και τα λάφυρά του στην Απολλωνία. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.310)
    • Τα Κάστρα ή η Παρεμβολή υποδεικνύουν την πρώτη στρατοπέδευση του Σουλπικίου στον Βένο. Και η Νίκαια το μέρος όπου είχε πλεονέκτημα στο ιππικό, κοντά στον Οκτάλοφο, οκτώ μίλια μακριά από την πρώτη στρατοπέδευση. Συνεπώς, η Νίκαια ήταν περίπου οκτώ ρωμαϊκά μίλια απόσταση από την Παρεμβολή ή τα Κάστρα και πιθανώς στα βόρεια του, επειδή μετά τη μάχη κοντά στον Οκτάλοφο, ο ύπατος προχώρησε με βόρεια κατεύθυνση προς τα Στύβερρα, σε αναζήτηση ανεφοδιασμού, έχοντας εξαντλήσει την περιοχή γύρω από την Ηράκλεια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.314)
    • Στο πέρασμα μέσα από τα βουνά που διαχωρίζει τη Λυγκιστίδα από την Εορδαία ο Φίλιππος έστησε το ατυχές βάθρο του ενάντια στους  Ρωμαίους, περιγράφεται από τον Πολύβιο ως αι εις την Εορδαίαν υπερβολαί, και ο Θουκυδίδης ονομάζει ένα μονοπάτι στα ίδια βουνά ως η εισβολή της Λύγκου, εξιστορώντας την επίθεση του Περδίκκα ενάντια στην Λυγκιστίδα, στο όγδοο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου, που τελείωσε με μια ξεχωριστή διαπραγμάτευση μεταξύ των συμμάχων του, του Βρασίδα και του Αρριβέα, βασιλιά της Λυγκιστίδας. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.315)
    • Τα περάσματα της Πελαγονίας, στα οποία ο Περσέας τοποθετήθηκε από τον πατέρα του Φίλιππο, πιστεύω ότι είναι η ορεινή διάβαση στη σύγχρονη διαδρομή από την Αχρίδα προς τα Μπιτόλια, που τώρα αποτελεί την κύρια αρτηρία στη θέση της παλιάς γραμμής ή γραμμών της Εγνατίας Οδού. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.321)
    • Το Γερρούνιο (ή Γερτούνιο) και το Κόδριο φαίνεται να είναι τα ίδια μέρη, τα οποία στο κείμενο του Πολύβιου εμφανίζονται ως Γέρτος και Χρυσόνδιο, και τα χαρακτηρίζει μαζί με την Αντιπάτρια ως παραμεθόρια μέρη, τα οποία ο Σκερδιλαΐδας πήρε από τον Φίλιππο και τα οποία ανακατέλαβε ο Φίλιππος το δεύτερο έτος του Συμμαχικού πολέμου (221π.Χ.). (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.327)
    • Στο ίδιο κεφάλαιο του Πολυβίου ο ιστορικός συνεχίζει να αφηγείται ότι ο Φίλιππος, αφού ξαναπήρε τις τρεις πόλεις της Φοιβατίδας που αναφέρθηκαν ήδη, προχώρησε για να καταλάβει άλλα μέρη της Δασσαρέτιδας, δηλαδή το Κρεόνιο και τη Γερυώνη (όχι το ίδιο μέρος με το Γέρτο) και τέσσερις πόλεις στη λίμνη Λυχνίτιδα, την Εγχελαρία,τον Κέρακα, το Σάτιο, και το Βόϊο, και μετά την Μπαντία των Καλίκαινων και την Οργεσσό των Πισσαντίνων. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.328)
    • Λίγο πριν την πύλη του Βαρδάρη (Vardar-kapesi) ο δρόμος συναντάται με μια αρχαία αψίδα περίπου δεκατεσσάρων ποδιών πλάτους, με κίονες που είναι θαμμένοι προφανώς στη μέση του πραγματικού τους ύψους. Πάνω από το κιονόκρανο κάθε κίονα, στη δυτική πλευρά, ένας ρωμαϊκός τήβεννος αναπαρίσταται με ανάγλυφη μορφή, πριν από ένα άλογο. Η ζωφόρος πάνω από την αψίδα είναι διακοσμημένη με κεφάλια βοδιών συνδυασμένα με γιρλάντες. Η όλη κατασκευή αποτελείται από τεράστιες πέτρες, αλλά το μνημείο δεν θα μπορούσε να είναι τόσο σημαντικό καθώς δεν αναφέρεται την εποχή του Αντωνίου και του Οκταβιανού, στους οποίους και αποδίδεται από τον Beaujour, ο οποίος υποθέτει ότι είναι θα μπορούσε να είναι επινίκιο μνημείο για το θριάμβο του Φιλίππου. Ούτε η επιγραφή κάτω από την αψίδα, που περιλαμβάνει τα ονόματα οχτώ αρχόντων κατά την κυριαρχία των οποίων το μνημείο ανορθώθηκε, φαίνεται να ενισχύει τη γνώμη του καθώς τα ονόματα ήταν κυρίως ρωμαϊκά. Αποκαλούνται πολιτάρχες, όταν ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη, 93 χρόνια μετά τον θάνατο του Φιλίππου. Δύο από αυτούς τους ανώτατους άρχοντες ήταν ο γυμνασιάρχης και ο ταμίας. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 235-236)
    • Ήδη από τα χρόνια των Μακεδόνων βασιλέων φαίνεται (ότι οι Στόβοι) είχαν κάποια σημασία μολονότι έχασαν πολύ από την αίγλη της με τις επιδρομές των Δαρδανών. Για αυτόν το λόγο ο Φίλιππος σκόπευε να ιδρύσει μια νέα πόλη, δίπλα στους Στόβους, σε ανάμνηση μιας νίκης του εναντίον των ταραχοποιών γειτόνων, την οποία σκόπευε να ονομάσει Περσίδα (Perseis), προς τιμή του γιου του.  (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 440 – 441)
    • Η ταύτιση μεταξύ του ονόματος Βελεσά ή Βελεσσός με τη Βυλάζωρα, πέρα από την ομοιότητα στον ήχο της προφοράς τους στην νεοελληνική γλώσσα, στηρίζεται και από ενδείξεις της Ιστορίας. Τοποθετημένη σε πλεονεκτική θέση στο ανώτερο τμήμα του Αξιού, ανάμεσα στην εύφορη περιοχή που βρέχεται από αυτό τον ποταμό και τις προεκτάσεις του, και στην παρυφή των βουνών, τα οποία εδώ διαχωρίζουν την Παιονία από την Ιλλυρία, η Βυλάζωρα εξαιτίας της τοποθεσίας της έχει τα απαιτούμενα προσόντα για να γίνει “η σπουδαιότερη πόλη της Παιονίας”, ενώ η θέση των Βελεσών επιβεβαιώνει επακριβώς το περαιτέρω σχόλιο του Πολύβιου, ότι η Βυλάζωρα ήταν κοντά στα περάσματα που οδηγούν από τη Δαρδανική στη Μακεδονία. Αυτό εξηγεί, μέσω της Παιονίας, για ποιον λόγο είχε καταληφθεί και οχυρωθεί από τον Φίλιππο, τον γιο του Δημητρίου, ως φράγμα ενάντια στους Δαρδανούς, πριν την κάθοδό του στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια της Κοινωνικής Διαμάχης. Καθώς η Παιονική δύναμη στη συνέχεια εξαλείφθηκε, ήταν πιθανό ότι από τους Δαρδανούς ο Φίλιππος πήρε την πόλη,  και ότι μπορεί να ήταν από τη προσωρινή κατοχή του δυτικού τμήματος της Παιονίας ότι, οι Δαρδανοί κατά το διαμελισμό της Μακεδονίας σε τέσσερα τμήματα κατά τη Ρωμαϊκή κατάκτηση, απαίτησαν την Παιονία από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο, σαν να τους ανήκε από παλιά. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 470).
    • Ανάμεσα στο Μελένικο και στο Πετρίτσι, πάνω από το Δεμιρισσάρ και τα στρυμωνικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμώνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα, πάνω από τον οποίο βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα, μιας μέρας ταξίδι πάνω από το Πετρίτσι, στο δρόμο από Σέρρες προς Βελεσά. Είμαι διατεθειμένος να συνταυτίσω τον Στρούμιτζα με το αρχαίο Αστραίο, στο οποίο ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας, με εντολές να σκοτώσει τον γιο του. Παρόλο που ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του αλλά στην Ηράκλεια (Σιντική) αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δόθηκε δηλητήριο στον πρίγκιπα. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.465-466)
    • Εάν το νότιο σύνορο των Μαιδών ήταν κοντά στο Κουμάνοβο τότε οι άνθρωποι κατείχαν τις πηγές του ανατολικού παραποτάμου του Μοράβα ή Μάργους ποταμού και τις άνω κοιλάδες, μία εκ των οποίων ονόματι Βρανιά ή Ιβορίνα, ηχεί όμοια με την Ιαμφορίνα, την πρωτεύουσα των Μαιδών την οποία κατέλαβε ο Φίλιππος, γιος του Δημητρίου το έτος 211 π.Χ.. Σε αυτήν την περίπτωση ο βασιλιάς του οποίου το σχέδιο ήταν να διατηρήσει, λόγω προηγούμενου εκφοβισμού, τους γείτονες του ήρεμους, ενώ θα έπρεπε να βρίσκεται στην Ελλάδα ενάντια στους Αιτωλείς, πρώτα επιτέθηκε εναντίον του Ωρικού και της Απολλωνίας από όπου εκστράτευσε στην Πελαγονία, κατέλαβε μια πόλη των Δαρδάνων όπου διευκόλυνε την είσοδο αυτών των κατοίκων στη Μακεδονία από την πλευρά της Πελαγονίας και μετά πέρασε μέσω της Πελαγονίας, του Λύγκου και της Βοττιαίας στη Θεσσαλία. Η τοποθεσία των Μαιδών διευκρινίζεται περαιτέρω από την αποτυχημένη επιδρομή του ίδιου βασιλιά της Μακεδονίας στην κορυφή του όρους του Αίμου με τη μάταιη προσδοκία να παρακολουθεί από εκείνο το μέρος την Αδριατική, τη Μαύρη Θάλασσα, τον Δούναβη και τις Άλπεις. Έφτασε στους πρόποδες του όρους σε επτά ημέρες από τους Στόβους, περνώντας μέσα από τη χώρα των Μαιδών. Μετά από επίπονο ανέβασμα τριών ημερών και κατάβαση δύο ημερών, κατά την επιστροφή ενώθηκε πάλι με το στρατόπεδο του στη Μεδίκα. Από εκεί πραγματοποίησε εισβολή στη χώρα των Δενθηλητών για χάρη του εφοδιασμού, εισέβαλε ξανά στη χώρα των Μαιδών, όπου έλαβε την εφήμερη παράδοση ενός μέρους που λεγόταν Πέτρα, και από εκεί επέστρεψε στη Μακεδονία. Φαίνεται από τον αριθμό των ημερών της πορείας ότι το όρος που επισκέφθηκε ο Φίλιππος ονομάζεται, από τον ιστορικό, Αίμος και δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από εκείνο που δύο από τις πιο σημαντικές αρχές ονομάζουν Σκόμιο όρος ή Σκόμβρος, που αποτελούσαν σύμπλεγμα μεγάλων κορυφών ανάμεσα στο Κιουστεντίλ και τη Σόφια, που είχαν παραποτάμους σε όλους τους μεγάλους ποταμούς του βόρειου τμήματος της ευρωπαϊκής Τουρκίας. Για αυτό το λόγο, είναι το πιο κεντρικό σημείο της ηπείρου και απέχει το ίδιο από τον Εύξεινο Πόντο, το Αιγαίο, την Αδριατική, και τον Δούναβη. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.473-474)
    • Την πόλη των Δευρίοπων την ίδρυσε ο Φίλιππος, ο πατέρας του Περσέα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)

  • Γένθιος

    • Ο βασιλιάς Γένθιος είχε παρουσιαστεί στους Ρωμαίους με τα όπλα στο χέρι μόνο και μόνο για να κοσμήσει την πομπή του θριάμβου του νικητή. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 47)
    • Το 168 π.Χ. ο Τίτος Κλαύδιος αντιμετώπισε τον Γένθιο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.280)

  • Υπατος Σουλπίκιος Γάλβας

    • Ο ύπατος Σουλπίκιος περιέγραψε την πορεία προς το Κέλετρον (Καστοριά). (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)
    • Δεν υπάρχει περιστατικό στην αρχαία ιστορία που να ερμηνεύει καλύτερα την αρχαία γεωγραφία αυτού του τμήματος της χώρας από την δράση του υπάτου Σουλπικίου εναντίον του Φιλίππου, στην εκστρατεία του 200 π.Χ. Ο Ύπατος έχοντας προελάσει από την Απολλωνία της Ιλλυρίας μέσω της Δασσαρέτιας στην Λυγκιστίδα στρατοπέδευσε στις όχθες του Βένου και από εκεί έστειλε ομάδες λεηλασίας στην Δασσαρέτιδα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.307)
    • Όταν τμήμα του στρατού του Σουλπίκιου Γάλβα αντιμετώπισε απροσδόκητα ένα ιππικό σώμα του Φιλίππου Ε΄, το οποίο ήταν προς αναζήτηση πληροφοριών, προέκυψε μια μάχη με σχεδόν ίσες απώλειες και στα δύο στρατόπεδα.Την τρίτη ημέρα της μάχης ο ύπατος έφερε εμπρός την παράταξη του σε απόσταση 500 μέτρων από τον εχθρό και ο Φίλιππος πρόσταξε στην μάχη 700 άνδρες από το ιππικό και άλλους τόσους από το ελαφρύ πεζικό.Τα σώματα αυτά συναντήθηκαν με μια ίση δύναμη του πεζικού και του ιππικού του εχθρού.Οι  Έλληνες είχαν  δείξει την δύναμη τους και στο πεζικό και στο ιππικό και ήταν κατώτεροι σε συνεκτικότητα από τους Ρωμαίους, ενώ το σώμα των ψιλλών των Ρωμαίων ήταν καλύτερα παροπλισμένο από τους Ιλλυριούς και τους Κρήτες που συνόδευαν το μακεδονικό ιππικό. Ο Σουλπίκιος οδήγησε τον στρατό του με ελέφαντες στην πρώτη γραμμή, και κάλεσε σε μάχη τον βασιλιά, ο οποίος δεν αποδέχτηκε την πρόκληση και έτσι ο ύπατος μετακίνησε το στρατόπεδό του κατά οκτώ μίλια στον Οκτάλοφο, για να μπορεί να λεηλατεί με μεγαλύτερη ασφάλεια από ότι θα μπορούσε με το στρατόπεδο του εχθρού να βρίσκεται τόσο κοντά. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.308)
    • Ο ύπατος, εξοικειωμένος με το συμβάν, προώθησε τις λεγεώνες του σε μια κοντινή φάλαγγα,έστειλε προς τα εμπρός το ιππικό και ήρθε σε σύγκρουση με τον βασιλιά.Αρχικά, ο Φίλιππος είχε την ανωτερότητα, αλλά στο τέλος ηττήθηκε και έχασε 300 ιππείς, από τους οποίους το ένα τρίτο φυλακίστηκε και οι υπόλοιποι σκοτώθηκαν ή αφανίστηκαν σε γειτονικούς βάλτους. Ο βασιλιάς ο ίδιος παραλίγο να συλληφθεί και περιπλανήθηκε για λίγο στους βάλτους πριν επιστρέψει στο στρατόπεδό του.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.309)
    • Ο ύπατος παρέμεινε στην ίδια θέση αγνοώντας τις κινήσεις του εχθρού,όταν έχοντας εξαντλήσει τις προμήθειες της γειτονικής χώρας, μετακινήθηκε στα Στύβερρα, και από εκεί, αφού συνέλεξε το καλαμπόκι από τα χωράφια της Πελαγονίας στην Πλουβίνα, ακόμα αγνοώντας τις κινήσεις του Φίλιππου , ο οποίος στο μεταξύ στρατοπέδευσε στο Βρυάνιο, και έχοντας καλύτερες πληροφορίες για τις ενέργειες του εχθρού του ανησύχησε τους Ρωμαίους προσεγγίζοντάς τους ξαφνικά, αλλά δεν αποτόλμησε να προβεί σε δράση.(Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.309)
    • Αυτή η αφήγηση, αποσπασμένη αναμφίβολα από τον Πολύβιο δείχνει ξεκάθαρα ότι ένας περιηγητής που απαιτεί ικανοποιητικό ελεύθερο χρόνο και ασφάλεια ελπίζει να προσδιορίσει την θέση της πρώτης στρατοπέδευσης του Σουλπικίου όπως και αυτή του Οκτάλοφου αλλά και να προσδιορίσει τα παρακλάδια του Εριγώνος, δηλαδή τον Βένο και τον Οισοφάγο, και ίσως να εξακριβώσει τις τοποθεσίες της Πλουβίνας, του Βρυάνιου, και των Στύβερρων.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.310)
    • Καθώς ο ιστορικός αναφέρει την πρώτη στρατοπέδευση των Ρωμαίων στον Λύγκο, κοντά στον ποταμό Bevus, και καθώς ο Λύγκος περιγράφεται σαν πόλη από τον Στέφανο, μπορεί να υποτεθεί ότι η Ηράκλεια αποκαλείτο ορισμένες φορές και Λύγκος και ότι το στρατόπεδο του Σουλπικίου βρισκόταν στην Ηράκλεια.Αλλά αν και οι λέξεις “προς τον Λύγκο” μοιάζει να ενισχύουν αυτήν την άποψη, είναι πιο πιθανό ο Πολύβιος να συνέδεσε τον Λύγκο με αυτήν την περίπτωση με την ίδια λογική που το βρίσκουμε συνημμένο σε δυο άλλα χωρία του Λίβιου, καθώς και του Θουκυδίδη και του Πλουτάρχου.Με άλλα λόγια,είναι συνώνυμο με την Λυγκιστίδα ή την χώρα των Λυγκιστών, αρχικά ως ένα μικρό ανεξάρτητο βασίλειο και αργότερα ως επαρχία της μακεδονικής μοναρχίας.(Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.311)
    • Τα Κάστρα ή η Παρεμβολή υποδεικνύουν την πρώτη στρατοπέδευση του Σουλπικίου στον Βένο. Και η Νίκαια το μέρος όπου είχε το πλεονέκτημα στο ιππικό του Φιλίππου, κοντά στον Οκτάλοφο, οκτώ μίλια μακριά από την πρώτη στρατοπέδευση. Συνεπώς, η Νίκαια ήταν περίπου οκτώ ρωμαϊκά μίλια απόσταση από την Παρεμβολή ή τα Κάστρα και πιθανώς στα βόρειά του, επειδή μετά την μάχη κοντά στον Οκτάλοφο, ο ύπατος προχώρησε σε βόρεια κατεύθυνση προς τα Στύβερρα, σε αναζήτηση ανεφοδιασμού, έχοντας εξαντλήσει την περιοχή γύρω από την Ηράκλεια.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.314)
    • Παρόλο που ο Λίβιος αναφέρει το όνομα της Πελαγονίας στην αφήγησή της εκστρατείας του Σουλπικίου μόνο ως μια μεγάλη περιφέρεια που περιείχε τα Στύβερρα, είναι εμφανές από την περιγραφή της διαίρεσης της Μακεδονίας σε τέσσερις περιφέρειες μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση,αν όχι την προηγούμενη περίοδο του χρόνου, τριάντα τρία χρόνια αργότερα τουλάχιστον, η Πελαγονία ήταν η ονομασία της κύριας πόλης των Πελαγόνων η οποία αργότερα έγινε η πρωτεύουσα της τέταρτης μερίδας της Μακεδονίας.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.318)
    • Έχω ήδη επισημάνει πώς ακριβώς η περιγραφή του Λιβίου για το Κέλετρο ταυτίζεται με την Καστοριά. Με βάση αυτό το στοιχείο έχουμε την ακριβή πορεία της προέλασης του Σουλπικίου στην επιστροφή του από την Πελαγονία στην Δασσαρέτιδα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.322)
    • Από την Εορδαία ή το Σαριγκιόλ διέσχισε τμήμα της πεδιάδας των Γρεβενών και μέσω της Ανασελίτσας στην Καστοριά, από όπου η πορεία του από το Πήλιο στην Δασσαρέτιδα δεν θα μπορούσε να είναι παρά μέσω του περάσματος του Τζαγκόν, το οποίο, όντας η μόνη διακοπή στη ραχοκοκκαλιά της Βόρειας Ελλάδας, ήταν αναμφίβολα μια από τις πιο συχνές συγκοινωνίες μεταξύ των δύο πλευρών της χώρας, και συγκεκριμένα από την Ορεστίδα στην Δασσαρέτιδα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.322-3)
    • Χωρίς την σύγκριση που προσέφερε η περιγραφή του Λιβίου των ενεργειών του Σουλπικίου, μπορεί να υποτεθεί από τα στοιχεία που θέτει ο Αρριανός, ότι το Πήλιο δεν ήταν μακριά από τον Εριγώνα, ή ότι το όνομα Εορδαϊκός οδηγεί πιθανόν στην εντύπωση ότι το Πήλιο βρισκόταν στην Εορδαία.Είναι ξεκάθαρο παρόλα αυτά, ότι το Πήλιο δεν ήταν μακριά από τα βουνά των Ταυλάντιων, μια φυλή που κατοικούσε στις κοιλάδες της δυτικής ακτής.Από την άλλη μπορεί να υποτεθεί ότι ο Αλέξανδρος προήλασε από το Πήλιο στο Πελίναιο από την πιο άμεση πορεία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.324)
    • Εάν η τοποθεσία του Πηλίου όπως συμπεραίνεται από τα συνδυασμένα στοιχεία του Αρριάνου και του Λιβίου είναι σωστή συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Δασσαρέτιδα καταλάμβανε όχι μόνο την μεγάλη κοιλάδα που εμπεριέχει την λίμνη της Λύχνιδου αλλά και την πεδιάδα της Κορυτσάς.Και αυτή η πεδιάδα ήταν μια εκτεταμένη έκταση από σιτηρά και το συμπέρασμα οδηγεί στο ότι η αφθονία των δημητριακών στην Δασσαρέτιδα βοήθησε τον Σουλπίκιο να διασώσει το δικό του απόθεμα ενώ περνούσε από την περιοχή, και το οποίο τον παρακίνησε μετέπειτα να στείλει πίσω τους στρατιώτες προς τα εκεί, παρόλο που είχε στρατοπεδεύσει σε ένα εξίσου γόνιμο έδαφος,αλλά όπου δεν είχε όμως την ίδια στρατιωτική τοποθεσία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.325)
    • Όταν ο Σουλπίκιος στρατοπέδευσε στον Άψο μεταξύ του Δυρραχίου και της Απολλωνίας, πριν προχωρήσει στην Λυγκιστίδα, έστειλε τον Απούστιο εναντίον των γειτονικών κτήσεων του Φιλίππου.Το Κορράγιο, το Γερρούνιο και η Οργεσσός αιχμαλωτίστηκαν μετά από αντίσταση.Αμέσως μετά ο Απούστιος πολιόρκησε την Αντιπάτρια, μια μεγάλη πόλη σε ένα στενό πέρασμα αξιόλογο για την σταθερότητα της θέσης και τα τείχη της.Αφού κατέλαβε το μέρος, σκότωσε τους άντρες, κατέστρεψε τα τείχη, έκαψε την πόλη και  έδωσε τα λάφυρα στους στρατιώτες του, τα οποία τρομοκράτησαν τόσο τον λαό του Κοδρίου που υποτάχθηκε σε αυτόν, παρόλο που η πόλη τους ήταν καλά φρουρούμενη και οχυρωμένη.Το Ίλιο, μια άλλη πόλη, καταλήφθηκε με την βία και οι Ρωμαίοι αμέσως μετά, στην επιστροφή στον Σουλπίκιο, ο οποίος ήταν φορτωμένος με τα λάφυρα, δέχτηκαν επίθεση από τον Αθηναγόρα, έναν από τους πιο διαπρεπής αξιωματικούς του Φιλίππου, χωρίς πολλές απώλειες.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.326-7)
    • Ο Αθηναγόρας ήταν ένας αυλικός.Οδήγησε τους Μακεδόνες στην πρώτη μάχη με ιππικό εναντίον του Σουλπικίου στο Λύγκο.Τον επόμενο χρόνο είχε την διοίκηση του τμήματος του μακεδονικού στρατού που είχε στρατοπεδεύσει στο Όρος Ασναός,στα παρίσθμια του Αώου, και είχε την τιμή να αποκρούσει τους Ρωμαίους στην μάχη στις Κυνός Κεφαλές.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.327)
    • Το Γερρούνιο (ή Γερτούνιο) και το Κόδριο φαίνεται να είναι τα ίδια μέρη, τα οποία στο κείμενο του Πολύβιου εμφανίζονται ως Γέρτος και Χρυσόνδιο, και τα χαρακτηρίζει μαζί με την Αντιπάτρια ως παραμεθόρια μέρη, τα οποία ο Σκερδιλαΐδας πήρε από τον Φίλιππο και τα οποία ανακατέλαβε ο Φίλιππος το δεύτερο έτος του Συμμαχικού πολέμου (221π.Χ.). Καθώς το Γερρούνιο και η Αντιπάτρια βρίσκονταν στη Φοιβατίδα, και η Οργεσσός ήταν πόλη των Πισσαντίνων μοιάζει πιθανό, αν θεωρηθεί ότι η Αντιπάτρια βρισκόταν στο Μπεράτι, οι Φιβάτες να  κατοικούσαν στην κοιλάδα του Ουζουμίου, και οι Πισσαντίνοι στην κοιλάδα του Ντεβόλ.Επίσης, επειδή το Γερτούνιο δέχθηκε επίθεση από τον Απούστιο πριν την Αντιπάτρια, βρισκόταν χαμηλότερα στο Ουζούμι από ότι το Μπεράτι πιθανώς  στη συμβολή των δύο ποταμών.Στα ανατολικά του, στο Ντεβόλ, ίσως να βρίσκεται η Οργεσσός και κάπου κοντά στο στρατόπεδο του Σουλπικίου, το Κορράγιο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.327)