Category: Θέματα-Leake

  • Αθίγγανοι

  • Στη Μακεδονία βρίσκουμε και πολλούς Αθίγγανους. Αυτοί το καλοκαίρι ζουν σε σκηνές, είναι πλανόδιοι, δουλεύουν το μέταλλο και ασχολούνται με το χορό και τη μουσική. Είναι ικανότατοι στο να παίζουν πολεμικά μουσικά όργανα σε σημείο που δεν υπάρχουν άλλοι μουσικοί παρά μόνο Αθίγγανοι στο στρατό του Σουλτάνου. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 20)
  • Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης υπολογίζεται σε 80.000 αλλά πιθανότατα δεν υπερβαίνει τις 65.000 εκ των οποίων 35.000 είναι Τούρκοι, 15.000 είναι Έλληνες και 13.000 είναι Εβραίοι ενώ οι υπόλοιποι είναι Φράγκοι και Αθίγγανοι.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.248)
  • Ο πληθυσμός της Γκιουμουρτζίνας αποτελείται απο Ιουδαίους, Μωαμεθανούς, Αρμενίους, Χριστιανούς και Αθίγγανους. (Isambert, σ.14)

  • Εβραίοι

    • Υπάρχουν πολλοί Εβραίοι στη Μακεδονία. Οι περισσότεροι ζουν στη Θεσσαλονίκη. Υπολογίζονται σε 20,000 περίπου. Ασχολούνται με το εμπόριο και με τον καθημερινό ανεφοδιασμό της αγοράς με όλων των ειδών τα αγαθά. Τους αναγνωρίζει εύκολα κάποιος από την κόμμωσή τους. Η Τουρκία πρόσφερε άσυλο σε πολλούς Εβραίους πρόσφυγες από την Ισπανία. Στη Θεσσαλονίκη κάθε συναγωγή φέρει το όνομα της περιοχής από όπου κατάγονται οι οικογένειες που την αποτελούν. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 19)
    • Στους Εβραίους δόθηκε το μονοπώλιο της κατασκευής χοντρών μάλλινων υφασμάτων τα οποία χρησιμοποιούσαν οι Οθωμανοί αξιωματούχοι. Αργότερα, με την άνθηση του ευρωπαϊκού εμπορίου μειώθηκε η παραγωγή υφασμάτων στην πόλη. Επιπλέον, οι Εβραίοι ασχολούνταν με την κατασκευή χαλιών. Το γεγονός αυτό επέφερε πλήγμα στη αγορά χαλιών της Σμύρνης, καθώς τα χαλιά που κατασκευάζονταν εκεί ήταν ακριβά -αν και ιδιαίτερα καλής ποιότητας σε σύγκριση με αυτά της Θεσσαλονίκης που ήταν πιο φθηνά -αλλά είχαν μικρότερη διάρκεια ζωής. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 49)
    • Πολλοί νερόμυλοι γύρω απο την πόλη είναι για να γνέθουν μαλλί και χαλιά τα οποία παράγονται στα τριγύρω χωρια ή απο Εβραίους της Θεσσαλονίκης.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.291)
    • Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης προέρχονται από τις μεγαλύτερες αποικίες που βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη την εποχή της εκδίωξής τους από την Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα. Όμως ένα σημαντικό τμήμα τους έγιναν Μουσουλμάνοι από εκείνη την εποχή, χωρίς να αγνοηθούν από τους Οσμανλήδες, και διαμόρφωσαν μια ξεχωριστή τάξη υπό την αίρεση των Μαμίνων.Kληρονομώντας το εβραϊκό πνεύμα της φιλαργυρίας και της εργατικότητας, είναι εύποροι και ανάμεσά τους είναι οι πιο πλούσιοι Τούρκοι της Θεσσαλονίκης. Ο Χασάν Ατζίκ, ένας υπουργός στην Κωνσταντινούπολη και ο αδερφός του, φοροσυλλέκτης στη Σαλονίκη είναι Μαμίνοι.Είναι συνήθως άνθρωποι με έντονη απέχθεια στους αδρανείς, φτωχούς και σπάταλους Γενίτσαρους της κατώτερης τάξης. Πηγαίνουν τακτικά στο τζαμί και συμμορφώνονται με την θρησκεία στα εξωτερικά στοιχεία αλλά επικρίνονται από τους άλλους Τούρκους πως έχουν μυστικές συναντήσεις και τελετές με άλλους ιδιόρρυθμους, των οποίων η καλύτερη απόδειξη είναι η γνώση της ισπανικής γλώσσας. Λέγεται ότι διαχωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, δύο εκ των οποίων δεν εμπλέκονται με την τρίτη, αλλά ούτε και η τρίτη δίνει τις κόρες της για γάμο με Οσμανλήδες. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.249-250)
    • Πριν τριακόσια ή τετρακόσια χρόνια πολυάριθμος εβραϊκός πληθυσμός διώχθηκε από την Ισπανία. Πολλοί από αυτούς ήρθαν στη Θεσσαλονίκη. Οι Εβραίες γυναίκες που ζουν στην πόλη και δεν είναι πολύ νεαρές αλλά πιο ώριμες στην ηλικία φορούν τα ίδια ακριβώς ρούχα που φοριούνταν στην Ισπανία πριν τον διωγμό. Από μητέρα σε κόρη περνούσε αυτό το στυλ ντυσίματος ως ανάμνηση του τρόπου που οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν από την Ισπανία πριν βρουν καταφύγιο σε μουσουλμανικά εδάφη.(Frazer,σ. 186)
    • Η Εβραία γυναίκα της Θεσσαλονίκης είχε ένα καθαρό πρόσωπο και τα μαλλιά της ήταν επιμελώς βουρτσισμένα αλλά οι κοτσίδες της τυλίγονταν γύρω από ένα χαμηλό βυσσινί φέσι.Το πανωφόρι της ήταν απαλό,κυρίως από σατέν με ασημένια κοψίματα.Ήταν ανοιχτό μπροστά και αποκάλυπτε ένα λουλουδάτο ή λευκό-αλλά γενικά ένα πράσινο και απαλό, σε σχήμα χιαστί κάλυμμα -που όμως άφηνε μεγάλο τμήμα του στέρνου ακάλυπτο.Γύρω στο λαιμό της είχε κολιέ από αληθινές πέρλες.Σειρές από πέρλες έπεφταν και επάνω στα στήθη της ενώ και στην πλάτη μπορούσε κανείς να δει δυο βαριές ,πράσινες σειρές από πέρλες των οποίων το μέγεθος και η ποιότητα ποίκιλλε ανάλογα με τον πλούτο του ιδιοκτήτη.Οι πέρλες είναι ένα μοναδικό κόσμημα που καταδείκνυε με απόλυτο και δίκαιο τρόπο τη θέση που κατείχε κάθε Εβραία μέσα στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης σύμφωνα με την ποσότητα των μαργαριταριών που φορούσε. (Frazer,σ. 186-187)
    • Οι Εβραίοι αποτελούσαν ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού της πόλης. Μάλιστα, όταν ο Απόστολος Παύλος ήρθε με τα χαρμόσυνα νέα στην Θεσσαλονίκη από τους Φιλίππους, όπου πρωτοκήρυξε το Ευαγγέλιο, οι Εβραίοι της πόλης είχαν αρκετό πληθυσμό, ώστε να προκαλέσουν πανδαιμόνιο στην πόλη. Στις συναγωγές της Θεσσαλονίκης και της Βέροιας κηρύχθηκε για πρώτη φορά το χριστιανικό δόγμα στους κατοίκους των πόλεων αυτών.
      (Clarke, σσ. 369 – 370)
    • Όλες οι πόλεις της νότιας Μακεδονίας έχουν εβραϊκή παροικία. Καταρχήν η Θεσσαλονίκη, όπου ως προς τον αριθμό και τον πλούτο είναι οι κύριοι, με 15000-20000 σπίτια. Ύστερα η Βέροια, τα Σέρβια, η Καστοριά. Φτάνουν μάλιστα μέχρι την Ήπειρο, το Μέτσοβο και τα Γιάννινα. Ο συνολικός τους αριθμός ξεπερνά τις εκατό χιλιάδες και ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται, αν προστεθούν και οι εξισλαμισθέντες Εβραίοι, οι Μαμίν. Οι Μαμίν αναγνώρισαν κάποτε τον προφήτη, για να σώσουν τα λεφτά τους. Και ως μουσουλμάνοι όμως διατήρησαν τα ήθη και το πνεύμα της φυλής τους. Μεγάλοι τοκιστές, οικονόμοι έως φιλάργυροι, έχουν γίνει οι πλουσιότεροι Μακεδόνες. Οι Εβραίοι αυτοί είναι πελάτες της Γαλλίας. Στέλνουν τα παιδιά τους και στα δικά μας λύκεια, της Μασσαλίας και του Παρισιού. Υπολογίζουν στη γαλλική υποστήριξη.(Berard, σ.369)
    • Οι Εβραίοι αποτελούν το πιο σπουδαίο στοιχείο του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης. Κρατάνε στα χέρια τους, αν εξαιρέσουμε μια πάμπλουτη οικογένεια αγγλολεβαντίνων εμπόρων, όλο σχεδόν το εμπόριο και τη βιομηχανία της τρίτης αυτής εμπορικής πόλης της αυτοκρατορίας. Οι περιουσίες τους είναι πολύ μεγάλες παρόλο που έχουν, εκτός από μερικές από τις καλύτερες οικογένειές τους, βρώμικη εξωτερική εμφάνιση τόσο οι ίδιοι όσο και τα σπίτια τους ελπίζοντας πως μ’αυτό τον τρόπο θα αποφύγουν ως ένα σημείο την απληστία των Τούρκων διοικητών τους.
      Η «αριστοκρατία» τους εδώ έχει μεγαλύτερη θέση στην κοινωνία από ό,τι οι αδελφοί τους στην Κωνσταντινούπολη και αυτό οφείλεται από μια μεριά στον εκλεπτυσμό των γυναικών τους. Οι περισσότερες από τις όμορφες Εβραίες είναι από τη Φλωρεντία. Πρόκειται για χαριτωμένες και ικανές γυναίκες, τα σπίτια τους είναι γεμάτα με κάθε λογής αντικείμενα τέχνης και τα ρούχα τους μπορούν να προκαλέσουν το φθόνο πολλών παριζιάνων elegantes, παρόλα αυτά όμως η ζωή τους είναι σπάνια ευτυχισμένη.Αρραβωνιάζονται από μικρές και κατόπιν παντρεύονται άνδρες που δεν τις φτάνουν σε τίποτα και συχνά έχουν τα διπλά τους χρόνια. Οι άνδρες αυτοί έχουν περιορισμένη μόρφωση, η κύρια φροντίδα τους είναι η συσσώρευση πλούτου και καθώς λέγεται μεταχειρίζονται τις νεαρές γυναίκες τους κάθε άλλο παρά ευγενικά.
      Οι πιο παρακατιανές Εβραίες φοράνε ένα ιδιόρρυθμο φόρεμα που φαίνεται αρκετά αξιοπρεπές,επειδή το υλικό του είναι συχνά πλούσιο ενώ οι ίδιες είναι ψηλές και στητές.Οι παντρεμένες έχουν τα μαλλιά τους σκεπασμένα και μαζεμένα σε μια ζωηρόχρωμη μεταξωτή μαντίλα που μοιάζει με σακκούλα ενώ τα χρώματα που προτιμάνε είναι το άλικο και το πράσινο. Η σακκούλα αυτή δέκα με δώδεκα πόντους πλατιά,αρχίζει από το κεφάλι,κατεβαίνει στο λαιμό και πέφτει στη μέση.Η άκρη της είναι συχνά κεντημένη με μαργαριτάρια και χρυσά κρόσια. Γύρω από τους κροτάφους τυλίγουν ένα σταμπωτό μαντίλι που το συγκρατούν με ένα άλλο διαφορετικού χρώματος, το οποίο περνώντας κάτω από το πηγούνι δένεται φιόγκο στην κορυφή του κεφαλιού.Μερικά κομμάτια ροζ ή άλικης γάζας συμπληρώνουν αυτή την πολύπλοκη κόμμωση.Τα φουστάνια τους είναι στενά,σταμπωτά,βαμβακερά σε ανοιχτό χρώμα με πολύ μικρή μέση και ανοιχτά μπροστά με ένα μαντίλι από μουσελίνα,βαλμένο έτσι ώστε να αφήνει να φαίνονται μερικές σειρές από ακατέργαστα μαργαριτάρια.Οι παντρεμένες φοράνε επιπλέον ένα φαρδύ χρυσό κολλάρο γύρω από το λαιμό.Πάνω από τα βαμβακερά φορέματά τους βάζουν ένα μεταξωτό ριγέ πανωφόρι με βυσσινιά ή άλικη φόδρα και αυτό τελείως ανοιχτό μπροστά ενώ γύρω από το λαιμό έχει κίτρινο σειρήτι.Στο πίσω μέρος η μέση και οι ώμοι φαίνονται σε μια σχεδόν γραμμή από όπου κατεβαίνει το φουστάνι για να καταλήξει σε μια μακρυά στενή ουρά που δένεται στη μια πλευρά για να διευκολύνει το περπάτημα.Όταν βγαίνουν στην πόλη φοράνε πάνω από όλα αυτά ακόμα και στις πιο μεγάλες ζέστες,ένα φαρδύ πανωφόρι από άλικο ύφασμα που φτάνει μέχρι τα πόδια,γαρνιρισμένο με σκουρόχρωμη γούνα και τυλίγουν το κεφάλι και τους ωμούς με ένα μεγάλο βέλο από άσπρο Καλικό.Όταν τα κορίτσια φτάσουν στην ηλικία της παντρειάς σκεπάζουν το κεφάλι τους με ένα σάλι,ρίχνοντας τη μια άκρη του πάνω στο δεξιό ώμο. (Walker,σσ. 31-33)
    • Οι Εβραίοι δουλεύουν σκληρά. Όλη η βιοτεχνία της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στα χέρια τους.Κατασκευάζουν ένα πολύ γερό ύφασμα από το μαλλί της κατσίκας που το χρησιμοποιούν για σακκιά και για να σκεπάζουν δέματα και για τέντες.Φτιάχνουν επίσης ένα είδος φθηνού χαλιού από στενές λωρίδες που τις ράβουν μαζί προσθέτοντας χρυσαφιά και ασημιά σειρήτια.Η ασχολία όμως που δίνει δουλειά σε πάρα πολλούς άνδρες,γυναίκες και παιδιά είναι η ύφανση των μεταξωτών.Την εποχή της δουλειάς και όταν δεν είναι εβραϊκή νηστεία ή γιορτή(γιατί οι Εβραίοι τηρούν πιστά τις ημέρες της ανάπαυσης που ορίζει η θρησκεία τους και ούτε ακόμα και η παροιμιώδης αγάπη τους για το χρυσό είναι δυνατό να τους πείσει να αγνοήσουν αυτό που πιστεύουν πως είναι θρησκευτική υποχρέωση) το βουητό από τους αργαλειούς και ο θόρυβος από τις φωνές μπορούν να ακουστούν από κάθε αυλή της συνοικίας.Η εκτροφή μεταξοσκώληκα είναι άλλη μια σημαντική πηγή εσόδων για τους Εβραίους.Άνθρωποι από όλες τις τάξεις ασχολούνται με ζήλο και φροντίδα με τον μεταξοσκώληκα για ένα σύντομο διάστημα κάθε χρόνο ,τότε που χρειάζεται μεγάλη προσοχή.Η ασχολία αυτή αφήνει πολύ κέρδος. (Walker,σ. 33-34)
    • Οι περισσότεροι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, όπως και της Κωνσταντινούπολης, είναι απόγονοι εκείνων που διώχτηκαν από την Ισπανία από τον Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα. Η γλώσσα τους έχει κάποια μουσικότητα και είναι ένα μείγμα ισπανικής και εβραϊκής. (Walker,σ. 34)
    • ΕΒΡΑΙΟΙ στη Θεσσαλονίκη –μια πραγματική Ιερουσαλήμ δίπλα στη θάλασσα-οι 40.000 Εβραίοι ,απόγονοι ενός από τα πολλά κύματα δυστυχισμένων Ιουδαίων που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία μετά την εντολή του Μεγάλου Ιεροεξεταστή, ακόμη διατηρούν το ισπανικό ιδίωμα στη γλώσσα τους και τον εβραϊκό τύπο της απόλυτης καθαρότητας της σημιτικής φυλής. (Chirol, σ. 9)

  • Αγάς

    • Το σεράι του Αγά βρισκόταν στο Κάστρο, κοντά στην Ολυμπιάδα Χαλκιδικής. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 166)
    • Ένα πρόβατο ή μία κατσίκα προσφέρεται κάπου κάπου στις Καρυές στον Αγά και την οικογένειά του, αλλά ακόμη και τότε δεν μπορούσε να έχει κανένα θηλυκό στο σπίτι του. ( Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 136)

  • Κονιάρηδες Μωαμεθανοί

  • Οι Κονιάρηδες Μωαμεθανοί ήταν έποικοι από την Ασία τους οποίους μετέφερε ο Αμουράτ στη Μακεδονία το 1390.( -Stritt. Got. Tartaric. κεφ. XI, παράγρ. 117). Είναι εγκατεστημένοι κοντά στην Κοζάνη και ζουν με την ίδια λιτότητα όπως και στο χρυσούν αιώνα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.84)

  • Μια κοιλάδα εκτάσεως τεσσάρων λευγών, διάσπαρτη με χωριά κατοικούμενα από Τούρκους Κονιάρηδες, απλώνεται από το Ντεντελέρ ως το όρος Ξερολίβαδο, στους πρόποδες του οποίου συναντάμε τα ερείπια ενός μεγάλου χωριού που βρισκόταν στην είσοδο μιας δασωμένης και πολύ στενής κλεισούρας, μήκους τριών τετάρτων της λεύγας, η οποία καταλήγει στη Βέροια. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.93)
  • Κατα μήκος του βουνού βρίσκονται πολλά Τουρκικά χωριά, τα οποία σχηματίζουν μια επαρχία που ονομάζεται Ορφανά και ανήκει στον καζά των Σερρών. Οι Τούρκοι των Ορφανών είναι απόγονοι εκείνων των Οσμανλήδων που ήρθαν σε αυτή την χώρα με τους διαδόχους του Μωάμεθ Β΄, και οι οποίοι, όπως εκείνοι της Θεσσαλίας, αποκαλούνται απο τους Έλληνες Κονιάριδες, ένα όνομα το οποίο ανακαλεί στη μνήμη την πιο παλαιά πρωτεύουσα της τουρκικής δύναμης στη Μικρά Ασία. Καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος των καλλιεργούμενων βουνών της Μακεδονίας και μερικά τμήματα των πεδιάδων μακρυά απο τις μεγάλες πόλεις. Οι Κονιάριδες καλλιεργούν τη δική τους γη και φαίνεται πως είναι οι μοναδικοί Τούρκοι στην Ευρώπη που δεν θεωρούν αθλιότητα την αγροτική εργασία. Όπως στα Ορφανά, καταλαμβάνουν γενικώς περιφέρειες αποτελούμενες απο μικρά χωριά, καθένα απο τα οποία έχει τη δική του ονομασία πέρα απο αυτή της περιφέρειας. Αυτοί οι άνθρωποι, μολονότι είναι όλοι οπλισμένοι, είναι ειρηνικά διακείμενοι, προσκολλημένοι στην ιδιοκτησία γης, και σπάνια αναζητούν την τύχη τους στο δικαστήριο ή υπακούουν στις εκκλήσεις της Πύλης για εξωτερικούς πολέμους. Γι’ αυτό είναι σπάνιο να μάθεις οτι κάποιος απο αυτούς κατέλαβε υψηλή θέση, μολονότι ο Μωχάμετ Άλι, ο νύν Πασάς της Αιγύπτου, ο οποίος ανήκε σε μια αγροτική οικογένεια της περιοχής της Καβάλας, είναι μια λαμπρή εξαίρεση.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.174 – 175)

  • Καλλικοινοί ή Καλίκαινοι (Calicoeni)

  • Από την εποχή του Παύλου Αιμίλιου οι Καλλικοινοί κατοικούσαν στα περίχωρα της Κανδαβίας, καθώς και στις κοιλάδες του καντονίου της Καυλωνίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.39)
  • Προκύπτει ότι η Δασσαρέτιδα δεν ήταν μικρότερη από 60 μίλια σε μήκος, όσο και σε πλάτος, μια έκταση την οποία ως ένα βαθμό περιμένουμε από τον Πολύβιο, ο οποίος σε αντίθεση με τις πόλεις της λίμνης της Λυχνίδου, παρουσιάζει τους Φιβάτες, τους Πισσαντίνους, τους Καλίκαινους και τους Πιρουστές σαν φυλές της Δασσαρέτιδας.Η τοποθεσία μερικών από αυτές τις φυλές μπορεί να υποτεθεί από την μαρτυρία του ίδιου συγγραφέα όπως διασώζεται στο λατινικό κείμενο του Τίτου Λίβιου.(Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.326)
  • Στο ίδιο κεφάλαιο του Πολυβίου ο ιστορικός συνεχίζει να αφηγείται ότι ο Φίλιππος, αφού ανέκτησε τις τρεις πόλεις της Φοιβατίδας που προαναφέρθηκαν ήδη, προχώρησε για να καταλάβει άλλα μέρη της Δασσαρέτιδας, δηλαδή, το Κρεόνιο και τη Γερυώνη(όχι το ίδιο μέρος με το Γέρτο) και τέσσερις πόλεις στη λίμνη Λυχνίτιδα, την Ενγχελαρία,τον Κέρακα, το Σάτιο, και το Βόϊο, και μετά την Μπαντία των Καλίκαινων και την Οργεσσό των Πισσαντίνων. Το ότι οι τέσσερις πόλεις στη λίμνη βρίσκονταν στη δυτική της ακτή, μπορεί να συναχθεί από τα Οδοιπορικά, και κυρίως από το Συνοπτικό Οδοιπορικό, το οποίο προφανώς ακολουθούσε την ανατολική πλευρά της λίμνης από τη γέφυρα του Δρίλον στη Λύχνιδο, και το οποίο δεν κάνει αναφορά σε κανένα από τα μέρη που αναφέρει ο Πολύβιος.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.328)
  • Οι Πιρουστές μοιάζει να βρίσκονταν στο βόρειο σύνορο της Δασσαρέτιδας, καθώς προσχώρησαν στους Ταυλάντιους και σε κάποιους ακόμη πιο βόρειους Ιλλυριούς, για να βοηθήσουν τους Ρωμαίους στην καθυπόταξη του Γέντιου.Προφανώς κατείχαν κάποια ενδιάμεση έκταση γης μεταξύ των Πισσαντίνων, στο κατώτερο τμήμα του Ντεβόλ, και το νότιο άκρο της Λυχνίτιδος λίμνης. Έτσι φαίνεται να παραμένει μόνο η κοιλάδα της Κορυτσάς στα αριστερά του Εορδαϊκού για να τοποθετηθούν οι Καλίκαινοι. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.329)

  • Χριστιανοί

    Στο ταμείο της μητρόπολης της Καστοριάς οι Χριστιανοί και οι Τούρκοι κατέθεταν χρηματικά ποσά με επιτόκιο 10% ή 12%. Επίσης οι Χριστιανοί συνήθιζαν ακόμα να φέρουν ενώπιον των πνευματικών και των κοσμικών τους δικαστών τις προσωπικές τους διαφορές, σύμφωνα με τον Λόγο του Αποστόλου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 2)

    Οι Τούρκοι που λεηλατούσαν τη Μακεδονία υποχρέωναν τους Χριστιανούς να αποτραβηχτούν στα πιο απρόσιτα βουνά για να αποφύγουν τη σκλαβιά και τον θάνατο. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 22)

    Η Χρούπιστα, η οποία βρίσκεται έντεκα μίλια από την Καστοριά, αριθμεί εκατό οικογένειες Χριστιανών, στις οποίες έχουν επιτρέψει να έχουν μερικές εκκλησίες. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 30)

  • Συνηθιζόταν να επιτρέπεται στους Χριστιανούς να βλέπουν το τζαμί της Θεσσαλονίκης, που υπήρξε κάποτε εκκλησία τους, πιθανότατα επειδή ο ιμάμης έπειρνε αμοιβή απο αυτό.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 252)

  • Κωνσταντινούπολη

  • Ο μητροπολίτης Καστοριάς είχε ζήσει μαζί με τους Φράγκους στην Κωνσταντινούπολη και την Σμύρνη. (Pouqueville, τ. ΙΙΙ, σ. 3)
  • Το Κλισαλί ήταν μια στάση στην κύρια πορεία προς την Κωνσταντινούπολη, όπου αλλάξαμε τα άλογα που μας παρείχε η άμαξα του ταχυδρομείου και στις 7.50, ώρα Τουρκίας, ακολουθήσαμε τους πρόποδες των λόφων, αφήνοντας στα δεξιά μερικά μικρά τουρκικά χωριά.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.232)
  • Η Λύχνιδος και η Ηράκλεια οι οποίες βρίσκονται κοντά στην γραμμή μεταξύ Δυρραχίου, ή Απολλωνίας και Θεσσαλονίκης, ήταν οι κύριες πόλεις στο κέντρο της Κανδαβίας ή Εγνατίας Οδού-η σημαντική γραμμή επικοινωνίας από ξηράς μεταξύ Ιταλίας και Ανατολής, μεταξύ Ρώμης, Κωνσταντινούπολης, και Ιερουσαλήμ.(Leake, τόμ.ΙΙΙ,σ.311)
  • Το τρίτο, το οδοιπορικό της Ιερουσαλήμ, φαίνεται να τραβάει διαφορετική γραμμή από την Απολλωνία προς την Θεσσαλονίκη, αφήνοντας στα δεξιά πιθανώς την κορυφή του Χορτιάτη όπου οι δυο άλλες μοιάζουν να είναι στην απέναντι πλευρά. Όμως και οι δύο οδοί εμφανώς διασχίζουν το όρος αυτό, έχοντας επιτρέψει σπάνια οι Ρωμαίοι ένα τέτοιο εμπόδιο να τους παρεκλίνει από την πορεία τους. Οι σύγχρονοι βάρβαροι, αντιθέτως, βρήκανε μια έξοδο από το πέρασμα του Καϊβάτ, όπου αποφεύγεται εντελώς η κορυφογραμμή, πιο βολική για την πορεία του καραβανιού προς την Πόλη. Κατά συνέπεια αυτής της αλλαγής, ακολούθησαν τη βόρεια ακτή των λιμνών, αντί για τα υψώματα στη νότια πλευρά τους, όπου ήταν η πορεία προς την αρχαία οδό. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.461)
  • Τα Σκόπια σπάνια βρίσκονταν υπό τον πλήρη έλεγχο της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη βασιλεία του Μιχαήλ Παλαιολόγου τα απέσπασε ο αυτοκράτορας από τους Σέρβους και αποτέλεσαν την κατοικία του Κράλη. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.478)

  • Εορδαίοι

    • Οι πρώτοι κάτοικοι της Εορδαίας εκδιώχθηκαν από εκεί πριν από τον αιώνα του Θουκυδίδη (5ος αιώνας) και ίδρυσαν αποικίες στη χώρα των Φύσκων. Από την εποχή του Παύλου Αιμίλιου οι γνήσιοι Εορδαίοι είχαν εκλείψει. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.38-39)
    • Οι τότε αρχές παρουσίαζαν τους Λυγκιστές να διαμένουν νότια των Πελαγόνων και ανάμεσα τους βρίσκονταν οι Εορδαίοι που εμφανίζονται να καταλαμβάνουν το Όστροβο και το Σαριγιόλ.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.282)
    • Σύμφωνα με το σχόλιο του Πολυβίου η Κανδαβία οδός διαπερνούσε την χώρα των Εορδαίων, ξεκινώντας από αυτήν των Λυγκιστών προς την Έδεσσα. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.316)
    • Η μόνη εορδαϊκή πόλη που σημειώνεται στην ιστορία είναι ο Φύσκος, για τον οποίο ο Θουκυδίδης σχολιάζει, ότι εκέι κοντά παρέμεναν ακόμη οι απόγονοι των Εορδαίων, οι οποίοι εκδιώχθηκαν από όλα τα άλλα μέρη της Εορδαίας από τους Τημενίδες.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.316)
    • Καθώς ο Λυκόφρων συσχετίζει τη Γαλάδρα με την γη των Εορδαίων, και καθώς ο Στέφανος αποδίδει αυτήν την πόλη στην Πιερία, θα ήταν καλύτερο να ψάξουμε στην νότια άκρη της Εορδαίας προς τον Αλιάκμονα και τα σύνορα της Πιερίας, η επικράτεια του οποίου αποτελείται κυρίως από τις πεδιάδες του Μπουτζά και Djuma.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 317)
    • Ο Πτολεμαίος κατατάσσει τρεις πόλεις υπό τους Εορδαίους της Μακεδονίας. Αλλά καθώς οι Σκάμπες είναι μια από αυτές προφανώς συγχέει τους Εορδαίους με τους Εορδέτους, μια ιλλυρική φυλή.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.317)

  • Λυγκιστές

    • Από την εποχή του Παύλου Αιμίλιου οι Λυγκιστές κατοικούσαν στα περίχωρα της Κανδαβίας, καθώς και στις κοιλάδες του καντονίου της Καυλωνίας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.39)
    • Οι τότε αρχές παρουσίαζαν τους Λυγκιστές να διαμένουν νότια των Πελαγόνων και ανάμεσα τους βρίσκονταν οι Εορδαίοι που εμφανίζονται να καταλαμβάνουν το Όστροβο και το Σαριγιόλ.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.282)
    • Καθώς ο ιστορικός αναφέρει την πρώτη στρατοπέδευση των Ρωμαίων στον Λύγκο, κοντά στον ποταμό Βένο, και καθώς ο Λύγκος περιγράφεται σαν πόλη από τον Στέφανο, μπορεί να υποτεθεί ότι η Ηράκλεια αποκαλείτο ορισμένες φορές και Λύγκος και ότι το στρατόπεδο του Σουλπικίου βρισκόταν στην Ηράκλεια.Αλλά αν και οι λέξεις “προς τον Λύγκο” μοιάζει να ενισχύουν αυτήν την άποψη, είναι πιο πιθανό ο Πολύβιος να συνέδεσε τον Λύγκο με αυτήν την περίπτωση με την ίδια λογική που το βρίσκουμε συνημμένο σε δυο άλλα χωρία του Λίβιου, καθώς και του Θουκυδίδη και του Πλουτάρχου.Με άλλα λόγια,είναι συνώνυμο με την Λυγκιστίδα ή την χώρα των Λυγκιστών, αρχικά ως ένα μικρό ανεξάρτητο βασίλειο και αργότερα ως επαρχία της μακεδονικής μοναρχίας.Ο Λύγκος, πόλις της Ηπείρου,δεν υπάρχει σαν όρος σε αντίγραφα του Στράβωνα ο οποίος αναφέρει μόνο τους Λυγκιστές, και ο εθνογράφος κάνει προφανώς λάθος όπως και για την Ήπειρο.(Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.311)
    • Ήταν στο ίδιο πέρασμα που ο Βρασίδας την επόμενη χρονιά κατάφερε μια επιδέξια υποχώρηση από τους Λυγκιστές και τους Ιλλυριούς, όταν, έχοντας εισβάλει στις πεδιάδες του Λύγκου με τον Περδίκκα και με ομαδική δύναμη από 3000 οπλίτες και 1000 ιππείς και ένα μεγάλο σώμα βαρβάρων της Θράκης, υποχρεώθηκαν να υποχωρήσουν εξαιτίας των Ιλλυρίων, οι οποίοι αν και είχαν υποσχεθεί υποστήριξη στον Περδίκκα ξαφνικά βρέθηκαν στο πλευρό του Αρριβέα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.315)

  • Έλληνες

  • Στα δυτικά και μεσημβρινά της Σπίνας βρίσκονταν διεσπαρμένα σε νησίδες τα σπίτια των Ελλήνων. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 7)

  • Οι Έλληνες επονόμασαν τη Βλαχοκλεισούρα Κοσμόπολη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 22)
  • Ο Έλληνας της Μακεδονίας ζει κυρίως σε πιο φτωχά εδάφη και φορά ρούχα λιγότερο φαρδιά, λιγότερο ξεχωριστά και σχεδόν πάντα χωρίς κεντήματα. Για τα υποδήματά του χρησιμοποιεί μόνο το μαύρο δέρμα. Υποδήματα σε πιο φωτεινά χρώματα επιτρέπονται μόνο στον Τούρκο.(Cousinery, τομ.Ι, σ.15)
  • Τον 9ο αιώνα μετα την κατάληψη των Μακεδονικών πεδιάδων απο σλαβικά φύλα οι Έλληνες αναγκάστηκαν να μεταφερθούν στην χερσόνησο της Χαλκιδικής και στις περιοχές κοντά στην θάλασσα.Οι περιοχές αυτές της Κάτω Μακεδονίας οριοθετήθηκαν και πήραν τα ονόματα τους απο τους Έλληνες. (Leake,τομ.ΙΙΙ, σ.270)
  • Το Ίσβορο αποτελείται απο τριακόσια με τετρακόσια σπίτια χωρισμένα σε δύο, σχεδόν ισομερής, ΄΄μαχαλάδες΄΄, σε απόσταση ενός μιλίου ο ένας απο τον άλλο. Ο ένας ΄΄μαχαλάς΄΄ κατοικείται απο Έλληνες, με επικεφαλή τον επίσκοπο Ερισσού, τοποτηρητή της μητρόπολης Θεσσαλονίκης, ο οποίος έφερε τον τίτλο και του επισκόπου Αγίου Όρους. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 160)
  • Ο Γενίτσαρος μου, ο οποίος αφηγείται αυτό το ανέκδοτο, το θεωρεί ως απόδειξη οτι ο Ρουστέμ είναι ένας doghru adem (άδικος άνθρωπος).Ήταν υποχρεωμένος να πληρώνει 120 purses και 200 οκάδες ασημιού για την ενοικίαση των χωριών και των ορυχείων.Ωστόσο τα έσοδα απο τα ορυχεία δεν ξεπερνούσαν τις 100 οκάδες και τη διαφορά την κάλυπταν οι Έλληνες κάτοικοι των χωριών προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμια που απέρρεαν απο την υπαγωγή τους στην διαχείριση των ορυχείων. (Leake, τόμ. III, σ. 161)
  • Και οι Τούρκοι και οι Έλληνες,ακόμη και οι πιο πτωχοί χωρικοί,είναι γεμάτοι απο την ιστορία του Αλεξάνδρου,αν και μερικές φορές ειναι παράξενα αλλοιωμένη και συχνά ο Αλέξανδρος συγχέεται με τον Σκεντέρμπεη.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.166)
  • Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης υπολογίζεται σε 80.000 αλλά πιθανότατα δεν υπερβαίνει τις 65.000 εκ των οποίων 35.000 είναι Τούρκοι, 15.000 είναι Έλληνες και 13.000 είναι Εβραίοι ενώ οι υπόλοιποι είναι Φράγκοι και Αθίγγανοι.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.248)