Category: Θέματα-Walker

  • Μαμίνοι

    • Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης προέρχονται από τις μεγαλύτερες αποικίες που βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη την εποχή της εκδίωξής τους από την Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα. Όμως ένα σημαντικό τμήμα τους έγιναν Μουσουλμάνοι από εκείνη την εποχή, χωρίς όμως να αναγνωρισθούν από τους Οσμανλήδες, και διαμόρφωσαν μια ξεχωριστή τάξη υπό την αίρεση των Μαμίνων.Kληρονομώντας το εβραϊκό πνεύμα της φιλαργυρίας και της εργατικότητας, είναι εύποροι και ανάμεσά τους είναι οι πιο πλούσιοι Τούρκοι της Θεσσαλονίκης. Ο Χασάν Ατζίκ, ένας υπουργός στην Κωνσταντινούπολη και ο αδερφός του, φοροσυλλέκτης στη Σαλονίκη είναι Μαμίνοι.Είναι συνήθως άνθρωποι με έντονη απέχθεια στους αδρανείς, φτωχούς και σπάταλους Γενίτσαρους της κατώτερης τάξης. Πηγαίνουν τακτικά στο τζαμί και συμμορφώνονται με την θρησκεία στα εξωτερικά στοιχεία αλλά επικρίνονται από τους άλλους Τούρκους πως έχουν μυστικές συναντήσεις και τελετές με άλλους ιδιόρρυθμους, των οποίων η καλύτερη απόδειξη είναι η γνώση της ισπανικής γλώσσας. Λέγεται ότι διαχωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, δύο εκ των οποίων δεν εμπλέκονται με την τρίτη, αλλά ούτε και η τρίτη δίνει τις κόρες της για γάμο με Οσμανλήδες. Η Πολιτεία, ή η ελληνική κοινωνία, κυβερνάται από την μητροπολιτική επισκοπή, που μαζί με τους άρχοντες καθορίζει όλες τις πολιτικές διαμάχες για τις οποίες οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονται, εκτός εάν οι χριστιανοί το θεωρούν σωστό να προσφύγουν στο δικαστήριο.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.249-250)
      • Ντούνμεκ ή Μαμμίν: Πρόκειται για Ισραηλίτες, που είναι οπαδοί του Σαμπατάϊ Σέβη, ενός Εβραίου αγύρτη του 17ου αιώνα. Αυτός επειδή είχε πολλούς πιστούς, προκάλεσε τον φθόνο της τουρκικής κυβέρνησης, συνελήφθηκε με διαταγή του Μωάμεθ Δ’ και ρίχτηκε στη φυλακή όπου έγινε μουσουλμάνος για να σώσει τη ζωή του. Οι οπαδοί της διδασκαλίας του λέγονται από τους Εβραίους «Ντούνμεκ» (από το τουρκικό ρήμα ντούνμεκ που θα πει γυρίζω), ενώ οι ίδιοι λένε τον εαυτό τους «Μαμμίν», δηλαδή Αληθινοί Πιστοί. Λέγεται επίσης ότι παρόλο που εξωτερικά έχουν προσχωρήσει στο μωαμεθανισμό, συνεχίζουν να κάνουν κρυφά τις τελετές της ιδιόμορφης αίρεσής τους και για αυτό τον σκοπό τα σπίτια τους συγκοινωνούν μεταξύ τους.
        Δεν κάνουν ποτέ γάμους με Τούρκους ή με Εβραίους, και φυσικά ούτε με Χριστιανούς. Είναι γύρω στις διακόσιες οικογένειες. Κάθε Παρασκευή μπορεί να δει κανείς μερικούς στα τζαμιά για να πάρουν μέρος στη λατρεία του Προφήτη με τους «Πιστούς». Στέλνουν επίσης κάθε χρόνο ένα ή δύο «χατζήδες» στη Μέκκα, αυτό όμως γίνεται μόνο και μόνο για να κρατήσουν τα προσχήματα και να εξασφαλίσουν την υποστήριξη των Μωαμεθανών. Από την άλλη μεριά, όσοι Μαμμίν είναι καταστηματάρχες κρατάνε με τη σειρά τα μαγαζιά τους ανοιχτά το εβραϊκό Σάββατο, που είναι και δικό τους, απλώς για τους τύπους επειδή αν έκλειναν όλα τα καταστήματά τους την ίδια μέρα με τους Εβραίους θα φανέρωναν την προσήλωσή τους στην εβραϊκή πίστη. (Walker,σ. 34-35)

  • Εβραίοι

    • Υπάρχουν πολλοί Εβραίοι στη Μακεδονία. Οι περισσότεροι ζουν στη Θεσσαλονίκη. Υπολογίζονται σε 20,000 περίπου. Ασχολούνται με το εμπόριο και με τον καθημερινό ανεφοδιασμό της αγοράς με όλων των ειδών τα αγαθά. Τους αναγνωρίζει εύκολα κάποιος από την κόμμωσή τους. Η Τουρκία πρόσφερε άσυλο σε πολλούς Εβραίους πρόσφυγες από την Ισπανία. Στη Θεσσαλονίκη κάθε συναγωγή φέρει το όνομα της περιοχής από όπου κατάγονται οι οικογένειες που την αποτελούν. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 19)
    • Στους Εβραίους δόθηκε το μονοπώλιο της κατασκευής χοντρών μάλλινων υφασμάτων τα οποία χρησιμοποιούσαν οι Οθωμανοί αξιωματούχοι. Αργότερα, με την άνθηση του ευρωπαϊκού εμπορίου μειώθηκε η παραγωγή υφασμάτων στην πόλη. Επιπλέον, οι Εβραίοι ασχολούνταν με την κατασκευή χαλιών. Το γεγονός αυτό επέφερε πλήγμα στη αγορά χαλιών της Σμύρνης, καθώς τα χαλιά που κατασκευάζονταν εκεί ήταν ακριβά -αν και ιδιαίτερα καλής ποιότητας σε σύγκριση με αυτά της Θεσσαλονίκης που ήταν πιο φθηνά -αλλά είχαν μικρότερη διάρκεια ζωής. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 49)
    • Πολλοί νερόμυλοι γύρω απο την πόλη είναι για να γνέθουν μαλλί και χαλιά τα οποία παράγονται στα τριγύρω χωρια ή απο Εβραίους της Θεσσαλονίκης.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.291)
    • Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης προέρχονται από τις μεγαλύτερες αποικίες που βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη την εποχή της εκδίωξής τους από την Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα. Όμως ένα σημαντικό τμήμα τους έγιναν Μουσουλμάνοι από εκείνη την εποχή, χωρίς να αγνοηθούν από τους Οσμανλήδες, και διαμόρφωσαν μια ξεχωριστή τάξη υπό την αίρεση των Μαμίνων.Kληρονομώντας το εβραϊκό πνεύμα της φιλαργυρίας και της εργατικότητας, είναι εύποροι και ανάμεσά τους είναι οι πιο πλούσιοι Τούρκοι της Θεσσαλονίκης. Ο Χασάν Ατζίκ, ένας υπουργός στην Κωνσταντινούπολη και ο αδερφός του, φοροσυλλέκτης στη Σαλονίκη είναι Μαμίνοι.Είναι συνήθως άνθρωποι με έντονη απέχθεια στους αδρανείς, φτωχούς και σπάταλους Γενίτσαρους της κατώτερης τάξης. Πηγαίνουν τακτικά στο τζαμί και συμμορφώνονται με την θρησκεία στα εξωτερικά στοιχεία αλλά επικρίνονται από τους άλλους Τούρκους πως έχουν μυστικές συναντήσεις και τελετές με άλλους ιδιόρρυθμους, των οποίων η καλύτερη απόδειξη είναι η γνώση της ισπανικής γλώσσας. Λέγεται ότι διαχωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, δύο εκ των οποίων δεν εμπλέκονται με την τρίτη, αλλά ούτε και η τρίτη δίνει τις κόρες της για γάμο με Οσμανλήδες. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.249-250)
    • Πριν τριακόσια ή τετρακόσια χρόνια πολυάριθμος εβραϊκός πληθυσμός διώχθηκε από την Ισπανία. Πολλοί από αυτούς ήρθαν στη Θεσσαλονίκη. Οι Εβραίες γυναίκες που ζουν στην πόλη και δεν είναι πολύ νεαρές αλλά πιο ώριμες στην ηλικία φορούν τα ίδια ακριβώς ρούχα που φοριούνταν στην Ισπανία πριν τον διωγμό. Από μητέρα σε κόρη περνούσε αυτό το στυλ ντυσίματος ως ανάμνηση του τρόπου που οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν από την Ισπανία πριν βρουν καταφύγιο σε μουσουλμανικά εδάφη.(Frazer,σ. 186)
    • Η Εβραία γυναίκα της Θεσσαλονίκης είχε ένα καθαρό πρόσωπο και τα μαλλιά της ήταν επιμελώς βουρτσισμένα αλλά οι κοτσίδες της τυλίγονταν γύρω από ένα χαμηλό βυσσινί φέσι.Το πανωφόρι της ήταν απαλό,κυρίως από σατέν με ασημένια κοψίματα.Ήταν ανοιχτό μπροστά και αποκάλυπτε ένα λουλουδάτο ή λευκό-αλλά γενικά ένα πράσινο και απαλό, σε σχήμα χιαστί κάλυμμα -που όμως άφηνε μεγάλο τμήμα του στέρνου ακάλυπτο.Γύρω στο λαιμό της είχε κολιέ από αληθινές πέρλες.Σειρές από πέρλες έπεφταν και επάνω στα στήθη της ενώ και στην πλάτη μπορούσε κανείς να δει δυο βαριές ,πράσινες σειρές από πέρλες των οποίων το μέγεθος και η ποιότητα ποίκιλλε ανάλογα με τον πλούτο του ιδιοκτήτη.Οι πέρλες είναι ένα μοναδικό κόσμημα που καταδείκνυε με απόλυτο και δίκαιο τρόπο τη θέση που κατείχε κάθε Εβραία μέσα στην κοινωνία της Θεσσαλονίκης σύμφωνα με την ποσότητα των μαργαριταριών που φορούσε. (Frazer,σ. 186-187)
    • Οι Εβραίοι αποτελούσαν ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού της πόλης. Μάλιστα, όταν ο Απόστολος Παύλος ήρθε με τα χαρμόσυνα νέα στην Θεσσαλονίκη από τους Φιλίππους, όπου πρωτοκήρυξε το Ευαγγέλιο, οι Εβραίοι της πόλης είχαν αρκετό πληθυσμό, ώστε να προκαλέσουν πανδαιμόνιο στην πόλη. Στις συναγωγές της Θεσσαλονίκης και της Βέροιας κηρύχθηκε για πρώτη φορά το χριστιανικό δόγμα στους κατοίκους των πόλεων αυτών.
      (Clarke, σσ. 369 – 370)
    • Όλες οι πόλεις της νότιας Μακεδονίας έχουν εβραϊκή παροικία. Καταρχήν η Θεσσαλονίκη, όπου ως προς τον αριθμό και τον πλούτο είναι οι κύριοι, με 15000-20000 σπίτια. Ύστερα η Βέροια, τα Σέρβια, η Καστοριά. Φτάνουν μάλιστα μέχρι την Ήπειρο, το Μέτσοβο και τα Γιάννινα. Ο συνολικός τους αριθμός ξεπερνά τις εκατό χιλιάδες και ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται, αν προστεθούν και οι εξισλαμισθέντες Εβραίοι, οι Μαμίν. Οι Μαμίν αναγνώρισαν κάποτε τον προφήτη, για να σώσουν τα λεφτά τους. Και ως μουσουλμάνοι όμως διατήρησαν τα ήθη και το πνεύμα της φυλής τους. Μεγάλοι τοκιστές, οικονόμοι έως φιλάργυροι, έχουν γίνει οι πλουσιότεροι Μακεδόνες. Οι Εβραίοι αυτοί είναι πελάτες της Γαλλίας. Στέλνουν τα παιδιά τους και στα δικά μας λύκεια, της Μασσαλίας και του Παρισιού. Υπολογίζουν στη γαλλική υποστήριξη.(Berard, σ.369)
    • Οι Εβραίοι αποτελούν το πιο σπουδαίο στοιχείο του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης. Κρατάνε στα χέρια τους, αν εξαιρέσουμε μια πάμπλουτη οικογένεια αγγλολεβαντίνων εμπόρων, όλο σχεδόν το εμπόριο και τη βιομηχανία της τρίτης αυτής εμπορικής πόλης της αυτοκρατορίας. Οι περιουσίες τους είναι πολύ μεγάλες παρόλο που έχουν, εκτός από μερικές από τις καλύτερες οικογένειές τους, βρώμικη εξωτερική εμφάνιση τόσο οι ίδιοι όσο και τα σπίτια τους ελπίζοντας πως μ’αυτό τον τρόπο θα αποφύγουν ως ένα σημείο την απληστία των Τούρκων διοικητών τους.
      Η «αριστοκρατία» τους εδώ έχει μεγαλύτερη θέση στην κοινωνία από ό,τι οι αδελφοί τους στην Κωνσταντινούπολη και αυτό οφείλεται από μια μεριά στον εκλεπτυσμό των γυναικών τους. Οι περισσότερες από τις όμορφες Εβραίες είναι από τη Φλωρεντία. Πρόκειται για χαριτωμένες και ικανές γυναίκες, τα σπίτια τους είναι γεμάτα με κάθε λογής αντικείμενα τέχνης και τα ρούχα τους μπορούν να προκαλέσουν το φθόνο πολλών παριζιάνων elegantes, παρόλα αυτά όμως η ζωή τους είναι σπάνια ευτυχισμένη.Αρραβωνιάζονται από μικρές και κατόπιν παντρεύονται άνδρες που δεν τις φτάνουν σε τίποτα και συχνά έχουν τα διπλά τους χρόνια. Οι άνδρες αυτοί έχουν περιορισμένη μόρφωση, η κύρια φροντίδα τους είναι η συσσώρευση πλούτου και καθώς λέγεται μεταχειρίζονται τις νεαρές γυναίκες τους κάθε άλλο παρά ευγενικά.
      Οι πιο παρακατιανές Εβραίες φοράνε ένα ιδιόρρυθμο φόρεμα που φαίνεται αρκετά αξιοπρεπές,επειδή το υλικό του είναι συχνά πλούσιο ενώ οι ίδιες είναι ψηλές και στητές.Οι παντρεμένες έχουν τα μαλλιά τους σκεπασμένα και μαζεμένα σε μια ζωηρόχρωμη μεταξωτή μαντίλα που μοιάζει με σακκούλα ενώ τα χρώματα που προτιμάνε είναι το άλικο και το πράσινο. Η σακκούλα αυτή δέκα με δώδεκα πόντους πλατιά,αρχίζει από το κεφάλι,κατεβαίνει στο λαιμό και πέφτει στη μέση.Η άκρη της είναι συχνά κεντημένη με μαργαριτάρια και χρυσά κρόσια. Γύρω από τους κροτάφους τυλίγουν ένα σταμπωτό μαντίλι που το συγκρατούν με ένα άλλο διαφορετικού χρώματος, το οποίο περνώντας κάτω από το πηγούνι δένεται φιόγκο στην κορυφή του κεφαλιού.Μερικά κομμάτια ροζ ή άλικης γάζας συμπληρώνουν αυτή την πολύπλοκη κόμμωση.Τα φουστάνια τους είναι στενά,σταμπωτά,βαμβακερά σε ανοιχτό χρώμα με πολύ μικρή μέση και ανοιχτά μπροστά με ένα μαντίλι από μουσελίνα,βαλμένο έτσι ώστε να αφήνει να φαίνονται μερικές σειρές από ακατέργαστα μαργαριτάρια.Οι παντρεμένες φοράνε επιπλέον ένα φαρδύ χρυσό κολλάρο γύρω από το λαιμό.Πάνω από τα βαμβακερά φορέματά τους βάζουν ένα μεταξωτό ριγέ πανωφόρι με βυσσινιά ή άλικη φόδρα και αυτό τελείως ανοιχτό μπροστά ενώ γύρω από το λαιμό έχει κίτρινο σειρήτι.Στο πίσω μέρος η μέση και οι ώμοι φαίνονται σε μια σχεδόν γραμμή από όπου κατεβαίνει το φουστάνι για να καταλήξει σε μια μακρυά στενή ουρά που δένεται στη μια πλευρά για να διευκολύνει το περπάτημα.Όταν βγαίνουν στην πόλη φοράνε πάνω από όλα αυτά ακόμα και στις πιο μεγάλες ζέστες,ένα φαρδύ πανωφόρι από άλικο ύφασμα που φτάνει μέχρι τα πόδια,γαρνιρισμένο με σκουρόχρωμη γούνα και τυλίγουν το κεφάλι και τους ωμούς με ένα μεγάλο βέλο από άσπρο Καλικό.Όταν τα κορίτσια φτάσουν στην ηλικία της παντρειάς σκεπάζουν το κεφάλι τους με ένα σάλι,ρίχνοντας τη μια άκρη του πάνω στο δεξιό ώμο. (Walker,σσ. 31-33)
    • Οι Εβραίοι δουλεύουν σκληρά. Όλη η βιοτεχνία της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στα χέρια τους.Κατασκευάζουν ένα πολύ γερό ύφασμα από το μαλλί της κατσίκας που το χρησιμοποιούν για σακκιά και για να σκεπάζουν δέματα και για τέντες.Φτιάχνουν επίσης ένα είδος φθηνού χαλιού από στενές λωρίδες που τις ράβουν μαζί προσθέτοντας χρυσαφιά και ασημιά σειρήτια.Η ασχολία όμως που δίνει δουλειά σε πάρα πολλούς άνδρες,γυναίκες και παιδιά είναι η ύφανση των μεταξωτών.Την εποχή της δουλειάς και όταν δεν είναι εβραϊκή νηστεία ή γιορτή(γιατί οι Εβραίοι τηρούν πιστά τις ημέρες της ανάπαυσης που ορίζει η θρησκεία τους και ούτε ακόμα και η παροιμιώδης αγάπη τους για το χρυσό είναι δυνατό να τους πείσει να αγνοήσουν αυτό που πιστεύουν πως είναι θρησκευτική υποχρέωση) το βουητό από τους αργαλειούς και ο θόρυβος από τις φωνές μπορούν να ακουστούν από κάθε αυλή της συνοικίας.Η εκτροφή μεταξοσκώληκα είναι άλλη μια σημαντική πηγή εσόδων για τους Εβραίους.Άνθρωποι από όλες τις τάξεις ασχολούνται με ζήλο και φροντίδα με τον μεταξοσκώληκα για ένα σύντομο διάστημα κάθε χρόνο ,τότε που χρειάζεται μεγάλη προσοχή.Η ασχολία αυτή αφήνει πολύ κέρδος. (Walker,σ. 33-34)
    • Οι περισσότεροι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, όπως και της Κωνσταντινούπολης, είναι απόγονοι εκείνων που διώχτηκαν από την Ισπανία από τον Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα. Η γλώσσα τους έχει κάποια μουσικότητα και είναι ένα μείγμα ισπανικής και εβραϊκής. (Walker,σ. 34)
    • ΕΒΡΑΙΟΙ στη Θεσσαλονίκη –μια πραγματική Ιερουσαλήμ δίπλα στη θάλασσα-οι 40.000 Εβραίοι ,απόγονοι ενός από τα πολλά κύματα δυστυχισμένων Ιουδαίων που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία μετά την εντολή του Μεγάλου Ιεροεξεταστή, ακόμη διατηρούν το ισπανικό ιδίωμα στη γλώσσα τους και τον εβραϊκό τύπο της απόλυτης καθαρότητας της σημιτικής φυλής. (Chirol, σ. 9)

  • Αλβανοί

    • Στο οδοιπορικό του Αντωνίνου η πόλη Κέλετρον ονομάζεται “κάστρα”, απ’ όπου οι Αλβανοί εμπνεύστηκαν το “Κάστρον”. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)

    • Οι Αλβανοί που είναι εγκατεστημένοι στις όχθες του Γενούσου αγαπούν τον τόπο τους. Είναι γεννημένοι για τον πόλεμο, παίρνουν τα όπλα τους όταν πηγαίνουν τα κοπάδια για την βοσκή και στην άκρη του χωραφιού που οργώνουν βρίσκεται το τουφέκι και το σπαθί τους. Είναι μαθημένοι στις μακρινές εκστρατείες, συνηθισμένοι να στρατοπεδεύουν όπου τύχει, είναι έτοιμοι να ξεκινήσουν στο παραμικρό σύνθημα και ακολουθούν όποια φωνή τους καλέσει πρώτη στη μάχη. Από τους πατεράδες τους ακούνε τις ιστορίες των πολέμων τους και καθώς τους εξυμνούν τα πλούτη των μακρινών χωρών, η δίψα για το χρυσάφι διεγείρει τη φαντασία τους. Χωρίς να γυρεύουν να μάθουν τίποτε για τις αποστάσεις, χωρίς να φοβούνται τις άγνωστες χώρες ορμάνε πέρα από τον Δούναβη για να υπηρετήσουν τους Οσπονδάρους της Βλαχίας ή στη Λιβύη με την προσδοκία ότι θα ξανανταμώσουν με τους δικούς τους, φορτωμένοι λάφυρα και ασήμι. Χαίρονται όταν τους βλέπουν πλουσιοντυμένους και όταν μπορούν να βοσκήσουν τα κοπάδια τους φορώντας σακάκι με σειρήτια, γιατί όσα πλούτη και αν αποκτήσουν, πάλι θα κλείσουν τον κύκλο τους και θα ξαναγυρίσουν στην γλίτσα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.44-45)

    • Φρουρά Αλβανών ήταν εγκατεστημένη στον πύργο που βρισκόταν πίσω από το μοναστήρι του Αγίου Ναούμ, κοντά στην Κορυτσά και ήταν υπεύθυνη για την είσπραξη των διοδίων. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.49)
    • Χριστιανοί Αλβανοί απαντώνται στη Μακεδονία και εξασκούν διάφορα επαγγέλματα. Ζουν ειρηνικά με τους μουσουλμάνους Αλβανούς είτε αυτοί υπηρετούν στη στρατιωτική διοίκηση είτε ασκούν οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα. Οι ορεσίβιοι Αλβανοί κατεβαίνοντας στα πεδινά αναμείχθηκαν με το εκεί αλβανικό στοιχείο. Οι Τουρκαλβανοί μοιάζουν να μην έχουν ξεχάσει πως κάποτε ήταν χριστιανοί ενώ είναι φανερό ότι προτιμούν να διαβιούν στα βουνά. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο τουρκικός πληθυσμός της Μακεδονίας είχε μειωθεί, οδήγησε πολλούς ορεσίβιους Αλβανούς στο να εγκατασταθούν στα πεδινά.(Cousinery, τομ.Ι, σ. 18-19)
    • Οι Αλβανοί είναι κυρίως βοσκοί, στρατιώτες και βαλανείς. Η φορεσιά τους τους κάνει να ξεχωρίζουν εύκολα από τα άλλα έθνη. Οι φτωχοί στρατιώτες και οι εργάτες φορούν ρούχα από ένα χονδροειδές μάλλινο ύφασμα, χωρίς χρώματα, το οποίο υφαίνουν οι γυναίκες που υπάρχουν σε κάθε οικογένεια. Σαν βοσκοί οι Αλβανοί είτε έχουν δικά τους κοπάδια είτε εργάζονται ως υπηρέτες σε ξένα κοπάδια. Ως στρατιώτες μοιάζουν σαν να έχουν γεννηθεί για να πολεμούν παρόλο που ασχολούνται και με άλλες δραστηριότητες. Όσο για εκείνους που εργάζονται στα λουτρά κανείς δε «ζηλεύει» την τύχη τους, καθώς θεωρείται πως η δουλειά που κάνουν-με τις συνεχείς εφιδρώσεις-δεν κάνει καλό στην υγεία. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 19)
  • Πολύ σύντομα μετά την εισοδό μας σε ένα δάσος με μεγάλες καστανιές, φτάσαμε στις 9.40 στην Καστανιά, ένα μικρό χωριό του οποίου όλα τα σπίτια, εκτός απο δύο τρία, είναι τώρα εγκαταλελειμένα, ως αποτέλεσμα των απαιτήσεων που επανελλημένα γίνονταν σε αυτούς για τρόφιμα είτε απο ληστές είτε απο Αλβανούς πολεμιστές.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σελ.296)
  • Η Πύλη, αφού πείστηκε για την αποτυχία του σχεδίου, διέταξε τον Μουσά να αναλάβει τη διακυβέρνηση της Θεσσαλονίκης και τον Καπετάνιο Πασά να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη με το στόλο του.Ο Μουσά έφτασε με το στόλο του μέχρι την Κω. Επιβεβαιώνει ότι οι δυνάμεις του Μεχμέτ υπολογίζονται σε 4000 Αλβανούς και 5000 άλλους και ότι είναι ανεπιθύμητος λόγω των επιθέσεων του και επειδή κατέστρεψε το εμπόριο και κανένα προϊόν από την Ερυθρά θάλασσα δεν μπορεί να περάσει την έρημο, καθώς οι έμποροι φοβούνται την λεηλασία από τον Πασά του Καΐρου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σελ.237)
  • Σε μια πεδιάδα που βρίσκεται σε ψηλό υψόμετρο συναντάμε πολλούς ψηλούς και άφοβους Αλβανούς.Υπάρχουν πολλές αγροικίες αλλά καθόλου χωριά.Οι Αλβανοί προτιμούν την απομόνωση στη μικρή φάρμα τους ανάμεσα στα βουνά παρόλο που μπορεί να είναι μακρυά από γείτονες.Όταν ο Αλβανός οργώνει το χώμα με το βουβάλι του πάντα παίρνει μαζί του το όπλο του,διότι δε γνωρίζει ποιον θα συναντήσει στο δρόμο του. (Frazer,σ. 235)
  • Οι Τουρκικές Αρχές φοβούνται ένα ξέσπασμα των Αλβανών, ώστε θα έκαναν το ο,τιδήποτε προκειμένου να διατηρηθεί η ειρήνη και η ησυχία.Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι δεν κάνουν ιδιαίτερη προσπάθεια να συλλέξουν τους φόρους όπως κάνουν στους υπόλοιπους υπηκόους.Ακόμη και αν ένας Αλβανός σκοτώσει έναν Τούρκο θα θεωρήσουν πως ο Τούρκος τον προκάλεσε.Ο Σουλτάνος προσπαθεί να συμφιλιωθεί με τους Αλβανούς με το να έχει Αλβανούς σωματοφύλακες στην Κωνσταντινούπολη κα καλώντας τους Μπέηδες στην πρωτεύουσα όπου τους παρασημοφορεί.(Frazer,σ. 249)
  • Ο Αλβανός δεν έχει τέχνη, λογοτεχνία, εθνική πολιτική, δεν έχει συναίσθηση της διαφορετικότητας του ,όπως έχουν οι γείτονες του.Αλλά παρ’όλα αυτά η τιμή του είναι ιερή. Και στην έννοια της τιμής περικλείονται πολλά. Δεν είναι κλέφτης παρόλο που καρπώνεται τα υπάρχοντα του ανθρώπου που σκοτώνει. Δε ληστεύει άνθρωπο που δεν οπλοφορεί. Δε φέρεται άσχημα στη γυναίκα αλλά ο νόμος της παράδοσης του επιτρέπει να σκοτώσει τον άνδρα που ανακατώνεται με τη δική του γυναίκα. Έτσι κρατά τα μάτια του και τα χέρια του μακρυά από τις γυναίκες των άλλων. Δεν είναι ο φόβος των αντιποίνων που κάνουν τον Αλβανό ηθικό-ο συριγμός της σφαίρας δεν είναι αποτρεπτικός- η τιμή του προσβάλλεται από την ιδέα πως όταν επιτίθεται σε γυναίκα επιτίθεται σε άτομο που δε μπορεί να αμυνθεί.(Frazer,σ. 256-257)
  • Η γλώσσα των Αλβανών είναι αδιαμόρφωτη και νοθευμένη. Υπάρχει εθνικό αλφάβητο αλλά σπάνια χρησιμοποιείται .Στη μια πλευρά της χώρας χρησιμοποιείται το λατινικό αλφάβητο ενώ στην άλλη πλευρά το ελληνικό.Σε πολλές περιοχές ιταλικά στοιχεία έχουν ενσωματωθεί στη γλώσσα,σε άλλες ελληνικά και σε άλλες σλαβονικά.Ως εκ τούτου Αλβανοί που μένουν πενήντα ή εξήντα μίλια μακρυά δεν καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλο.Επιπλέον,υπάρχουν φυλετικές διαφορές ανάμεσα στους Γκέγκηδες που ζουν στον άγριο βορρά και τους Τόσκηδες στο λιγότερο τραχύ νότο.Θα έλεγε κανείς πως ανήκουν σε διαφορετικές εθνότητες.Κα πράγματι αυτό συμβαίνει.Θα ήταν εύκολο να αποδείξει κανείς πως οι Αλβανοί δεν είναι ένας λαός αλλά μισή ντουζίνα λαοί.Είναι οι απόγονοι απελπισμένων φύλων που ζούσαν προκλητικά και εκτός νόμου και δεν εξολοθρεύτηκαν ούτε αφομοιώθηκαν από τον κατακτητή αλλά διατήρησαν την ανεξαρτησία τους αποκλεισμένοι από το «οχυρό» των αλβανικών βουνών. (Frazer,σ. 257-258)
  • Οι αλβανικές φυλές δεν έχουν κοινή θρησκεία.Άλλοι είναι μουσουλμάνοι και άλλοι χριστιανοί.Μέσα στην ίδια πατριά μπορεί να υπάρχουν και οι δυο θρησκείες.Η πιο σημαντική από τις βόρειες φυλές,οι Μιρδίτες είναι χριστιανοί : ρωμαιοκαθολικοί.Κάτω στο νότο είναι χριστιανοί και λόγω του ότι συνορεύουν με την Ελλάδα είναι ορθόδοξοι.Οι μουσουλμάνοι Αλβανοί επηρεάζονται από τους χριστιανούς γείτονες τους.Πίνουν κρασί και μπύρα και ορκίζονται στην Παναγία.Ο Αλβανός είναι αγράμματος και προληπτικός.Πιστεύει ότι στα βουνά κατοικούν δαίμονες και θεωρεί ότι οι ξένοι –κυρίως οι Ιταλοί-θέλουν να διώξουν τους Τούρκους και να πάρουν οι ίδιοι τον έλεγχο της χώρας.Μισεί την εξουσία και προτιμά την κατ΄όνομα κυριαρχία των Τούρκων από την πιο αυστηρή εξουσία την Ιταλίας και της Αυστρίας.Η γεωργία είναι φτωχή και θεραπεύει μόνο τις άμεσες ανάγκες.Δεν υπάρχει βιομηχανία –εκτός από την παραγωγή μεταξωτών στο Ελμπασάν.Όσο για το εμπόριο ,είναι κάτι που δεν το κατανοούν. (Frazer,σ. 258-259)
  • Τα έθιμα Μιρδιτών και Τόσκηδων διαφέρουν σημαντικά.Οι Μιρδίτες προσπάθησαν να δημιουργήσουν κάποιο είδος κυβέρνησης αλλά όσα έγιναν αποφασίστηκαν από τους αρχηγούς των πιο ισχυρών πατριών.Οι νόμοι τους είναι σπαρτιατικοί και συχνά σκληροί.Ένα περίεργο έθιμο είναι αυτό της υιοθεσίας αδελφών.Η σχέση θεωρείται τόσο αδελφική ,ώστε τα παιδιά των αδελφοποιητών απαγορεύεται να παντρευτούν.Οι Τόσκηδες είναι πιο εργατικοί από τους Μιρδίτες και κάποιοι από τους μπέηδες τους είναι πολύ πλούσιοι. (Frazer,σ. 259)
  • Παρόλο που οι Αλβανοί θα ήθελαν να αποτινάξουν ακόμη και την εξουσία των Τούρκων ,αυτή ακριβώς η εξουσία είναι που εμποδίζει την περιοχή να μετατραπεί σε πεδίο δολοφονιών και λεηλασίας ανάμεσα στις πατριές και κρατά μακρυά τους Ιταλούς που θέλουν να καταλάβουν τη χώρα τους.Έτσι η Αλβανία δεν συμμετέχει στο Βαλκανικό πρόβλημα.Οπωσδήποτε ,όμως, σε ένα γενικό μακεδονικό ξεσηκωμό ο λαός θα κυνηγούσε τους Τούρκους.Αλλά λόγω του ότι δεν ήταν ενωμένοι δεν είχαν πολιτική επιρροή. (Frazer,σ. 259)
  • Σε μια τόσο πολεμοχαρή περιοχή ήταν αδύνατο να μη σημειώνονται έκτροπα.Ο πρώτος πρέσβης που στάλθηκε από τη Σερβία στην Πρίστινα δολοφονήθηκε από τους Αλβανούς μέσα σε 6 μήνες επειδή αρνήθηκε να φύγει κατόπιν εντολής τους.Λόγω προσωπικής αντιπάθειας έδιωξαν τους Τούρκους διοικητές Πρίστινας και Πριζρένης.Οι Τουρκικές αρχές δεν ενημερώθηκαν για τα γεγονότα. (Frazer,σ. 259-260)
  • Η απόσταση ανάμεσα στη Στρούγκα και την Αχρίδα είναι δύο ώρες (12-15 χιλιόμετρα) και ο δρόμος είναι χωματόδρομος ανάμεσα σε καλαμιώνες και λασπόνερα. Και εδώ δουλεύουν στην επίστρωση του δρόμου. Έχουν φέρει όμως εδώ Αλβανούς με τη βία και τους επιβλέπουν χωροφύλακες. Οι χωροφύλακες που τους έφεραν με τη βία, πρέπει να τους πάνε πίσω πάλι με τη βία την ημέρα που οι χωρικοί του γύρω τόπου, έχοντας κουραστεί από τη γειτνίαση αυτή, θα εκλιπαρήσουν από τον έπαρχο να τους απαλλάξει, θα προσφέρουν λεφτά και θα αναλάβουν να τελειώσουν αυτοί το δρόμο.
    (Berard, σ.148-149)
  • Αλβανοί [στο Μοναστήρι] με άσπρες βράκες, κόκκινα σαλβάρια και φουστανέλες- οι πλουμιστές τους φέρμελες, τα πιστόλια τους, τα τουφέκια τους και οι ζώνες τους λαμποκοπούν χρυσάφι, όλοι τους από πάνω ως κάτω αστραποβολούν σαν ήλιοι.
    (Berard, σ. 174)
  • Οι Χριστιανοί Αλβανοί είναι και αυτοί ευημερούσα κοινότητα, υπάρχουν όμως μόνο δύο-τρεις έμποροί τους στο Μοναστήρι. (Walker,σ. 78)
  • Μια αγέλη ρακένδυτων χαμάληδων τεμπέλιαζε στον μπροστινό τοίχο ενός κτιρίου ή ξάπλωνε βαριεστημένα στο έδαφος καπνίζοντας ή ιδρώνοντας στον ήλιο.Αυτοί οι αχθοφόροι είναι κυρίως Γκέγκηδες, δηλαδή Βόρειοι Αλβανοί.Ψηλοί, κοκαλιάρηδες και αγροίκοι με τα κεφάλια τους εντελώς ξυρισμένα αλλά με έναν μοναδικό βόστρυχο στην κορυφή του κεφαλιού,ο οποίος τους έδινε εμφάνιση μιας φυλής κόκκινων Ινδιάνων απογυμνωμένων από τα φτερά τους. (Abbott, σ. 5)

  • Βούλγαροι

    • Η πλειονότητα των κατοίκων του χωριού Λάγγα, το οποίο βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του όρους Σαρακίνα, ήταν Βούλγαροι. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 16)
    • Οι Βούλγαροι ανέβαιναν από τις κοιλάδες του Αξιού και του Εριγώνα, για να φτάσουν στα ψηλά βοσκοτόπια του Βιτσίου. Περπατώντας μισή ώρα από τη μέση ζώνη του όρους Βίτσι συναντάμε τη διάβαση ενός ποταμού, που οι Βούλγαροι τον αποκαλούν Βαρδάρη του Σαριγούλ ή της Κίτρινης Λίμνης, για να τον διακρίνουν από τον Βαρδάρη-Αξιό, προς τον οποίο ρέει. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)
    • Στη Δερρίοπο κατοικούσαν σκληροτράχηλοι και αγροίκοι Βούλγαροι. Πρόκειται για 130 οικογένειες περίπου. Μετά από μία ώρα πεζοπορία, γύρω από ένα ψηλό βουνό, βρεθήκαμε στο κεφαλοχώρι του Μαχαλά, το οποίο αριθμεί 150 βουλγαρόφωνες οικογένειες, τουρκικές και χριστιανικές. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 18)

    • Οι Βούλγαροι χριστιανοί που ζούσαν στο χωριό Δεβόλη είχαν ως βασική πηγή πλούτου τα κοπάδια τους. Πουλώντας ένα μέρος από το βούτυρο, το τυρί και τα δέρματα που αυτά τους έδιναν, εξασφάλιζαν τα αναγκαία ποσά για την εξόφληση των φόρων τους και την προμήθεια ελάχιστων ειδών που εισάγονταν από ξένες χώρες και τους ήταν απαραίτητα για τις ανάγκες τους. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.42)
    • Πάνω από τη Σλίβενη βρισκόταν ένα ωραίο μοναστήρι, αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, προστάτη των Βουλγάρων, οι οποίοι πάντοτε τον απεικονίζουν στις εκκλησίες τους με την στολή πολεμιστή, έφιππου και οπλισμένου από την κορυφή έως τα νύχια. Με αυτή την εξάρτυση απεικονίζουν σχεδόν όλους τους αγίους, όποια και αν ήταν η ιδιότητά τους κατά το πέρασμά τους στη ζωή. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 27)
    • Οι χριστιανοί Βούλγαροι της Ζελεγκόσδης, καταπιεσμένοι από τους Τούρκους σχετικά με το ζήτημα της άσκησης των θρησκευτικών τους καθηκόντων μετακινήθηκαν από τον συνοικισμό. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 27)
    • Οι Βούλγαροι ήταν εκείνοι οι οποίοι ίσως να σχημάτισαν την επωνυμία «Αχρίδα» της ομώνυμης περιοχής από τη λέξη “Άκρη” που σημαίνει ύψωμα, μια λέξη των ελληνικών που μιλούσαν την εποχή του Ιουστινιανού. H επωνυμία αυτή συμπίπτει απόλυτα με την τοποθεσία της πόλης. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.50)
    • Ο Βούλγαρος της Μακεδονίας σέρνει το άροτρό του και φορά πουκάμισο, γιλέκο και μια φαρδιά βράκα στολισμένη με κεντήματα από μαλλί σε διάφορα χρώματα. Την κατασκευή του ρουχισμού αναλαμβάνουν οι γυναίκες κάθε οικογένειας. Για τα υποδήματά τους μπορούν να χρησιμοποιούν μόνο το μαύρο χρώμα καθώς τα λαμπερά χρώματα επιτρέπονται μόνο στον Τούρκο κατακτητή.(Cousinery, τομ.Ι, σ.15)
    • Η αρχαία Χαλάστρα κατοικούνταν εξ’ ολοκλήρου από ελληνικό στοιχείο παρά την κυριαρχία των Βουλγάρων που είχαν κατακλύσει τη γύρω περιοχή. Οι κάτοικοι ήταν κυρίως αγρότες και αλιείς. Πωλούσαν τα προϊόντα τους στη Θεσσαλονίκη. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 61-62)
    • Οι Βούλγαροι ονόμασαν την πόλη Βοδενά λόγω των πλουσίων υδάτων της περιοχής. Ο Κάρανος ονόμασε την πόλη Αιγές από ένα κοπάδι εριφίων που μπήκε μια μέρα στην πόλη. Από τότε και μέχρι το βασιλιά Αρχέλαο Α’ στα νομίσματα της πόλης απεικονιζόταν η αίγα, ζώο το οποίο είναι αφιερωμένο στο Δία. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 75)
    • Ο επίσκοπος Καμπανίας άλλοτε διέμενε στο Καψοχώρι, άλλο ένα ελληνικό χωριό, το οποίο χωροθετείται ανάμεσα στο Καρασμάκ ή Μαυρονέρι και στο Ιντζέκαρα ή στην Βιστρίτζα, σε ένα δασώδες τμήμα των πεδιάδων, γύρω από τις οποίες υπάρχουν και κάποια άλλα ελληνικά χωριά.Ο υπόλοιπος πληθυσμός αυτών των πεδιάδων της Κάτω Μακεδονίας αποτελείται απο τους Βούλγαρους καλλιεργητές των τουρκικών τσιφλικιών, τα οποία είναι διασκορπισμένα σε αυτήν.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.259)
    • Τους Τούρκους του Παλαιόκαστρου τους θεωρούσαν Βούλγαρους αρνησίθρησκους.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.270)
    • Η Νάουσα είναι μια ελληνική πόλη, οι Βούλγαροι δεν εξασφάλισαν την κατοχή της οροσειράς του Ολύμπου στο νότιο άκρο των Βοδενών.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.284)
    • Η Μονή Ζωγράφου είναι ένα μοναστήρι Σέρβων και Βούλγαρων. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.121)
    • Στην έξοδο της χαράδρας βρίσκεται το Khaivat στα δεξιά και τα Λαϊνά στα αριστερά. Τα Λαϊνά είναι πολύ μικρά, αλλά το Khaivat περιλαμβάνει μια μεγάλη εκκλησία και 300 σπίτια, κατοικημένα από βούλγαρους χριστιανούς, λαός που κατοικούσε, με εξαίρεση δύο ή τρία μεγάλα ελληνικά χωριά, στην παραθαλάσσια πεδιάδα της Κάτω Μακεδονίας. Λίγες μόνο γυναίκες στα βουλγαρικά χωριά μπορούν να μιλήσουν την Ελληνική.Τα σπίτια στο Khaivat, όπως και όλων των Βουλγάρων γενικότερα, είναι όμορφα και άνετα με σοβατισμένους τοίχους και πατώματα, επικαλυμμένα με ένα κίτρινο ασβέστη που πλαισιώνει, επίσης, το εξωτερικό της θύρας. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 234)
    • Πάνω στο γεφύρι[της Στρούγκας], σε μια διπλή σειρά παραπηγμάτων, οι Βούλγαροι πουλούν στα καραβάνια φρέσκα ή παστωμένα ψάρια. Αλβανοί φορτώνουν στα αλογάκια τους σάκους με χέλια και πέστροφες που σπαρταρούν. Θα φτάσουν στην αγορά του Ελβασάν ύστερα από δύο μέρες πορείας κάτω από τον καυτερό ήλιο!
      (Berard, σ.145)
    • Οι Βούλγαροι δεν έχουν παρά λίγες εμπορικές επιχειρήσεις. Ο μόνος άνθρωπός τους που έχει πλουτίσει είναι κάποιος Ντιμήτρη Ράντεφ (περισσότερο γνωστός σαν Ντίμκο). (Walker,σ. 77)
    • Οι Βούλγαροι δεν παραδέχονται ότι υπάρχουν Σέρβοι, ακόμα και Έλληνες, στην Μακεδονία. Κρίνοντας από τον τρόπο με τον οποίο μιλούν για αυτή την περιοχή, κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι η Μακεδονία δεν είναι τίποτα περισσότερο ή λιγότερο από ένα αδιαμφισβήτητο τμήμα της ηγεμονίας τους. Οι ίδιοι οι Μακεδόνες κάτοικοι-εκτός από εκείνους του νότου, των οποίων η Μακεδονική ταυτότητα δεν έχει ποτέ αμφισβητηθεί- δύσκολα μπορούν να πουν ότι έχουν εθνική ψυχή ή για αυτό το θέμα καθόλου ψυχή. Αν πιαστούν νέοι από τη Βουλγαρική προπαγάνδα και ανατραφούν στα σχολεία τους, αυτοί θα έχουν συνηθίσει στην ιδέα ότι είναι Βούλγαροι. Αν οι Σέρβοι ενεργήσουν πρώτοι, αυτοί γίνονται Σέρβοι. Νικητής είναι όποιος διαθέτει ταχύτητα και τα μεγαλύτερα οικονομικά μέσα. (Abbott,σ. 80-81)