Category: Urquhart-Ν.Χαλκιδικής

  • Αγιο Όρος

    Παλαιό Όνομα :Άγιο Όρος
    Δήμος :

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]

    • Στην εποχή του Στράβωνα, υπήρχαν μέσα στη χερσόνησο, και πάνω στο βουνό, όχι λιγότερες από πέντε πόλεις οι οποίες αναφέρονται και από τον Ηρόδοτο και από τον Θουκυδίδη. Είναι οι εξής πόλεις : Δίον,Ολόφυξος Ακρόθωοι, Θύσσος ή Θύσος και Κλεωναί. (Clarke,σ. 394)
    • Το βουνό Άθως είναι τόσο απόκρημνο και τραχύ όπως και η κορυφή του Καυκάσου. Παρόλο που αποκαλείται κοινώς Άγιο Όρος, η κορυφή του ακόμα φέρνει το όνομα του Άθωνα. Τα κυρίως μοναστήρια είναι η Αγία Λαύρα,το Βατοπέδι, η μονή Χιλανδαρίου και η μονή Ιβήρων, καθένα από αυτά πληρώνει ετησίως στην τουρκική κυβέρνηση ένα ενοίκιο γύρω στα 100 δολάρια. Αλλά υπάρχουν 16 άλλα που πληρώνουν το καθένα μισό από αυτό το ποσό, λίγο ή περισσότερο, σύμφωνα με τις αξιώσεις της φτώχειας τους, ένα ή δύο είναι τελείως απαλλαγμένα από όλους τους δασμούς και τότε καλούνται Kesim, η τουρκική λέξη που σημαίνει «ελεύθερα από φόρους».
      Το σύνολο των εισφορών που επιβάλλεται στα μοναστήρια του Άθω ισούται με χίλια δολάρια, δεν φτάνουν ούτε στο χιλιοστό το ποσό των δώρων ετησίως που δίνονται σε αυτούς από τους πρίγκηπες και τους ιερείς της Ρωσίας, Μολδαβίας, Βλαχίας και Γεωργίας.
      Τα περισσότερα από τα μοναστήρια μπορούν να εκπροσωπήσουν την ιστορία της ίδρυσής τους, όχι σε μπογιά ή χρώματα, αλλά σε κεντήματα χρυσού και μαργαριταριών και άλλων πολύτιμων λίθων, αναμειγμένα με μοναδική τέχνη και πρωτοτυπία. (Clarke,σ. 392)

    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Αυτός που θέλει να επισκεφθεί τον Άθω και αποφεύγει την διάβαση ολόκληρης της Χαλκιδικής μπορεί να μεταβεί εκεί μέσω της Καβάλας και των Δαρδανελλίων δια πλοίου. (Isambert, σ.51)
    • Ο Άθως, Άγιον Όρος , ή Monte Sano είναι μεγάλο και βραχώδες ακρωτήριο που διατέμνεται από φαράγγια που έχουν μήκος 40 χιλιόμετρα και εκτείνονται από το βορρά και το νότο και κείται μεταξύ του κόλπου της Κοντέσσας (σήμερα κόλπος της Ρεντίνας) και του Συγγιτικού. Νοτίως καταλήγει στον κυρίως Άθωνα, που είναι ένας ψηλός κώνος από λευκό τιτανόλιθο ύψους 1935 μέτρων. Αυτό το ακρωτήριο είναι γνωστό στην αρχαιότητα με το όνομα Άθως ή Ακτή.Οι Έλληνες έχτισαν εδώ πέντε πόλεις: Το Δίον, τις Κλεωνές, το Θύσσον, το Ολόφυξον και το Ακρόθωον.
      Σύμφωνα με την παράδοση η κτίση των Μονών του Αγίου Όρους ανέρχεται ως τα χρόνια της αυτοκράτειρας Ελένης της μητέρας του Αγίου Κωνσταντίνου. Στους μετέπειτα χρόνους το θρησκευτικό συναίσθημα των αυτοκρατόρων υπήρξε η κυρίως αιτία της ανέγερσης Μονών στο Όρος. Όλες οι εθνότητες δε της Ορθόδοξης Πίστης είχαν την θέληση να αναγείρουν εδώ ένα Μοναστήρι.
      Το Άγιον Όρος έχει 20 Μονές και άπειρες σκήτες, στις οποίες διαμένουν 6.000 καλόγεροι. Οι Μονές διαιρούνται σε κοινοβιακές και σε ιδιόρρυθμες. Διοικούνται δε από από συνέλευση (σύναξη) που συνέρχεται στις Καρυές και συνίσταται από 20 αντιπροσώπους, που εκλέγονται κάθε έτος και από τέσσερις προέδρους, εκ των οποίων ο σημαντικότερος αποκαλείται ως πρώτος. Η σύναξη δεν ασχολείται με τα γενικότερα συμφέροντα του Όρους, αλλά το κάθε Μοναστήρι είναι αυτοδιοίκητο και αυτόνομο.
      Εκτός από τα Μεγάλα Μετόχια, οι Μονές έχουν κτήσεις στην Βλαχία, τη Θάσο, και στα παράλια της Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Επίσης κέρδη προσκομίζουν οι Μονές από την καλλιέργεια των δασών, την κατασκευή ελαίου, από ελιές και δαφνοκαρπό, και από τα φουντούκια. Αξίζει να σημειωθεί πως η Μονή Κουτλουμουσίου προσκομίζει 200.000 οκάδες φουντούκια κατ’ έτος. Οι Μονές της Μεγίστης Λαύρας, των Ιβήρων, και του Φιλοθέου εξάγουν 500.000 γρόσια ξύλα. Τέλος οι καλόγεροι εισπράττουν πολλά χρήματα και από την πώληση διαφόρων γλυπτών και άλλων αγιογραφικών εργόχειρων. (Isambert, σ.54-61)
    • Περιδιάβαση στις Μονές του Αγίου Όρους.
      Η συνολική περιδιάβαση απαιτεί περίπου 15 ημέρες. Μέσα σε μία εβδομάδα έχει κάποιος την δυνατότητα να επισκεφθεί ότι το αξιόλογο. Οι μεταβάσεις πρέπει να γίνονται με μουλάρια, διότι οι δρόμοι είναι απρόσιτοι με τα άλογα. Οι Μονές βρίσκονται προς τη θάλασσα από την ανατολική και από τη δυτική πλευρά του Όρους. Θα τις παρουσιάσουμε δε διαδοχικά ξεκινώντας από την κωμόπολη της Ιερισσού.
      Ανάβαση στο Όρος Άθω. Από το Μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας η άνοδος και η κάθοδος μπορεί να συμβεί σε διάστημα μιας ημέρας. Το Όρος υψώνεται απότομα πάνω από τη Μονή. Κατ’ αρχάς κάποιος ακολουθεί ένα απότομο μονοπάτι το οποίο διέρχεται μέσα από ένα δάσος από δρυόδεντρα και πευκόδεντρα. Το ίδιο αυτό μονοπάτι απολήγει στο βορειανατολικό πλευρό του Άθωνος. Κατόπιν ανεβαίνουμε ένα φαράγγι κατάμεστο πεύκων ως τη στιγμή που θα φτάσουμε στην εκκλησία της Παναγίας, η οποία έχει χτιστεί κάτω από το κυρίως δάσος, και πιο συγκεκριμένα στις υπώρειες ενός υπερμεγέθους κώνου κάποιου λευκού τιτανόλιθου, ο οποίος και αποτελεί την κορυφή του Όρους. Από εκείνο το σημείο η ανάβαση που οδηγεί εν τέλει στην κορυφή του Άθωνος, που στέφεται από τον Ιερό Ναό της Μεταμορφώσεως είναι εξόχως δυσχερής μιας που η εν λόγω οδός δεν είναι προσβάσιμη από τα διάφορα κτήνη. Ωστόσο με την λήξη της ανάβασης η κόπωση του εκάστοτε οδοιπόρου κάμπτεται και εξαφανίζεται μπρος στην καλλιέπεια του τοπίου που συναντά. Πιο συγκεκριμένα η θέα προς βορράν και εξής περιλαμβάνει τα βουνά της Σαμοθράκης και τα κατακερματισμένα από τα καταγάλανα νερά θρακικά παράλια των κόλπων της Κοντέσσας και της Καβάλας. Από τα δυτικά πάλι θέωνται με τα μάτια να κοιτάζουν προς τα κάτω τα δύο ακρωτήρια του Λόγγου και της Κασσάνδρας και στο βάθος το βλέμμα κεντρίζεται από τον Όλυμπο και τις περήφανα ιστάμενες χιονισμένες βουνοκορφές του. Τέλος από τα νότια κυριαρχούν περισσότερο τα παράλια της Θεσσαλίας και τα ψηλά βουνά της Όσσας και του Πηλίου.
      Από το Μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας κατευθυνόμενος προς τα δυτικά στο σκαμμένο μονοπάτι της βραχώδους ακτής φτάνουμε στην Άγια Άννα, το αναχωρητήριο των ασκητών, το οποίο ανήκει στο Μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας. Από εκείνο το σημείο δε ξεκινά η περιδιάβαση των Μονών της δυτικής πλευράς του Όρους. Πρώτη από όλες είναι η Μονή του Παύλου [Ναός Αγίου Γεωργίου]. Απέχει δέκα ώρες με αφετηρία το Μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας. Χτίστηκε από Βουλγάρους και Σέρβους και έχει 120 Μοναχούς, εκ των οποίων οι περισσότεροι είναι γλύπτες ζωγράφοι και καλλιγράφοι του Όρους. Από εκεί ένα απόκρημνο και δύσβατο μονοπάτι μας φέρνει στη Μονή του Αγίου Διονυσίου [Ιερός Ναός Αγίου Βαπτιστού Ιωάννου]. Χτίστηκε από τον Αλέξιο τον Γ’ το 1375. Από εκεί πάλι ακολουθώντας την παραλιακή οδό φτάνει μέσα σε μία ώρα στη Μονή του Γρηγορίου [Ναός Αγίου Νικολάου]. Σύμφωνα με την παράδοση χτίστηκε κατά τη 12η εκατονταετηρίδα. Κατόπιν συναντάται η Μονή της Σιμοπέτρας [Ιερός Ναός Χριστού Γέννεσις]. Χτίστηκε κατά την την 13η εκατονταετηρίδα. Επ΄ ακριβώς βρίσκεται σε έναν όρθιο βράχο ξεκομμένο από παντού. Μόνον από την πίσω πλευρά υπάρχει ένα υδραγωγείο όπου τρεις σειρές αψίδων συνδέουν τη Μονή με τη παραλία. Οι πύργοι της προστατεύουν μία απόσταση οκτακοσίων λιμενικών ποδιών. Από εκεί ο δρόμος μας οδηγεί διαδοχικά προς τις Μονές Ξηροποτάμου [ Ιερός Ναός 40 Αγίων Μαρτύρων], Ρουσσικού [Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονος], Ξενόφου [Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου], Δοχειαρίου [Ιερός Ναός Ταξιαρχών] και Κασταμανίτου [Ιερός Ναός Αγίου Στεφάνου]. Από αυτό το Μοναστήρι η οδός στρίβει προς τα βορειοδυτικά και μέσα σε δυόμιση ώρες μας φέρνει στο Μοναστήρι του Ζωγράφου [Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου], που είναι και το τελευταίο της δυτικής πλευράς του Άθωνος. Από αυτή την Μονή η οδός που κατευθύνεται προς τα βορειοανατολικά μας φέρνει σε ένα πέρασμα, στο οποίο έχουμε αναφερθεί κατά τη διάρκεια της αφήγησής μας, και από το οποίο η Ιερισσός απέχει μόλις επτά ώρες και η οποία αποτελεί την αφετηρία της εκδρομής μας στον Άθωνα. Από εκείνο το σημείο ο περιηγητής μπορεί να επιστρέψει από τον ίδιο δρόμο προς τη Θεσσαλονίκη ή ακολουθώντας μία άλλη μακρύτερη οδό, της οποίας οι προδιαγραφές είναι για να εξερευνήσει κάποιος τη Χερσόνησο της Χαλκιδικής. (Isambert, σ.54-61)
    • Από την Πινάκα μπορεί κάποιος να μην επιστρέψει στον Άγιο Μάμαντα, αλλά να κατευθυνθεί βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης μέσα από μία άγονη και τραχιά χώρα που συντίθεται από εγκαταλελειμένες κώμες και μετόχια του Αγίου Όρους. Η ίδια αυτή γόνιμη χώρα ερειμώθηκε κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης. Η μονοτονία που παρουσιάζει η περιήγηση σ΄ αυτή την οδό διασκεδάζεται μόνο από τη θέα που συναντούμε βλέποντας τον κόλπο της Θεσσαλονίκης, των παραλίων της Θεσσαλίας και των βουνών του Πηλίου, της Όσσας και του Ολύμπου. Σ’ αυτή την οδό βρίσκονται οι εξής κώμες: Σοφουλάρ, που απέχει τρεις ώρες, Καρυά που απέχει δύο ώρες, και Τζουμπάτ που απέχει τέσσερις ώρες. Στα αριστερά της τελευταίας συναντάμε μετά από λίγο το ακρωτήριο Καραμπουρνού ( Αιναίο) και μέσα από το Σέδες και το Χόρτιατσι φτάνουμε μέσα σε τέσσερις ώρες στη Θεσσαλονίκη.
      (Isambert, σ.63 -64)
    • Η οδός εγκαταλείποντας στα αριστερά ένα χάνι και μια οδό που οδηγεί στον Άθω, τρέπεται προς δυσμάς στην κοιλάδα της Αράστας, που είναι κατάφυτη από πυκνά δάση με βελανιδιές.(Isambert, σ. 26)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Με τον όρο Άγιο Όρος ή ιερό βουνό δεν νοείται το όρος Άθως αλλά ολόκληρη η χερσόνησος, που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Ακτή. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 115)
    • Η κορυφή του ονομάζεται Άθωνας. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.121)
    • Εκκλησιαστικά το Όρος εξαρτάται άμεσα από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.123)
    • Tο μοναστήρι της Λαύρας -αρχικά το ησυχαστήριο του ερημίτη Αθανασίου- ονομαζόταν “η μονή των μελανών” πιθανόν επειδή οι μοναχοί ντύνονταν στα μαύρα ,ώσπου οι οι αυτοκράτορες Νικηφόρος Φωκάς και Ιωάννης Τζιμισκής το επέκτειναν ενώ η περιουσία του αυξήθηκε με τη γενναιοδωρία πολλών λιγότερο σημαντικών ευεργετών.Το κτίσμα είναι ένα ακανόνιστο τετράπλευρο, που βρίσκεται σε μια τοποθεσία όμοια με αυτή της Αγίας Άννας, δηλαδή ακριβώς στους πρόποδες της κορυφής του Άθω, πάνω από ένα γειτονικό ακρωτήριο, την αρχαία Άκραθο, που τώρα ονομάζεται Κάβο Ζμύρνα. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.128-129)
    • Στη μέση του δρόμου μεταξύ της Λαύρας και του ασκητηρίου της Αγίας Άννας υπάρχει άλλη μία σκήτη που ονομάζεται Καυσοκαλύβια, ομοίως τοποθετημένο στους πρόποδες της κορυφής του Άθω πάνω από τη θάλασσα, όπου υπάρχει μία εκκλησία με πολυάριθμα ασκητικά κελιά. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.129)
    • Μερικοί από τους ασκητές, κυρίως στην Αγία Άννα, είναι βιβλιοδέτες, ζωγράφοι και ιστορούν εκκλησιαστικές εικόνες. Υπάρχουν και μερικοί καλλιγράφοι, οι τελευταίοι που έχουν απομείνει σε αυτό το επάγγελμα, το οποίο ήταν πολύ διαδεδομένο πριν την ανακάλυψη της τυπογραφίας και ήταν μια πολύτιμη πηγή εσόδων για τους μοναχούς του Άθω. Η σκήτη τίθεται υπό τις οδηγίες ενός μοναχού του μοναστηριού από το οποίο εξαρτάται και ο οποίος έχει πάρει τον τίτλο “δικαίος”. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.134)
    • Το Όρος παρέχει στους κατοίκους του ξυλεία, καυσόξυλα, λάδι, ελιές, σύκα, καρύδια, χορταρικά, σταφύλια και κρασί, αλλά όσον αφορά το σιτάρι για το ψωμί εξαρτάται εξολοκλήρου από τα μετόχια που βρίσκονται πάνω από τον ισθμό: από τα οποία το Όρος κατέχει όχι λιγότερα από πενήντα πέντε σε παρακείμενες περιοχές στην Μακεδονίας και στο νησί της Θάσου. Το ψάρι είναι το μοναδικό φαγητό από ζώο που επιτρέπεται στην χερσόνησο. Το συνηθισμένο φαγητό συνεπώς μεταξύ των Αγιοριτών, όταν δεν υπάρχει νηστεία, είναι τα λαχανικά, το ψάρι, οι ελιές, και τυρί. Στο Όρος απαγορεύεται να υπάρχουν όλα τα θηλυκά ζώα. Ούτε η αγελάδα, ούτε η προβατίνα, ούτε η γουρούνα, ούτε η χήνα, ούτε η γάτα δεν μπορείς να δεις αλλά φυσικά και τα άγρια ζώα και τα πουλιά τα περιφρονούν, ποντίκια και αρουραίοι πολλαπλασιάζονται και τα καταβροχθίζουν, και είναι υποχρεωμένοι να ομολογήσουν τις υποχρεώσεις τους στη βασίλισσα μέλισσα, χωρίς την βοήθεια της οποίας θα μπορούσαν να αποστερηθούν ένα από τα βασικά προϊόντα. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.135 – 136)
    • Οι αγενείς πιστεύουν, ή προτιμούν να πιστεύουν, αντίθετά με τις αποδείξεις από τις εμπειρίες τους, ότι κανένα θηλυκό πλάσμα δεν μπορεί να ζήσει στην χερσόνησο, και από ιστορίες ναυτικών του Αιγαίου έχω ακούσει σχετικά για γυναίκες που έχουν τιμωρηθεί απευθείας με θανατική ποινή επειδή είχαν το θράσος να αποβιβαστούν εκεί. Στα βοσκοτόπια του Όρους υπάρχουν κυρίως μουλάρια και μικροί ταύροι, βόδια, κριάρια και τράγοι, τα οποία γεννιούνται στα μετόχια πέρα από τον ισθμό, και τα φέρνουν στη συνέχεια εδώ για να μεγαλώσουν και να παχύνουν. Ένα πρόβατο ή μία κατσίκα σκοτώνεται κάπου κάπου στις Καρυές για τον Αγά και για την οικογένεια του, αλλά ακόμη και αυτός δεν δύναται να έχει κανένα θηλυκό όν στο σπίτι του.
      Η συνεισφορά στην Πύλη και στον πασά της Θεσσαλονίκης ήταν περίπου 150 χρυσά γρόσια, από τα οποία καθοριζόταν άθροισμα 7500 πιαστρών(νόμισμα) για μιρί, 9000 για ταχρίρ, και 2200 για χαράτσι. Πέρυσι για το χατισερίφ του Σουλτάνου είχαν δοθεί 7000 στον Πασά της Θεσσαλονίκης, περιορίζοντας τον από κάθε άλλη απαίτηση για χρηματική συνεισφορά. Τα περισσότερα από τα μοναστήρια, αν όχι όλα, είχαν χρέος, για το οποίο δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον, όπως μερικές μεγάλες κοινότητες που βρίσκουν αυτό το τμήμα της ετήσιας υποχρέωσης τους περισσότερο καταπιεστικό σε σχέση με τους άλλους καθορισμένους φόρους και τους τρέχοντες λογαριασμούς τους. ( Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.136)
    • Οι κάτοικοι του Όρους προέρχονται από όλα τα μέρη της Τουρκίας, και πρόκειται κυρίως για άνδρες που βρίσκονται στο τέλος της ζωής τους, οι οποίοι έχουν αποσυρθεί εδώ με κίνητρα ευσέβειας, ή πιο κοινά, για χάρη σωτηρίας της υπόλοιπης ζωής τους από τον κίνδυνο του τουρκικού δεσποτισμού. Κάθε άνδρας που φέρνει χρήματα μαζί του είναι καλοδεχούμενος, αν είναι μεγάλος δεν γίνεται μάλιστα δεκτός χωρίς αυτά, αλλά η είσοδος επιτρέπεται στους νέους και εργατικούς ελεύθερα, και αφού έχουν προσφέρει εργασία για μερικά χρόνια ως κοσμικοί, γίνονται δεκτοί στη συνέχεια ως καλόγεροι.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.136)
    • Οι τρόφιμοι του Όρους Άθως προέρχονται φυσικά από όλα τα μέρη της Τουρκίας, και πρόκειται κυρίως για άνδρες που βρίσκονται στο τέλος της ζωής τους, οι οποίοι έχουν αποσυρθεί εδώ από κίνητρα ευσέβειας ή πιο συχνά χάριν σωτηρίας της υπόλοιπης ζωής τους από τους κινδύνους του Τουρκικού δεσποτισμού. Κάθε άνδρας που φέρνει χρήματα μαζί του είναι καλοδεχούμενος, αν είναι μεγάλος μάλιστα δεν γίνεται δεκτός χωρίς αυτά ενώ η είσοδος επιτρέπεται στους νέους και εργατικούς ελεύθερα, οι οποίοι αφού θα έχουν προσφέρει εργασία για μερικά χρόνια ως κοσμικοί, γίνονται δεκτοί στη συνέχεια ως καλόγεροι.Οι άνθρωποι αυτοί ψάχνουν τα μέσα για να ζήσουν, άρα προέρχονται κυρίως από τις χαμηλότερες τάξεις. Πολλοί από αυτούς σε ορισμένες περιόδους της ζωής τους ήταν αναγκασμένοι να ζουν σαν φυγάδες εξαιτίας των αδικημάτων που είχαν διαπράξει ή από το φόβο της τουρκικής εκδίκησης είτε δίκαιης είτε άδικης.Αυτό που συμβαίνει συνήθως σήμερα, μολονότι ήταν προφανώς διαφορετικά κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας,είναι πως πολλοί λίγοι από τους μοναχούς του κάθε μοναστηριού γνωρίζουν κάτι άλλο πέρα από τη λειτουργία ενώ οι υπόλοιποι το καλύτερο που μπορούν να κάνουν είναι να διαβάσουν τους εκκλησιαστικούς ύμνους. Κάποιοι άλλοι,που στο παρελθόν είχαν γίνει Μουσουλμάνοι, αργότερα το μετάνιωσαν και κατέφυγαν σε αυτό το μέρος ως το μοναδικό στο οποίο θα μπορούσαν να επιστρέψουν στην εκκλησία και να σώσουν ταυτόχρονα και τους εαυτούς τους από την τιμωρία η οποία περίμενε τους Τούρκους αποστάτες. Δεν είναι πολύς καιρός από τότε που ένας νεαρός Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη ήρθε στο Όρος για να ασπαστεί τον Χριστιανισμό και τη μοναστική ζωή, αλλά μόλις χειροτονήθηκε , επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη, όπου εκεί έγινε αποδέκτης γενναίων προσφορών από άλλους Εβραίους για να απαρνηθεί τον Χριστιανισμό. (Leake,τομ. ΙΙΙ, σ.137)
    • Το κανάλι της Ιερισσού μοιάζει να μην έχει περισσότερο από 60 πόδια πλάτος. Καθώς η ιστορία δεν κάνει καμία αναφορά για εργασίες αποκατάστασης του καναλιού μετά την εποχή του Ξέρξη, τα νερά από τα τριγύρω υψώματα είχαν με φυσικό τρόπο γεμίσει με χώμα το κανάλι στο πέρασμα των χρόνων. Θα μπορούσε ωστόσο, χωρίς μεγάλο κόπο, να βελτιωθεί.Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο στη ναυσιπλοΐα στο Αιγαίο, καθώς ο φόβος των Ελλήνων καραβοκύρηδων εξαιτίας της ισχύος και της ακαθόριστης κατεύθυνσης των θαλάσσιων ρευμάτων γύρω από το Όρος Άθως και των θυελλωδών ανέμων και των κυμάτων της θάλασσας είναι αρκετά μεγάλος. Τα φαινόμενα αυτά επηρέαζαν τις περιοχές που γειτνίαζαν με το βουνό και διαρκούσαν για περίπου έξι μήνες ετησίως ενώ έμοιαζαν περισσότερο τρομακτικά εξαιτίας της έλλειψης λιμανιών στον Κόλπο του Ορφανού, έτσι ώστε δεν μπόρεσα όσο καιρό ήμουν στην χερσόνησο, και μολονότι προσέφερα μια υψηλή τιμή, να πείσω κανένα βαρκάρη να με μεταφέρει από την ανατολική πλευρά της χερσονήσου στη δυτική ή ακόμη από τη μονή Ξηροποτάμου στο Βατοπέδι.Ο Ξέρξης ,άρα, απόλυτα δικαιολογημένα προχώρησε στη δημιουργία αυτού του καναλιού, για την ασφάλεια που παρείχε στο στόλο του και τη διευκόλυνση των εργασιών του καθώς και για τα πλεονεκτήματα του εδάφους, τα οποία φαίνεται πως σαφώς υποβοηθούσαν ένα τέτοιο εγχείρημα. (Leake,τομ. ΙΙΙ,σ.145)
    • Στο άνοιγμα της κορυφογραμμής βρίσκεται ένα άλλο μετόχι, το οποίο ανήκει σ’ ένα από τα μοναστήρια του Αγίου Όρους και μισό μίλι πιο πέρα από αυτό, σε ένα ύψωμα που συνορεύει με την κορυφογραμμή, βρίσκεται η Ερισσός ή Ιερισσός που αποτελείται από 150 διασκορπισμένα σπίτια, τα οποία κατοικούνται εξολοκλήρου από Έλληνες και από τα οποία εκείνα που είναι πιο κοντά στη θάλασσα είναι περίπου ένα τέταρτο του μιλίου απόσταση από αυτό και μισή ώρα από το Βατοπεδινό μετόχι.
      (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.147)
    • Μεταξύ πολλών αρχαίων νομισμάτων, τα οποία έχω αγοράσει από ανθρώπους της Ιερισσού και τα οποία όλα έχουν βρεθεί επί τόπου ή σε χωράφια που καλλιεργούνταν από τους χωρικούς, εκείνα της Ακάνθου είναι τα πιο πολυάριθμα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλα και διασώζονται από πολύ μακρινές εποχές, τα ασημένια από την μακρινή αρχαιότητα, ενώ εκείνα από χαλκό είναι γενικά των πιο πρόσφατων χρόνων. Τα επόμενα σε αριθμό, μετά τα νομίσματα της Ακάνθου, είναι εκείνα της Ουρανούπολης ή της “Ουρανίδων πόλεως”, όπως εγγράφεται το όνομα της πόλης πάνω σε αυτά τα νομίσματα. Για το μέρος αυτό η ιστορία δεν μας έχει αφήσει καμία πληροφορία, εκτός από το ότι είχε ιδρυθεί από τον Αλέξαρχο, τον αδερφό του Κασσάνδρου, του βασιλιά της Μακεδονίας. Πιθανότατα καταλάμβανε την ίδια τοποθεσία με τη Σάνη,καθώς ο Πλίνιος, ο μοναδικός συγγραφέας πέρα από τον Αθήναιο που την ονόμασε Ουρανούπολη, δεν είχε συμπεριλάβει τη Σάνη μεταξύ των πόλεων του Άθω. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 148-149)
    • Για την τοποθεσία των τεσσάρων άλλων πόλεων της Ακτής δεν έχουμε κανένα στοιχείο για να σχηματίσουμε γνώμη παρά μόνο από την τάξη με την οποία αναφέρονται από τέσσερις συγγραφείς.Αλλά, δυστυχώς, δεν συμφωνούν όλοι με τη σειρά αυτή και μια σύγκριση μεταξύ τους, όπως συνήθως συμβαίνει σε παρόμοιες καταστάσεις, δεν οδηγεί καθόλου σε σίγουρα συμπεράσματα. Ο Σκύλαξ, του οποίου οι πληροφορίες προέρχονται από έναν περίπλου, πρέπει να είναι η πιο αξιόπιστη πηγή. Ο Σκύλαξ έχει ταξινομήσει τις πόλεις με τον ακόλουθο τρόπο, παραπλέοντας από την Τορώνη : Δίον, Θύσσος, Κλεωναί, το Όρος Άθως, Χαραδρίαι, Ολόφυξος και μετά η Άκανθος, από όπου μπορεί να γίνει αντιληπτό ότι η Θύσσος και οι Κλεωναί ήταν στη νότια πλευρά ενώ οι Χαραδρίαι και η Ολόφυξος στη βόρεια ακτή. (Leake, τομ.ΙΙΙ,σ. 150-151 )
    • Οι Τούρκοι ήταν πιθανότατα ανήσυχοι ότι το Άγιο Όρος πλήρωνε πολύ λιγότερο σε σχέση με τον αριθμό των ατόμων που ζούσαν εκεί, αλλά όντας η κατοικία ατόμων αφιερωμένων στη θρησκεία, δικαιούνταν να απολαμβάνουν τουρκικά προνόμια.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 252)
    • Ο Στέφανος, ο οποίος απαριθμεί πέντε πόλεις με αυτό το όνομα, σιωπά ως προς το αν υπάρχει πόλη με αυτό το όνομα στη Θρακική Χαλκιδική και ο Εύδοξος, τον οποίο αντιγράφει, απλώς περιγράφει τη Χαλκίδα ως την ακτή η οποία βρίσκεται ανάμεσα στο Άθως και την Παλλήνη. (Leake, τομ. III, σ. 456)
    • Η δεύτερη Μακεδονία περιλάμβανε όλη την περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και τον Αξιό εκτός από τη Σιντική και τη Βισαλτία και εκτεινόταν από τις πηγές των δύο ποταμιών μέχρι εκεί που έφταναν τα σύνορα του βασιλείου της Μακεδονίας. Η στροφή προς τα ανατολικά του Στρυμόνα κάτω από τις Σέρρες αποδεικνύει αμέσως γιατί η Σιντική και η Βισαλτία είχαν εξαιρεθεί από τις περιοχές ανάμεσα στο Στρυμόνα και στον Αξιό και εντάσσονταν στην πρώτη Μακεδονία αντί για τη δεύτερη. Η δεύτερη περιοχή ήταν η πιο εύφορη και πιο γνωστή από τις τέσσερις περιοχές και κανένα τμήμα της Μακεδονίας δεν συγκρινόταν σε ευφορία και σε άλλα πλεονεκτήματα με τη Μυγδονία, τη Χαλκιδική και τις τρεις γειτονικές χερσονήσους όπου ο ιστορικός σημειώνει ιδιαίτερα την παραγωγική Παλλήνη και τους απάνεμους ορμίσκους της Τορώνης και του Άθω. Το όνομα Αενεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθω δεν το συναντάμε σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της Ακτής αναφέρεται.
      (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.483-484)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]

    • Μοναστήρια Αγίου Όρους: Υπάρχουν 24 μοναστήρια• τα κυριότερα είναι Χιλανδάρι, Συμεών, Βατοπέδι, Παντοκράτορα, Ιβήρων- αυτά είναι στην ενδοχώρα• Λάβρα, Αγίου Παύλου, Διονυσίου Γεωργίου, Αρχαγγέλου και Κασταμονίτου, βρίσκονται στην πλαγιά του βουνού, προς το Αιγαίο, στεκούμενα σε κοινή θέα από το βράχο και χαιρετιούνται από τους περαστικούς ψαράδες, ναύτες και πειρατές.(Urquhart,τομ. ΙΙ,σ. 112)
    • Ο καπετάνιος του Αγίου Όρους διατηρούσε και το αξίωμα του καπετάνιου της Κασσάνδρας. Είχε επιλεγεί από τους μοναχούς ανάμεσα από τους κλέφτες της περιοχής και είχε λάβει ένα φιρμάνι από την Πύλη και ένα Μπουγιουρντί από τον Πασά που τον καθιστούσε Αρματολό. Αυτός και οι άνδρες του είχαν απαλλαγεί από την καταβολή φόρων και τους είχε ανατεθεί η προστασία του Αγίου Όρους. Η ομάδα του αποτελούνταν από 25 άνδρες που έπρεπε να διατηρούν την τάξη και να προστατεύουν την περιοχή από καταστροφές. (Urquhart,τομ. ΙΙ,σ. 116)
    • Υπάρχει ένα μικρό νησί στον κόλπο του Αγίου Όρους που οι Έλληνες το ονομάζουν «Αμιλιάρι» ενώ οι Τούρκοι «Εσκί Αντασί».(Urquhart,τομ. ΙΙ,σ. 33)

    [/tab]
    [tab name=’Walker’]

    • Τα σπουδαιότερα μοναστήρια είναι περίπου είκοσι, εκτός από τα πολυάριθμα καλογερικά χωριά και τα ερημητήρια.
      Όλα τα μοναστήρια έδειχναν πως ήταν καλά οχυρωμένα και τα περισσότερά τους έχουν έναν τοίχο που φτάνει σε αρκετό ύψος. Τα μέρη όμως που φαίνονταν κατοικήσιμα ήταν φτιαγμένα από ξύλο, βαμμένα σκούρα κόκκινα ή καφέ ενώ τα πατώματα προεξείχαν, στηριγμένα σε μακριά δοκάρια που είχαν μία κλίση προς τα επάνω.
      Ένα από τα μοναστήρια καταλαμβάνει μια δεσπόζουσα θέση• στέκεται ακριβώς πάνω σε ένα σκούρο βράχο που η μία πλευρά του κατηφορίζει απότομα από τη βάση του ψηλού πέτρινου τοίχου, σχηματίζοντας έναν τρομερό γκρεμό. Από την άλλη πλευρά το βουνό χαμηλώνει με μία μακριά σειρά από κλιμακωτά αμπέλια. Τα περισσότερα μοναστήρια έχουν κάτω στην ακτή έναν ισχυρό πύργο, φρουρό της τοποθεσίας από τη θάλασσα, και πολλά πρέπει να είναι απροσπέλαστα σχεδόν από κάθε πλευρά. (Walker,σ.12-13)

    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Ιερισσός

    Παλαιό Όνομα : Άκανθος
    Δήμος : Σταγείρων – Ακάνθου
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

    • Η Μέντη, η Σκιώνη, η Άφυτος, η Χαλκίς, η Τορώνη, η Άκανθος, η Ουρανούπολη και άλλες πόλεις της Παλλήνης και της Χαλκιδικής ήταν ανεξάρτητες και έκοβαν το δικό τους νόμισμα. Το ίδιο συνέβαινε και με την Αμφίπολη, την Πύδνα και τη Νεόπολη. Οι Βισάλτες, οι Κρηστωνοί, οι Σάτρες, οι Πιέριοι, οι Ηδωνοί και οι Οδόμαντες είχαν τα ίδια προνόμια. Όταν, όμως, ο Φίλιππος κατέκτησε τις περιοχές αυτές τους στέρησε όλα τα προνόμια της αυτονομίας τους. Εξαίρεση αποτέλεσε η Αμφίπολη την οποία προστάτευε η Αθήνα. Αργότερα, ο Φίλιππος έθεσε υπό την κυριαρχία του όλες τις πόλεις μεταξύ Στρυμόνα και Νέστου και την Αμφίπολη, η οποία έχασε και το δικαίωμα να κόβει νόμισμα.( Cousinery, τομ.ΙΙ, σ. 36-37)

    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Παίρνοντας τον παραθαλάσσιο δρόμο που βρίσκεται νότια της Στρατονίκης φτάνουμε μετά από διαδρομή έξι ωρών στην Ιερισσό, η οποία απέχει 17 ώρες από τη Γαλάτιστα. Η ίδια αυτή κωμόπολη δείχνει την θέση της αρχαίας Ακάνθου, που ήταν αποικία των Ανδρίων και στην οποία ο Ξέρξης έμεινε πολύ καιρό κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του κατά της Ελλάδος. Η Ιερισσός βρίσκεται στον μυχό του κόλπου Στελλάρια, στον στενό ισθμό που χωρίζει τον Άθωνα από την Χαλκιδική. Είναι δε χτισμένη σε κλυτίες λόφου που από την πάνω πλευρά του έχει κάποιο μεσαιωνικό φρούριο, το οποίο θεμελιώθηκε απάνω σε ερείπια ελληνικού κτίσματος από γρανίτη. Στην παραλία δε φαίνονται ακόμη τα λείψανα της αρχαίας προκυμαίας. Η Ιερισσός είναι το μόνο προσιτό μέρος από τα παράλια του Άθωνος. Εδώ μπορεί κάποιος να βρει και μικρές λέμβους για να μεταβεί στην Καβάλα και τη Θάσο. Από τους λόφους της Ιερισσού εκτείνεται τερπνή θέα σε όλη τη Χερσόνησο του Άθω ως τις κορυφές του στον κόλπο της Κοντέσσας ως το όρος Παγγαίο και από όλο τον κόλπο του Αγίου Όρους προς δυσμάς φαίνεται ο Θερμαϊκός Κόλπος. Έξω από την Ιερισσό ο δρόμος διέρχεται μία σειρά από λόφους. (Isamber,σ.53)
    • Η Ιερισσός βρίσκεται στον μυχό του κόλπου Στελλαριά, στον στενό ισθμό που ενώνει τον Άθωνα με τη Χαλκιδική. (Isambert, σ. 53)
    • Έξω από την Ιερισσό η οδός διέρχεται μια σειρά από λόφους και φτάνει στη μικρή πεδιάδα της Πραυλίκας, όπου είναι και το στενότερο μέρος του Άθω. Αυτό το συγκεκριμένο μέρος της γλώσσας έχει πλάτος 2 χιλιόμετρα και το ανέσκαψε ο Ξέρξης για να διαβεί ο στόλος του. Ακόμη και σήμερα φαίνοναι στα νότια ίχνη της ανασκαφής που δείχνουν τη γραμμή της διώρυγας.
      Από εκεί διερχόμαστε την καλλιεργημένη και κατάμεστη από δένδρα πεδιάδα της Πραυλίκας, στην οποία βρίσκονται πολλά μετόχια Μονών. Στα νότια είναι κάποια ερείπια τα οποία λέγεται πως είναι αυτά της αρχαίας Σάνης, που ήταν αποικία των Ανδρίων, η οποία σύμφωνα με τον Λήκ μπορεί να είναι η Ουρανούπολη, που θεμελιώθηκε από τον Αλέξαρχο τον αδελφό του Κασσάνδρου, βασιλιά της Μακεδονίας. (Isambert,σ. 53-54)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Στο λόφο της Ιερισσού υπάρχει ένα ερειπωμένο κάστρο του Μεσαίωνα και στην ακτή βρίσκεται ένας ανεμόμυλος, ο μοναδικός που έχω δει στην ηπειρωτική Ελλάδα, εκτός από τα Μέγαρα, όπου εδώ υπάρχει επίσης ένας αρχαίος μεγάλος μώλος, ο οποίος προωθείται σχηματίζοντας μια καμπύλη μέσα στη θάλασσα και παρά το γεγονός ότι είναι κατεστραμμένος, συνεχίζει ακόμα να εξυπηρετεί τα πλοία τα οποία διαπλέουν τον Στρυμωνικό Κόλπο. Ο Ηρόδοτος αποκαλεί τη θάλασσα στο βορειότερο άκρο της Διώρυγας του Ξέρξη, Θάλασσα της Ακάνθου, όπου ο μώλος αποτελεί επαρκείς ένδειξη της θέσης του λιμανιού της Ακάνθου και συνεπώς η Άκανθος καταλαμβάνει ακριβώς τη τοποθεσία της νεότερης Ιερισσού, σε επαλήθευση του οποίου, βρήκα στην παραθαλάσσια ή στη βορειότερη πλευρά του λόφου πάνω στον οποίο βρίσκεται το χωριό, κάποια τμήματα αρχαίου τειχίσματος, κατασκευασμένου από τετράγωνα τεμάχια από γκρι μάρμαρο,το οποίο παράγεται σ’ ένα αρχαίο λατομείο κοντά στο λιμάνι του Πλατέος.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 147)
    • Το λάθος του Στράβωνος και του Πτολεμαίου πρέπει να προέρχεται από την εδαφική περιοχή της Ακάνθου, η οποία εκτείνεται σε μια αξιόλογη απόσταση κατά μήκος της ακτής του Σιγγιτικού όπως και του Στρυμωνικού κόλπου, από το σχηματισμό του οποίου η Ιερισσός δεν είναι δύο μίλια απόσταση. Θα μπορούσε ακόμη να φανεί από το Λίβιο, ότι η Άκανθος είχε ένα λιμάνι σ’ αυτό τον κόλπο, καθώς στην περιγραφή του για την πορεία του στόλου του Αττάλου και των Ρωμαίων στο Μακεδονικό πόλεμο, το 200 π.Χ, μετά την αποτυχία τους στην Κασσανδρία κατέπλευσαν στην Άκανθο, αναφέρει μόνο ότι αυτοί κατέπλευσαν γύρω από το ακρωτήρι του Κανίστρου και αυτό της Τορώνης, υποδηλώνοντας με αυτό το τρόπο ότι αυτοί δεν παρέκαμψαν το ακρωτήρι του Άθω.
      ( Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 148)
    • Μεταξύ πολλών αρχαίων νομισμάτων, τα οποία έχω αποκτήσει από ανθρώπους της Ιερισσού και τα περισσότερα από τα οποία έχουν βρεθεί επί τόπου ή σε χωράφια που καλλιεργούνταν από τους χωρικούς, εκείνα της Ακάνθου είναι τα πιο πολυάριθμα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλης περιοχής και προέρχονται από πολύ παλιές εποχές, μερικά από τα οποία είναι ασημένια από την μακρινή αρχαιότητα, ενώ εκείνα από χαλκό είναι γενικά πρόσφατων χρόνων. Τα επόμενα σε αριθμό, μετά τα νομίσματα της Ακάνθου, αποτελούν εκείνα της Ουρανούπολης ή της πόλεως των Ουρανίδων, όπως το όνομα αυτό εγγράφεται πάνω σε αυτά τα νομίσματα. Για την περιοχή αυτή η ιστορία δεν μας έχει αφήσει καμία πληροφορία, εκτός από το ότι είχε ιδρυθεί από τον Αλέξαρχο, τον αδερφό του Κασσάνδρου, του βασιλιά της Μακεδονίας. Πιθανότατα καταλάμβανε την ίδια τοποθεσία με τη Σάνη. Ο Πλίνιος δεν είχε συμπεριλάβει τη Σάνη μεταξύ των πόλεων του Άθω. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 148-149)
    • Ο Σκύλακας, ο οποίος αντλεί τις πληροφορίες του από τον περίπλου της περιοχής είναι η πιο αξιόπιστη πηγή. Ο Σκύλακας έχει ταξινομήσει τις πόλεις με τον ακόλουθο τρόπο, παραπλέοντας από την Τορώνη : Δίον, Θύσσος, Κλεωναί, Όρος Άθως, Χαραδρίαι, Ολόφυξος και μετά η Άκανθος. Από αυτή την διάταξη υποδεικνύεται ότι η Θύσσος και οι Κλεωναί ήταν στη νότια πλευρά ενώ οι Χαραδρίαι και η Ολόφυξος στη βόρεια ακτή. Κανένας από τους δύο ιστορικούς δεν αναφέρει τη Σάνη μεταξύ των πόλεων της Ακτής έστω και αν αυτή ήταν εντός του ισθμού . Ο Ηρόδοτος τοποθετεί δίπλα στην Σάνη , το Δίον μετά την Ολόφυξο, την Άκραθο, τη Θύσσο και τις Κλεωνές , ενώ ο Θουκυδίδης τις κατατάσσει , ξεκινώντας όμως από τη Σάνη: Θύσσος, Κλεωναί, ‘Ακραθος, Ολόφυξος, Δίον. Αν υποθέσουμε στη συνέχεια, πως οι δύο ιστορικοί έχουν ακολουθήσει διαφορετικές κατευθύνσεις γύρω από την χερσόνησο, τότε οι απόψεις τους συγκλίνουν, καθώς και με αυτές του Σκύλακα, μεροληπτώντας υπέρ της άποψης ότι η Θύσσος και οι Κλεωναί ήταν στην νότια ακτή και η Ολόφυξος στα βόρεια αλλά διαφωνούν με αυτόν σε σχέση με το Δίον, οι οποίοι τείνουν να τον τοποθετούν στη νότια ακτή.
      Ωστόσο, καθώς όλοι συμφωνούν στο να προβάλλουν το Δίον ως την κοντινότερη πόλη στον ισθμό, άποψη με την οποία και ο Στράβων συμφωνεί κατατάσσοντας έτσι τις πόλεις της Ακτής- Δίον ,Κλεωναί, Θύσσος, Ολόφυξος, Άκραθος, είναι πολύ πιθανό ότι το Δίον δεν ήταν ούτε στη βορεινή ούτε στη νότια πλευρά της χερσονήσου αλλά στη δυτική ή στον κόλπο της Ακάνθου. Σε αυτή την περίπτωση, αν γίνει αποδεκτό ότι το Βατοπέδι και ο Αρσανάς του Χιλανδαρίου αποτελούσαν αρχαίες τοποθεσίες, θα ακολουθήσει, αν εμπιστευτούμε την κατάταξη του Σκύλακα, η οποία προς το παρόν δεν είναι αντίθετη προς τη μαρτυρία των ιστορικών ή του Στράβωνος, εφόσον όλοι παραλείπουν τις Χαραδρίες, οπότε η τελευταία τοποθεσία είναι η Ολόφυξος και αυτή του Βατοπεδίου είναι η θέση των Χαραδριών. Όσον αφορά τη Θύσσο και τις Κλεωνές, το ένα από αυτά εμφανίζεται να είχε καταλάβει κάποια τοποθεσία κοντά στη Ζωγράφου ή στη μονή Δοχειαρίου και το άλλο στην Ξηροποτάμου. Είναι αδύνατον όμως, να φτάσουμε σε ένα ασφαλές συμπέρασμα, εκτός και αν θεωρήσουμε τον περίπλου του Σκύλακα ως τη πιο αξιόπιστη πηγή σε σχέση με τις άλλες. Ο Ηρόδοτος και ο Στράβωνας φαίνεται να τοποθετούν τις Κλεωνές στην δυτικότερη τοποθεσία, ενώ ο Θουκυδίδης που συμφωνεί με τον Σκύλακα, αποδίδει αυτήν την τοποθεσία στη Θύσσο. Σε αυτή την περίπτωση η Ξηροποτάμου καταλαμβάνει την τοποθεσία των Κλεωνών και η Θύσσος βρίσκεται κοντά στη Δοχειαρίου ή στη Ζωγράφου. Η ανακάλυψη κάποιας επιγραφής, θα συντελούσε σημαντικά στο να διασαφηνιστεί το ερώτημα σχετικά με τις αρχαίες τοποθεσίες της Ακτής.
      Ο Πλίνιος είχε μπερδέψει τόσο πολύ τα ονόματα από τις πόλεις σε αυτό το μέρος της Μακεδονίας έτσι ώστε, κανένα ασφαλές συμπέρασμα δεν θα ήταν δυνατό να εξαχθεί από αυτόν μολονότι, θα μπορούσε να θεωρηθεί αξιόλογη παρατήρηση ότι αυτός, όπως και οι άλλοι τέσσερις συγγραφείς που είχαν κατατάξει τις πόλεις, τοποθέτησαν τη Θύσσο και τις Κλεωνές σε γειτονικές περιοχές.
      (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 150 – 152)
    • Μια διαδρομή σαράντα λεπτών μας φέρνει στο τέλος των καλλιεργημένων εδαφών της Ιερισσού, στα εδάφη αυτά παράγεται καλαμπόκι και κρασί. (Leake, τόμ. III, σ. 158)
    • Το Ίσβορο αποτελείται από τριακόσια με τετρακόσια σπίτια χωρισμένα σε δύο, σχεδόν ισομερής, “μαχαλάδες”, σε απόσταση ενός μιλίου ο ένας από τον άλλο. Ο ένας “μαχαλάς” κατοικείται από Έλληνες, με επικεφαλής τον επίσκοπο Ερισσού, τοποτηρητή της μητρόπολης Θεσσαλονίκης, ο οποίος έφερε τον τίτλο και του επισκόπου Αγίου Όρους. (Leake, τόμ. III, σ. 160)
    • Η διαδρομή ακολουθεί την κατεύθυνση της ακτής, και μέσα σε 2 ώρες και 45 λεπτά, όταν η κορυφή του υψώματος που σβήνει στον κόλπο σχηματίζει το βορειότερο άκρο της χερσονήσου, και η ανατολική πλευρά της εισόδου μέσα στον Κόλπο της Ιερισσού, τότε αφήνουμε το υψηλότερο σημείο από αυτή την κορυφογραμμή στα αριστερά, και κατερχόμαστε σε μια αμμώδη παραλία η οποία συνορεύει με τον Κόλπο της Ιερισσού και εκτείνεται στα βόρεια μέχρι το πόδι του όρους Ίσβορου.
      (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 142)
    • Στο αντικρινό άκρο του ισθμού ή εκείνου που συνορεύει με το Συγγιτικό κόλπο, το κανάλι διαπερνά τις τελευταίες 200 γυάρδες κατά μήκος της κοίτης, η οποία πηγάζει άνωθεν της Ιερισσού και αποχέει τα νερά της μέσα στη θάλασσα μεταξύ δύο μικρών υψωμάτων, τα οποία περικλείουν αυτό το άκρο του καναλιού, και πίσω από την ανατολική πλευρά του οποίου, άνωθεν του υψώματος του καναλιού, υπάρχουν δύο άλλα όμοια υψώματα. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 144)
    • Ο δρόμος από τη Σάνη στην Ιερισσό ακολουθεί μέχρι τέλους το ρυάκι, όπου αυτό συνδέει τη Διώρυγα του Ξέρξη με μια ανοιχτή έκταση με λόφους, ο οποίος περνώντας από τον ένα κόλπο στον άλλο, χωρίζει έτσι το λιβάδι του Πρόβλακα από τον κάμπο της Ιερισσού, καταλήγοντας στη βορειότερη ακτή σ’ ένα ακρωτήρι, το οποίο εκτείνεται στη μέση της διαδρομής μεταξύ της Ιερισσού και του Βατοπεδινού μετοχιού, αποκλείοντας τη δυνατότητα της θέας από τη μια κοιλάδα στην άλλη. Στο άνοιγμα της κορυφογραμμής βρίσκεται ένα άλλο μετόχι, το οποίο ανήκει σ’ ένα από τα μοναστήρια του Αγίου Όρους και μισό μίλι πιο πέρα από αυτό, σε ένα ύψωμα που συνορεύει με την κορυφογραμμή, βρίσκεται η Ερισσός ή Ιερισσός που αποτελείται από 150 διασκορπισμένα σπίτια, τα οποία κατοικούνται εξολοκλήρου από Έλληνες και από τα οποία εκείνα που είναι πιο κοντά στη θάλασσα εκτείνονται σε απόσταση περίπου ενός τετάρτου του μιλίου από αυτό και μισή ώρα από το Βατοπεδινό μετόχι. Στο λόφο της Ερισσού υπάρχει ένα ερειπωμένο κάστρο του Μεσαίωνα και στην ακτή βρίσκεται ένας ανεμόμυλος, ο μοναδικός που έχω δει στην ηπειρωτική Ελλάδα, εκτός από τα Μέγαρα, εδώ υπάρχει επίσης ένας αρχαίος μεγάλος μώλος, ο οποίος προωθείται σχηματίζοντας μια καμπύλη μέσα στη θάλασσα και παρά το γεγονός ότι είναι κατεστραμμένος, συνεχίζει ακόμα να εξυπηρετεί τα πλοία τα οποία διαπλέουν τον Στρυμωνικό Κόλπο. Υπάρχουν μερικά κτίρια με παρόμοια κατασκευή σε μια μεγάλη απόσταση από τη θάλασσα, ιδιαίτερα κοντά σ’ ένα νέο χάνι στο χαμηλότερο σημείο του χωριού. Αυτά φαίνεται να ανήκαν στα τοιχώματα της πόλης, και στο τειχισμό της Ακρόπολης. Πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να υπάρξουν αμφιβολίες, και συνεπώς, Ο Πτολεμαίος και η Επιτομή του Στράβωνος έχουν εσφαλμένα τοποθετήσει την Άκανθο στον Συγγιτικό στην θέση του Στρυμωνικού κόλπου, στον οποίο υπάρχουν σε αντίθεση με τον Ηρόδοτο, ο οποίος εξαιρετικά σωστά τους τοποθέτησε στην τοπογραφία του για την Περσική εισβολή και με τον οποίο ο Scymnus και ο Mela βρίσκονταν σε συμφωνία. Το λάθος του Στράβωνος και του Πτολεμαίου πρέπει ίσως να προέρχεται από την εδαφική περιοχή της Ακάνθου, η οποία εκτείνεται σε μια απόσταση που διέρχεται κατά μήκος της ακτής του Συγγιτικού όπως και του Στρυμωνικού κόλπου, από το σχηματισμό δε αυτό η Ερισσός δεν είναι ούτε δύο μίλια απόσταση. Θα μπορούσε ακόμη να φανεί από το Λίβυο, ότι η Άκανθος είχε ένα λιμάνι σ’ αυτό τον κόλπο, καθώς στην περιγραφή του για την πορεία του στόλου του Αττάλου και των Ρωμαίων στο Μακεδονικό πόλεμο, 200 π.χ, μετά την αποτυχία τους στην Κασσανδρία κατέπλευσαν στην Άκανθο, αναφέρει δε μόνο ότι αυτοί κατέπλευσαν γύρω από το ακρωτήρι του Κανίστρου και της Τορώνης, υποδηλώνοντας με αυτό το τρόπο ότι αυτοί δεν παρέκαμψαν το ακρωτήρι του Άθου.
      (Leake,τόμ. ΙΙΙ,σ.146 – 148)
    • Μεταξύ πολλών αρχαίων νομισμάτων, τα οποία έχω αποκτήσει από ανθρώπους της Ιερισσού και τα περισσότερα από τα οποία έχουν βρεθεί επί τόπου ή σε χωράφια που καλλιεργούνταν από τους χωρικούς.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 148)
    • Από την Ιερισσό ένας δρόμος, ο οποίος τη συνδέει σύντομα με το νότιο άκρο του Πρόβλακα, ή την πλευρά της Σάνης, οδηγεί παραπλεύρως των άκρων του Συγγιτικού και του Τορωναίου κόλπου στον Πίνακα, στην πλευρά της Ποτίδαιας, η οποία αργότερα ονομάστηκε Κασσανδρεία. Ο δρόμος από την Ιερισσό στην Πόρτα περνάει από τον Άγιο Νικόλαο, ένα χωριό όχι μακριά από το βορειοδυτικό άκρο του Συγγιτικού Κόλπου, από εκεί στις Ερμυλίες, ή Ορμύλια, σε μια τοποθεσία λίγα μίλια από τη βορειοανατολική γωνία του Τορωναίου Κόλπου και από το Μολυβόπυργο του Αγίου Μάμα, τοποθετημένα και τα δύο στην ίδια ακτή, το τελευταίο δύο ώρες από την Πόρτα.
      (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.152-153)
    • Τα Άσσα (Assa) πιθανώς καταλάμβαναν μια τοποθεσία με την ονομασία Παλαιόκαστρο, όπου υπήρχαν κάποια κατάλοιπα, και βρίσκονταν στο βόρειο άκρο του Συγγιτικού Κόλπου, περίπου στη μέση της διαδρομής μεταξύ Ιερισσού και Βουρβουρού, και από τον δρόμο για την Πόρτα, περίπου στη μέση της διαδρομής μεταξύ Ερισσού και Ορμύλια. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 153)
    • Ο Ηρόδοτος στην περιγραφή της πορείας του στρατού του Ξέρξη από την εκβολή του Στρυμώνα στην Άκανθο, δηλώνει, ότι αφού πέρασε την Άργιλο και άφησε τον κόλπο του Ποσιδείου στα αριστερά, διάβηκε την πεδιάδα η οποία ονομάζεται Συλεύς, και μετά αφού πέρασε τα Στάγειρα έφθασε στην Άκανθο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 168)
    • Ο Βρασίδας αφού έπεισε τους κατοίκους της Ακάνθου και των Σταγείρων να αποσκιρτήσουν από την Αθηναϊκή συμμαχία, προέλασε με όλες τις δυνάμεις που μπόρεσε να συγκεντρώσει από τους συμμάχους του, μια νύχτα που χιόνιζε, από τον Βρωμίσκο στην Άργιλο, απ’όπου, υπό την καθοδήγηση των Αργιλίων, προχώρησε πριν το ξημέρωμα στη γέφυρα του Στρυμόνα, η οποία ήταν ελαφρά φρουρούμενη, και αφού την κατέλαβε πέρασαν στην κατοχή του όλα τα περιουσιακά στοιχεία των Αμφιπολιτών, όσα δεν βρίσκονταν εντός της πόλης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 195)
    • Ο Απολλόδωρος αποδεικνύει τη σύνδεση ανάμεσα στους βασιλείς των Ηδωνών και στους μύθους των Βάκχων και των Σατύρων. Οι Ορέσκιοι πιθανώς κατοίκησαν τα βουνά πάνω από τον Δραβίσκο, στα οποία βρισκόταν το μαντείο του Βάκχου, ένα επίθετο του οποίου ήταν ορέσκιος . Μεγάλος αριθμός από τα ασημένια νομίσματα της Μακεδονίας και της Θράκης ανήκαν σε πόλεις κοντά σε αργυρωρυχεία . Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιες τοποθεσίες στις οποίες βρέθηκαν τέτοιου είδους νομίσματα : Άκανθος, Νεάπολη, Τράγιλος, Όσσα, Βισαλτία, Φίλιπποι. Σε αυτά προστίθενται και τα νομίσματα φέροντα την επιγραφή “Μακεδόνων πρώτης”, τα οποία κόπηκαν στην Αμφίπολη μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση. Στα χρυσά νομίσματα του Φιλίππου εντοπίζουμε τη σημαντική παραγωγή των ορυχείων των Κρηνίδων. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 214)
    • Από μια περίεργη διαστρέβλωση της αρχαίας γεωγραφίας η Θεσσαλονίκη και η Βέροια είναι εκκλησιαστικές επαρχίες, ή διοικητικές περιφέρειες της Θεσσαλίας. Έτσι, ο επίσκοπος της Θεσσαλονίκης επονομαζόταν υπέρτιμος και έξαρχος πάσης Θετταλίας. Αυτός διεκδικούσε τα προνόμια του επιθέτου Παναγιώτατος στην δική του περιφέρεια αλλά οπουδήποτε αλλού είχε μόνο το τίτλο, όπως και οι άλλοι μητροπολίτες, του πανιερώτατου. Οι επισκοπές της δικαιοδοσίας του είναι το Κίτρο, η Καμπανία, η Πέτρα, ο Πλαταμώνας μαζί με το Λυκόστομο, τα Σέρβια, το Αρδαμέρι (Ardhameri),και ο τόπος διαμονής του είναι η Γαλάτιστα, και η Ιερισσός η οποία συμπεριλαμβάνεται στο Άγιο Όρος. (Leake,τόμ.ΙΙΙ,σ.250-251)
    • Τα νομίσματα των Χαλκιδιωτών της Θράκης ίσως αποτελούσαν παραγωγή των ορυχείων των Σιδηροκαυσίων. Η κατοχή τους μπορεί να συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην ευημερία της αποικίας. Από την ίδια πηγή ίσως να προέρχεται και το ασήμι που χρησιμοποίησαν οι Ακάνθιοι για τα εξαιρετικά νομίσματα τους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 457)
    • Αν και είναι γενικά εύκολο να αναφέρεται κανείς με το όνομα Χαλκιδική σε όλη τη σπουδαία χερσόνησο που απλώνεται στη νότια κορυφογραμμή του όρους Χορτιάτη, σαν συνέπεια της επιρροής που διέθετε το Χαλκιδικόν γένος κατά τη μεσηβρινή περίοδο της Ελληνικής Ιστορίας, αρχικά στη Χαλκιδική δεν συμπεριλαμβάνονταν η Κρουσίδα αλλά ούτε η επαρχία της Ακάνθου και τα Στάγειρα, οι οποίες αποτελούσαν αποικίες της Άνδρου, ούτε αυτή της Ποτίδαιας, αποικία της Κορίνθου, ούτε ακόμη η Όλυνθος ή η γύρω περιοχή στα βόρεια, η οποία κατοικούνταν από ανθρώπους που είχαν διωχθεί από τους Βοττιείς, δυτικά του Λουδία, στα πρώιμα χρόνια της Μακεδονικής μοναρχίας, και οι οποίοι, όπως φαίνεται από τα νομίσματά τους, στους μεταγενέστερους χρόνους γράφονταν ως Βοττιαίοι, και η χώρα τους Βοττική, για να τους ξεχωρίζουν από τους Βοττεάτες ή τους κατοίκους της Βοττείας ή Βόττεας, μια περιοχή στη δυτική πλευρά του Αξιού. Η κύρια τοποθεσία των κατοίκων της Χαλκιδικής, στα πρώτα χρόνια της αποδημίας τους, φαίνεται να ήταν η χερσόνησος της Σιθωνίας, και το λιμάνι και το φρούριό της η Τορώνη, από όπου και επέκτειναν την δύναμή τους στην ενδοχώρα, μέχρι που κατοίκησαν όλο το τμήμα της Μυγδονίας στα νότια της κορυφογραμμής η οποία εκτείνεται στα δυτικά του Νίσβορο, μαζί με την Κρουσίδα. (Leake, τομ. III, σ. 454-455)</li>
    • Δεν υπάρχει δυσκολία να αντιληφθούμε ότι, όταν η Χαλκιδική ήταν υπόδουλη στη Ρώμη για τρεις και τέσσερις αιώνες η τοπογραφία της χώρας θα έπρεπε να διέφερε από αυτήν που είχε την εποχή της ελευθερίας της. Ο Πτολεμαίος έχει διαχωρίσει όλη την χερσόνησο σε δύο μέρη, στη Χαλκιδική και στην Παραλία. Η Παραλία περιλάμβανε όλη την παραθαλάσσια περιοχή ανάμεσα στον Κόλπο της Θεσσαλονίκης και την Δέριδα, το ακρωτήριο της Σιθωνίας. Για αυτό το λόγο η δυτική ακτή της Σιθωνίας είχε περιληφθεί τότε στην Παραλία και η ανατολική στην Χαλκιδική, μαζί με την Άκανθο, όλη την χερσόνησο της Ακτής, και όλη την παραθαλάσσια περιοχή που περιλαμβάνεται στον Στρυμονικό Κόλπο, τόσο βόρεια μέχρι τον Βρωμίσκο, με εξαίρεση τα Στάγειρα. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 460)
    • Στο λόφο της Ιερισσού υπάρχει ένα ερειπωμένο κάστρο του Μεσαίωνα και στην ακτή βρίσκεται ένας ανεμόμυλος, ο μοναδικός που έχω δει στην ηπειρωτική Ελλάδα, εκτός από τα Μέγαρα και εδώ υπάρχει επίσης ένας αρχαίος μεγάλος μώλος, ο οποίος προωθείται σχηματίζοντας μια καμπύλη μέσα στη θάλασσα και παρά το γεγονός ότι είναι κατεστραμένος, συνεχίζει ακόμα να εξυπηρετεί τα πλοία τα οποία διαπλέουν τον Στρυμωνικό Κόλπο. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 147)
    • Ο Ηρόδοτος αποκαλεί τη θάλασσα στο βορειότερο άκρο της Διώρυγας του Ξέρξη “Θάλασσα της Ακάνθου”, όπου ο μώλος αποτελεί επαρκή ένδειξη της θέσης του λιμανιού της Ακάνθου και συνεπώς η Άκανθος καταλαμβάνει ακριβώς την τοποθεσία της νεότερης Ιερισσού, σε επαλήθευση του οποίου, βρήκα στην παραθαλάσσια ή στη βορειότερη πλευρά του λόφου πάνω στον οποίο βρίσκεται το χωριό, κάποια κατάλοιπα ελληνικού τειχοποιίας κατασκευασμένης από τετράγωνα τεμάχια από γκρί γρανίτη, των οποίων η πέτρα υπάρχει σ’ ένα αρχαίο λατομείο κοντά στο λιμάνι του Πλατέος.
      Υπάρχουν μερικά κτίρια με παρόμοια κατασκευή σε μια μεγάλη απόσταση από τη θάλασσα, ιδιαίτερα κοντά σ’ ένα νέο χάνι στο χαμηλότερο σημείο του χωριού. Αυτά φαίνεται πως ανήκαν στα τείχη της πόλης, στο σχηματισμό της Ακρόπολης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 147-148)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]

    • Στην Άκανθο –το σημερινό χωριό ονομάζεται Οζερός-υπάρχουν σωροί από μεγάλα λαξεμένα κομμάτια από γρανίτη. Εκεί βρίσκουμε δυο εκκλησίες –η μία εκ των οποίων είναι κατεστραμμένη-που είναι διακοσμημένες με ένα μοναδικό τρόπο με κόκαλα ανθρώπινα και κρανία, βαλμένα σε μικρά καλάθια που κρέμονται από το γείσο της στέγης και τοποθετημένα σε κάθε άνοιγμα του ναού. Προς την πλευρά της θάλασσας, στο ανατολικότερο σημείο κάτω από το κάστρο υπάρχουν ερείπια των αρχαίων επάλξεων που είχαν κατασκευαστεί και από μικρές πέτρες και από μεγάλα κομμάτια πέτρας. Στην περιοχή υπάρχουν πολλοί υπόγειοι αποθηκευτικοί χώροι για τη διατήρηση σπόρων. Στο κέντρο του ισθμού μια χαμηλή μακριά κορυφογραμμή από εύθρυπτο ασβεστολιθικό πέτρωμα εκτείνεται μέχρι τους λόφους της βόρειας πλευράς. Στο ακραίο σημείο αυτής της κορυφογραμμής βρίσκονται τα ερείπια, πιθανότατα, της Σάνης. Στα βόρεια του καναλιού –κοντά στη δυτική του είσοδο βρίσκεται ένα κατεστραμμένο μετόχι που είχε οικοδομηθεί από λαξεμένο γρανίτη-προφανώς ερείπια μιας αρχαίας πόλης. Ο ισθμός δε μοιάζει να έχει ύψος πάνω από 100 μέτρα ενώ υπάρχει μια συνεχόμενη κοιλότητα είκοσι εως τριάντα ποδών κατά μήκος του καναλιού. (Urquhart,τομ. ΙΙ,σ. 89-90)

      • [/tab]
      [tab name=’Walker’]
      Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
      [/tab]
      [tab name=’Σχινάς’]

      • Από την Ιερισσό μια κατηφορική οδός που έχει στα αριστερά της 3 υδρόμυλους διέρχεται θέσεως όπου υπάρχουν συκαμνιές και συναντώνται δυο ποτάμια (από τα οποία του ενός το νερό είναι ερυθρό και ως εκ τούτου καλείται Κοκκινόλακκος).Περνώντας από δυο υδρόμυλους των μονών Ιβήρων και Χιλανδαρίου και μια πεδιάδα όπου καλλιεργείται καλαμπόκι και την αποβάθρα που καλείται Κλεισούρι όπου υπάρχουν οικήματα με τρία δωμάτια και 2 παντοπωλεία και αποτελεί το σημείο όπου γίνεται η φόρτωση ξυλείας και κάρβουνου,συναντούμε αμπελώνες και βοσκοτόπια που οδηγούν στην Ιερισσό,η οποία κείται σε ακρωτήριο στην νοτιοδυτική ακτή του ομώνυμου και ασφαλή λιμένα τον οποίο σχηματίζουν το ακρωτήριο Μαρμάρι και Πλατύ που προφυλάσσει το λιμάνι από τους ανατολικούς ανέμους.Στην περιοχή βρίσκεται και η αρχαία πόλη του Δίου. Στο λιμάνι αυτό στις 27 Μαΐου 1821 ο Δ.Παπανικολής από τα αθάνατα Ψαρά επιτέθηκε με ένα πυρπολικό-που το χρησιμοποιούσε για πρώτη φορά-το οποίο είχε κατασκευάσει κάποιος ονόματι Ι.Κ. Πατατούκος εναντίον ενός οθωμανικού δικρότου 74 πυροβόλων, το οποίο κάηκε μαζί με μεγάλο μέρος του πληρώματός του. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 519-521)
      • Η κωμόπολη της Ιερισσού βρίσκεται σε ένα γρανιτένιο ακρωτήριο που απέχει από την επιφάνεια της θάλασσας 40 μέτρα και στεφανώνεται από ένα αρχαίο οχυρό.Εκεί διαβιούν 275 οικογένειες σε ισόγειες φτωχικές κατοικίες.Οι κάτοικοι ασχολούνται με την αλιεία και έχουν 200 αλιευτικά σκάφη που χωρούν 6-8 άτομα ενώ άλλοι ασχολούνται με την καλλιέργεια οπωρικών,δημητριακών,βάμβακος,σουσαμιού και οσπρίων.Στην κωμόπολη υπάρχουν 20 μαγαζιά-από τα οποία 7 καφενεία και 5 πενιχρά εμπορικά-εκκλησία, ένα υπό κατασκευήν σχολείο, 4 σιδηρουργεία και 4 χάνια.Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι όλα τα σπίτια μπορούν να φιλοξενήσουν ταξιδιώτες προσφέροντας τροφή αντί του ποσού των 4,5 γροσίων ανά γεύμα.Η Ιερισσός υδροδοτείται από δυο φρεάτια και από μια πηγή που βρίσκεται σε ψηλή θέση και ονομάζεται Σταυρακιού,η οποία κείται μεταξύ της κωμόπολης και της βορείως ευρισκόμενης στον κόλπο του Αγίου Όρους Αμουλιανής-όπου συναντάται η θέση Πλατανούδι. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 521)
      • Από τη θέση Αγ.Φωκά η οδός αφήνοντας στα δεξιά την οδό που άγει προς το χωριό Αγ.Νικόλαο κινείται ομαλά μέσα από συστοιχία δέντρων και από όρος που έχει τιτανόλιθους το οποίο υψώνεται ανάμεσα σε αυτό τον δρόμο και τη μικρή εκκλησία του Προφ.Ηλία.Μετά από ένα τέταρτο σε ομαλό έδαφος φτάνει σε ύψωμα από όπου φαίνεται το χωριό Μεταγκίτσι. Από εκεί κατηφορικός και χαλικώδης δρόμος οδηγεί στο Μεταγκίτσι.Μέσα από αγρούς και ελαιόδενδρα παρέρχεται από τη θέση Μαρμαρά και κινούμενη ανηφορικά συναντά την οδό από Βραστά προς Μεταγκίτσι που βρίσκεται στο μετόχι Πυργαδίκια της μονής Δοχειαρίου.Από το σημείο αυτό ανηφορική οδός που κινείται σε αμμώδες έδαφος και περνώντας μέσα από πρίνους φτάνει μετά από μισή ώρα στη θέση Μονοδένδρι, που αποτελεί παράρτημα της ιδιοκτησίας της μονής Δοχειαρίου στα Πυργαδίκια. Από εκεί σε ένα τέταρτο φτάνουμε στη θέση Αρούδια (που καλείται έτσι γιατί εκεί υπάρχουν σωρευμένα άρια και δρύες). Ο δρόμος έπειτα γίνεται πολύ κατηφορικός, ώστε ούτε άλογα δεν μπορούν να κατέλθουν και ερχόμαστε σε μικρή ρεματιά με νερό από όπου ξεκινά οδός άγουσα προς Γομμάτι.Άλλη οδός περνώντας μέσα από κούμαρα, πρίνους και αγρούς προσπερνά τις 15 καλύβες που ανήκουν στο χωριό Γομμάτι και περνά το ρέμα Ντιβελέκια όπου υπάρχουν πλάτανοι και μετόχια.Από αμμώδη ακτή στη θέση Πλατανούδι και ανηφορικά μέσα από αγρούς προσπερνά τη θέση Σταυρακιού και κατηφορικά μέσα από αμπελώνες μετά από τρία τέταρτα από το Πλατανούδι φτάνει στην Ιερισσό. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 576-578)
      • Από την Ιερισσό ή αρχαία Άκανθο ομαλός δρόμος που αφήνει στα αριστερά του τα μετόχια των μονών Κουτλουμουσίου και Ζωγράφου και στα δεξιά το μικρό μετόχι της μονής Λαύρας φτάνει στη θέση Πρόβλακα που είναι ο ισθμός της χερσονήσου Ακτής ή Αγ.Όρους τον οποίο διόρυξε ο Ξέρξης υπό τις οδηγίες του στην Ιερισσό αποβιώσαντος επιστάτη Αρταχαία του Αχαιμενίδη.Αριστερά και πέντε λεπτά από τη θάλασσα κείται μετόχι της μονής Βατοπεδίου.Από τον Πρόβλακα δρόμος που περνά μέσα από πεδιάδα προσπερνά μετόχι της μονής Ιβήρων μέσα από μικρό δάσος ελιών και αγριελιών και οδηγεί σε μια βρύση που απέχει πέντε λεπτά από τη θάλασσα.Από την αμμώδη ακτή περνά από μετόχι του Χιλανδαρίου που καλείται Κομίτσα και φτάνει στη θέση Ταμπούρια όπου σώζονται οχυρωματικά έργα που ανηγέρθησαν για την ασφάλεια των μονών κατά την Επανάσταση.Πάνω σε λόφο στα αριστερά υπάρχει στρατιωτικός σταθμός που απέχει μια ώρα από τον όρμο Πλατύ όπου υπάρχουν οικοδομήματα που καλούνται Φραγκολιμνιώνας. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 600-601)
      • Τα ακρωτήρια Μαρμάρι και Πλατύ απλώνονται και από τις δύο πλευρές της εισόδου του λιμένα της Ιερισσού, στη χερσόνησο Ακτής ή Αγίου Όρους.(Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 492)

      [/tab]
      [end_tabset]

  • Όλυνθος

    Παλαιό Όνομα : Αμαριανά
    Δήμος : Πολυγύρου
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

  • Ερειπωμένες εκκλησίες της Ολύνθου: Άγιος Μάμας, Άγιος Δημήτριος, Άγιος Νικόλαος, Άγιος Αθανάσιος, Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος, Άγιος Χριστόφορος, οι Άγιοι Απόστολοι, ο Προφήτης Ηλίας και η Μεταμόρφωση. (Cousinery, τομ.ΙΙ, σ. 162)
  • Κοντά στην Όλυνθο υπάρχει ένα αγρόκτημα με ένα πολύ χοντρό περιτοίχισμα, τμήματα του οποίου είναι κατασκευασμένα από τα χαλάσματα αρχαίων κτιρίων. Ο Γιουσούφ μπέης, ιδιοκτήτης του αγροκτήματος, ασχολήθηκε με την επισκευή του τοίχου. Διάφοροι αξιωματούχοι που αποστέλλονταν από τον ίδιο διαχειρίζονταν την ιδιοκτησία του αυτή. (Cousinery, τομ. ΙΙ, σ. 161)

    • [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Για να πάει κάποιος από τη Θεσσαλονίκη στις Καρυές μέσω της ευθείας οδού κάνει 32 ώρες. Εάν ακολουθήσει το δρόμο Ποτίδαιας Ολύνθου κάνει 40 ώρες (4-5 ημέρες). (Isambert,τόμ.Ι,σ.51)
    • Οκτώ ώρες μετά από το Μόλυβο, μέσα από το Στυλιάρι, φτάνουμε στον Άγιο Μάμαντα, ο οποίος απέχει δεκαέξι ώρες από την Ιερισσό. Ο Άγιος Μάμαντας είναι μία πόλη κρυμμένη μέσα στα δένδρα, πίσω από τα οποία φαίνονται τέσσερις λευκοί πύργοι, που συνδέονται μέσω πλίνθινων τοίχων, που υποδηλώνουν τη θέση της αρχαίας Ολύνθου. Αυτή η ιστορική πόλη της Μακεδονίας βρίσκεται στον ισθμό της χερσονήσου της Κασσάνδρας, και φαίνεται από τις πόλεις της Κασσάνδρας και της Θεσσαλονίκης. Από αυτήν την πάλαι ποτέ ισχυρή πόλη λίγα ερείπια έχουν σωθεί μοναχά. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από τεμάχια στύλων, κάποια θεμέλια από αρχαίους ναούς από γρανίτη και κάποιους ενεπίγραφούς επιτύμβιους λίθους. Λίγο παρακάτω υπάρχουν κατερειπωμένοι πύργοι κάποιου οχυρωμένου τουρκικού μετοχίου. Μία ώρα μακριά προς βορρά της Ολύνθου, ακριβώς πάνω στον αυχένα της χερσονήσου της Παλλήνης βρίσκεται η κωμόπολη Πινάκα, που δείχνει την θέση της αρχαίας Ποτίδαιας, που είναι και αυτή μία ιστορική πόλη. Στο ίδιο σημείο φαίνεται ακόμη ένα οχυρωμένο τείχος από πύργους, το οποίο έφραζε τον ισθμό και το οποίο σήμερα αποκαλείται Πόρτα. αυτό το αρχαίο λιμάνι σήμερα είναι ένα μεγάλο έλος.
      (Isambert,σ.62 -63)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Ο στρατός στρατοπέδευσε στο Κίτιον και ανερχόταν σε 39.000 άνδρες και 4.000 ιππείς, μαζεύτηκε από όλη την Μακεδονία, εκτός από 3.000 και ήταν ο μεγαλύτερος στρατός που έγινε από όλους τους βασιλείς της χώρας. Από τους οπλίτες μόνο 19.000 ήταν Μακεδόνες οι οποίοι φαίνονταν πολύ λίγοι αν τους συνέκρινε κανείς με αυτούς της νότιας Ελλάδας που συμμετείχαν στον Πελοποννησιακό και τους Περσικούς Πολέμους . Αν και έρχεται σε αρμονία με αυτά που αναφέρει ο Ξενοφών, ότι δηλαδή η Όλυνθος μόνο με 800 οπλίτες, ανάγκασε τις περισσότερες πόλεις της Θράκης να παραδοθούν και πήρε την Πέλλα από τον Αμύντα. Ο στρατός, που οδήγησε ο Αλέξανδρος στην Ασία, αποτελούνταν από 12.000 οπλίτες. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 288)
    • Στον κόλπο της Κασσάνδρας, ο οποίος στην αρχαιότητα ήταν γνωστός ως Σερμύλια ή Μυκήβερνα, όπως επίσης και Τορωναίος, οι πόλεις στη νότια και τη βόρεια πλευρά ήταν τοποθετημένες με την ακόλουθη διάταξη, σύμφωνα με την εμφάνιση τους στον Ηρόδοτο: Τορώνη, Γαληψός, Μυκήβερνα, Όλυνθος. Όσον αφορά την τοποθεσία της Ερμύλιας δεν μπορεί να υπάρξει καμία αμφιβολία ότι, δεν υπάρχει καμία σπουδαία διαφορά μεταξύ της Σερμύλης και της νεότερης Ορμύλιας ή Ερμυλίες. Η τοποθεσία της Ολύνθου στον Άγιο Μάμα είναι γνωστή από την απόσταση των 60 σταδίων της από την Ποτίδαια ή τον ισθμό της Παλλήνης, όπως επίσης και για κάποια ίχνη της πόλης που υπάρχουν ακόμα, και για τη λιμνοθάλασσα ή το έλος, τα οποία αναφέρονται στην ιστορία σαν να υπήρξαν το μέρος όπου οι αιχμάλωτοι υπερασπιστές της Ολύνθου οδηγούνταν στον θάνατο από τον Αρτάβαζο, όταν αυτός ξεχειμώνιασε σ’ αυτό το μέρος της Θράκης, αφ’ότου είχε συνοδέψει τον ηττημένο Ξέρξη στον Ελλήσποντο. Από τον Αθήναιο, στην αξιόπιστη πηγή του Ηγησάνδρου, μαθαίνουμε ότι το όνομα του έλους ήταν λίμνη Βολυκή και ότι εκεί κατέληγαν δύο ποτάμια με τα ονόματα Αμμίτης και Ολυνθιακός. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 154-155)
    • Τα ερείπια της Τορώνης διατηρούν την αρχαία τους ονομασία και οι τοποθεσίες της Ολύνθου και της Σερμύλιας παραμένουν σε χρήση. Από τη διάταξη των ονομάτων που υπάρχει στον Ηρόδοτο συνεπάγεται ότι η Μυκήβερνα ήταν στο Μολυβόπυργο, όπου κάποια οικοδομήματα από την αρχαιότητα έχουν διασωθεί .(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 155)
    • Στη χερσόνησο της Παλλήνης υπήρχαν οχτώ πόλεις κατά τη διάρκεια της Περσικής εισβολής με την ακόλουθη διάταξη, παραλιακά από την Όλυνθο προς το Θερμαϊκό κόλπο: Ποτίδαια, Άφυτος, Νεάπολη, Αιγαί, Θύραμβος, Σκιώνη,Μέντη, Σάνη. Όπως προκύπτει και από άλλους συγγραφείς, και κυρίως από το Στράβωνα, οι κυριότερες πόλεις εκτός από την Ποτίδαια ήταν η Άφυτος,η Mένδη, η Σκιώνη και η Σάνη. Όλες αυτές εκτός από τη Σάνη, διέθεταν επάρκεια πλούτου ώστε να κόβουν τα δικά τους νομίσματα, μερικά δείγματα από τα οποία διασώζονται ακόμα.
      (Leake ,τομ.ΙΙΙ,σ. 155)
    • Ο Αρτάβαζος, κατά την επιστροφή του από τον Ελλήσποντο, όπου είχε συνοδεύσει τον Ξέρξη μετά την ήττα του στη Σαλαμίνα, αφού κατέλαβε την Όλυνθο μαζί με κάποια άλλα μέρη σε αυτό το τμήμα, το οποίο είχε επαναστατήσει, έσφαξε όλους τους Βοττιείς, οι οποίοι είχαν οχυρωθεί στην Όλυνθο και παρέδωσε την περιοχή στους Χαλκιδικιώτες. (Leake, τομ ΙΙΙ, σ. 455)
    • Αν και είναι γενικά εύκολο να αναφέρεται κανείς με το όνομα Χαλκιδική σε όλη τη σπουδαία χερσόνησο που απλώνεται στη νότια κορυφογραμμή του όρους Χορτιάτη, σαν συνέπεια της επιρροής που διέθετε το Χαλκιδικόν γένος κατά τη μεσηβρινή περίοδο της Ελληνικής Ιστορίας, αρχικά στη Χαλκιδική δεν συμπεριλαμβάνονταν η Κρουσίδα αλλά ούτε η επαρχία της Ακάνθου και τα Στάγειρα, οι οποίες αποτελούσαν αποικίες της Άνδρου, ούτε αυτή της Ποτίδαιας, αποικία της Κορίνθου, ούτε ακόμη η Όλυνθος, ή η γύρω περιοχή στα βόρεια, η οποία κατοικούνταν από ανθρώπους που είχαν διωχθεί από τους Βοττιείς, δυτικά του Λουδία, στα πρώιμα χρόνια της Μακεδονικής μοναρχίας, και οι οποίοι, όπως φαίνεται από τα νομίσματά τους, στους μεταγενέστερους χρόνους γράφονταν ως Βοττιαίοι, και η χώρα τους Βοττική, για να τους ξεχωρίζουν από τους Βοττεάτες, ή τους κατοίκους της Βοττείας ή Βόττεας, μια περιοχή στη δυτική πλευρά του Αξιού.Ο κύριος τόπος εγκατάστασης των κατοίκων της Χαλκιδικής, στα πρώτα χρόνια της αποδημίας τους, φαίνεται να ήταν η χερσόνησος της Σιθωνίας, και το λιμάνι και το φρούριό της η Τορώνη, από όπου και επέκτειναν την δύναμή τους στην ενδοχώρα, μέχρι που κατοίκησαν όλο το τμήμα της Μυγδονίας στα νότια της κορυφογραμμής η οποία εκτείνεται στα δυτικά του Νίσβορο, μαζί με την Κρουσίδα. (Leake, τομ. III, σ. 454-455)
    • Η Σπάρτωλος φαίνεται από τις εμπορικές συναλλαγές που αναφέρονται από τον Θουκυδίδη, ότι δεν βρισκόταν τόσο μακριά από την Όλυνθο όσο η Απολλωνία, όπως επιβεβαιώνεται από τον Ισσαίο, που την περιγράφει ως Σπάρτωλο από τα Ολύσια, ή ως περιφέρεια της Ολύνθου. Σαν συνέπεια των καταγγελιών των Απολλώνιων της Χαλκιδικής και των Ακανθίων οι Λακεδαιμόνιοι απέστειλαν στράτευμα εναντίον της Ολύνθου, το οποίο αφού έχασε δύο από τους διοικητές του, τα κατάφερε στην τέταρτη εκστρατεία, το 379 π.Χ., και υπέταξε την πόλη. Όταν η Όλυνθος έγινε τμήμα της Χαλκιδικής, δεν έκανε καμία εντύπωση που η παραθαλάσσια θέση της, προκάλεσε την έκλειψη της αρχαίας πρωτεύουσας. Ήταν μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο όταν έγινε μια από τις μεγαλύτερες πόλεις στην Ελλάδα, που έκανε επιτυχή πόλεμο με την Μακεδονία, πήρε την Πέλλα από τον Αμύντα, και ήταν τόσο μεγάλης σημασίας για το στράτευμα που ηγείτο, ώστε όταν υπέκυψε στον Φίλιππο ακολουθήθηκε από τριάντα δύο ακόμα πόλεις. (Leake, τομ ΙΙΙ, σ. 459)
    • Η Σκώλος, άλλη μια πόλη δίπλα στην Όλυνθο ήταν αρκετά μεγάλης σημασίας για να αναφερθεί, μαζί με τη Σπάρταλο, στη συνθήκη ανάμεσα στη Σπάρτη και την Αθήνα, στο δέκατο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου . (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 456)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]

    • Τα αναρίθμητα ερείπια που υπάρχουν στον Άγιο Μάμα αλλά και η θέση στην οποία βρίσκεται ο οικισμός οδηγούν στο συμπέρασμα ότι εκεί βρισκόταν η αρχαία Όλυνθος. Υπάρχουν επιγραφές σε ταφικά μνημεία καθώς και ένας βωμός στην είσοδο του χωριού που δίνουν πληροφορίες για το αρχαίο παρελθόν της περιοχής. (Urquhart,τομ. ΙΙ,σ. 63)

    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]

    • Από ένα ύψωμα ημιονική οδός που κινείται κατηφορικά σε γαιώδεις εκτάσεις που παρασύρονται από τα νερά εισέρχεται στο χωριό Μαριανά το οποίο αποτελεί τσιφλίκι που κείται στη δεξιά όχθη του ρέματος Βατόνια με 5 οικογένειες γεωργών, το οίκημα του ιδιοκτήτη, 3 υδρόμυλους και ερείπια πύργου σε παρακείμενο λόφο.Από εκεί ημιονική ομαλή οδός από όπου είναι δυνατή και η διάβαση αμαξών προσπερνά τα ερείπια πύργου που βρίσκονται στα αριστερά της και φτάνει σε μυλαύλακα και μέσα από λίγα αλλά μεγάλα πλατάνια πλησιάζει σε 10 λεπτά την όχθη του ρέματος που έχει νερά μόνο το χειμώνα.Αφού αφήσει τη ρεματιά και περάσει μέσα από πλατάνια φτάνει στους αγρούς του χωριού Μαριανά όπου υπάρχουν και κάποια ελαιόδενδρα.Ο δρόμος συνεχίζει περνώντας την καλύβα που καλείται του Παππαλουκά και βρίσκεται κοντά στο ρέμα Βατόνια, τη θέση Ματαρά καραούλι και τη θέση Χασάνι από όπου περνά ο δρόμος από Αγιομάμα και Μυριόφτο προς Πολύγυρο.Έπειτα περνά μέσα από κούμαρα και πρίνους και άλλα δένδρα και χαμόκλαδα ενώ σε μισή ώρα περνά από τη βρύση Πασσά μπιάδι η οποία συνεχίζει ανηφορικά περνά το ρέμα που έρχεται από Πολύγυρο και συναντά το ρέμα Βατόνια, διέρχετα από τη θέση Νίβερι όπου συναντά οδό που καταλήγει στο χωριό Καρκάρα.Από τη θέση Νίβερι φτάνουμε στη θέση Καστρί όπου συναντούμε την οδό από Μολυβόπυργο προς Πολύγυρο όπου διέρχεται από ρεματιά και ανηφορίζοντας συναντά το εκκλησάκι του Αγ.Αθανασίου από όπου περνά και άλλο ρέμα και φτάνει στον Πολύγυρο. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 567-569)
    • Το χωριό Μαριανά αποτελεί τσιφλίκι που κείται στη δεξιά όχθη του ρέματος Βατόνια με 5 οικογένειες γεωργών, το οίκημα του ιδιοκτήτη, 3 υδρόμυλους και ερείπια πύργου σε παρακείμενο λόφο. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 567)
    • Από το Γκαργκί λιμάνι ή στα Λιοντάρια ξεκινούν δυο δρόμοι. Η δεξιά άγουσα είναι αμαξιτός δρόμος, γίνεται για λίγο ανηφορική και οδηγεί μετά από μιάμιση ώρα στον Αγιομάμα.Προσπερνά την υφάλμυρη κοιλάδα που βρίσκεται στα δεξιά της κοντά σε μετόχι της μονής Βατοπαιδίου,η δε αριστερή άγουσα -επίσης αμαξιτός δρόμος-γίνεται λίγο ανηφορική και περνά μέσα από κοιλάδα.Προσπερνά το νεόφυτο ελαιώνα που ανήκει στο Χριστάκη Εφέντη και λίγες αγριαπιδιές και μετά από μια ανηφόρα κατηφορίζει και μπαίνει στο χωριό Πορταριά. Από εδώ αμαξιτή οδός κατέρχεται στον Αγιομάμα προς Πολύγυρο. Από την Πορταριά αμαξιτή οδός γίνεται ανηφορική για μισή ώρα περνά μέσα από αγρούς και φτάνει σε ένα ύψωμα.Από εδώ θεάται το χωριό Μαριανά και ξεκινά ημιονική οδός που σε ένα τέταρτο φτάνει στο χωριό Βρωμόσυρτα με 100 οθωμανικές-κυρίως- οικογένειες, υδρόμυλο και ρέοντα ύδατα και περνά στο χωριό Καρκάρα που έχει 200 οθωμανικές οικογένειες και φρέατα.(Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 566-567)

    [/tab]
    [end_tabset]