Category: Isambert

Ποταμός Αξιός (Βαρδάρης)
Παλαιό Όνομα : Ποταμός Αξειός, Βαρδάρης
[tab name=’Abbot’]
- Η σιδηροδρομική γραμμή για λίγα χιλιόμετρα μέχρι τη Θεσσαλονίκη περνάει παράλληλα με τον Βαρδάρη, έναν αργό και λασπώδη ποταμό – “πολύ τεμπέλη ώστε να διατηρεί τον εαυτό του καθαρό”-, ο οποίος καθώς βαίνει προς το τέλος του, αυξάνει σταδιακά σε πλάτος και ένταση, αν και όχι σε ομορφιά. Ο Όμηρος πρέπει πραγματικά να ήταν απρόσεκτος όταν αποκαλούσε τον Βαρδάρη (στα αρχαία Αξιός) “τον πιο όμορφο από όλους τους ποταμούς”. Οι όχθες του είναι σε μερικά τμήματα στολισμένες με σαγηνευτικές ιτιές και Agnus Castus (λυγαριές). Αυτή την εποχή οι περισσότεροι παραπόταμοι του είναι στεγνοί, καθώς τα νερά τους έχουν αποξηραθεί από τις καυτές αχτίνες του καλοκαιρινού ήλιου και ο ίδιος ο ποταμός έχει μαζέψει σε μια καστανή κλωστή. (Abbott, σ. 5-6)
[/tab]
[tab name=’Berard’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Boissonas’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Chirol’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Clarke’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Cousinery’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Frazer’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Holland’]
- Ποτάμι το οποίο περνάει μέσα από βάλτους και λιμνοθάλασσες έξω από τη Θεσσαλονίκη και χύνονται στη θάλασσα. Ο Βαρδάρης είναι ο πιο σημαντικός ποταμός σε σύγκριση με τον Βιστρίτζα, πηγάζει από τα βουνά προς το κέντρο της περιοχής, και φέρνει μια μεγάλη και συνεχής ποσότητα νερού. Αυτός ήταν ο Αξιός των αρχαίων, τον οποίο ο Όμηρος αναφέρει με το όνομα μεγάλη ροή και στον οποίο βρισκόταν η Πέλλα, η πρωτεύουσα των Μακεδόνων βασιλέων, σε απόσταση περίπου 14 μιλίων από τις εκβολές του. (Holland, σ. 310)
[/tab]
[tab name=’Isambert’]
- Η πόλη είναι χτισμένη και στις δύο όχθες του Αξιού (Βαρδάρης) στο τέλος της πεδιάδας, που διατέμνεται από ορυζώνες και προς Μ. καταλήγει σε ελώδη λίμνη επιφανείας 25 χιλιομέτρων, που καθιστά το κλίμα απολύτως ανθυγιεινό. (Isambert, σ.31)
- Μέσω του σιδηροδρόμου η οδός από τα Σκόπια ως την πόλη της Θεσσαλονίκης απέχει 243 χιλιόμετρα. Αυτή η οδός σε όλο της το μήκος χαράσσει την κοιλάδα του Αξιού. Το τελευταίο της τμήμα από τη Μητρόβτσε ως τη Θεσσαλονίκη που έχει κατασκευασθεί ως σήμερα είναι 104 χιλιομέτρων. (Isambert, σ.31-32)
- Η κοινή οδός από τα Σκόπια ως τη Θεσσαλονίκη, η οποία χρησιμεύει και για τους αρχαιολόγους διέρχεται από τη γέφυρα του Αξιού και φέρεται προς την πεδιάδα, διερχόμενη από τις διάφορες αξιόλογες βουλγαρικές κώμες, όπως το Ταόρ, που είναι τα αρχαίο Ταυρήσιο, το οποίο κείται από την αριστερή πλευρά της αντίπερα όχθης του ποταμού. Λίγο πιο μακρυά κείται το Βαδέρ, τα Βαδεριανά, που είναι και ο τόπος γέννησης του Ιουστινιανού, και φτάνει στο μέγα χάνι του Καπλάν, όπου βρίσκεται και το ομώνυμο ρυάκι, το οποίο οι οδοιπόροι το διέρχονται από μιά ξύλινη γέφυρα.(Isambert,σ.32-33)
- Ο Αξιός που την διέρχεται [την πόλη των Σκοπίων] είναι βαθύς και ευρύς για να παρασύρει την ξυλεία που ρίχνεται σ’ αυτόν προς τη θάλασσα. (Isambert, σ.33)
- Όταν κάποιος πορεύεται την κοιλάδα του Αξιού, βρίσκει σε απόσταση 4 ωρών, δίπλα από τη συμβολή αυτού του ποταμού με την Τσέρνα Ρέκα (στα αρχαία χρόνια ονομαζόταν Εριγώνας), τα ερείπια των Στόβων (βουλγαρικά Πούστο Γράδσκο) που ανακαλύφθηκε το 1861 από το Heuzey. Η ίδια αυτή πόλη ήταν περιώνυμη και στη διάρκεια των μακεδονικών χρόνων και χρησίμευε ως προπύργιο κατά των εισβολών των Δαρδάνων. Κατά τους Πευτιγγεριανούς πίνακες οι Στόβοι απέχαν 47 ρωμαϊκά μίλια από την Ηράκλεια της Λυγκιστίδας, που βρίσκεται πάνω στην Εγνατία οδό και 55 μίλια από το Ταυρήσιο. Επομένως βρισκόταν πάνω στην οδό του Εριγώνα, δίπλα στη συμβολή με τον Αξιό, γεγονός το οποίο συμφωνεί και με την περιγραφή του Τίτου Λιβίου. Από αυτήν την πόλη καταγόταν και ο Ιωάννης ο Στοβαίος, που έγραψε φυσικές εκλογές, δύο βιβλία διαλεκτικών και ηθικών, και ένα Ανθολὀγιο εκεί γύρω στο 460 μ.χ. (Isambert, σ.33 -34)
- Από τα δεξιά φαίνεται η λίμνη των Γιανιτσών, είναι ο αποκαλούμενος βόρβορος από τον Πλούταρχο, που είναι δυσπρόσιτη, και η οποία στερείται κάποιας ορισμένης όχθης και ορίων, κείται δε στο κέντρο μιάς λεκάνης, γύρω από την οποία εκρεόυν πολλοί ποταμοί, των οποίων ο κυριώτερος είναι ο Καρά Ασμάκ, το αποκαλούμενο Μαυρόνερο από τους Έλληνες, διά του οποίου τα νερά της λίμνης ρέουν ήρεμα προς τον Αξιό, μισή ώρα πριν από τις εκβολές του στη θάλασσα. (Isambert,σ.42 -43)
- Πρός βορράν της πεδιάδας των Γιαννιτσών υψώνεται το όρος Παΐκ, μεγάλο και τερπνό, του οποίου το αρχαίο όνομα αγνοείται, και το οποίο είναι μία διακλάδωση της δειράδας της Κογιόβας στο άκρο των Μογλενών, που εκτείνεται από βορράν προς δυσμάς παραπλέυρως της κοίτης του Αξιού. (Isambert, σ.43)
- Λίγο πιο μακρυά από το μέσον της πεδιάδας που εκτεινόταν προς την κοιλάδα του Αξιού, η κ. Κασολάρι δείχνει την θέση των αρχαίων Μανδαρών, άλλης πόλης της Κορρεστύδος, που μνημονεύεται από τους βυζαντινούς συγγραφείς. Εδώ σε απόσταση μισής ώρας βρίσκονται τα λείψανα αρχαιοτήτων.(Isambert,σ.44)
- Ανατολικά των Αγίων Αποστόλων διέρχεται κάποιος το ρεύμα Κονίκοβα, που πηγάζει από τις ανατολικές υπώρειες του Παΐκ και το οποίο ρέει παραπλεύρως του Αξιού για να χυθεί στον Λουδία. (Isambert,σ.46)
- Μετά από 45 λεπτά της ώρας μπαίνει κάποιος στην ευθεία οδό για τη Θεσσαλονίκη δίπλα από την γέφυρα του Αξιού ποταμού, που δείχνει περίπου το μέσον της οδού μεταξύ Γιαννιτσών και Θεσσαλονίκης. Σ’ αυτό το μέρος ο Αξιός έχει πλάτος 600 μέτρων. Σε κάθε μεριά της γεφυρας υπάρχει και ένα χάνι. Από εκεί μετά από μιά ώρα βρίσκεται ο μαρμάρινος όρος, που δείχνει την απόσταση μέχρι τη Θεσσαλονίκη (απόσταση 2 ωρών). (Isambert, σ.46)
- Η χερσαία οδός, την οποία σε αυτό το σημείο της αφήγησής μας θα περιγράψουμε μόνο για τους οδοιπόρους, που επιδιώκουν να επισκεφθούν αυτά τα ιστορικά μέρη και να σπουδάσουν την αρχαία γεωγραφία, ξεκινά από τη Θεσσαλονίκη από την πόρτα του Βαρδαρίου και κατευθύνεται προς τα δυτικά παραπλεύρως της παραλίας. Μέσα σε δυόμιση ώρες διατέμνει τον ποταμό Γαλλικό και 40 λεπτά μετά την κώμη Λάτρα συναντά την αποξηραμένη κοίτη του αρχαίου Βαρδαρίου, μισή ώρα από την οποία βρίσκεται η κωμόπολη Κουλακιά, που αποκαλούνταν Χαλάστρα από τους αρχαίους Έλληνες και η οποία μνημονεύεται από τον Πλούταρχο και από τον Στέφανο Βυζάντιο. Άλλοτε γειτνίαζε με τη θάλασσα και η αλιεία ήταν ο κατ’ εξοχήν πόρος των κατοίκων της. Ο Κάσσανδρος παρέλαβε μέρος των κατοίκων της για να τους εγκαταστήσει στη Θεσσαλονίκη. Η Κουλακιά σήμερα είναι μία από τις πλουσιότερες πόλεις που βρίσκονται κοντά στην πόλη της Θεσσαλονίκης και είναι χτισμένη σε απόσταση μιάμισης ώρας από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι της ωστόσο κερδίζουν τα προς το ζήν μέσω της αλιείας, έχοντας ως κύριο σταθμό του επαγγέλματός τους το ιχθυοτροφείο του Αγίου Νικολάου.
  Η Χαλάστρα άλλοτε βρισκόταν στη δεξιά όχθη του Αξιού. Αλλά ο ποταμός έκτοτε μετέβαλε την κοίτη του και σχημάτισε άλλη προς τη νότια πλευρά.
  (Isambert,σ. 65)
- Η ταχυδρομική οδός που εγκαταλείπει στα αριστερά τον Αξιό και το σιδηρόδρομο και παρατείνεται προς τη βόρεια πλαγιά του όρους Μπαμπούσα, διατρέχει ομαλό έδαφος, το οποίο είναι καλλιεργημένο ομάλα ως το χάνι της Μπαμπούσας ή Βεζύρ Χάν, όπου υπάρχουν διαυγείς πηγές, δένδρα και ιπποστάσιο για 800 άλογα.(Isambert, σ. 34)
[/tab]
[tab name=’Leake’]
- Δύο ώρες από τον Γαλλικό και μιάμιση ώρα από μια γέφυρα που διασχίζει τον Αξιό, ο οποίος τώρα ονομάζεται Βαρδάρης -με αυτό το όνομα τον γνωρίζουμε από τον 12ο αιώνα από την Άννα Κομνηνή- βρίσκεται το Τεκελί, ένα μικρό χωριό, στο οποίο αλλάξαμε άλογα. (Leake, τομ. ΙΙΙ , σ. 258)
- Η γέφυρα του ποταμού Βαρδάρη έχει ύψος περίπου 1800 πόδια και διασχίζει ένα νησί το οποίο βρίσκεται στο κέντρο του ποταμού, το οποίο καταλαμβάνει περίπου το ένα τρίτο της απόστασης ανάμεσα στις όχθες. (Leake, τομ.ΙΙΙ ,σ. 258)
- Η περιοχή απέχει περίπου ένα μίλι από το νοτιοανατολικό άκρο ενός ψηλού βουνού, το οποίο εκτείνεται από τη δεξιά όχθη του Βαρδάρη προς την κατεύθυνση των Βοδενών. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 259)
- Τα Γιαννιτσά είναι γνωστά στους Τούρκους με το όνομα Βαρντάρ Γενιτζέ ,έτσι ώστε να τα διακρίνουν από το Καρασού Γενιτζέ , περιοχή φημισμένη για τον αρωματικό της καπνό, η οποία απέχει από το Νέστο ή Καρασού στα ανατολικά όσο απέχει το Βαρντάρ Γενιτζέ από τον Αξιό στα δυτικά. (Leake,τομ.ΙΙΙ, σ. 267)
- Η τουρκική ονομασία του ποταμού είναι Karasu, δηλαδή μαύρα νερά.Εξαιτίας όμως της φτωχής, σε γεωγραφικούς όρους, τούρκικης γλώσσας με τον ίδιο όρο αναφέρονταν στους ποταμούς Στρυμόνα και Νέστο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 267-268)
- Η Παιονία εκτεινόταν ως τους Δενθηλήτες και Μαίδες της Θράκης και ως τους Δάρδανους,Πενέστες και Δασσαρέτες της Ιλλυρίας- συμπεριλαμβανομένων κσι των διαφόρων φυλών που κατελάμβαναν την άνω κοιλάδα του Εριγώνος, του Αξιού, του Στρυμώνος και του Αγγίτη ποταμού μαζί με τις Σέρρες.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 306)
- Στην επιτομή του 7ου βιβλίου του Στράβωνα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η λίμνη της Πέλλας παίρνει μορφή από ένα ρέμα που αποκλίνει από τον Αξιό, το οποίο μπορεί να εναρμονιστεί με την πραγματικότητα μόνο αν υποθέσουμε ότι οι πηγές της Πέλλας και του Παλαιόκαστρου απορρέουν από τον Αξιό μέσω των βουνών. Αλλά αυτό είναι τόσο ασυνήθιστο φαινόμενο ,ώστε μέχρι να βρεθεί μία πηγή του Αξιού που να χύνεται στην άλλη πλευρά του βουνού να μην μπορεί να θεωρηθεί πιθανό. Ακόμα και να ήταν αλήθεια, θα μπορούσε η ποιότητα του νερού να είναι οποιαδήποτε πλησιάζοντας εκείνη της λίμνης της Πέλλας, η οποία προφανώς τρέφεται όχι μόνο από τις πηγές της Πέλλας και του Παλαιόκαστρου αλλά ακόμα από το Μογλενίτικο, τα ποτάμια των Βοδενών και της Νάουσας και από πολλούς μικρότερους χείμαρρους. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 289)
- Το όνομα Βιστρίτζα χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες για τον Αλιάκμονα, μολονότι παρατηρείται μια Σλαβονική μετατροπή στην κατάληξή του- μπορεί πιθανότατα να είναι μια παραφθορά του Αστραίου-για τον οποίο μαθαίνουμε από τον Αιλιανό ότι δηλαδή υπήρχε ένα ποτάμι που ονομαζόταν Αστραίος, το οποίο έρρεε ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τη Βέροια. Δεν μας περιγράφει ακριβώς τον ποταμό Βιστρίτζα, λαμβάνοντας υπόψιν ότι αυτός ο ποταμός δεν διασχίζει το δρόμο από τη Θεσσαλονίκη για τη Βέροια. Θα μπορούσε να περιγράφει το Μογλενίτικο ή ακόμα τον ποταμό των Βοδενών, ο οποίος εκτείνεται σε μεγάλη απόσταση στα δεξιά αυτής της γραμμής ή σε οποιονδήποτε άλλο ποταμό εκτός από τον Αξιό και τον Λουδία. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 292-293)
- Τα Στύμβαρα φαίνεται ότι ήταν κοντά στο Πρίλεπο, το οποίο οι Τούρκοι αποκαλούσαν Πίρλεπο και την Πλουβίνα, ανάμεσα στα Στύμβαρα και το Βρυάνιο το οποίο δεν ήταν μακριά από τα περάσματα που οδηγούσαν στην Εορδαία. Εάν ο Στράβων έχει δίκιο να θεωρεί τις Αλκομενές ως μια πόλη στον Εριγώνα, η τοποθεσία της φαίνεται να ήταν πάνω από το Βρυάνιο, επειδή κάτω από αυτήν την πόλη ή ανάμεσα σε αυτήν και στην συμβολή του Εριγώνα με τον Αξιό , το Συνοπτικό Οδοιπορικό δείχνει ότι πρέπει να τοποθετήσουμε τον Ευριστό και την πόλη Στόβοι.Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συγκαταριθμεί και τις δύο αυτές πόλεις στην Πελαγονία ενώ άλλες πηγές θεωρούν τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας.Αλλά αυτές και κάποιες άλλες αντιφατικές μαρτυρίες συμπίπτουν, εάν δεχτούμε ότι η Δερίοπος θεωρήθηκε μερικές φορές ως υποδιαίρεση της Πελαγονίας και η τελευταία τμήμα της Παιονίας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 322)
- Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής για τους ακόλουθους λόγους.1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα ενώ ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις, καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στη δεύτερη Μακεδονία , της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους, καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 226-227)
- Το Ελευθεροχώρι βρίσκεται σε τόσο πλεονεκτική θέση, ώστε πολύ δύσκολα θα αδιαφόρησαν γι’ αυτό οι αρχαίοι. Είναι αυτός, κυρίως, ο λόγος που συντείνει στην ταύτιση της θέσης με τη Μεθώνη. Η απόσταση της από το Αγιάν είναι μεγαλύτερη από σαράντα στάδια, τα οποία, η Επιτομή του Στράβωνα, αναφέρει ως την απόσταση από την Πύδνα μέχρι τη Μεθώνη. Ωστόσο, δεν πρέπει να βασίζεται κάποιος ιδιαίτερα στην Επιτομή, σε ό,τι αφορά το συγκεκριμένο κομμάτι, καθώς αναφέρει τον Αλιάκμονα ως το ποτάμι της Κατερίνης και κάποιον Εριγώνα στη θέση του Αλιάκμονα. Ο μόνος Εριγώνας που αναφέρεται στην αρχαία ιστορία ήταν ένας παραπόταμος του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 435)
- Η σκάλα του Ελευθεροχωρίου βρίσκεται περίπου μισή ώρα από το χωριό, στο σημείο όπου τελειώνουν οι λόφοι και ξεκινάνε οι οι μεγάλες πεδιάδες. Οι τελευταίες υδρεύονται από τον Βίστριτζα , τον Καρασμάκ και τον Βαρδάρη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 436)
- Ο Ηρόδοτος παρατήρησε ότι οι λιμνοθάλασσες -που βρίσκονται ανάμεσα στο Ελευθεροχώρι και τη Θεσσαλονίκη- είναι ανάμεσα στον Αξιό και τον Εχέδωρο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 436 – 437)
- Την εποχή που έγραψε ο Ηρόδοτος, ο Αλιάκμονας ενωνόταν με τον Λουδία ή εξέβαλλε στη λίμνη της Πέλλας. Ωστόσο, τώρα ο Λουδίας δεν ενώνεται με τον Αλιάκμονα αλλά με τον Αξιό. Ο ίδιος ο Αλιάκμονας φαίνεται ότι μετακινήθηκε, ως προς την κατώτερη πορεία του, προς τα ανατολικά του Αξιού, ώστε τελικά οι τρεις ποταμοί ίσως να ενώνονται πριν εκβάλλουν στη θάλασσα. Ο ενωμένος χείμαρρος, που σχηματίζεται από τον Λουδία και τον Αξιό, είναι ακόμη πλωτός μέχρι τη λίμνη και, πιθανόν, μέχρι την Πέλλα, όπως ήταν κατά την αρχαιότητα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 437)
- Περίπου στο μέσον της απόστασης ανάμεσα στον Βιστρίτζα και τον Βαρδάρη, υπάρχουν πολυάριθμα μονόξυλα που ανήκουν στην Κουλακιά. Οι κάτοικοι ασχολούνται με το μάζεμα οστρακοειδών και χταποδιών. Ο Βαρδάρης ενώνεται με τη θάλασσα σε έναν κόλπο ανάμεσα στο τελευταίο ακρωτήριο που περάσαμε και ένα άλλο το οποίο ονομάζεται Καζίκ – μπουρνού. Δεν είναι απίθανο το πρώτο να δημιουργήθηκε από τον Λουδία και το τελευταίο από τον Αξιό, κάποια στιγμή όταν εξέβαλλαν, ξεχωριστά, στον κόλπο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 438)
- Ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τον Βαρδάρη υπάρχει ο Γαλλικός ποταμός. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 439)
- Φαίνεται πως το αρχαίο όνομα του ποταμού ξεχάστηκε και αντικαταστάθηκε με αυτό της πόλης που βρισκόταν στις όχθες του. Κατά συνέπεια ο δρόμος προς τους Στόβους ακολουθούσε την κοιλάδα του Εχεδώρου και όχι αυτή του Αξιού. Δίπλα στον Γαλλικό βρισκόταν η Ταυριάνα. Το σύγχρονο όνομα της τελευταίας είνα Δοϊράνη. Η απόσταση ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τη Δοϊράνη πλησιάζει τους 33 οδοδείκτες, τους οποίους αναφέρει το Συνοπτικό Οδοιπορικό για την απόσταση ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και την Ταυριάνα. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες η Δοϊράνη είναι μια πόλη τοποθετημένη δίπλα σε μια μικρή λίμνη, η οποία χύνεται σε μια άλλη λίμνη και από εκεί στον Αξιό. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 440)
- Η θέση των Στοβών φαίνεται πως ήταν στον Εριγώνα, δέκα με δώδεκα μίλια πάνω από τη διασταύρωση του ποταμού με τον Αξιό. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 441)
- Οι Ειδομένες, κατά συνέπεια, βρισκόταν επί του Βαρδάρη, 12 ρωμαϊκά μίλια κάτω από το Ντεμίρκαπι και πιθανώς στη δεξιά όχθη, καθώς ο Πτολεμαίος τηνπεριλαμβάνει στην Ημαθία, μια επαρχία με ανατολικό σύνορο τον Αξιό. Εικάζεται ότι ο ποταμός παρείχε, σε παλαιότερους χρόνους, προστασία στις πόλεις της Ημαθίας από τους βάρβαρους της Παιονίας και της Θράκης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 442)
- Η εξουσία του Σιτάλκη εκτεινόταν από τις ακτές του Ευξείνου και της Προποντίδας μέχρι τα σύνορα με τη Μακεδονία, όπου ακόμη και οι Παιονικές φυλές, στα αριστερά του Στρυμώνα ήταν υποτελείς σε αυτόν. Εισέβαλε στην Μακεδονία με περίπου 150. 000 άνδρες εκ των οποίων το ένα τρίτο ήταν ιππικό. Κατά την πορεία του από τη Θράκη στη Μακεδονία διήλθε από το όρος Κερκίνη, με τους Παίονες στη δεξιά πλευρά του, τους Σίντι και τους Μαίδες στην αριστερή, κατέβηκε τον Αξιό και έφθασε στις Ειδομένη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 443)
- Οι Θράκες υπό τον Σιτάλκη, αφού διέσχισαν τα βουνά που περικλείουν στα δυτικά την πεδιάδα των Σερρών και τη διαχωρίζουν από την κοιλάδα του Αξιού, εισέβαλαν στην τελευταία κοντά στα στενά του Ντεμίρκαπι, περνώντας κοντά από τη Δοϊράνη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 443 – 444)
- Από την Ειδομένη οι Θράκες κατέβηκαν την κοιλάδα του Αξιού, ώσπου έφτασαν στη μεγάλη παραθαλάσσια πεδιάδα, ανατολικά της Πέλλας. Σε εκείνο το σημείο στράφηκαν στα αριστερά, προς τη Θεσσαλονίκη.Η Γορτυνία και ο Ευρωπός, οι οποίες εμφανίζονται ανάμεσα στην Ειδομένη και τις πεδιάδες του Κύρρου και της Πέλλας, τοποθετούνται από τον Πτολεμαίο, μαζί με τηνΕιδομένη στην Ημαθία. Είναι πιθανό ότι αυτές οι πόλεις βρίσκονταν, όπως και η Ειδομένη στη δεξιά όχθη του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 444)
- Οι Μακεδόνες βασιλείς αφού κατέκτησαν όλη την περιοχή στα δεξιά του Αξιού, διέσχισαν τον ποταμό και αύξησαν την επικράτεια τους μέχρι τους Παίονες και τους Σίντι. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 445)
- Η Ημαθία, στους ύστερους χρόνους, είχε πιο εκτεταμένα σύνορα από εκείνα τα οποία περιγράφει ο Όμηρος, ενώ ο Πτολεμαίος αύξησε τα όρια της μέχρι τη δεξιά όχθη του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 447)
- Σύμφωνα με άλλους συγγραφείς, οι Μαίδες κατείχαν τα εδάφη στις πηγές του Αξιού και του Μάργου, όπως επίσης και κατά τη βασιλεία του Φιλίππου, γιού του Δημητρίου, όπως και την εποχή των ρωμαίων αυτοκρατόρων. Εντούτοις, είναι σαφές οτι οι Μαίδες δεν κατείχαν μεγάλη έκταση γης στα νότια της πορείας του Σιτάλκη. Ο λόγος είναι ότι το έδαφος, το οποίο περικλείεται στα βόρεια από αυτή τη γραμμή, στα νότια από την κορυφογραμμή του βουνού Χορτιάτη , στα ανατολικά από την πεδιάδα του Στρυμόνα και στα δυτικά από αυτή του Αξιού ισούται περίπου με ένα τετράγωνο το οποίο έχει πλευρά σαράντα γεωγραφικών μιλίων. Σε αυτό το χώρο πρέπει να τοποθετήσουμε τη Μυγδονία, την Κρηστωνία, τον Ανθεμούντα και τη Βισαλτία.Η Μυγδονία κατείχε τις πεδιάδες γύρω από τη Θεσσαλονίκη, μαζί με τις κοιλάδες του Κλισαλί και των Βεσικίων , τα οποία εκτείνονταν προς τον Αξιό και περιελάμβαναν τη λίμνη Βόλβη προς τα ανατολικά. Η Κρηστωνία συνορεύει με τη Μυγδονία στα ανατολικά. Ο Εχέδωρος, ο οποίος έρρεε μέσω της Μυγδονίας στον κόλπο δίπλα στο βάλτο του Αξιού, είχε τις πηγές του στη Κρηστωνία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 448)
- Η Σίνδος, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ήταν μια παραθαλάσσια πόλη μεταξύ της Θέρμης και της Χαλάστρας, η οποία αργότερα βρέθηκε στο στόμιο του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 450)
- Αν και είναι γενικά εύκολο να αναφέρεται κανείς με το όνομα Χαλκιδική σε όλη τη σπουδαία χερσόνησο που απλώνεται στη νότια κορυφογραμμή του όρους Χορτιάτη, σαν συνέπεια της επιρροής που διέθετε το Χαλκιδικόν γένος κατά την πιο ένδοξη περίοδο της Ελληνικής Ιστορίας, αρχικά στη Χαλκιδική δεν συμπεριλαμβάνονταν η Κρουσίδα αλλά ούτε η επαρχία της Ακάνθου και τα Στάγειρα, οι οποίες αποτελούσαν αποικίες της Άνδρου, ούτε αυτή της Ποτίδαιας-αποικία της Κορίνθου- ούτε ακόμη η Όλυνθος ή η τριγύρω περιοχή στα βόρεια, η οποία κατοικούνταν από ανθρώπους που είχαν διωχθεί από τους Βοττιείς, δυτικά του Λουδία, στα πρώιμα χρόνια της Μακεδονικής μοναρχίας, και οι οποίοι, όπως φαίνεται από τα νομίσματά τους, στους μεταγενέστερους χρόνους γράφονταν ως Βοττιαίοι και η χώρα τους Βοττική, για να τους ξεχωρίζουν από τους Βοττεάται ή τους κατοίκους της Βοττείας ή Βόττεας, μια περιοχή στη δυτική πλευρά του Αξιού. Ο κύριος τόπος εγκατάστασης των κατοίκων της Χαλκιδικής, στα πρώτα χρόνια της αποδημίας τους, φαίνεται να ήταν η χερσόνησος της Σιθωνίας και το λιμάνι και το φρούριό της η Τορώνη, από όπου και επέκτειναν τη δύναμή τους στην ενδοχώρα, μέχρι που κατοίκησαν όλο το τμήμα της Μυγδονίας στα νότια της κορυφογραμμής, η οποία εκτείνεται στα δυτικά του Νίσβορο, μαζί με την Κρουσίδα. (Leake, τομ. III, σ. 454-455)
- Η ταύτιση μεταξύ του ονόματος Βελεσά ή Βελεσσός με τη Βυλάζωρα, πέρα από την ομοιότητα στον ήχο της προφοράς τους στη νεοελληνική γλώσσα, στηρίζεται και από ενδείξεις της ιστορίας. Τοποθετημένη στην πλεονεκτική θέση στο ανώτερο τμήμα του Αξιού, ανάμεσα στην εύφορη περιοχή που βρέχεται από αυτό τον ποταμό και τις προεκτάσεις του και στην παρυφή των βουνών τα οποία εδώ διαχωρίζουν την Παιονία από την Ιλλυρία, η Βυλάζωρα εξαιτίας της τοποθεσίας της έχει τα απαιτούμενα προσόντα για να γίνει “η σπουδαιότερη πόλη της Παιονίας” ενώ η θέση των Βελεσών επιβεβαιώνει επακριβώς το σχόλιο του Πολύβιου, ότι η Βυλάζωρα ήταν κοντά στα περάσματα που οδηγούν από τη Δαρδανική χώρα στη Μακεδονία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 470)
- Ο Λίβιος αναφέρεται σε μια Αντιγόνεια του Κρούσιου ανάμεσα στην Αινεία και στην Παλλήνη. Ήταν πιθανώς, μια από τις πόλεις της ακτής αυτής, που αναφέρει ο Ηρόδοτος, που ανοικοδομήθηκε υπό ενός εκ των Αντιγονιδών. Ο Πτολεμαίος την ονομάζει Ψάφαρα, πιθανώς με σκοπό να την διαχωρίσει με αυτόν τον τρόπο από μια άλλη μακεδονική Αντιγόνεια στο δρόμο από τα Στενά του Αξιού προς την πόλη Στόβοι. Καθώς ο Μόρυλλος τοποθετείται ι από τον Πτολεμαίο μαζί με την Αντιγόνεια-Ψάφαρα στην Παραλία και τα ονόματά τους δεν βρίσκονται στον περίπλου του στόλου του Ξέρξη, ήταν μάλλον τοποθεσίες στον Κόλπο της Θεσσαλονίκης, ανάμεσα στην πόλη και το ακρωτήριο Αίνειο ή Καραμπουρνού. Ο Πτολεμαίος δεν αναφέρει ούτε αυτό το ακρωτήριο ούτε την πόλη Αινεία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 460-461)
- Οι όχθες του Αξιού μοιάζει να αποτελούν το κέντρο της δύναμης της Παιονίας, από την εποχή που ο Πυραίχμης και ο Αστεροπαίος οδήγησαν τους Παίονες σε βοήθεια του Πριάμου, στην ύστερη περίοδο της μοναρχίας. Όταν οι Τημενίδες κατέλαβαν την Ημαθία,την Αλμωπία,την Κρηστωνία και τη Μυγδονία, οι βασιλείς της Παιονίας εξακολούθησαν να άρχουν στην περιοχή πάνω από τα στενά του Αξιού, μέχρι που ο Φίλιππος, γιός του Αμύντα, δυο φορές προχώρησε σε σημαντική μείωση των προνομίων τους, ώσπου τελικά υποτάχθηκαν ολοκληρωτικά στον Αλέξανδρο και έπειτα έγιναν υποτακτικοί των Μακεδόνων βασιλιάδων. Τα νομίσματα του Αυδολέοντα, ο οποίος βασίλευσε εκείνη την εποχή και ο οποίος υιοθέτησε μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, τα σύμβολα της βασιλείας του και των προκατόχων του, αποδεικνύουν τον πολιτισμό της Παιονίας υπό αυτούς τους βασιλείς. Ο Διόδωρος μας πληροφορεί ότι ο Κάσσανδρος βοήθησε τον Αυδολέοντα ενάντια στους Αυταριάτες, μια ιλλυρική φυλή, και αφού τους κατάκτησε, μετέφερε 20.000 άντρες, γυναίκες και παιδιά, στο όρος Όρβηλος, γεγονός από το οποίο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η Παιονία βρίσκεται ανάμεσα στους Αυταριάτες και το όρος Όρβηλος. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 463)
- Από μια σύγκριση μεταξύ Αππιανού και Στράβωνα, καθώς και από ένα περιστατικό στη ζωή του Μ. Αλέξανδρου, στο οποίο πριν αναφέρθηκα, είναι εμφανές ότι οι Αυταριάτες συνόρευαν στα ανατολικά με τους Αγριάνες και τους Βεσσούς , στα νότια με τους Μαίδες και τους Δάρδανες και στις άλλες κατευθύνσεις με τους Αρδιαίους και τους Σκορδίσκους.Θα ήταν σύμφωνο με την ιστορία και τη γενική τοπογραφία των περιοχών στα βόρεια της Μακεδονίας, το να συμπεράνουμε ότι η Παιονία περιλάμβανε όλες τις κεντρικές και πιο γόνιμες περιοχές της Παιονίας και ότι είναι τοποθετημένη πάνω από τα στενά του Αξιού και καταλαμβάνει τις περιοχές κοντά στον ποταμό με εξαίρεση τις πηγές του Εριγώνα που συνενώνονται με την Άνω Μακεδονία. Η Βυλάζωρα, παρ’ότι περιγράφεται από τον Πολύβιο ως η πρωτεύουσα της Παιονίας, δεν ήταν η πρωτεύουσα του βασιλείου, λόγω της στενότητας χώρου και της εγγύτητας με τους Δάρδανες. Η βασιλική κατοικία, όπως μαθαίνουμε από τον Πολύαινο, βρισκόταν στον ποταμό Άστυκο ή Βράβνιτζα, ή ποτάμι του Ιστίμπ, που βρίσκεται δίπλα στον Εριγώνα και είναι ο μεγαλύτερος παραπόταμος του Αξιού. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 464-465)
- Ανάμεσα στο Μελένικο και το Πετρίτσι, πάνω από το Ντεμίρχισαρ και τα στρυμωνικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμόνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα, πάνω από τον οποίο βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα, μιας μέρας ταξίδι πάνω από το Πετρίτσι, στο δρόμο από Σέρρες προς Βελεσσά. Πιθανόν να ταυτίζεται ο Στρούμιτζα με τον αρχαίο Αστραίο, όπου ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο, όταν έδωσε οδηγίες για τον θάνατό του, στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας.Βέβαια ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του αλλά στην Ηράκλεια Σιντική, αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δόθηκε δηλητήριο στον πρίγκηπα. Ο Δίδας, σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών του, ευνοήθηκε από τον Περσέα όταν ανήλθε στον θρόνο. Και βρίσκουμε τον Δίδα στις αρχές του περσικού πολέμου να διατάζει ένα σώμα 3.000 ανδρών, αποτελούμενο από Παίονες, Παροραίους, Παραστρυμόνιους και Αγριάνες. Τότε εξαφανίστηκε η μοναρχία των Παιόνων και η περιοχή της, με εξαίρεση ένα κομμάτι που κατοικούνταν από τους Δάρδανους, ενώθηκε με το βασίλειο της Μακεδονίας. Από αυτό το γεγονός και από τα ονόματα των λαών που κυβερνούσε ο Δίδας, είναι φανερό ότι η επαρχία της Παιονίας, την περίοδο της μακεδονικής μοναρχίας, καταλάμβανε τις κοιλάδες του Άνω Στρυμόνα και του Άνω Αξιού, με τα ενδιάμεσα όρη και περιλάμβανε τη χώρα των Αγριάνων, που κατοικούσαν κοντά στις πηγές του Στρυμόνα. Το Αστραίο φαίνεται να ήταν η κεντρική θέση της χώρας και η επαρχιακή έδρα της κυβέρνησης. Η τοποθεσία του Στρούμιτζα είχε προσαρμοστεί έτσι ώστε να είναι το κυρίως οχυρό τέτοιων σκληραγωγημένων φυλών, των οποίων η δύναμη είχε δοκιμαστεί από τον Νικηφόρο Γρηγορά, όταν είχε σταλθεί το 1326 στα Σκόπια σε αποστολή στον Κράλη της Σερβίας από τον βασιλιά Ανδρόνικο τον πρεσβύτερο. Διηγείται ότι, αφού ταξίδεψε μισή νύχτα και μια μέρα με πλοιάριο από τον Στρυμόνα, έφτασε στον Στρούμιτζα, ένα τόσο ψηλό φρούριο, όπου οι άνδρες στα τείχη έμοιαζαν από την κοιλάδα σαν πουλιά. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 465-466)
- Στις κοιλάδες που βρέχονται από τους παραπόταμους του ΄Ανω Αξιού, βόρεια της πόλης Στόβοι υπάρχουν τρεις σημαντικές πόλεις, των οποίων τα σύγχρονα ονόματα μοιάζουν με τα αρχαία σε ικανοποιητικό βαθμό και οδηγούν σε μια υπόθεση της ταυτότητας τους . Αυτά είναι τα Σκόπια, η Βελεσσά και το Ιστίπ. Σχετικά με το πρώτο δεν υπάρχει αμφιβολία, καθώς το όνομα Σκούπι που απαντάται στον Ιεροκλή και στον Πτολεμαίο, βρίσκεται στην ίδια μορφή και στην ιστορία του Νικηφόρου Βρυεννίου στις αρχές του δωδέκατου αιώνα, παρ’ότι τα Σκόπια- η σημερινή ελληνική μορφή- χρησιμοποιείται από την Άννα Κομνηνή, σε νεότερη περίοδο, και αργότερα από τον Νικηφόρο Γρηγορά, που περιγράφει τα Σκόπια να βρίσκονται στις όχθες του Αξιού, που τότε, όπως και τώρα λεγόταν Βαρδάρης. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 469)
- Ο Περσέας προσπαθώντας να τους παρασύρει στη Μακεδονία μετακινήθηκε με το μισό του στράτευμα από τον ποταμό Ενιπέα της Πιερίας στην Αλμάνα του Αξιού, 75 μίλια από τη Ντεσουντάμπα. Αφού διέταξε να έρθουν ενισχύσεις για να είναι σε ετοιμότητα για την πορεία των Κελτών, έστειλε αγγελιοφόρο στη Ντεσουντάμπα ενώ ο στρατός των Κελτών έφτασε στη Βυλάζωρα και προσκαλώντας τους αρχηγούς τους να τον επισκεφτούν στην Αλμάνα τους έδωσε να καταλάβουν με τον αγγελιοφόρο ότι τους είχε ετοιμάσει πλούσια δώρα ελπίζοντας να τους θέσει στην υπηρεσία του. Αλλά δεν ήταν εύκολο να τους ξεγελάσει κανείς. Αρνούνταν να μετακινηθούν πέρα από τη Ντεσουντάμπα πριν παραλάβουν το υπεσχημένο δώρο των δέκα κομματιών χρυσού για κάθε ιππέα, πέντε για κάθε πεζό και 1.000 για κάθε αρχηγό. Οι Κέλτες επέστρεψαν στον Δούναβη καταστρέφοντας τμήματα της Θράκης μέσα από τα οποία πέρασαν. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 471)
- Καθώς ο Περσέας είχε αφήσει ένα πολύ δύσκολο αντίπαλο στην Περραιβία και την Πιερία, δεν μπορούμε να πούμε ότι προχώρησε πιο πέρα από τον Αξιό από ό,τι ήταν αναγκαίο. Η Αλμάνα, ήταν πιθανώς κάτω από τα στενά του Ντεμίρκαπι, ανάμεσα στα Στενά και την Ειδομένη και η Ντεσουντάμπα 75 μίλια από εκεί, στην πορεία προς τον Δούναβη από την κοιλάδα του Moράβα κοντά στο Κουμάνοβο, έναν από τους παραπόταμους του Άνω Αξιού. Αυτό είναι το νότιο σύνορο που μπορεί να αποδοθεί στη Μαιδική προς την Παιονία και οι αντίστοιχες τοποθεσίες της Ντεσουντάμπα, Βυλάζωρα και Αλμάνα συμφωνούν απόλυτα με τα δεδομένα στα οποία αναφέρεται και ο ιστορικός, έτσι ώστε ο Περσέας να επιχείρησε να προμηθεύσει τους Κέλτες με εφόδια.Η Βυλάζωρα βρισκόταν στο κέντρο της πιο γόνιμης περιοχής της Παιονίας. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 472)
- Η δεύτερη Μακεδονία περιλάμβανε όλη την περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και τον Αξιό εκτός από τη Σιντική και τη Βισαλτία και εκτεινόταν από τις πηγές των δύο ποταμιών μέχρι εκεί που έφτανε το σύνορο του βασιλείου της Μακεδονίας. Η ανατολική τροπή του Στρυμόνα κάτω από τις Σέρρες αποδεικνύει αμέσως γιατί η Σιντική και η Βισαλτία είχαν εξαιρεθεί από τις περιοχές ανάμεσα στο Στρυμόνα και τον Αξιό και εντάσσονταν στην πρώτη Μακεδονία αντί για τη δεύτερη. Η δεύτερη περιφέρεια ήταν η πιο εύφορη και πιο γνωστή από τις τέσσερις και κανένα τμήμα της Μακεδονίας δεν συγκρινόταν σε ευφορία και σε άλλα πλεονεκτήματα με τη Μυγδονία, τη Χαλκιδική και τις τρεις γειτονικές χερσονήσους όπου ο ιστορικός σημειώνει ιδιαίτερα την παραγωγική Παλλήνη και τους βολικούς όρμους της Τορώνης και του Άθω. Το όνομα Αινεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθω δεν βρίσκεται σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της Ακτής αναφέρεται. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 483-484)
- Η τρίτη περιφέρεια περιγράφεται πολύ καθαρά να οριοθετείται από τη θάλασσα, από τον Αξιό και από τον Πηνειό, σε τρεις μεριές, περιλαμβάνοντας τις πόλεις Πέλλα, Έδεσσα και Βέροια και να εκτείνεται βόρεια ως το όρος Βόρας, όπου τα όριά του είναι τέτοια,ώστε ήταν το μόνο από τις τρεις επαρχίες που δεν ήταν σε επικοινωνία με τους βάρβαρους, οι πλησιέστεροι εκ των οποίων ήταν οι Δάρδανοι. Από εκεί το όρος Βόρας που δεν αναφέρεται από κανέναν άλλο συγγραφέα, εμφανίζεται ως η κορυφή βόρεια των Βοδενών,, ένας από τους κυρίως συνδέσμους με τον Όλυμπο ή την ανατολική αλυσίδα, της οποίας οι υπόλοιπες κορυφές είναι το Βέρμιο, τα Πιέρια , ο Όλυμπος, η Όσσα και το Πήλιο. Αυτή η μεγάλη κορυφογραμμή ήταν σε μια βόρεια κατεύθυνση στη διακλάδωση του Εριγώνα και του Αξιού. Εδώ τελειώνει η Τρίτη Περιφέρεια και έτσι η Παιονία παρεμβάλλεται ανάμεσα στο βόρειο άκρο της τρίτης περιφέρειας και των Ιλλυρίων.Ένα τμήμα της Παιονίας διαχωρίστηκε από το υπόλοιπο της χώρας και αποδόθηκε στην Τρίτη Μακεδονία, ενώ το υπόλοιπο τμήμα ανήκε στη Δεύτερη και βρισκόταν χαμηλά στον Εριγώνα κοντά στους Στόβιους και αυτή η πόλη είχε οριστεί να είναι ο τόπος της εναπόθεσης του αλατιού, που πουλιόταν στους Δάρδανους, το μονοπώλιο του οποίου είχε δοθεί στην Τρίτη Μακεδονία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 484-485)
- Όσον αφορά τις πόλεις της Μυγδονίας, οι οποίες κατείχαν την εύφορη πεδιάδα που συμπεριλαμβάνεται μεταξύ του Όρους Χορτιάτη και του Βαρδάρη, ο πληθυσμός τους ήταν χωρίς αμφιβολία αφομοιωμένος σε μεγάλο βαθμό από τη Θεσσαλονίκη, από την ίδρυσή της από τον Κάσσανδρο, και δεν μπορεί να περιμένει κανείς, συνεπώς, να υπάρχουν σήμερα πολλά κατάλοιπα της. Ούτε οι αρχαίες πηγές είναι επαρκείς για να καθορίσουν τον χώρο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 450)
- Στις 6.25 βρισκόμαστε απέναντι από το στόμιο του Βαρδάρη, ο οποίος τώρα ενώνεται με τη θάλασσα σε έναν κόλπο ανάμεσα στο τελευταίο ακρωτήρι που περάσαμε και ένα άλλο, το οποίο ονομάζεται Καζίκ-μπουρνού, από όπου περάσαμε στις 6.51. Δεν είναι απίθανο το πρώτο να δημιουργήθηκε από το Λουδία και το τελευταίο από τον Αξιό, σε κάποια στιγμή, όταν εξέβαλλαν, ξεχωριστά, στον κόλπο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.438).
- Ο Περσέας προσπαθώντας να τους παρασύρει στη Μακεδονία μετακινήθηκε με το μισό του στράτευμα από τον ποταμό Ενιπέα της Πιερίας στην Αλμάνα του Αξιού, 75 μίλια από την Ντεσουντάβα. Αφού παρήγγειλε ενισχύσεις για να είναι σε ετοιμότητα για την πορεία των Κελτών, έστειλε αγγελιοφόρο στην Ντεσουντάβα, ενώ ο στρατός των Κελτών έφτασε στη Βυλάζωρα και προσκαλώντας τους αρχηγούς τους να τον επισκεφτούν στην Αλμάνα τους έδωσε να καταλάβουν με τον αγγελιοφόρο ότι τους είχε ετοιμάσει πλούσια δώρα ελπίζοντας να αποκτήσει τις υπηρεσίες των Κελτών. Αλλά δεν ήταν εύκολο να τους ξεγελάσει κανείς. Αρνούνταν να μετακινηθούν πέρα από τη Ντεσουντάβα πριν παραλάβουν το καθορισμένο δώρο δέκα κομματιών χρυσού για κάθε ιππέα, πέντε για κάθε πεζό και 1.000 για κάθε αρχηγό. Οι Κέλτες επέστρεψαν στο Δούναβη καταστρέφοντας τμήματα της Θράκης μέσω των οποίων είχαν περάσει.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 471)
- Καθώς ο Περσέας είχε αφήσει ένα πολύ δύσκολο αντίπαλο στην Περαιβία και στην Πιερία, δεν μπορούμε να πούμε ότι προχώρησε πιο πέρα από τον Αξιό από ότι ήταν απολύτως αναγκαίο. Η Αλμάνα, ήταν πιθανώς κάτω από τα στενά του Δεμίρκαπ, ανάμεσα στα Στενά και τις Iδομενές και η Ντεσουντάμπα 75 μίλια μακριά απο κει, στην πορεία προς τον Δούναβη από την κοιλάδα του Μάργκους κοντά στο Κουμάνοβο, έναν από τους παραπόταμους του Άνω Αξιού. Αυτό είναι το μεγαλύτερο νότιο άκρο που μπορεί να αποδοθεί στη Μεδίκα προς την Παιονία και οι αντίστοιχες τοποθεσίες της Ντεσουντάμπα, Βυλαζόρα, και Αλμάνα συμφωνούν απόλυτα με τις περιστάσεις στις οποίες αναφέρεται και ο ιστορικός έτσι ώστε ο Περσέας να επιχείρησε να προμηθεύσει τους Κέλτες με εφόδια και η Βυλαζόρα βρισκόταν στο επίκεντρο της πιο γόνιμης περιοχής της Παιονίας.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σελ.472).
[/tab]
[tab name=’Mantegazza’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Pouqueville’]
Μετά την κατάληψη της Μακεδονίας ο Παύλος Αιμίλιος διαίρεσε τους λαούς του βασιλείου του σε θρησκευτικές ομάδες. Τότε κατέταξε την περιοχή της Ορεστίδας στην τρίτη υποδιαίρεση, η οποία περικλειόταν από τον Αξιό, τον Πηνειό και το όρος Βόρας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 4)
Σύμφωνα με τον Λίβιο, ο Βοημούνδος προχώρησε από την Πελαγονία έως τον Βαρδάρη και πολέμησε εναντίον των τουρκικών και βοσνιακών στρατιωτικών ταγμάτων που βρίσκονταν στην υπηρεσία των Ελλήνων αυτοκρατόρων. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 6)
Στο ανατολικό όριο της κοιλάδας της Μακεδονίας προς την πλευρά της Ηπείρου συνδέονται οι διακλαδώσεις των ποταμών που ορίζουν τη λεκάνη του Δρίνου, καθώς και οι κοίτες των παραποτάμων του Αξιού. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 15)
Μισή ώρα από τη μέση ζώνη του όρους Βίτσι συναντάμε τη διάβαση ενός ποταμού, που οι Βούλγαροι τον αποκαλούν Βαρδάρη του Σαριγούλ ή της Κίτρινης Λίμνης, για να τον διακρίνουν από τον Βαρδάρη-Αξιό, προς τον οποίο ρέει. Οι Βούλγαροι και οι Βλάχοι ανέβαιναν από τις κοιλάδες του Αξιού και του Εριγώνα, για να φτάσουν στα ψηλά βοσκοτόπια του Βιτσίου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)
Ο Βαρδάρης του Σαριγούλ ή Εριγών εκβάλλει στον Αξιό. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 18)
Η γέφυρα του Βαρδάρη έχει εβδομήντα ένα τόξα, από τα οποία τα είκοσι οκτώ στηρίζονται πάνω σε ένα νησί που εξαφανίζεται όταν η στάθμη του ποταμού ανεβαίνει υπερβολικά. Κοσμείται από δύο περίπτερα, ένα στην κάθε της άκρη, ενώ στη μέση, μια σανιδένια πόρτα που ανοιγοκλείνει, χρησιμεύει σαν δίχτυ για να πιάνονται οι κλέφτες όταν αυτοί προσπαθούν να διαφύγουν από τα εδάφη του Βαλή της Ρούμελης και να περάσουν στο σαντζάκι της Θεσσαλονίκης, κι αντίστροφα να διαφύγουν από την επαρχία αυτή, περνώντας στην εδώθε του Αξιού Μακεδονία. Μια διαχωριστική γραμμή που μοιάζει με ραχοκοκαλιά διαιρεί κατά μήκος τη γέφυρα, χαράζοντας το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουν τα αμάξια για να περάσουν από τη μια όχθη του ποταμού στην άλλη, χωρίς να συγκρουστούν. Η αποκατάσταση της γέφυρας έγινε χάρη στη φροντίδα του Ισμαήλ, του μπέη των Σερρών. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.110)
Ο ποταμός Αξιός αδειάζει ένα μέρος των νερών του στη λίμνη του Λουδία, ενώ το κύριο ρεύμα συνεχίζει τη ροή του κατευθείαν προς τη θάλασσα, και εναποθέτει έτσι την ιλύ του σε όλο το μήκος του ακρωτηρίου Βερνούς. Αυτή η είσοδος έχει σε τέτοιο βαθμό προσχωθεί ώστε να μπορούμε να προβλέψουμε ότι κάποτε ο μυχός του κόλπου της Θεσσαλονίκης δεν θα σχηματίζει παρά μια μεγάλη λίμνη. Σήμερα, αυτή η στερούμενη διεξόδου επιφάνεια δεν έχει πλέον παρά μόνον δέκα έξι οργιές νερό και τα πλοία που θέλουν να προσεγγίσουν στο λιμάνι αναγκάζονται να παραπλεύσουν τη θεσσαλική ακτή, έτσι ώστε να αποφύγουν τα αβαθή σημεία του ακρωτηρίου, που εισχωρεί τρία τέταρτα της λεύγας μέσα στη θάλασσα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.114)
Η γέφυρα της Κουλουκιάς είναι ένα ξύλινο γεφύρι κοντά στις εκβολές του Βαρδάρη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.114)

[/tab]
[tab name=’Tozer’]

Ποταμός του οποίου τα χλωμά και θολά νερά διακρίνονται από μία καθαρή γραμμή οροθεσίας από τη βαθιά γαλανή θάλασσα μέσα στην οποία χύνεται, μία ιδιομορφία η οποία μπορεί επίσης να παρατηρηθεί στο σημείο στο οποίο ο Ροδανός χύνεται στη Μεσόγειο. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 4 )

[/tab]
[tab name=’Urquhart’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Walker’]

Το αρχαίο όνομά του είναι Αξιός. Είναι ο σπουδαιότερος ποταμός της Μακεδονίας. Και αποτελούσε το ανατολικό σύνορο του βασιλείου πριν ανέβει στο θρόνο ο Φίλιππος. Στον Μεσαίωνα λεγόταν Bardarius από όπου προήλθε το νεότερο Βαρδάρης. (Walker,σ. 50)

[/tab]
[tab name=’Σχινάς’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[end_tabset]

Ποταμός Εχέδωρος (Γαλλικός)

Παλαιό Όνομα :Ποταμός Εχέδωρος

[tab name=’Abbot’]

Ο Γαλλικός (στα αρχαία ελληνικά Εχέδωρος) είναι ένας αρκετά ευρύς αλλά ρηχός ποταμός,ο οποίος χύνεται στον Κόλπο της Θεσσαλονίκης όχι μακριά από την εκβολή του Βαρδάρη. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι όταν ο Ξέρξης πέρασε μέσα από την Μακεδονία στον δρόμο του προς την Ελλάδα ο στρατός του ήπιε όλο το νερό του ποταμού και το ξέρανε. Όχι ένα δύσκολο επίτευγμα για τον μέτρια διψασμένο στρατό αυτή την εποχή του χρόνου, αλλά λιγότερο εύκολο τον χειμώνα. Από αυτή την άποψη ο Γαλλικός είναι -όπως ακριβώς και τα περισσότερα ποτάμια στην Μακεδονία- ένα απλό λασπώδες κανάλι το καλοκαίρι ενώ μετά τις πρώτες βροχές μετατρέπεται σε ένα βαθύ και ορμητικό χείμαρρο, που ξεχειλίζει στις όχθες του και παρασύρει τα πάντα στο πέρασμα του. Όμως ,παρά τις περιοδικές πλημμύρες, υπάρχει μια περίπτωση που τραβά τους άπορους αγρότες στις επικίνδυνες πλευρές του.Και αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από το παντοδύναμο χρυσάφι. (Abbott, σ. 47-48)
Ένας από τους παραπόταμους του Γαλλικού φέρει το ιδιαίτερο όνομα Αλτίν ντερέ ή Χρυσό ποτάμι. Εκεί κοντά βρίσκεται το χωριό Αμπέρ-κιόι του οποίου οι κάτοικοι μετά από κάθε δυνατή βροχή βγαίνουν σε αναζήτηση των κίτρινων κόκκων που εναποθέτει η πλημμύρα στις όχθες του ποταμού.(Abbott, σ. 48)
Η ποσότητα του πολύτιμου μετάλλου,την οποία συλλέγουν, παρόλο που είναι ασήμαντη σε περιεκτικότητα χρυσού, είναι επαρκής για να τους ανταμείψει για την εργασία τους.Αυτοί μερικές φορές βγάζουν περίπου 1 σελίνι και 6 πένες την ημέρα, πόσο το οποίο στην Μακεδονία αντιστοιχεί σε μια καλή πληρωμή για δέκα ώρες εργασίας. (Abbott, σ. 48)
Amber Κιοί: Χωριό κοντά στην όχθη του Γαλλικού ποταμού του οποίου οι κάτοικοι μετά από βαριά βροχή βγαίνουν προς αναζήτηση των κίτρινων κόκκων που βρίσκονται μετά από τις πλυμμήρες στις όχθες. Η ποσότητα του πολύτιμου μετάλλου την οποία μπορούν να αποκτήσουν, παρόλο ασήμαντο σε περιεκτικότητα, είναι επαρκής για να τους ανταμείψει για την εργασία τους; αυτοί μερικές φορές βγάζουν τόσα όσο 6d την ημέρα, το οποίο στην Μακεδονία αντιστοιχεί σε μία καλή πληρωμή για δέκα ώρες εργασίας. (Abbott σ.48)

[/tab]
[tab name=’Berard’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Boissonas’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Chirol’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Clarke’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Cousinery’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Frazer’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Holland’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Isambert’]

Διέρχεται τον Γαλλικό ποταμό, τον Εχέδωρο των αρχαίων χρόνων δίπλα από το ομώνυμο χάνι, και εγκαταλείπει και από τις δύο μεριές πολλές πόλεις, κωμοπόλεις, επαύλεις, μέχρι την πόλη Χαρμάν Κιοϊ που έχει χάνια, εργαστήρια, κήπους, επαύλεις και θεωρείται ως προάστιο της Θεσσαλονίκης, γιατί απέχει από αυτήν μόλις μισή ώρα. (Isambert, σ.46 – 47)

[/tab]
[tab name=’Leake’]

Μιάμιση ώρα από την πόλη βρίσκεται ένα ποτάμι με το όνομα Γαλλικός, το οποίο περνάει από το δρόμο και χύνεται απευθείας στον κόλπο της Θεσσαλονίκης. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 258)
Ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τον Βαρδάρη υπάρχει ο Γαλλικός ποταμός. Κατά πάσα πιθανότητα ταυτίζεται με τον Εχέδωρο του Ηροδότου. Και στο Συνοπτικό Οδοιπορικό ο Γαλλικός είναι το όνομα μιας περιοχής περίπου 16 οδοδεικτών μακριά από τη Θεσσαλονίκη, στο ρωμαϊκό δρόμο προς την πόλη Στόβοι. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 439 – 440)
Ο Ηρόδοτος παρατήρησε ότι οι λιμνοθάλασσες βρίσκονται ανάμεσα στον Αξιό και τον Εχέδωρο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 436-437)
Έχω ήδη παρατηρήσει ότι ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και το Βαρδάρη υπάρχει ο Γαλλικός ποταμός. Κατά πάσα πιθανότητα ταυτίζεται με τον Εχέδωρο του Ηροδότου. Και στο Συνοπτικό Οδοιπορικό ο Γαλλικός είναι το όνομα μιας περιοχής περίπου 16 οδοδεικτών μακριά από τη Θεσσαλονίκη, στο ρωμαϊκό δρόμο προς τους Στόβους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.439-440)
Φαίνεται πως το αρχαίο όνομα του ποταμού ξεχάστηκε και αντικαταστάθηκε από εκείνο της πόλης που βρισκόταν στις όχθες του. Κατά συνέπεια, ο δρόμος προς τους Στόβους ακολουθούσε την κοιλάδα του Εχέδωρου και όχι αυτή του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.440)
Η Κρηστωνία συνορεύει με τη Μυγδονία στα βόρεια. Όσον αφορά τον Εχέδωρο, ο οποίος έρεε μέσω της Μυγδονίας στον κόλπο δίπλα στο βάλτο του Αξιού, είχε τις πηγές του στη Κρηστωνία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 448)

[/tab]
[tab name=’Mantegazza’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Pouqueville’]

Ποταμός Αλιάκμονας

Παλαιό Όνομα : Ντελή ποταμός

[tab name=’Abbot’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Berard’]

Από τα πρώτα βήματα στην κοιλάδα του Αλιάκμονα νιώθουμε πως βρισκόμαστε σε γνήσιο τόπο των Ρουμήδων. Εδώ αφέντης είναι ο Έλληνας. Δάση κομμένα σύρριζα, λόφοι φαλακροί, μισοκαμμένα ξερόδεντρα, μακρινοί ορίζοντες χωρίς άλλη γραμμοσκιά έξω από κάποιο σύδεντρο από πράσινες βελανιδιές γύρω από ένα ξωκλήσι. Ο Έλληνας έχει κάνει εδώ τον τόπο γωνιά ελληνισμού. Από τη πρώτη ματιά και ως γενική εικόνα το λεκανοπέδιο του Αλιάκμονα θυμίζει τους κάμπους της Ρέσνας και του Μοναστηρίου. Ίδια γυμνή και ενιαία πλατωσιά, μέσα από τους λόφους και βουνά με μεγάλες πλαγιές. Τα ποτάμια που πέφτουν από τα δυτικά βουνά, έχουν σκάψει βαθιές κοίτες μέσα στην αρχαία λιμνογενή πεδιάδα, κοίτες παράλληλες μεταξύ τους από τα δυτικά στα ανατολικά και κάθετες στον κύριο ποταμό που κυλά από βορρά προς νότο κατά μήκος των ανατολικών λόφων. Τα ξερολάγκαδα αυτά ποικίλλουν σε εύρος, ανάλογα με τη δύναμη της νεροσυρμής που τα έσκαψε. Τα πιο στενά αρκούσε να τα σκεπάσει ένα γεφύρι με λίγες καμάρες. Τα πιο φαρδιά είναι γύρω στο χιλιόμετρο. Όλα όμως έχουν το ίδιο βάθος και έχουν βουλιάξει μέσα στη μαλακιά πρόσχωση, μέχρι να βρουν πιο στέρεο πέτρωμα, διαμορφώνοντας από τη μία και την άλλη τους πλευρά δύο τοιχώματα κάθετου ύψους τριάντα σαράντα μέτρων. Στις όχθες των ποταμών είναι εγκατεστημένοι μερικοί μυλωνάδες. Τα χωριά έχουν μείνει στα ψηλώματα, για να βλέπουν από μακριά τις συμμορίες που χιμούσαν από την Πίνδο και να φυλάγονται από τους αιφνιδιασμούς. Ο τόπος είναι σχεδόν έρημος.(Berard, σ. 375-376)

[/tab]
[tab name=’Boissonas’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Chirol’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Clarke’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Cousinery’]

Αμφίπολη

Παλαιό Όνομα :Εννέοδος

Δήμος :Αμφίπολης

[tab name=’Abbot’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Berard’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Boissonas’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Chirol’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Clarke’]

Κατεστραμμένες πόλεις που βρίσκονται στην αντίθετη όχθη του κόλπου. Η Αμφίπολη που τώρα αποκαλείται Εσκί Καλέ(το παλιό φρούριο) βρίσκεται κοντά στο αρχαίο Ορφανό. (Clarke,σ. 395)
Τα ερείπια της πόλης αποτελούνται κυρίως από τείχη τα οποία δείχνουν περισσότερο τη Ρωμαϊκή παρά την Ελληνική τοιχοποιία, τα υλικά της κατασκευής είναι στρογγυλές πέτρες και κεραμίδια που τοποθετήθηκαν μαζί με τσιμέντο. (Clarke,σ. 395)
Επίσης ορατό είναι και μέρος του Υδραγωγείου. Πάνω στους λόφους στην ανατολή, τα ίχνη της Ακρόπολης μπορούν να διακριθούν, από τα ίχνη στο έδαφος.
Η θέση της Αμφίπολης, η πηγή του ονόματός της και η ημερομηνία της ίδρυσής της, είναι δοσμένη με ακρίβεια από το Θουκυδίδη, ώστε θα ήταν ανώφελο να προσπαθήσουμε να αποδείξουμε πως η θέση της ήταν αλλού.
Η μαρτυρία του Θουκυδίδη είναι διπλά αληθής επειδή σε συνδυασμό με την άκαμπτη προσκόλλησή του στην αλήθεια, ο ίδιος είπε ότι είχε κληθεί, κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, στην ενίσχυση της Αμφίπολης προτού παραδοθεί στον Βρασίδα τον Λακεδαιμόνιο στρατηγό. Από όλους τους συγγραφείς, αυτός είναι εκείνος που φέρει ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την πόλη γιατί οφείλεται σε αυτόν η αποτυχία της εκστρατείας και καταδικάστηκε στην εξορία όπου και έγραψε την ιστορία του.
Σύμφωνα με αυτόν, η πόλη ήταν αποικία των Αθηναίων, τοποθετημένη κοντά στο στόμιο του Στρυμόνα: το ποτάμι έρρεε γύρω από αυτή και από αυτό το γεγονός ονομάστηκε από τον ιδρυτή της, Αμφίπολη. (Clarke,σ. 396)
Το σημείο στο οποίο βρισκόταν η πόλη είχε ονομαστεί παλαιότερα «Εννέα Οδοί».Η πόλη είχε ιδρυθεί από τον Άγνωνα, γιο του Νικία, ο οποίος ήταν ο αρχηγός της αθηναϊκής αποικίας, που έχτισε την πόλη εδώ, 61 χρόνια μετά την περσική εισβολή.
Η απώλεια της Αμφίπολης έπληξε τους Αθηναίους, οι οποίοι είχαν συνηθίσει να παίρνουν από αυτή, πέρα από τον ετήσιο φόρο σε χρήματα και προμήθεια ξυλείας για το ναυτικό τους.
Το διαφορετικό στυλ στην τοιχοποιία και το μείγμα της ελληνικής και ρωμαϊκής τεχνοτροπίας, που είναι ορατό στα κατάλοιπα της πόλης, εξηγεί τις μεταπτώσεις της ιστορίας της: είχε καταστραφεί και ξαναχτιστεί περισσότερο από μία φορές. (Clarke,σ. 397)
Ο Αντίπατρος αναφέρει ότι η Αμφίπολη ξανακτίστηκε και πήρε το όνομα Χρυσόπολη. Υπάρχουν όμως και άλλα ονόματα τα οποία ο Wesseling δεν αναφέρει και το τουρκικό της όνομα Iamboli ή Emboli, παράγεται από ένα από αυτά γιατί αποκαλούνταν Ηϊώνη, όνομα από το οποίο οι Έλληνες έφτιαξαν το Ιάμπολις και οι Τούρκοι το Ιάμπολις ή Έμπολις. Άλλα ονόματα είναι Άκρα, Μύρικα, Κράδημνα και Ανάδραιμος. (Clarke,σ. 398)
Αναφέρεται από τον Κωνσταντίνο τον Πορφυρογέννητο ανάμεσα στις πόλεις της Μακεδονίας. Το όνομα της Χρυσόπολης παρέμεινε ως τον 16ο αιώνα. Ο Belon αναφέρει τα ερείπια στις εκβολές του Στρυμόνα και λέει ότι οι κάτοικοι τα αποκαλούσαν Χρυσόπολη. (Clarke,σ. 399)

[/tab]
[tab name=’Cousinery’]

Η πόλη ήταν αρχικά υπό την κατοχή των Ηδωνών με το όνομα Εννέοδος. Παλαιότερα η πόλη ήταν υποβαθμισμένη αλλά τελικά απέκτησε μεγάλη σημασία πολιτική και εμπορική. Βρισκόταν πολύ κοντά στα μεταλλεία του Παγγαίου, κοντά σε πλωτό ποτάμι αλλά και σε απόσταση μιας λεύγας από τη θάλασσα. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 100)
Ο Ρωμαίος μελετητής Υγίνος αναφέρει ότι ο Δημοφών, γιος του Θησέα, ταξιδεύοντας στη Θράκη αγάπησε τη Φυλλίδα. Επειδή, όμως ,έπρεπε να γυρίσει στην πατρίδα του επειγόντως, είπε στη Φυλλίδα ότι θα ξαναγυρνούσε σύντομα κοντά της. Την ημέρα της επιστροφής του Δημοφώντα, η Φυλλίς πήγε εννιά φορές ως την ακροθαλασσιά, αλλά ο Δημοφών δεν ήρθε και έτσι αυτή πέθανε από τη θλίψη. Από το γεγονός αυτό η πόλη ονομάστηκε Εννέα Οδοί Ο Αθηναίος ρήτορας Αισχίνης αναφέρει ένα παρόμοιο γεγονός σχετικά με την ονοματοθεσία της πόλης, γεγονός που φανερώνει το έντονο ενδιαφέρον των Αθηναίων για την περιοχή: ο γιος του Θησέα, ο Αθάμας, παντρεύτηκε μια από τις κόρες του βασιλιά της Θράκης και του δόθηκε ως προίκα η πόλη «Εννέα Οδοί».Ο Θουκυδίδης αναφέρει πως η πόλη ανήκε στους Ηδωνούς μέχρι την κατάληψή της από τους Αθηναίους. Οι Ηδωνοί μετά την ήττα τους από τους Αθηναίους εγκαταστάθηκαν σε περιοχές βόρεια του Παγγαίου από τους Δραβησκούς ως την Ηιώνη, κοντά στο Στρυμόνα.(Cousinery,τομ.Ι,σ. 101-102)
Σύμφωνα με το Θουκυδίδη, οι Αθηναίοι οργάνωσαν τρεις εκστρατείες με στόχο να πάρουν ολοκληρωτικά τον έλεγχο των μεταλλείων του Παγγαίου, ώσπου ο στρατηγός Άγνων το 437 π.Χ. έδιωξε οριστικά τους Ηδωνούς από τις Εννέα Οδούς δίνοντας στην πόλη το όνομα «Αμφίπολη».(Cousinery,τομ.Ι,σ. 103-104)
Η Μέντη, η Σκιώνη, η Άφυτος, η Χαλκίς, η Τορώνη, η Άκανθος, η Ουρανούπολη και άλλες πόλεις της Παλλήνης και της Χαλκιδικής ήταν ανεξάρτητες και έκοβαν το δικό τους νόμισμα. Το ίδιο συνέβαινε και με την Αμφίπολη, την Πύδνα και τη Νεόπολη. Οι Βισάλτες, οι Κρηστωνοί, οι Σάτρες, οι Πιέριοι, οι Ηδωνοί και οι Οδόμαντες είχαν τα ίδια προνόμια. Όταν, όμως, ο Φίλιππος κατέκτησε τις περιοχές αυτές τους στέρησε όλα τα προνόμια της αυτονομίας τους. Εξαίρεση αποτέλεσε η Αμφίπολη την οποία προστάτευε η Αθήνα. Αργότερα, ο Φίλιππος έθεσε υπό την κυριαρχία του όλες τις πόλεις μεταξύ Στρυμόνα και Νέστου και την Αμφίπολη, η οποία έχασε και το δικαίωμα να κόβει νόμισμα.(Cousinery,τομ.ΙΙ, σ. 36-37)

[/tab]
[tab name=’Frazer’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Holland’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Isambert’]

Κατεβαίνοντας προς Μ. διά των κωμών Ιρίδερε, Αλιστράτη, κατά μήκος του ποταμού της Μαχαρίτσας, o Heuzey ανακάλυψε μια αρχαία μαρμάρινη γέφυρα, η οποία αποκαλείται από τους ντόπιους πληθυσμούς ως Καδίμ -Κιοπρού (γέφυρα Καδή). Εδώ όλες οι ροές των υδάτων ,μαζί με αυτά της Δράμας και των Φιλίππων σχηματίζουν στη συμβολή τους τον αρχαίο Αγγίτη, που είναι παραπόταμος του Στρυμόνα.
Η εξερεύνηση όλων των μερών που βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού αυτού με τον Στρυμόνα, καθώς και των βορείων χωρών του Παγγαίου ως την Αμφίπολη είναι μεγίστου ενδιαφέροντος. (Isambert,σ.21)
Σ’ αυτήν την παραλία δεν παραμένει τίποτα άλλο εκτός από ένα όρμο απόβασης προς τα δυτικά των εκβολών του Στρυμόνα, όπου υπάρχει τελωνειακός σταθμός και αποθήκη επί της παραλίας. Εδώ παραδίπλα βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Αμφίπολης η Ηιών. Αυτή η θέση κείται περίπου στα ερείπια του βυζαντινού φρουρίου, το οποίο ήδη στα χρόνια του περιηγητή Βελωνίου είχε καταστραφεί, και αποκαλούταν Χρυσόπολη.(Isambert, σ.23)
Εκδρομή στην Αμφίπολη. Διά λέμβου διαπερνάει κάποιος τις εκβολές του Στρυμόνα αναβαίνει την δεξιά του όχθη, προς αποφυγίν των ελών που κατακλύζουν την αριστερή πλευρά δίπλα από τις εκβολές. Ο ποταμός ρέει ορμητικός και ταραχώδης διά μέσου υψηλών ανδήρων, και σχηματίζει μια μεγάλη γωνία, που κάποιος την περιέρχεται για να φτάσει στο Νεοχώριο ( τουρκ. Γενί-Κιοϊ), του οποίου τα σπίτια δείχνουν στην αντίπερα όχθη την θέση της αρχαίας πόλης. Από εκεί δε μέσω σχεδίας, που βρίσκεται δίπλα από κάποιον τετράγωνο πύργο και μιας κατερειπωμένης εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου διαπερνά στην αντίπερα όχθη δίπλα από κάποιον παρόμοιο πύργο στην Αμφίπολη.
Η θέση αυτής της πόλης καλείται Εννέα Οδοί, από τις πολυάριθμες οδούς που διασταυρώνονται εδώ. Ο Αρισταγόρας της Μιλήτου και οι Αθηναίοι δι’ επανειλημμένων εκστρατειών αποπειράθηκαν να φέρουν εδώ αποίκους, αλλά απέτυχαν όταν αποκρούσθηκαν από τους Θράκες. Οι Αθηναίοι τέλος πέτυχαν τέλος το 437 π.χ. και η Αμφίπολη, που θεμελιώθηκε από τον Άγνωνα τον Νικίο, κατέστη η σπουδαιότερη των πόλεων της Αθηναϊκής ηγεμονίας. Έπειτα την κυρίευσε ο Βρασίδας το 424, μιάς που ο απόστρατος ναύαρχος του Αθηναϊκού στόλου και ιστορικός Θουκιδίδης δεν κατάφερε να πράξει απολύτως τίποτα, εκτός από το γεγονός ότι έσωσε την Ηιώνα. Ο Φίλιππος ένταξε την Αμφίπολη στο κράτος του το 358. Στη διάρκεια του μεσαίωνα ονομαζόταν Ποπόλλα.
Η Αμφίπολη απέχει 4 χιλιόμετρα από τη θάλασσα. Μάλιστα βρισκόταν σε κάποια αντιρήδα του Παγγαίου ὀρους, που εκτεινόταν στην δεξιά όχθη του Παγγαίου όρους, που εκτεινόταν στην δεξιά όχθη του Στρυμόνα. Μέσα από αυτήν διερχόταν και η Εγνατία Οδός. Συνεπώς αυτή η πόλη ήταν το μοναδικό ασφαλές πέρασμα από τον κόλπο της Κοντέσσας στην πεδιάδα της Μακεδονίας.
Ο Στρυμόνας διέγραφε γύρω από αυτην ημικύκλιο και την υπεράσπιζε από βορρά, νότο και δυσμάς. Αυτή η πόλη ήταν χτισμένη από αιμασία, και προστατευόταν από τείχος, που κατείχε όλο το κράτος της ορεινής μασχάλης, μέσω της οποίας συνδεόταν προς το όρος Παγγαίο.
Η κώμη του Νεοχωρίου, που βρίσκεται στις υπώρειες του λόφου, κατέχει μέρος της αρχαίας Αμφίπολης. Εδώ πέρα βρίσκονται ΝΑ οχυρώματα από μεγάλους τετράγωνους λίθους από φαιό τιτανόλιθο ελληνικής κατασκευής. Μέρος του τείχους που κατέπεσε έφραξε την είσοδο της λίμνης Κερκινίτιδας, που σήμερα αποκαλείται Αχινός ή Ταχινός, και έχει μήκος 6 λεύγες και είναι ονομαστή και σήμερα όπως και στην αρχαιότητα για τις εγχέλεις της. (Isambert,σ.24 -25)
Στη διάρκεια του μεσαίωνα η Αμφίπολη ονομαζόταν Ποπόλλα.(Isambert, σ. 25)

[/tab]
[tab name=’Leake’]

Η Αμφίπολη κατά 10ο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου. (Leake, τόμ. III, σ. 191)

Φαίνεται, από το Οδοιπορικό της Ιερουσαλήμ, ότι την εποχή της Ελληνικής Αυτοκρατορίας υπήρχε ένας σταθμός ή τόπος αλλαγής αλόγων, στον τάφο του Ευριπίδη, ο οποίος ήταν στο δρόμο από την Αμφίπολη στην Απολλωνία, είκοσι ρωμαϊκά μίλια απόσταση από την πρώτη και έντεκα από την τελευταία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 171)
Η περιοχή της Αργίλου εκτεινόταν μέχρι τη δεξιά όχθη του Στρυμώνα καθώς τα Κερδύλια, το βουνό ακριβώς απέναντι από την Αμφίπολη, ήταν στην περιοχή της Αργίλου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 172)
Αμέσως μετά το πορθμείο του Στρυμώνα υπάρχουν μερικά εκτεταμένα ερείπια από τείχη κατασκευασμένοι από μικρές πέτρες και ασβεστοκονίαμα, ανάμεσα στα οποία εμφανίζονται αρκετές τετραγωνισμένες πέτρες ελληνικού ρυθμού. Αν και τα τείχη δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα σωρό ερειπίων, διασώζονται αρκετά τμήματά τους, ώστε να δείξουν ότι υπήρχε μια μεγάλη, τετράγωνη κατασκευή, με άλλα μικρότερα κτίρια προσκολλημένα σε αυτή. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτά που σώζονται είναι εμφανώς από την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Από τους γηγενείς Έλληνες τα ερείπια, εσφαλμένα, ταυτίζονται με αυτά της Αμφίπολης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 172 – 173)
Η σύγχρονη διαδρομή από την Κωνσταντινούπολη προς τα Ορφανά και τη Θεσσαλονίκη, οδηγεί από την Πράβιστα μέσω της Πιερικής κοιλάδας, κατά μήκος της νότιας πλευράς του Παγγαίου, ακριβώς στην ίδια γραμμή με αυτή του Ξέρξη- που είναι η πιο άμεση και δε συμπίπτει με τη Ρωμαϊκή οδό ή την Εγνατία οδό, η οποία περνούσε κατά μήκος της απέναντι πλαγιάς αυτού του βουνού μέσω των Φιλίππων και της Αμφίπολης- προκειμένου να συμπεριλάβει στη γραμμή και αυτές τις δύο σημαντικές πόλεις, από τις οποίες η πρώτη ήταν Ρωμαϊκή αποικία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 179-180)
Κάτω από το μικρό τουρκικό χωριό Αλίμπασα ή όπως το αποκαλούν οι Έλληνες Αλιβασσιάτες, το έδαφος είναι καλυμμένο με σπασμένα κεραμικά και τμήματα κτιρίων, τα οποία σηματοδοτούν την αρχή της θέσης της Αμφίπολης. Στην άκρη του δρόμου, όπως και σε ένα παρακείμενο χωράφι, υπάρχουν σωροί από πέτρα και άλλα αντικείμενα χωρίς ορατές επιγραφές πάνω τους, τουλάχιστον σε αυτές που εξέτασα. Το έδαφος φαίνεται να είναι γεμάτο από τάφους. Εδώ ορισμένα κατάλοιπα τειχών από την Αμφίπολη είναι ορατά στην κορυφή του λόφου στα αριστερά. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 182)
Προς τα δυτικά αυτή η μεγάλη οροσειρά παρατείνεται σχεδόν ως τη Θεσσαλονίκη, αλλά στο ένα τρίτο της απόστασης αποκτά διακλαδώσεις προς τα βόρεια,οι οποίες περικλείουν τη δυτική πλευρά της Στρυμωνικής κοιλάδας, ώστε αυτές οι εκτεταμένες πεδιάδες να περιβάλλονται ολοκληρωτικά από βουνά, με την εξαίρεση τριών ανοιγμάτων, ένα στην είσοδο του Στρυμώνα κοντά στο Ντεμίρχισαρ, άλλο στην έξοδό του στην Αμφίπολη κι ένα τρίτο στην είσοδο μιας μεγάλης διακλάδωσης που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Αγγίτης και τώρα Ανγκίστα, η οποία, μετά το πέρας της πεδιάδας της Δράμας, τον αρχαίο Δραβίσκο, και ενισχυόμενη γύρω από την πόλη και τους Φιλίππους, συναντάει τη Στρυμωνική λίμνη, έξι ή οχτώ μίλια βόρεια της Αμφίπολης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 182 – 183)
Η περιοχή της Αμφίπολης τώρα ονομάζεται Μάρμαρα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 183)
Η κατάκτηση της Αμφίπολης από τον Φίλιππο ήταν ένα από τα πιο σημαντικά βήματα για την άνοδο της Μακεδονικής δύναμης, καθώς του άνοιξε την είσοδο για τη δυτική Θράκη, και όταν προστέθηκε το Δάτος , το οποίο ήλεγχε το δεύτερο σε σημασία πέρασμα, μετά από αυτό της Αμφίπολης, οδήγησε, ώστε το σύνολο της χώρας, μέχρι το Νέστο, να ενταχθεί στο βασίλειο της Μακεδονίας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 189)
Η Αμφίπολη, όπως παρατηρεί ο Θουκυδίδης, κατείχε μια σημαντική θέση τόσο στη θάλασσα όσο και στην εσωτερική χώρα. Τοποθετημένη στο μοναδικό, βολικό πέρασμα κατά μήκος της παραθαλάσσιας κορυφογραμμής των βουνών που βρίσκονται ανάμεσα στα περάσματα της Αυλώνας και της Νεάπολης και ευρισκόμενη σε ένα σημείο το οποίο οδηγεί άμεσα στο κέντρο μιας από τις πιο πλούσιες και εκτεταμένες πεδιάδες της Ελλάδας, ήταν φυσικά το κέντρο πολλών δρόμων, απ’ όπου προέρχεται το όνομα Εννέα Οδοί, ονομασία την οποία ο τόπος έφερε όταν κατεχόταν από τους Ηδωνούς, πριν από τον αθηναϊκό αποικισμό. Πάνω από τη γέφυρα η λίμνη σχηματίζει έναν κόλπο στις βόρειες υπώρειες του λόφου της Αμφίπολης και κάτω από τη γέφυρα ο ποταμός κάνει το ήμισυ του κύκλου γύρω από το λόφο, ο οποίος, καθώς είναι πολύ ορμητικός σε εκείνη τη πλευρά, είναι εύκολα προσβάσιμος μόνο από τη πλευρά της συνεχόμενης κορυφογραμμής μέσω της οποίας πλησίασα από τα Ορφανά. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη ,αρχικά ένα τείχος κατά μήκος της κορυφογραμμής, τοποθετημένο στα δύο άκρα του ποταμού, αποτελούσε τη μοναδική οχύρωση της πόλης και στην κορυφή του λόφου βρισκόταν ο ναός της Αθηνάς. Αυτό ήταν το κράτος της Αμφίπολης όταν στο δέκατο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου αποτέλεσε τη σκηνή της διάσημης μάχης, μοιραίας για τους αρχηγούς και των δύο πλευρών. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 191 – 192)
Ο Κλέων, που τράπηκε σε φυγή με την πρώτη επίθεση του Κλεαρίδα, χτυπήθηκε από έναν σκοπευτή από τη Μυρσίνα, την ίδια στιγμή που ο Βρασίδας, επιτυχής στο κέντρο, δέχθηκε ένα θανάσιμο χτύπημα, απαρατήρητος από τον εχθρό, καθώς στράφηκε από το ηττημένο κέντρο των Αθηναίων προς τη δεξιά πτέρυγα τους. Μεταφέρθηκε στην Αμφίπολη και έζησε αρκετά ώστε να πληροφορηθεί την ολοκλήρωση της νίκης του. Εξακόσιοι άνδρες σκοτώθηκαν από την πλευρά των Αθηναίων και οι υπόλοιποι πραγματοποίησαν την υποχώρηση τους από το βουνό στην Ηϊώνη. Επτά άνδρες σκοτώθηκαν από τη πλευρά του Βρασίδα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 193 – 194)
Έχω ήδη υπογραμμίσει ότι τα Κερδύλια ήταν ολοφάνερα το βουνό το οποίο υψώνεται πάνω από τη δεξιά όχθη του Στρυμώνα, ακριβώς απέναντι από το λόφο της Αμφίπολης. Είναι εξίσου φανερό ότι η θέση του Κλέωνα ήταν στην απέναντι πλευρά της πόλης, στο ύψος που συνδέει το λόφο της Αμφίπολης με το όρος Παγγαίο, ακριβώς στο πέρασμα των Εννέα Οδών. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 194)
Ήταν στη μέση του χειμώνα που ακολούθησε το όγδοο έτος του πολέμου, όταν ο Βρασίδας κατέλαβε την Αμφίπολη. Αφού έπεισε τους κατοίκους της Ακάνθου και των Σταγείρων να αποσκιρτήσουν από την Αθηναϊκή συμμαχία, προέλασε με όλες τις δυνάμεις που μπόρεσε να συγκεντρώσει από τους συμμάχους του, μια νύχτα που χιόνιζε, από το Βρωμίσκο στην Άργιλο, απ’ όπου, υπό την καθοδήγηση των Αργιλίων, προχώρησε πριν το ξημέρωμα στη γέφυρα του Στρυμώνα, η οποία ήταν ελαφρά φρουρούμενη, και αφού την κατέλαβε πέρασαν στην κατοχή του όλα τα εκτός πόλεως περιουσιακά στοιχεία των Αμφιπολιτών. Αυτό το περιστατικό, μαζί με τα διχασμένα αισθήματα των ανθρώπων, που κατοικούσαν την πόλη και ειδικότερα ορισμένων Αργιλίων οι οποίοι αντιπαθούσαν πολύ τους Αθηναίους, έκαναν τους ανθρώπους με επιρροή πρόθυμους να συνθηκολογήσουν. Προς αυτούς ο ίδιος ο Βρασίδας ήταν σε μεγάλο βαθμό φίλα διακείμενος, καθώς γνώριζε ότι ο Θουκυδίδης, που διοικούσε μια αθηναϊκή μοίρα στη Θάσο, κατείχε περιουσιακά στοιχεία στα χρυσωρυχεία στο Παγγαίο, γεγονός που θα μπορούσε να του προσδώσει σημαντική επιρροή στους γείτονες και, εν καιρώ, θα μπορούσε να του επιτρέψει να προκαλέσει αντίδραση στην περιοχή.
Η συνθηκολόγηση δρομολογήθηκε και δεν ήταν παρά το βράδυ της ίδιας μέρας κατά την οποία διαδόθηκε ότι ο Θουκυδίδης είχε φθάσει με τη ναυτική του μοίρα στην Ηϊώνη. Αν και με αυτόν τον τρόπο έσωσε εκείνο το μέρος από την κατάληψη και δεν άξιζε βαριά τιμωρία για την απώλεια της Αμφίπολης, έγινε απόδέκτης της δυσαρέσκειας του Αθηναϊκού λαού σε τέτοιο βαθμό ώστε εξορίστηκε από την Αθήνα για είκοσι χρόνια. Αυτό το γεγονός ήταν ευτυχές για την λογοτεχνία, αφού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη δημόσια θέση του προκειμένου να κατοικήσει στο κτήμα του στη Σκαπτή ύλη στο όρος Παγγαίο. Με αυτἀ τα δεδομένα είχε αρκετό χρόνο να συνθέσει το “κτήμα ες αεί”, το οποίο, όσο καιρό η Ελληνική γλώσσα υπάρχει, θα αποτελεί απόλαυση για όλους τους αναγνώστες και ένα πρότυπο γνήσιας ιστορίας. Τον καιρό του Βρασίδα η γέφυρα του Στρυμώνα πιθανόν ήταν στην ίδια θέση όπως σήμερα, οι ίδιες αιτίες τείνουν, διαχρονικά, να αναδεικνύουν αυτή τη θέση ως την πιο βολική λαμβάνοντας υπόψην τις εξωτερικές επαφές με αυτούς που κατοικούν στο λόφο της Αμφίπολης και επιπρόσθετα ήταν ακριβώς απέναντι από το κέντρο της αρχαίας πόλης. Ο Θουκυδίδης σημειώνει ότι την εποχή της εκστρατείας του Βρασίδα η γέφυρα βρισκόταν σε μικρή απόσταση από τη πόλη και δεν υπήρχαν τότε, όπως τον καιρό που έγραφε την ιστορία του, τείχη εκτεινόμενα από τη πόλη ως το ποτάμι (κατέστησαν τόν στρατόν πρόσω επί την γέφυρα του ποταμού. Με αυτή και δύο ακόμη αναφορές που κάνει για τις οχυρώσεις της Αμφίπολης υποδεικνύει πολύ εύγλωττα τις αλλαγές που έγιναν στις οχυρώσεις του χώρου και τον τρόπο με τον οποίο οχυρώθηκε διεξοδικώς. Ο Άγνων, ο ιδρυτής της αθηναϊκής αποικίας, φαίνεται πως ήταν ικανοποιημένος χτίζοντας ένα τείχος κατά μήκος του ισθμού της χερσονήσου, το οποίο κατέληγε και στα δύο πέρατα του ποταμού και άφηνε το δυτικό ημικύκλιο του λόφου στη φυσική προστασία των γκρεμών του. Η μόνη προσθήκη η οποία φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια των δεκαπέντε ετών που μεσολάβησαν μεταξύ της θεμελίωσης και της μάχης ήταν ένα σταύρωμα ή δημιουργία πασσαλόπηκτης οχύρωσης με πύλες πίσω από το Μακρό Τείχος, στα πιο προσιτά σημεία του λόφου, γιατί ο Θουκυδίδης αφηγείται ότι ο Βρασίδας εξήλθε από μια πασσαλόπηκτη πύλη και έπειτα μέσω της πρώτης πύλης του Μακρού Τείχους. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 194 – 197)
Όταν οι Αθηναίοι ανακατέλαβαν την Αμφίπολη, όπως ήταν φυσικό, ξεκίνησαν να την οχυρώνουν περισσότερο σωστά. Το Μακρό Τείχος φαίνεται πως ήταν παραμελημένο ή κατεστραμμένο. Η κορυφή του υψώματος περιβαλλόταν στο σύνολο της με τείχη, υπολλείματα των οποίων σώζονται ακόμη. Ολόκληρη η βόρεια πλευρά του λόφου, εκεί που βρίσκεται το σημερινό χωριό, περικλειόταν,πιθανόν, με ένα τείχος, το οποίο απέληγε στη λίμνη και συμπεριλάμβανε εντός του τη γέφυρα του Στρυμώνα. Κατά συνέπεια ο δρόμος που οδηγεί από την ακτή στις πεδιάδες που βρίσκονται ανατολικά της λίμνης περνούσε κάτω από τα ανατολικά τείχη της πόλης και αυτός που οδηγούσε στις δυτικές πεδιάδες μέσω των οχυρώσεων και πάνω από τη γέφυρα.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 197)
Η Αμφίπολη βρισκόταν,πιθανόν, σε αυτή την κατάσταση όταν την πολιόρκησε και την κατέλαβε ο Φίλιππος.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 198)
Η κάτω στρυμωνική κοιλάδα, η οποία εκτείνεται από το Ντεμίρχισαρ ως τον Ανγκίστα και την τοποθεσία της Αμφίπολης, αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες μακεδονικές πεδιάδες.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 201)
Ο Αρριανός καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι ο Όρβηλος ήταν το μεγάλο βουνό το οποίο ξεκινώντας από την πεδιάδα του Στρυμώνα και τη λίμνη εκτείνεται προς τις πηγές του Στρυμώνα, όπου ενώνεται με την κορυφή που ονομάζεται Σκώμιο, από την οποία πήγαζε το ποτάμι. Σύμφωνα με την περιγραφή της εκστρατείας του Μ.Αλεξάνδρου ενάντια στους Τριβαλλούς ο Αρριανός επισημαίνει ότι ο Αλέξανδρος πηγαίνοντας από την Αμφίπολη προς το Νέστο είχε στα αριστερά του τους Φιλίππους και το όρος Όρβηλος. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 211)
Οι Δόβηρες μάλλον μοιράζονταν το όρος Παγγαίο με τους Παίονες και τους Πιερείς και κατοικούσαν πιθανώς στη βόρεια πλευρά του, όπου κατά την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπήρχε σταθμός ή μέρος που άλλαζαν άλογα, το οποίο ονομαζόταν Δομερός, μεταξύ της Αμφιπόλεως και των Φιλίππων. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 212)
Ο Αλέξανδρος Α΄ εκμεταλλεύτηκε τα μεταλλωρυχεία στο Βισαλτικό όρος, το οποίο χωρίζεται από το όρος Παγγαίο με το πέρασμα της Αμφίπολης. Η συνέχεια αυτού του όρους προς το σύγχρονο Σoχό,ήταν η αρχαία Δύσωρος.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 212-213)
Ο Απολλόδωρος μας άφησε παραδόσεις καταδεικνύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στους βασιλείς των Ηδωνών και στους μύθους των Βάκχων και των Σατύρων.Οι Ορέσκιοι πιθανώς κατοίκησαν τα βουνά πάνω από τον Δραβίσκο, στα οποία βρισκόταν το μαντείο του Βάκχου, ένα επίθετο του οποίου ήταν ορέσκιος.Είναι αξιοπρόσεκτο με μια γενική αναφορά στα ασημένια νομίσματα της Μακεδονίας και της Θράκης πόσο μεγάλη ποσότητα από αυτά ανήκαν σε μέρη κοντά στα αργυρωρυχεία.Σε αυτά ανήκαν τα νομίσματα από τα εξής μέρη: Άκανθος, Νεάπολη, Τράγιλος, Όσσα, Βισαλτία, Φίλιπποι και αυτά που επιγράφονταν “Μακεδόνων πρώτης”, τα οποία κόπηκαν στην Αμφίπολη μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση.Βρίσκουμε χρυσά νομίσματα του Φιλίππου στην έρευνα των ορυχείων των Κρηνίδων.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 214)
Ο Νορβανός ακούγοντας για την κίνηση του εχθρού στους Φιλίππους αρχικά εκκένωσε το στρατόπεδο και λίγο αργότερα το Σύμβολο, από όπου υποχώρησε στην Αμφίπολη. Με την κατοχή του Συμβόλου οι στρατιώτες του Κάσσιου εξασφάλισαν μια σίγουρη επικοινωνία με τη θάλασσα και συγχρόνως απέκτησαν ασφάλεια για τις επιθέσεις για λεηλασία στα πεδινά.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 218)
Ο Μάρκος Αντώνιος μόλις έφτασε στην Αμφίπολη αμέσως στρατοπέδευσε στην πεδιάδα σε απόσταση οκτώ σταδίων από τον εχθρό, όπου ενδυνάμωσε το στρατόπεδό του με χαρακώματα και οχυρά και άνοιξε πηγάδια τα οποία, σε αυτή την ελώδη πεδιάδα, προσέφεραν ποσότητα νερού.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 218)
Η κίνηση του Αντωνίου, η οποία ήταν αρχικά το σχέδιο του, είχε το πλεονέκτημα να είναι στην πλευρά του εχθρού που βρισκόταν πιο κοντά στην Αμφίπολη και ήταν πιο εύκολη η εκτέλεση όταν κατέκτησε τα υψώματα κοντά στην Πράβιστα, μετά το θάνατο του Κάσσιου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 221)
Υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες στον Αππιανό καθώς δεν είχε σωστή γνώση της χώρας. Υπέθεσε ότι τα έλη στην κοιλάδα των Φιλίππων εκτείνονταν, αν όχι μέχρι τη θάλασσα τουλάχιστον όχι σε μεγάλη απόσταση από αυτήν. Φαίνεται ότι δεν γνώριζε ότι η κοιλάδα ήταν τελείως αποκομμένη από τη θάλασσα με μια σειρά από λόφους και σε κανένα σημείο δεν προσέγγιζε την ακτή.Υπολογίζει την απόσταση μεταξύ του στρατοπέδου του Αντωνίου και της Αμφίπολης σε 350 στάδια ενώ αυτό ήταν ολόκληρο το μήκος της κατώτερης κοιλάδας του Στρυμονικού, όπως πράγματι είχε προηγουμένως σωστά διαπιστώσει. Ο Δίων ο Κάσσιος επίσης, παρόλο που ήταν σωστά πληροφορημένος κάνει μια παρατήρηση λίγο ανακριβή.Έλεγε ότι ενώ ο Νορβάνος και ο Σάξας σκόπευαν να κατακτήσουν τη συντομότερη πορεία προς τα όρη των Σαπών, οι εχθροί τους περικύκλωσαν στις Κρηνίδες και έφτασαν στους Φιλίππους καθώς τότε οι Κρηνίδες και οι Φίλιπποι δεν ήταν το ίδιο μέρος όπως μας βεβαιώνει ο Αππιανός. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 223)
Θεωρώ το Δάτος ως το ίδιο μέρος με τη Νεάπολη. Ο Σκύλαξ, ωστόσο, διαχωρίζει τα δύο μέρη αλλά προσθέτει πως το Δάτος αποτελούσε Αθηναϊκή αποικία, όχι όμως το αρχαίο Δάτος, αλλά μια πολύ νεότερη αποικία των Αθηναίων στη Θράκη.Προφανώς όμως στο σημείο αυτό το κείμενο του είχε φθαρεί, όπως και σε πολλά άλλα σημεία και στην πραγματικότητα εννοούσε ότι η Νεάπολη ήταν μια αποικία την οποία οι Αθηναίοι είχαν ιδρύσει στο Δάτος. Ο Ζηνόβιος και ο Ευστάθιος από την άλλη, υποστηρίζουν πως το Δάτος ήταν αποικία της Θάσου, πιθανότατα όπως αυτές που οι Θάσιοι είχαν διαδοχικά στην ακτή απέναντι από το νησί τους, ενώ υπήρχε κάθε λόγος να πιστεύεται ότι οι Αθηναίοι δεν είχαν καμία βάση στη Θράκη μέχρι την υποβάθμιση της Θάσου, η οποία δεν συνέβη μέχρι το έτος 463 π.Χ., ούτε καμία μόνιμη εγκατάσταση μέχρι την ίδρυση της Αμφίπολης από τον Άγνωνα, 26 χρόνια αργότερα, καθώς οι προηγούμενες τους προσπάθειες είχαν αποδειχθεί ανεπιτυχείς.Η Αισύμη υπήρξε μία από τις αποικίες των Θασίων, ήδη από την αρχαιότητα -όπως αναφέρεται από τον Όμηρο ενώ είναι πιο πιθανό το να έχει κατακτήσει την τοποθεσία το Δάτος, όπου η αποικία της Νεάπολης ιδρύθηκε αργότερα, αλλά η Αισύμη συνέχιζε ακόμα να υπάρχει με αυτό το όνομα τον όγδοο χρόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν, μαζί με τη Γαληψό παραδόθηκε στον Βρασίδα. Στη συνέχεια ονομάστηκε Ημαθία, όπως μάθαμε από τον Στέφανο και ο Λίβιος την αναφέρει με αυτό το όνομα, καθώς μαζί με την Αμφίπολη και με τις άλλες πόλεις της Θρακικής ακτής, έκλεισε τις πύλες της εναντίον των Ρωμαίων υπό τον ύπατο Οστίλιο στον Περσικό Πόλεμο το 170 π.Χ.
Αφού ο Αγγίτης ήταν το όνομα που αποδίδονταν στον ποταμό ο οποίος πήγαζε από τους Φιλίππους, τότε η διακλάδωση από το Νευροκόπι ήταν ο Ζυγάκτης ποταμός, που συμφωνεί τέλεια με τα γεγονότα που σχετίζονται με τον Αππιανό: ότι πολλοί από τους ηττημένους οπαδούς του Βρούτου υποχώρησαν στα βουνά από την κοιλάδα του Ζυγάκτη. Ήταν στην πραγματικότητα η μόνη διαδρομή προς το εσωτερικό που τους προσφέρονταν. Αν και αυτό το ρεύμα είναι πολύ μακρύτερο αν όχι και μεγαλύτερο απο τον Αγγίτη, ο Ηρόδοτος αποδεικνύει ότι το ενωμένο ποτάμι πήρε το όνομά του από τη διακλάδωση των Φιλίππων. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 224-225)
Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η Ηράκλεια Σιντική για τους ακόλουθους λόγους.1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα, ενώ ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδεδεμένη με τη Βισαλτία στην Πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία , της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 226-227)
Η απόσταση από την Ευπορία στην Ηράκλεια σε συνδυασμό με το όνομα, φανερώνει ότι βρισκόταν ένα πορθμείο κατά μήκος της λίμνης, πιθανώς στο σημείο όπου η λίμνη αρχίζει να στενεύει, 3 ή 4 μίλια στα νοτιοδυτικά της Αμφίπολης αλλά περισσότερο στη δυτική πλευρά της λίμνης. Η Ευπορία ονομάστηκε έτσι από τον Πτολεμαίο ανάμεσα στις πόλεις της Βισαλτίας μαζί με την Όσσα και την Άργιλο και πιθανώς ο ποταμός που συναντά τον Στρυμόνα κάτω από τη γέφυρα του Νεοχωρίου ή της Αμφίπολης είναι η αρχαία Βισαλτία.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 228)
Την πτώση της Πύδνας ακολούθησε η παράδοση της Πέλλας και της Αμφίπολης στον Κάσσανδρο. Ο τελευταίος σύντομα επιβεβαίωσε την αξίωσή του στον μακεδονικό θρόνο, αφού παντρεύτηκε την αδελφή του Αλεξάνδρου, εκτέλεσε τη μητέρα του και φυλάκισε τη χήρα και το γιο του στην Αμφίπολη, όπου και μερικά χρόνια αργότερα δολοφονήθηκαν. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 434)
Σχετικά με αυτό το μέρος, το οποίο το Οδοιπορικό αναφέρει με το παραφθαρμένο όνομα Τρίουλο, αποτελεί παρατήρηση του M.Cousinery, o οποίος διέμενε ως Γάλλος πρέσβης στη Θεσσαλονίκη,ότι νομίσματα με την επιγραφή ΤΡΑΙΛΙΟΝ βρέθηκαν κοντά στην Αμφίπολη,από όπου συνάγεται το συμπέρασμα ότι το Τρίουλο είναι παραφθορά του Τραίλιον.Το πραγματικό όνομα, ωστόσο, υποπτεύομαι ότι είναι Τράγιλος,καθώς ο Στέφανος δείχνει ότι υπήρχε μια μακεδονική πόλη με το όνομα Τράγιλος, που αποτελεί αναμφίβολα την πραγματική ανάγνωση του Βράγιλος ή Δράγιλος,όπως επισημάνθηκε στον Ιεροκλή μεταξύ των πόλεων της πρώτης ή υπατικής Μακεδονίας και τοποθετείται προφανώς όχι μακριά από την Παρθικόπολη και την Ηράκλεια Στρυμόνος.Στην τοπική μορφή του ονόματος, το Γ μπορεί και να παραλειφθεί, έτσι ώστε το ΤΡΑΙΛΙΟΝ του νομίσματος να αντιπροσωπεύει το ελληνικό Τραγιλίων.Το Τρίουλο της Τραπέζης θα πρέπει τότε να διορθωθεί ως Τραίλιον.Η Τράγιλος σε αυτήν την περίπτωση, βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Παγγαίου απέναντι από τους Φιλίππους.Το πραγματικό όνομα της τοποθεσίας ανατολικά της Ευπορίας, που στην Tράπεζα αναγράφεται ως Γραίρο,πρέπει να είναι Γάζωρος και μαθαίνουμε από τον Στέφανο ότι πρόκειται για μακεδονική πόλη και από τον Πτολεμαίο ότι βρισκόταν στην χώρα των Ηδωνών.
Η Γάζωρος πιθανώς βρισκόταν ανάμεσα στην Τράγιλο και την Ευπορία προς το βορειοδυτικό άκρο του όρους Παγγαίου.Η Βέργα τοποθετημένη, κατά τον Πτολεμαίο, στα σύνορα της Ηδωνίας,όπως και κοντά στους Οδόμαντες, οι οποίοι, εκείνη την εποχή, κατείχαν τις Σέρρες και τη Σκοτούσσα, φαίνεται πως ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, κοντά στο σύγχρονο Ταχινό.Ο Σκύμνος το περιγράφει να κείται στο στόμιο του Στρυμόνα.Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα περιλαμβανόταν στη Σιντική και ακολούθως και η Νιγρίτα ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη,καθώς αυτές είναι οι δυο πόλεις,εκτός της Ηράκλειας που ο Πτολεμαίος αποδίδει στη Σιντική.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 228-229)
Το διάταγμα για τη διαίρεση της Μακεδονίας σε τέσσερις περιφέρειες εκδόθηκε από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο το 167 π.Χ., το έτος μετά την κατάκτηση. Αναγνώστηκε στην Αμφίπολη στους συναθροισμένους Μακεδόνες από τον Αιμίλιο Παύλο και μετά τους μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον πραίτωρα Οκτάβιο.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 480)
Η Πρώτη Μακεδονία συμπεριλάμβανε όλες τις προηγούμενες κτήσεις του Περσέα στη Θράκη στα ανατολικά του Νέστου με εξαίρεση τις τρεις κύριες παραθαλάσσιες πόλεις ανάμεσα στον ποταμό και τη Χερσόνησο. Περιλάμβανε, επίσης, την περιοχή ανάμεσα στο Νέστο και στο Στρυμόνα πιθανώς μέχρι τις πηγές των ποταμών μαζί με τη Σιντική και τη Βισαλτία στα δεξιά του Στρυμόνα. Η Αμφίπολις, η πρωτεύουσα της περιοχής περιγράφεται ως η κυρίως άμυνα της Μακεδονίας στα ανατολικά. Έχουμε μια εικόνα της νύξης που κάνει ο ιστορικός για τα ορυχεία του Παγγαίου όρους που διοικούσε η Αμφίπολη, στα πολυάριθμα ασημένια νομίσματα της εποχής της τετραρχίας με το κεφάλι της θεότητας της Αμφίπολης- Αρτέμιδος Ταυροπόλου – με όψη που απεικόνιζε το ρόπαλο του Ηρακλή με στεφάνι βελανιδιάς και την επιγραφή “Μακεδόνων πρώτης”. Αυτά τα νομίσματα προφανώς είχαν κοπεί στην Αμφίπολη.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 483)
Το πολεμοχαρές έθνος των Βεττών αναφέρεται μαζί με την Πέλλα, την Έδεσσα και τη Βέροια καθώς αποτελεί τμήμα της τρίτης περιφέρειας. Είναι προφανώς οι Βοττιαίοι. Η Βοττιαία της Χαλκιδικής είχε εξαφανιστεί από καιρό. Μαρτυρίες από νομίσματα που συμφωνούν με τον Πολύβιο και τον Στράβωνα βεβαιώνουν ότι οι μεγάλες παραθαλάσσιες πεδιάδες μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση χωρίστηκαν ανάμεσα στους Βοττιαίους και τους Αμφαξιούς. Το κυρίως μέρος των τελευταίων όπως μαθαίνουμε από τον Πτολεμαίο ήταν η Θεσσαλονίκη ενώ των πρώτων ήταν η Άλωρος. Η δύναμη του φιλοπόλεμου γένους των Βοττιαίων πήγαζε από τη διασταύρωση των ποταμών και ελών ενώ ως φυσικές άμυνες είχαν διατηρηθεί στην ίδια θέση κάποιοι αμιγείς Έλληνες μέχρι σήμερα εν μέσω Βούλγαρων και Τούρκων.Εκεί βρέθηκε ένα ασημένιο τετράδραχμο με την επιγραφή “Μακεδόνων δευτέρας”, κομμένο πιθανώς στη Θεσσαλονίκη, της οποίας πόλης κανένα νόμισμα με το όνομά της δεν βρέθηκε παλιότερα από την ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Το ασήμι των ορυχείων του Νίσβορου ίσως να προμήθευσε τα νομισματοκοπεία της Δεύτερης Μακεδονίας. Δεν ανακαλύφθηκαν καθόλου ασημένια νομίσματα στην Τρίτη και Τέταρτη Μακεδονία ούτε είναι γνωστό αν κάποια από αυτές τις περιοχές κατείχε ορυχεία. Το μόνο νόμισμα που έκανε αναφορά στην τετραρχία πέρα από αυτά που ήδη αναφέρθηκαν, είναι ένα μικρό μπρούντζινο νόμισμα τόσο σπάνιο που συνάντησα μόνο ένα. Φέρει την επιγραφή “Μ. τετάρτης” και έχει στη μια πλευρά τους Διόσκουρους έφιππους και στην άλλη το κεφάλι της Αθηνάς. Υπάρχει ένα ακόμη νόμισμα της Τέταρτης Μακεδονίας στο Μουσείο του Καίσαρα, με το κεφάλι του Δία στη μία όψη και στην άλλη όψη το συνήθη μακεδονικό τύπο ενός ροπάλου με στεφάνι βελανιδιάς, με την επιγραφή “Μακεδόνων τετάρτης”. Σύμφωνα με τον Λίβιο αυτά κόπηκαν στην Πελαγονία. Η σπανιότητα αυτών των νομισμάτων της μακεδονικής τετραρχίας εκτός από αυτά που κόπηκαν στην Αμφίπολη, αποδίδεται στη μικρή τους διάρκεια. Μόνο 18 χρόνια μετά από το διάταγμα της Αμφίπολης, ο Ανδρίσκος, που αυτοαποκαλούνταν Φίλιππος, γιος του Περσέα, ανακατάλαβε όλη τη Μακεδονία αλλά νικήθηκε και παραδόθηκε το επόμενο έτος στον Καικίλιο Μέτελλο και οι Μακεδόνες έγιναν υποτελείς, και η χώρα πιθανώς κυβερνιόταν από έναν πραίτωρα όπως και η Αχαΐα μετά την καταστροφή της Κορίνθου, που συνέβη δυο χρόνια μετά, το 146 π.Χ. Από τότε μέχρι τη βασιλεία του Αυγούστου οι Ρωμαίοι είχαν το δύσκολο καθήκον της υπεράσπισης της Μακεδονίας απέναντι σε λαούς της Ιλλυρίας και της Θράκης και σε αυτήν την περίοδο ίδρυσαν αποικίες στους Φιλίππους, στην Πέλλα, στους Στόβους και στο Δίον. (Leake,τομ. ΙΙΙ, σ. 486-487)
Υπάρχει, ενδεχομένως, άλλη μια αρχαία πόλη, την οποία ορισμένοι μπορεί να τείνουν να τοποθετήσουν στα Ορφανά και κατά προτίμηση στις Φαγρές, δηλαδή τη Μυρσίνα των Ηδωνών. Σε αυτή την υπόθεση μπορεί να αντιταχθεί ότι οι Ηδωνοί, ήδη από τον Περσικό πόλεμο, δεν είχαν στην κατοχή τους παραθαλάσσια κομμάτια γης, και αν η Μυρσίνα βρισκόταν δίπλα στη θάλασσα, το όνομα της δύσκολα θα παραλειπόταν από τον Ηρόδοτο, στην περιγραφή του για την πορεία του Ξέρξη, ή από τον Σκύλακα στον Περίπλου του για αυτήν την ακτή. Η Μυρσίνα κατα συνέπεια βρισκόταν στο εσωτερικό, προς τα βόρεια του βουνού Παγγαίου, όπου οι Ηδωνοί κατείχαν τότε το σύνολο της περιοχής μέχρι τη Δραβέσκα, και πιθανόν ήταν πολύ κοντά στην περιοχή της Αμφίπολης, η οποία, πριν τον Αθηναϊκό αποικισμό, ήταν απλά ένα δευτερεύον μέρος, με την ονομασία Εννέα Οδοί, στην περιοχή της Μυρσίνας, την κύρια ελληνική πόλη, εκείνη την εποχή, σε αυτό το μέρος της Θράκη. Όταν η Αμφίπολη αναδείχθηκε, η Μυρσίνα φυσικά παρήκμασε. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 180 – 181)
Το βουνό Όστροβα και Βραστά χωρίζεται από το Πιρνάρι μόνο από το πέρασμα του κόλπου της Αμφίπολης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.182).
Η Αισύμη συνέχιζε ακόμα να υπάρχει με αυτό το όνομα τον όγδοο χρόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν, μαζί με τη Γαληψό παραδόθηκε στο Βρασίδα. Στη συνέχεια ονομάστηκε Εμάνθια, όπως μάθαμε από τον Στέφανο, και ο Λίβιος την αναφέρει με αυτό το όνομα, που μαζί με την Αμφίπολη και με τις άλλες πόλεις της Θρακικής ακτής, έκλεισε τις πύλες της εναντίον των Ρωμαίων υπό τον ύπατο Χοστίλιο στον Περσικό Πόλεμο το 170 π.Χ. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 224)

[/tab]
[tab name=’Mantegazza’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Pouqueville’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Tozer’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Urquhart’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Walker’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Σχινάς’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[end_tabset]

11 Δεκεμβρίου 2012

Χαλάστρα

Παλαιό Όνομα :Κολακιά

Δήμος : Δέλτα

Πρίλεπ

Παλαιό Όνομα : Πρίλαπος, Πριλέπια, Περλεπές

Ο Περλεπές είναι το πρώτο μεγάλο βουλγαρικό κέντρο που ομιλείται σχεδόν αποκλειστικά η βουλγαρική γλώσσα.Ακόμη και οι μουσουλμάνοι της πόλης που αποτελούν το ένα τέταρτο του πληθυσμού και ξέρουν τα βουλγάρικα τόσο καλά όσο τα τούρκικα,μιλούν την τουρκική μόνο σε επίσημες περιστάσεις και με τις οικογένειές τους ενώ οι μουσουλμάνοι χωρικοί της περιοχής προτιμούν την σλαβονική διάλεκτο αντί για τα τουρκικά.Οι Βούλγαροι δεν έχουν τίποτα να φοβούνται από τους Έλληνες ή Βλάχους της περιοχής καθώς υπάρχουν μόνο οχτώ οικογένειες αυτής της καταγωγής.Ο Περλεπές αποτελεί ένα τρανταχτό παράδειγμα όπου το Βουλγαρικό εθνικό αίσθημα εξοβέλισε την τουρκική κυριαρχία και το ελληνικό σχήμα του Ορθόδοξου κλήρου. (Chirol, σσ. 92-93)
Ο Περλεπές βρίσκεται σε μια ηλιόλουστη γωνιά στα πιο εύφορα πεδινά εδάφη της Ευρωπαϊκής Τουρκίας και είναι περικυκλωμένος από αμπελώνες και καπνοχώραφα,στα οποία οφείλει τον πλούτο και τη φήμη του. Με το Μοναστήρι μοιράζεται την πεδιάδα και τις χρυσές σοδειές από κριθάρι,σιτάρι και ινδικό καλαμπόκι ενώ έχει έσοδα από το εμπόριο,καθώς βρίσκεται στο στόμιο του ορεινού περάσματος από όπου περνά η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκη –Μητρόβιτσα προς τις πλούσιες πεδιάδες της Δυτικής Μακεδονίας.Αν τα ερείπια του βασιλικού κάστρου που ακόμα ονομάζεται «Ο Πύργος του πρίγκηπα Μάρκου» και βρίσκεται σε ένα λόφο πίσω από την πόλη μαρτυρά ότι ο Περλεπές είχε ένα παρελθόν,τα φωτεινά καλοχτισμένα σπίτια του,οι καθαροί δρόμοι του,οι ευημερούντες κάτοικοι του αποδεικνύουν την ευμάρεια του τόπου παρούσα και μελλοντική.Όλα τα σπίτια -ακόμα και τα πιο φτωχικά- διαθέτουν προμήθειες για τουλάχιστον έξι μήνες και έτσι δεν υπάρχει λόγος για παράπονα ή γκρίνιες.(Chirol, σσ. 95-96)

[/tab]
[tab name=’Clarke’]
Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
[/tab]
[tab name=’Cousinery’]

Ποταμός Λουδίας

Παλαιό Όνομα : Μαυρονέρι

Δήμος :

Όρος Χορτιάτης

Παλαιό Όνομα : Κίσσιο

Δήμος : Θεσσαλονίκης

Σέρρες

Παλαιό Όνομα : Έραι

Δήμος : Σερρών

[tab name=’Abbot’]

Η πόλη βρίσκεται στην άκρη μίας ανοιχτής πεδιάδας, η οποία απλώνεται μακρυά προς την ανατολή και το νότο και αρδεύεται από τον Στρούμα και άλλα μικρότερα ρεύματα τα οποία καταλήγουν στη λίμνη Τάχινο. Είναι κατάσπαρτη, αν και αραιά, με αραβόσιτο, κριθάρι, σιτάρι και χωράφια με βαμβάκι όπως επίσης και με αμπελώνες και λίγες φυτείες καπνού- ένα καινούργιο, αλλά όχι πολύ επιτυχημένο πείραμα. Οι Σέρρες μπορούν να καυχηθούν για αρκετούς δημόσιους κήπους, που βρίσκονται στα περίχωρα της πόλης. Οι Έλληνες εδώ αποτελούν την πλειοψηφία του χριστιανικού στοιχείου, μετρώντας περίπου περί τους 18.000, ενώ οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι και οι Βλάχοι μαζί αγγίζουν με το ζόρι τις 2000. Υπάρχει επίσης και αποικία Εβραίων οι οποίοι, παρά τον μικρό τους αριθμό, διαποτίζουν με το εθνικό τους άρωμα την αγορά κατά την διάρκεια της εβδομάδας, και τους δημόσιους περιπάτους του Σαββάτου. To έδαφος πάνω στο οποίο πατούν φαίνεται να αποπνέει Ιουδαϊσμό. (Abbott, σ.71-75)
Οι Σέρρες αποτελούν το κέντρο της δραστηριότητας όλης της προπαγάνδας η οποία προσπαθεί να εγκαθιδρύσει αιτήματα στην Μακεδονία. Υπάρχουν βουλγαρικές, σερβικές και ρουμανικές αποστολές όπου η κάθε μία και όλες μαζί σκοπεύουν να πείσουν τους κατοίκους της περιοχής ότι ανήκουν στη μία ή την άλλη από αυτές τις εθνικότητες. Η εργασία τους συνεπάγεται αρκετά έξοδα, και δεν συνοδεύεται πάντα από ένα ανάλογο κέρδος σε σχέση με τα έξοδα. Οι Ρουμάνοι συγκεκριμένα παρουσιάζουν το μελαγχολικό βλέμμα των ανθρώπων που κοπιάζουν για ένα χαμένο σκοπό, ή καλύτερα προσπαθούν μάταια να δημιουργήσουν έναν σκοπό. Το πεδίο της προσπάθειάς τους κυρίως βρίσκεται ανάμεσα στους Βλάχους της Τζουμαγιάς, μια πόλη σε απόσταση περίπου τριών ή τεσσάρων ωρών προς τα ΝΔ των Σερρών. (Abbott, σ.77)
Μέσα στην ίδια την πόλη το Ελληνικό στοιχείο είναι κατά πολύ το πιο ισχυρό τόσο χάρη στην συντριπτική πλειοψηφία τους, όσο και στην υλική και στην πνευματική ανωτερότητα τους. Διατηρούν ένα πρώτης τάξης ελληνικό Γυμνάσιο και άλλα σχολεία για αγόρια και κορίτσια. Οι Σέρρες είναι επίσης έδρα του ελληνικού επισκόπου. Ο ιεράρχης που βασίλευε την περίοδο της επίσκεψής μου αναφερόταν ως ένα άτομο με εξαιρετική ικανότητα και μεγάλη δύναμη χαρακτήρος. Το σφρίγος με το οποίο προστάτευε τα συμφέροντα της κοινότητάς του εναντίον των Σλάβων, και η έλλειψη φόβου την οποία υπεδείκνυε στην συμπεριφορά του έναντι των οθωμανικών αρχών, απαιτούσαν τον σεβασμό και τον θαυμασμό του ποιμνίου του. (Abbott, σ.82-83)
Veshnik: Χωριό που βρίσκεται σε απόσταση μίας και μισής ώρας ταξιδιού από τις Σέρρες(Abbott, σ.211)

Ποταμός Νέστος

Category: Isambert

Παλαιό Όνομα : Ποταμός Αξειός, Βαρδάρης

Παλαιό Όνομα :Ποταμός Εχέδωρος

Παλαιό Όνομα : Ντελή ποταμός

Παλαιό Όνομα :Εννέοδος

Δήμος :Αμφίπολης

Παλαιό Όνομα :Κολακιά

Δήμος : Δέλτα

Παλαιό Όνομα : Πρίλαπος, Πριλέπια, Περλεπές

Παλαιό Όνομα : Μαυρονέρι

Δήμος :

Παλαιό Όνομα : Κίσσιο

Δήμος : Θεσσαλονίκης

Παλαιό Όνομα : Έραι

Δήμος : Σερρών

Παλαιό Όνομα : Μέστα Καρά Σου

Δήμος :