Category: Θέματα-Leake

  • Ο Χατζή Μουσταφά, ο Μπας τσαούς των Γενίτσαρων, έχει επτά τσιφλίκια 20.000 πιάστρων το έτος, παρόλο που ζει και με εκείνα των οκτώ ή δέκα χιλιάδων. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σελ. 249)

  • Αίγυπτος

    • Απόγονος του μπέη της Δράμας υπήρξε ο Δράμαλη πασάς, διοικητής του Μοριά ενώ ο Τοσσούν αγάς ήταν ο θείος του Μωχάμετ  Άλη της Αιγύπτου που γεννήθηκε στην Καβάλα. (Cousinery, τομ.ΙΙ, σ. 65)
  • Στην Αίγυπτο μετέφερε ο Πτολεμαίος το νεκρό σώμα του Αλέξανδρου.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σελ.263)
  • Ενώ ο Μουσά Πασάς βρισκόταν στην Αίγυπτο στάλθηκε να αντικαταστήσει τον Μεχμέτ Αλύ, ο οποίος ήταν ενταταλμένος από την Πύλη, με την πρόφαση ότι ήταν Μακεδόνας, να ανταλλάξει την κυβέρνηση της Αιγύπτου με αυτήν της Σαλονίκης.Παρόλα αυτά ο Μεχμέτ Αλύ δεν ήταν τόσο εύκολο να αντικατασταθεί.Ο Μουσά Πασάς είχε στηρίξει κυρίως τις ελπίδες του για επιτυχία στο στρατιωτικό σώμα(dehlis) της φρουράς του Μεχμέτ, οι αρχηγοί του οποίου ήταν φίλοι του και πριν στην υπηρεσία του και απέδωσε την αποτυχία του στον Καπετάνιο Πασά, τον οποίο κατηγορεί ότι είχε δωροδοκηθεί από τον Μεχμέτ Αλύ να καθυστερήσει μια προέλαση στο Κάιρο, η οποία είχε συμφωνηθεί από τον Έλφι και άλλους τέσσερις μαμλούκους μπέηδες, και η οποία εγκαταλείφθηκε ως αδύνατη λόγω της ύπαρξης του Νείλου. Οι ουλαμοί του Μουσά είχαν φιλονικήσει με του Μεχμέτ Αλή, αλλά με κανένα όφελος σε καμιά από τις δυο πλευρές. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σελ.237)

  • Κοζανίτες

    • Η φύση της πέτρας των γειτονικών βουνών ανάγκασε τους Κοζανίτες να χτίσουν με τρόπο διαφορετικό από τους νότιους Έλληνες.Οι Κοζανίτες, κάτοικοι του τμήματος της Άνω Μακεδονίας ήταν μερικώς βάρβαροι πριν από την εποχή του Φίλιππου, γιου του Αμύντα.(Leake,τόμ.ΙΙΙ, σελ.303-4)
    • Ένα μεγάλο μέρος από τους Κοζανίτες εμπόρους καταδυναστεύονταν από τους Τούρκους, ειδικά από τον Αλή Πασά, γεγονός που τους οδήγησε να εγκατασταθούν στην Ουγγαρία.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σελ.299)

  • Μαντέμ αγκάσι

    • Τίτλος του διοικητή των Μαντεμοχωρίων Χαλκιδικής (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.160)

  • Τουρκία

    • Ο M.Lion (Μ. Λυόν) από τη Μασσαλία ήταν από τους τελευταίους εμπορικούς  εκπροσώπους της Γαλλίας στην Καβάλα που διαδέχτηκε τους προκατόχους του χωρίς διακοπές και απρόοπτα. Λόγω της φιλίας του με τον mussellim (μουσελίμης) της περιοχής, Τοσσούν αγά, κατόρθωσε να παρουσιάσει σημαντικό έργο στον τομέα του. Λίγο αργότερα, η  Τουρκία μπήκε σε πόλεμο με τη Ρωσία και την Αυστρία. (Cousinery, τομ.ΙΙ, σ. 63)
    • Καπνός καλλιεργείται κυρίως στις γειτονικές εκτάσεις των Γιαννιτσών ο οποίος είναι πολύ φημισμένος σε όλη την Τουρκία για το άρωμα του. Οι Τούρκοι προμηθεύονται με καφέ, καπνό και ένα ποτό, το οποίο ελάχιστα μπορεί να συγκριθεί με τα κρασιά της σύγχρονης Ελλάδας, απο αυτήν την περιοχή.(Leake,τομ.ΙΙΙ, σ.267)
    • Στις πόλεις της Τουρκίας τα μαγαζιά δεν έχουν παράθυρα.Ή μάλλον έχουν αλλά χωρίς τζάμια.Στο κέντρο κάθεται ο μαγαζάτορας που κατασκευάζει χάλκινα σκεύη μέσα στα οποία μαγειρεύουν το φαγητό τους ή ακονίζει στιλέττα με τα οποία λύνουν τις διαφορές τους.Οι γυναίκες ντυμένες στα μαύρα περιφέρονται με μάτια κατεβασμένα.Αν ένας άνδρας είναι τόσο απερίσκεπτος, ώστε να κοιτάξει κάποια γυναίκα τότε ένας ξαφνικός και γρήγορος θάνατος τον περιμένει από τον σύντροφο της. Αν ανταποδώσει και αυτή το βλέμμα,τότε θα θανατωθούν και οι δυο. (Frazer,σ. 250)

  • Παίονες

    • Ο Δαρείος, πατέρας του Ξέρξη, αφού κατέκτησε ένα μέρος της Θράκης, άφησε εκεί το στρατηγό Μεγάβαζο. Όσο ο Δαρείος βρισκόταν στις Σάρδεις για τις προετοιμασίες της εκστρατείας παρουσιάστηκαν σ’αυτόν δυο αδέλφια από την Παιονία, ο Πίγρης και ο Μαντύης που ήθελαν να γίνουν ηγεμόνες των Παιόνων. Είχαν μαζί τους και την αδελφή τους. Η νεαρή Παιονίδα ταυτόχρονα ίππευε άλογο, κουβαλούσε μια στάμνα στο κεφάλι της και έγνεθε με τη ρόκα της. Ο Δαρείος εντυπωσιάστηκε από την κοπέλα και τους ρώτησε από πού καταγόταν και αν στην περιοχή τους οι γυναίκες είναι πάντα όλες τόσο εργατικές. Αυτοί απάντησαν ότι η χώρα τους είναι η Παιονία κοντά στο Στρυμόνα και ότι θεωρούν τους εαυτούς τους απογόνους των Τεύκρων και τη χώρα τους αποικία των Τρώων. Ο Δαρείος αποφάσισε τότε να μεταφέρει αυτόν τον εργατικό λαό στην Ασία και έδωσε εντολή στο Μεγάβαζο να μεταφέρει τους Σιροπαίονες ,τους Παίοπλεςκαι όσους κατοικούσαν κοντά στη λίμνη Πρασιά στην Ασία. Αργότερα, οι Παίονες επέστρεψαν στις εστίες τους. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 174-175)
    • Ήταν πολύ φυσικό ότι ο Μεγάβυζος θα έπρεπε να καταστείλει τους Σιροπαίονες που κατείχαν το πιο γόνιμο και εκτεθειμένο μέρος της πεδιάδας του Στρυμώνα, ενώ οι Οδομάντες, που ήταν ασφαλείς σε μία υψηλότερη θέση, και ακόμα περισσότερο οι Αγριανοί, που κατοικούσαν στις πηγές του Στρυμώνα, ήταν σε θέση να τον αποφύγουν ή να του αντισταθούν. Το ίδιο ίσχυε και για τους Δοβέρους και τους άλλους Παίονες του όρους Παγγαίου και τους αμφίβιους κατοίκους της λίμνης Πρασιάς (L. 5, c. 16). (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Κατείχαν τμήμα της Κάτω Μακεδονίας πριν την εγκαθίδρυση της μακεδονικής μοναρχίας. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.306)
    • Οι Δοβέρες μάλλον μοιράζονταν το όρος Παγγαίο με τους Παίονες και τους Πιερείς, και κατοικούσαν πιθανώς στη βόρεια πλευρά του, όπου κατά την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπήρχε σταθμός, ή μέρος που άλλαζαν άλογα, το οποίο ονομαζόταν Δομερός, μεταξύ της Αμφιπόλεως και των Φιλίππων. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 212)
    • Η εξουσία του Σιτάλκη εκτεινόταν από τις ακτές του Ευξείνου και της Προποντίδας μέχρι τα σύνορα με τη Μακεδονία, όπου ακόμη και οι Παιονικές φυλές, στα αριστερά του Στρυμώνα ήταν υποτελείς σε αυτόν. Εισέβαλε στην Μακεδονία με περίπου 150. 000 άνδρες εκ των οποίων το ένα τρίτο ήταν ιππικό. Κατά την πορεία του από τη Θράκη στη Μακεδονία διήλθε από το πέρασμα από το βουνό Κερκίνη, με τους Παίονες στη δεξιά πλευρά του, τους Σίντι (Sinti) και τους Μαίδους(;) (Maedi) στην αριστερή, κατέβηκε τον Αξιό και έφθασε στις Ιδομενές. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 442 – 443)
    • Οι μακεδόνες βασιλείς αφού κατέκτησαν όλη την περιοχή στα δεξιά του Αξιού, διέσχισαν τον ποταμό και αύξησαν την επικράτεια τους μέχρι τους Παίονες και τους Σίντι. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 445)
    • Η Ημαθία, σε ύστερους χρόνους, είχε πιο εκτεταμένα σύνορα από εκείνα τα οποία κατάλαβε ο Όμηρος, ενώ ο Πτολεμαίος αύξησε τα όρια της μέχρι τη δεξιά όχθη του Αξιού. Ο Πολύβιος και ο Λίβιος, ο οποίος τον αντιγράφει σε αυτό το σημείο, βεβαιώνουν , σε αντίθεση με τη σημείωση του Όμηρου για την Ημαθία και την Παιονία, οτι το παλαιότερο όνομα της Ημαθίας ήταν Παιονία (Polyb. l. 24, c. 8.- Liv. l. 40, c.3). Αυτό όμως ίσως δικαιολογείται με βάση την υπόθεση οτι η Ημαθία , πριν την αποικιοποίηση της, κατοικούταν από τους Παίονες. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 447)
    • Οι όχθες του Αξιού μοιάζει να αποτελούν το κέντρο της δύναμης της Παιονίας, από την εποχή που ο Πυραίχμης και ο Αστεροπαίος οδήγησαν τους Παίονες σε βοήθεια του Πριάμου, στην έσχατη ύπαρξη της μοναρχίας. Όταν οι Τημενίδες κατέλαβαν την Ημαθία, Αλμωπία, Κρηστωνία, και Μυγδονία, οι βασιλείς της Παιονίας εξακολούθησαν να άρχουν στην περιοχή πάνω από τα στενά του Αξιού, μέχρι που ο Φίλιππος, γιός του Αμύντα, τους μείωσε δυο φορές τις απαιτήσεις τους σημαντικά, και τελικά υποτάχθηκαν εκτενώς στον Αλέξανδρο και έπειτα έγιναν πιθανώς υποτακτικοί των μακεδόνων βασιλιάδων. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.463)
    • Είμαι διατεθειμένος να συνταυτίσω τον Στρούμιτζα με το αρχαίο Αστραίο, στο οποίο ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο, όταν του έδωσε οδηγίες για τον θάνατό του, στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας, παρόλο που ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του αλλά στην Ηράκλεια (Σιντική) αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δόθηκε δηλητήριο στον πρίγκιπα. Ο Δίδας, σε ανταλλαγή των υπηρεσιών του, ευνοήθηκε από τον Περσέα όταν ανήλθε στον θρόνο. Και από τότε, βρίσκουμε τον Δίδα στις αρχές του περσικού πολέμου να διατάζει ένα σώμα 3000 ανδρών, αποτελούμενο από Παίονες, Παροραίους, Παρστρυμόνιους και Αγριάνες. Τότε εξαφανίστηκε η μοναρχία των Παιόνων και η περιοχή της, με εξαίρεση ένα κομμάτι που κατοικούνταν από τους Δάρδανους, ενώθηκε με το βασίλειο της Μακεδονίας. Από αυτό το γεγονός και από τα ονόματα των λαών που κυβερνούσε ο Δίδας, είναι φανερό ότι η επαρχία της Παιονίας, την περίοδο της μακεδονικής μοναρχίας, καταλάμβανε τις κοιλάδες του Άνω Στρυμόνα και του Άνω Αξιού, με τα ενδιάμεσα όρη, και περιλάμβανε την χώρα των Αγριάνων, που κατοικούσαν κοντά στις πηγές του Στρυμόνα. Το Αστραίο φαίνεται να ήταν η κεντρική θέση της χώρας και η επαρχιακή θέση της κυβέρνησης. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.465-6)
    • Η Παιονία παρεμβάλλεται ανάμεσα στο βόρειο άκρο της τρίτης περιφέρειας και των Ιλλυρίων. Οι Παιονείς στα δυτικά του Αξιού, ήταν εξαίρεση στον κανόνα δοσμένοι στην επέκταση της τρίτης περιφέρειας καθώς εκτείνονταν πάνω από το όρος Βόρας στα βορειοδυτικά. Και από εκεί η συγκεκριμένη αναφορά στους Παιονείς στο διάταγμα, το οποίο αναφέρεται αναμφισβήτητα, όπως γενικότερα και η ιστορία της περιόδου, όχι στην αυθεντική Παιονία σε όλη την έκτασή της, αλλά στο περιορισμένο τμήμα της που σχημάτιζε μοναρχία, μέχρι που, περίπου έναν αιώνα πριν την ρωμαϊκή κατάκτηση, ενσωματώθηκε στη Μακεδονία. Το τμήμα της Παιονίας που διαχωρίστηκε από το υπόλοιπο της χώρας και αποδόθηκε στην Τρίτη Μακεδονία, ενώ το υπόλοιπο τμήμα ανήκε στη Δεύτερη, βρισκόταν χαμηλά στον Εριγόνα κοντά στους Στόβιους και αυτή η πόλη είχε διαταχθεί να είναι το μέρος της εναπόθεσης του αλατιού, που πουλιόταν στους Δάρδανους, το μονοπώλιο του οποίου είχε δοθεί στην Τρίτη Μακεδονία.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.484-5)

  • Σάτρες ή Σάτυροι

    • Οι Σάτρες ήταν φύλο που κατοικούσε στο νότιο Αίμο, κοντά στους Φιλίππους, οι οποίοι δεν έπαψαν ποτέ να διεκδικούν μέχρι την εποχή των Σταυροφοριών τις κτήσεις που είχαν στην αρχαιότητα. Οι σχέσεις τους με τους γείτονές τους δεν ήταν ειρηνικές και οι βασιλείς των Μακεδόνων και των Ρωμαίων κατέβαλλαν πολλές προσπάθειες για να αντιμετωπίσουν τις απειλές τους(χτίζοντας οχυρά από την Καβάλα μέχρι τους Φιλίππους). (Cousinery,τομ.ΙΙ,σ. 19)
    • Οι Σάτρες δεν έγιναν ποτέ υποτελείς σε κανένα κυρίαρχο κα συνέχισαν να παραμένουν ελεύθεροι μέχρι την εποχή του Ηροδότου. Κατοικούσαν σε ψηλά βουνά καλυμμένα με χιόνι όπου καρποφορούσαν όλων των ειδών τα δέντρα και ήταν ιδιαιτέρως ανδρείοι. Το μαντείο του Βάκχου βρισκόταν στην περιοχή τους. Οι Βέσσοι ήταν το φύλο που μπορούσε να ερμηνεύσει τους χρησμούς του Διονύσου. Μια ιέρεια ερμήνευε τους χρησμούς οι οποίοι δεν ήταν λιγότερο διφορούμενοι από αυτούς των Δελφών. Ο Ξέρξης πέρασε από τις περιοχές των Πιερίων(όνομα φύλου της περιοχής).Μια από τις περιοχές αυτές ονομάζεται Φαγρής και η άλλη Περγάμη και βρίσκονται πολύ κοντά στο Παγγαίο όπου υπάρχουν μεταλλεία χρυσού και αργύρου τα οποία εκμεταλλεύονται οι Πιέριοι, οι Οδόμαντες και κυρίως οι Σάτρες.(Cousinery,τομ.ΙΙ,σ. 25)
    • Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης και ο Ευστάθιος είναι οι μόνοι που ασχολήθηκαν με τα γεγονότα που οδήγησαν τους Θασίους στην κατάληψη των μεταλλείων του Δάτου. Ο Διόδωρος δίνει και την ακριβή χρονολογία των γεγονότων καθώς τα τοποθετεί στην πρώτη χρονιά της εκατοστής πέμπτης Ολυμπιάδας που συμπίπτει με το πρώτο έτος της βασιλείας του Φιλίππου. Μέχρι τότε οι Σάτρες διατηρούσαν την ανεξαρτησία τους, κατείχαν τα μεταλλεία του Δάτου και μπορούσαν να κόβουν το δικό τους νόμισμα. (Cousinery,τομ.ΙΙ,σ. 101)
    • Τα κύρια μεταλλεία χρυσού βρίσκονταν κοντά στις Κρενίδες(Crenides), σε ένα λόφο που ονομαζόταν, σύμφωνα με τον Αππιανό, λόφος Διονύσου ή λόφος του Βάκχου, ο οποίος δεν ήταν, πιθανόν, παρα μόνο το βουνό όπου, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι Σάτραι κατείχαν ένα μαντείο του Βάκχου, του οποίου οι απαντήσεις ήταν το ίδιο αμφίσημες με αυτές των Δελφών.Οι Σάτρες πρέπει να ήταν η αρχική μορφή της λέξης Σάτυροι, ως ακόλουθοι του Βάκχου ( V. Apollodor. 1. 3, c. 5).(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 190)
    • Συνεπώς οι Οδομάντες πιθανόν κατείχαν το μεγάλο βουνό που εκτείνεται από τη βορειοανατολική πλευρά της πεδιάδας του Στρυμώνα περίπου από το Μελένικο και το Δεμιρισσάρ σχεδόν μέχρι το Παγγαίο. Η γειτνίαση στο τελευταίο αποδίδεται πιθανόν στο γεγονός ότι ήταν μία από τις τρεις φυλές που δούλευαν στα ορυχεία του βουνού. Οι άλλες δύο ήταν οι Πιερείς και οι Σάτρες, από τους οποίους οι πρώτοι διέμεναν στη νότια πλευρά του βουνού και οι δεύτεροι στην ανατολική πλευρά του. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Στην ίδια υπόθεση οφείλεται ίσως και η ύπαρξη των νομισμάτων της Όσσας, μιας απομακρυσμένης πόλης της Βισαλτίας, σε μια εποχή που η βασιλική νομισματοκοπία ήταν ασήμαντη. Όταν οι βασιλείς είχαν γίνει κυρίαρχοι της Βισαλτίας και των άλλων επαρχιών, η ασημένια νομισματοκοπία ακόμη έμοιαζε αρκετά με τα αυτοδύναμα χρήματα, παρόλο που ήταν ενεπίγραφη μόνο το όνομα του μονάρχη.Την εποχή που κόπηκαν τα βισαλτικά νομίσματα, τα ορυχεία του Παγγαίου βρίσκονταν κυρίως στα χέρια των Θασίων, οι οποίοι είχαν και οι ίδιοι αργυρωρυχεία και για αυτό το λόγο και η ομορφιά και η αφθονία των νομισμάτων της Θάσου.Οι άλλοι που,σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, δούλευαν στα ορυχεία του Παγγαίου, ήταν οι Πιερείς και οι Οδομάντες και κυρίως οι Σάτρες που ήταν στα σύνορα του βουνού. Στα ορυχεία του Παγγαίου ίσως εντοπίσουμε ίχνη ενός μεγάλου κέρματος του βασιλιά των Ηδωνέων, Γέτα όταν οι Ηδωνείς κατέκτησαν τον Δραβίσκο και τις Εννιά Οδούς, οπότε και είχαν την δύναμη να δουλεύουν κάποια από τα ορυχεία.Στις ίδιες περιοχές εντοπίζουμε νοσμίσματα με την επιγραφή ΟΡΡΗΣΚΙΩΝ ή ΩΡΡΗΣΚΙΩΝ, και ΓΕΤΑΙΟΝ όχι ΛΕΤΑΙΩΝ, τα οποία ίσως αναφέρονται στη Λητή της Μακεδονίας. H ομοιότητα των αρχα’ιων νομισμάτων των Ορέσκιων με εκέινα του Γέτα,βασιλιά των Ηδωνέων, είναι αξιοπρόσεκτη. Τα μικρότερα και πιο σύγχρονα, με την επιγραφή ΩΡΗΣΚΙΩΝ, έχουν τον ίδιο τύπο με αυτά που επιγράφονται ΓΕΤΑΙΟΝ, δηλαδή, ενός σατύρου που σκοτώνει μια νύμφη.Φαίνεται ότι όλα ανήκαν στην Ηδωνία ή εκεί κοντά. Οι Σάτυροι ήταν οι Σάτραι και αναφέρονται στην λατρεία του Βάκχου στα βουνά του Παγγαίου και του Όρβελου. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 213)
    • Ο Απολλόδωρος μας άφησε παραδόσεις καταδεικνύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στους βασιλείς των Ηδωνέων και στους μύθους των Βάκχων και των Σατύρων. Οι Ορέσκιοι πιθανώς κατοίκησαν τα βουνά πάνω από τον Δραβίσκο, στα οποία βρισκόταν το μαντείο του Βάκχου, ένα επίθετο των οποίων ήταν ορέσκιος.Είναι αξιοπρόσεκτο με μια γενική αναφορά στα ασημένια νομίσματα της Μακεδονίας και της Θράκης πόσο μεγάλη ποσότητα από αυτά ανήκαν σε μέρη κοντά στα αργυρωρυχεία.Σε αυτά ανήκαν τα νομίσματα από τα εξής μέρη: Άκανθος, Νεάπολη, Τράγιλος, Όσσα, Βισαλτία, Φίλιπποι και αυτά που επιγράφονταν Μακεδόνων πρώτης, τα οποία κόπηκαν στην Αμφίπολη μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση.Ανιχνεύουμε τα χρυσά νομίσματα του Φιλίππου στην εκτεταμένη επεξεργασία των ορυχειων των Κρηνίδων.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 214)

  • Γιουρούκοι

  • Στα ευρωπαϊκά εδάφη υπάρχει μικρός αριθμός Γιουρούκων, ώστε το πρόβειο κρέας που παράγεται από τα κοπάδια τους να μην επαρκεί για τις ανάγκες του πληθυσμού στη Μακεδονία και στις γύρω περιοχές. Στα λιβάδια του Στρυμώνα και της Θεσσαλονίκης έρχονται κάθε χρόνο Γιουρούκοι με τα κοπάδια τους, ενώ οι βοσκοί της Πίνδου πηγαίνουν στις πεδιάδες της Θεσσαλίας. Κάθε άνοιξη οι Τούρκοι αγοράζουν αρνιά και πρόβειο κρέας και κατόπιν οι Αλβανοί βοσκοί όπως και αυτοί της Πίνδου ανεβαίνουν στα ορεινά. (Cousinery, τομ. Ι, σ.188-189)
  • Φεύγοντας από τον Σοχό συναντάμε ένα χωριό που κατοικείται από Γιουρούκους, οι οποίοι ασχολούνται περισσότερο με την κτηνοτροφία παρά με τη γεωργία και έχουν ωραίους αμπελώνες. Μετά από ταξίδι τριών ωρών μέσα από ακαλλιέργητα εδάφη φθάνουμε στην πεδιάδα του Λαγκαδά, όπου καλλιεργείται το βαμβάκι, το κριθάρι και το σιτάρι. (Cousinery, τομ. ΙΙ, σ. 58)
  • Οι Γιουρούκοι, οι οποίοι στην Ασία ζούν μια νομαδική ζωή, αντίστοιχα με τους Κούρδους και τους Τουρκομάνους, όπως υποδηλώνει το όνομα τους ( καθώς δεν υπάρχει διαφορά στη γλώσσα, και πολύ λίγες στην συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής, ανάμεσα στους Γιουρούκους και τους Κονιάριδες της Ευρώπης, πιστεύω οτι συχνά συγχέονται, μολονότι τα ονόματα δηλώνουν με επάρκεια τον αρχικό διαχωρισμό ), έχουν λιγότερο νομαδικό χαρακτήρα στη Μακεδονία και τη Θράκη, όπου έχουν χωριά, και έχουν μετατραπεί σε καλλιεργητές. Αυτοί του Πασαλικίου της Θεσσαλονίκης έχουν ένα αρχηγό που ονομάζεται Γιουρούκ Μπέης, ο οποίος διαμένει σε εκείνη την πόλη. Οι κυριότερες εστίες τους είναι στις περιφέρειες της Gumertzina, της Δράμας, του Νευροκοπίου, των Σερρών, της Strumitza, του Radhovitzi, του Tikfis και του Karadagh.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 175)
  • Η πεδιάδα Μπουτζά φαρδαίνει όσο περπατάμε και περιλαμβάνει πολλά μικρά γιουρούκικα χωριά, τα οποία βρίσκονται στις πλαγιές των βουνών σε όλες τις πλευρές.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.298)

  • Ηδωνοί

    • Η Αμφίπολη ήταν αρχικά υπό την κατοχή των Ηδονών με το όνομα Εννέοδος. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 100)
    • Ο Θουκυδίδης αναφέρει πως η πόλη ανήκε στους Ηδωνούς μέχρι την κατάληψή της από τους Αθηναίους. Οι Ηδωνοί μετά την ήττα τους από τους Αθηναίους εγκαταστάθηκαν σε περιοχές βόρεια του Παγγαίου από τους Δραβησκούς ως την Ηιώνη, κοντά στο Στρυμόνα.(Cousinery, τομ.Ι, σ. 101-102)
    • Ο στρατηγός Άγνων το 437 π.Χ. έδιωξε οριστικά τους Ηδωνούς από τις Εννέα Οδούς δίνοντας στην πόλη το όνομα «Αμφίπολη».(Cousinery, τομ.Ι, σ. 103-104)
    • Υπάρχει, ενδεχομένως άλλη μια αρχαία πόλη, την οποία ορισμένοι μπορεί να τείνουν να τοποθετήσουν στα Ορφανά και κατα προτίμηση στις Φαγρές, η Μυρσίνα των Ηδωνών. Σε αυτή την υπόθεση μπορεί να αντιταχθεί οτι οι Ηδωνοί, ήδη απο τον Περσικό πόλεμο, δεν είχαν στην κατοχή τους παραθαλάσσια κομμάτια γης, και αν η Μυρσίνα βρισκόταν δίπλα στη θάλασσα, το όνομα της δύσκολα θα παραλείπονταν απο τον Ηρόδοτο στην περιγραφή της πορείας του ξέρξη, ή απο τον Σκύλακα στον Περίπλου του αυτής της ακτής. Η Μύρσινα κατα συνέπεια βρισκόταν στο εσωτερικό, προς τα βόρεια του βουνού Παγγαίου, όπου οι Ηδωνοί κατείχαν το σύνολο της περιοχής μέχρι τη Δραβέσκα (Dravescus, Thucyd. l. 1, c. 100), και πιθανόν ήταν πολύ κοντά στην περιοχή της Αμφίπολης. ( Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 180 – 181)
    • Η Αμφίπολη, όπως παρατηρεί ο Θουκυδίδης, κατείχε μια ελκυστική θέση τόσο στη θάλασσα όσο και στην εσωτερική χώρα ( περηφανη ες θάλασσάν τε καί τήν ήπειρον.- Thucyd. l. 4, c. 102.). Τοποθετημένη στο μοναδικό, βολικό πέρασμα κατα μήκος της παραθαλάσσιας κορυφογραμμής των βουνών που βρίσκονται ανάμεσα στα περάσματα της Αulon και της Νεάπολης, ευρισκόμενη σε ένα σημείο το οποίο οδηγεί άμεσα στο κέντρο μιας από τις πιο πλούσιες και εκτεταμένες πεδιάδες της Ελλάδας, ήταν φυσικά το κέντρο πολλών δρόμων, απ’ όπου προέρχεται το όνομα Εννέα οδοί, την οποία ο τόπος έφερε όταν κατεχόταν από τους Ηδωνούς, πρίν από τήν Αθηναϊκή αποικιοποίηση. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 190)
    • Την εποχή που κόπηκαν τα βισαλτικά νομίσματα, τα ορυχεία του Παγγαίου βρίσκονταν κυρίως στα χέρια των Θασίων, οι οποίοι είχαν και οι ίδιοι αργυρωρυχεία και για αυτό το λόγο και η ομορφιά και η αφθονία των νομισμάτων της Θάσου.Οι άλλοι που,σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, δούλευαν στα ορυχεία του Παγγαίου, ήταν οι Πιερείς και οι Οδομάντες και κυρίως οι Σάτρες που ήταν στα σύνορα του βουνού. Στα ορυχεία του Παγγαίου ίσως εντοπίσουμε ίχνη ενός μεγάλου κέρματος του βασιλιά των Ηδωνέων, Γέτα όταν οι Ηδωνείς κατέκτησαν τον Δραβίσκο και τις Εννιά Οδούς, οπότε και είχαν την δύναμη να δουλεύουν κάποια από τα ορυχεία.Στις ίδιες περιοχές εντοπίζουμε νοσμίσματα με την επιγραφή ΟΡΡΗΣΚΙΩΝ ή ΩΡΡΗΣΚΙΩΝ, και ΓΕΤΑΙΟΝ όχι ΛΕΤΑΙΩΝ, τα οποία ίσως αναφέρονται στη Λητή της Μακεδονίας. H ομοιότητα των αρχα’ιων νομισμάτων των Ορέσκιων με εκέινα του Γέτα,βασιλιά των Ηδωνέων, είναι αξιοπρόσεκτη. Τα μικρότερα και πιο σύγχρονα, με την επιγραφή ΩΡΗΣΚΙΩΝ, έχουν τον ίδιο τύπο με αυτά που επιγράφονται ΓΕΤΑΙΟΝ, δηλαδή, ενός σατύρου που σκοτώνει μια νύμφη.Φαίνεται ότι όλα ανήκαν στην Ηδωνία ή εκεί κοντά. Οι Σάτυροι ήταν οι Σάτραι και αναφέρονται στην λατρεία του Βάκχου στα βουνά του Παγγαίου και του Όρβελου. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 213)
    • Ο Απολλόδωρος μας άφησε παραδόσεις καταδεικνύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στους βασιλείς των Ηδωνέων και στους μύθους των Βάκχων και των Σατύρων.Οι Ορέσκιοι πιθανώς κατοίκησαν τα βουνά πάνω από τον Δραβίσκο, στα οποία βρισκόταν το μαντείο του Βάκχου, ένα επίθετο των οποίων ήταν ορέσκιος.Είναι αξιοπρόσεκτο με μια γενική αναφορά στα ασημένια νομίσματα της Μακεδονίας και της Θράκης πόσο μεγάλη ποσότητα από αυτά ανήκαν σε μέρη κοντά στα αργυρωρυχεία.Σε αυτά ανήκαν τα νομίσματα από τα εξής μέρη: Άκανθος, Νεάπολη, Τράγιλος, Όσσα, Βισαλτία, Φίλιπποι και αυτά που επιγράφονταν Μακεδόνων πρώτης, τα οποία κόπηκαν στην Αμφίπολη μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση.Ανιχνεύουμε τα χρυσά νομίσματα του Φιλίππου στην εκτεταμένη επεξεργασία των ορυχειων των Κρηνίδων.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 214)
    • Σχετικά με αυτό το μέρος, το οποίο το Οδοιπορικό αναφέρει με το παραφθαρμένο όνομα Τρίουλο, αποτελεί παρατήρηση του M.Cousinery, o οποίος διέμεινε ως Γάλλος πρέσβης στη Σαλονίκη,όπου νομίσματα με την επιγραφή ΤΡΑΙΛΙΟΝ βρέθηκαν συχνά κοντά στην Αμφίπολη,από όπου συνάγεται το συμπέρασμα ότι το Τρίουλο είναι παραφθορά του Τραίλιο.Το πραγματικό όνομα, ωστόσο, υποπτεύομαι ότι είναι Τράγιλος,καθώς ο Στέφανος δείχνει ότι υπήρχε μια μακεδονική πόλη με το όνομα Τράγιλος, που αποτελεί αναμφίβολα την πραγματική ανάγνωση του Βράγιλος ή Δράγιλος, που βρέθηκε στον Ιεροκλή μεταξύ των πόλεων της πρώτης ή υπατικής Μακεδονίας, και τοποθετείται προφανώς όχι μακριά από την Παρθικόπολη και την Ηράκλεια Στρυμόνος.Στην τοπική μορφή του ονόματος, το Γ μπορεί και να παραλειφθεί, έτσι ώστε το ΤΡΑΙΛΙΟΝ του νομίσματος να παρουσιάζει το ελληνικό Τραγιλίων.Το Τρίουλο της Τραπέζης θα πρέπει τότε να διορθωθεί ως Τραίλιο.Η Τράγιλος σε αυτήν την περίπτωση, βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Παγγαίου απέναντι από τους Φιλίππους.Το πραγματικό όνομα της τοποθεσίας 8 Μ.Π. ανατολικά της Ευπορίας, όπου στην Tράπεζα αναγράφεται ως Γραίρο,πρέπει να είναι Γάζορος και μαθαίνουμε από τον Στέφανο ότι πρόκειται για μακεδονική πόλη και από τον Πτολεμαίο ότι βρισκόταν στην χώρα των Ηδωνέων.
      Η Γάζορος πιθανώς βρισκόταν ανάμεσα στην Τράγιλο και στην Ευπορία προς το βορειοδυτικό άκρο του όρους Παγγαίου.Η Βέργα τοποθετημένη, κατά τον Πτολεμαίο, στα σύνορα της Ηδωνίας,όπως και κοντά στην στους Οδομάντες,οι οποίοι,εκείνη την εποχή, κατείχαν τις Σέρρες και τη Σκοτούσσα, φαίνεται πως ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, κοντά στο σύγχρονο Ταχυνό.Ο Σκύμνος το περιγράφει να κείτεται στο στόμιο του Στρυμόνα.Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα περιλαμβανόταν στην Σιντική και ακολούθως και η Νιγρίτα ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη,καθώς αυτές είναι οι δυό πόλεις,εκτός της Ηράκλειας που ο Πτολεμαίος αποδίδει στην Σιντική.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.228-9)

  • Βρύγες ή Φρύγες

  • Η Νάουσα κατοικούνταν από τα αρχαία χρόνια λόγω των πολλών νερών και των πλουσίων αμπελώνων που υπάρχουν στο νότο της περιοχής. Ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι κατοικούταν αρχικά από τους Βρύγες ή Φρύγες, τους οποίους έδιωξε ο Κάρανος πολύ πριν γίνει ο κυρίαρχος των Αιγών ή Βοδενών. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 71)
  • Στις πεδιάδες της Πελαγονίας ή Παιονίας, όπως τις αποκαλεί ο d’ Anville, κατοικούσαν άλλοτε οι Βρύγοι. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 24)
  • Στα βόρεια συνορεύαν με τους Εορδέτους και τους Πενέστες και μερικώς με τους Ταυλάντιους, ενώ στα ανατολικά η κορυφή του κεντρικού υψώματος με φυσικό τρόπο διαμόρφωνε την οροθετική γραμμή μεταξύ τους και μεταξύ των Πελαγόνων, των Βρυγών και των Ορεστών ή με άλλες λέξεις, μεταξύ της Ιλλυρίας και της Μακεδονίας.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 325 – 6)
  • Φαίνεται από τον Ιουστίνο, οτι ένα κομμάτι της Ημαθίας ήταν υπό την κατοχή των Βρυγών ( οι ίδιοι άνθρωποι με τους Φρύγες της Ασίας.Η αντικατάσταση του γράμματος Β από το Φ είναι Μακεδονικός τύπος), οι οποίοι εκδιώχθηκαν από τους Τημενίδες. Ο Ηρόδοτος, αναφέροντας οτι οι κήποι του Μήδα, ο οποίος ήταν βασιλιάς τους, βρίσκονταν στις υπώρειες του βουνού Βέρμιο (Herodot. l. 8. c. 138) αποκαλύπτει οτι η περιοχή τους ήταν γύρω από τη Βέροια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 447)