Category: Θέματα-Abbot

Δερβίσηδες
- Η περίεργη αυτή αίρεση ιδρύθηκε στις αρχές του 13 ου αιώνα από έναν Πέρση φιλόσοφο και άγιο του οποίου το όνομα ήταν Djelal-ud-din-er-roumi. Αυτός ο κύριος, μεταξύ άλλων, έγραψε στίχους, έκανε θαύματα και σύμφωνα με την παράδοση φαίνεται ότι κατάφερε να υπερνικήσει την απόσταση. Έχει γραφτεί για τον ίδιο ότι μπορούσε να επικοινωνεί με φίλους του μάγους και αγίους μέσω του διαστήματος χωρίς την παρέμβαση οποιουδήποτε υλικού αντικειμένου. Μπορούσε επίσης να μεταφέρει τον εαυτό του μέσα σε μία στιγμή στις πιο απόμακρες περιοχές της γης, μια μορφή άσκησης στην οποία- λέγεται ότι -εξασκούνταν συχνά. Ακόμη περισσότερο, καθιέρωσε τον γραφικό, αν και κάπως εκκεντρικό, τρόπο επίτευξης της θρησκευτικής έκστασης που περιγράψαμε παραπάνω και ωφέλησε ποικιλοτρόπως την ανθρωπότητα.
  Αυτοί που έχουν μυηθεί στα μυστήρια του δόγματος των Mevlevi υποστηρίζουν την θεμελιώδη βάση του που είναι η αγάπη που αγκαλιάζει και απορροφά τα πάντα. Ο χορός τους μεταφράζεται ως μια συμβολική έκφραση της αρμονίας του σύμπαντος, όπου οι περιστρεφόμενοι μοναχοί αντιπροσωπεύουν τα περιστρεφόμενα αστέρια του παραδείσου και η μουσική τους την μουσική των σφαιρών.
  (Abbott, σ. 38-39)
9 Οκτωβρίου 2013
Θεοδόσιος Α’ (346 – 395 μ.χ.)
- Ο χώρος ανάμεσα στην θάλασσα και σε τμήμα του κυρίως δρόμου, όπου βρίσκονται ”οι Μαγεμένοι” και η αψίδα του Κωνσταντίνου, λέγεται ότι καταλαμβανόταν από τον ιππόδρομο, με την υποσημείωση ότι ήταν το σκηνικό μιας ασύδοτης σφαγής των κατοίκων της Θεσσαλονίκης με διαταγή του Θεοδοσίου.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.246)
- Επίσης είναι γνωστή [η Θεσσαλονίκη] από τις σφαγές που διέταξε να διαπραχθούν σ΄ αυτήν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος. (Isambert, σ.47)
- Αυτό το μέρος, εξακολουθεί να ονομάζεται Ιπποδρόμιο, γνώρισε επίσης μια από αυτές τις πράξεις βαρβαρότητας που φάνηκε να προαναγγέλουν τη μελλοντική τύχη αυτών των εδαφών. Ήταν εδώ που πολλές χιλιάδες Θεσσαλονικείς, σε ένα απροσδόκητα εορταστικό κλίμα, σφαγιάστηκαν ανελέητα από τους λεγεωνάριους του Χριστιανού αυτοκράτορα Θεοδόσιου το 390. ( Abbott, σ. 12-17)
- Μια από τις παλιές συνοικίες της πόλης. Έγινε γνωστή εξ’ αιτίας της σφαγής χιλιάδων αμάχων από το Μέγα Θεοδόσιο. Το γεγονός αυτό επισκίασε τη δόξα του αυτοκράτορα σε σημείο που ο άγιος Αμβρόσιος, επίσκοπος Μεδιολάνων, του απαγόρευσε την είσοδο στο μητροπολιτικό ναό της πόλης. (Cousinery,τομ.Ι,σ.34)
25 Σεπτεμβρίου 2013
Φράγκοι
- Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης υπολογίζεται σε 80.000 αλλά πιθανότατα δεν υπερβαίνει τις 65.000 εκ των οποίων 35.000 είναι Τούρκοι, 15.000 είναι Έλληνες και 13.000 είναι Εβραίοι ενώ οι υπόλοιποι είναι Φράγκοι και Αθίγγανοι.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.248)
- Οι Τούρκοι όπως και οι Εβραίοι, φτάνουν στα άκρα με την τσιγγουνιά ενώ η σπατάλη δεν είναι διόλου ασυνήθιστη στους νεαρούς Οσμανλήδες.Επισήμανα έναν κατώτερο υπάλληλο στο δικαστήριο που μέσα σε λίγα χρόνια κατασπατάλησε 2000 χρηματικά έπαθλα και επτά τσιφλίκια. Αυτοί οι Τούρκοι ιδιοκτήτες γης είναι, ωστόσο, αυτοί με την μεγαλύτερη σταθερότητα στην Τουρκία. Και οι Φράγκοι έμποροι που παζαρεύουν για το καλαμπόκι, το βαμβάκι, και τον καπνό τους, μπορούν, χωρίς πολύ ρίσκο, να προάγουν τις καλλιέργειές τους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.249)
- Ο Πλαταμών είναι βυζαντινή πόλη, και μνημονεύεται σε μία εμπορική συνθήκη της 11ης εκατονταετηρίδας μ.Χ. η οποία συνάφθηκε από τους Ενετούς. Στις αρχές της 13ης εκατονταετηρίδας υπήρξε τιμάριο των Φράγκων.
  (Isambert, σ.87)
- Ίχνη της Φραγκικής κατοχής (της Θεσσαλονίκης) βρίσκονται στα τείχη και τις οχυρώσεις που ακόμη στέφουν την πόλη στις τρεις πλευρές.
  (Abbott, σ. 12-17)
19 Απριλίου 2013
Ντονμέδες
- Υπάρχουν στη Θεσσαλονίκη Εβραίοι που ντύνονται σαν Τούρκοι αλλά πιστεύουν στον Ιουδαϊσμό και τους αποκαλούν «ντονμέδες» ή «ψευδο-αποστάτες».Είναι περίπου 500 οικογένειες.( Cousinery,τομ.Ι,σ. 19-20)
- Άλλη μία κατηγορία γυναικών που διακρινόταν και διέφερε από τις υπόλοιπες στη Θεσσαλονίκη ήταν αυτή των Ντονμέδων. Πριν διακόσια πενήντα χρόνια ένας άνδρας εμφανίστηκε στους Εβραίους και τους είπε ότι είναι ο Μεσσίας. Οι Τούρκοι τότε προσπάθησαν να τον δοκιμάσουν και τον πρόσταξαν να κάνει ένα θαύμα. Αυτό ήταν αδύνατο από τη στιγμή που και ο ίδιος γνώριζε ότι δεν ήταν ο Μεσσίας. Έτσι, εκείνος ο Εβραίος στράφηκε στον ισλαμισμό και καθώς είχε ήδη αποκτήσει μεγάλη επιρροή στους οπαδούς του, τον ακολούθησαν και αυτοί στο Ισλάμ. Όμως, ο Τούρκος περιφρονεί αυτόν που αλλάζει την πίστη του και ως αποτέλεσμα οι Ντονμέδες-παρ’ότι μουσουλμάνοι-δεν είχαν δικαίωμα να συνάπτουν γάμους με άλλους μουσουλμάνους και παρόλο που ήταν Εβραίοι στην καταγωγή κανείς Εβραίος δεν επιδίωκε επαφή μαζί τους. Έτσι οι Ντονμέδες αποτέλεσαν μια ξεχωριστή τάξη. Δεν υπερέβαιναν τις 10.000 και το αρχηγείο τους ήταν στη Θεσσαλονίκη. Εξοστρακισμένοι από Εβραίους και Τούρκους, οι Ντονμέδες -ζώντας στην απομόνωσή τους- είχαν γίνει πολύ έξυπνοι και οξύνοες και ήταν οι πιο ευφυείς επιχειρηματίες. Ήταν από τους πιο πλούσιους μέσα στην πόλη. Επιπλέον, ήταν καλλιεργημένοι με σωστή ανατροφή και απέπνεαν έναν αριστοκρατικό αέρα που δεν μπορούσε κανείς να βρει σε άλλους. Οι γυναίκες είχαν ωχρά και σκεφτικά πρόσωπα με τη φινέτσα του αλάβαστρου. Τα μάτια τους είναι μεγάλα ,μαύρα και ονειροπόλα ενώ οι ίδιες είναι ψηλές ,όμορφες και νωχελικές. Ο τρόπος που συνδυάζουν την αυστηρότητα στο ντύσιμο –που επιβάλλεται από τον ισλαμισμό-με την χαρακτηριστική αγάπη των Ισραηλιτισσών για την κομψότητα είναι πολύ εφευρετικός.Φορούν πάντα μαύρα και το κάλυμμα της κεφαλής τους είναι ένα λεπτό σάλι.Ο τρόπος ραφής και τα στολίδια των ρούχων τους είναι εξαίσια.Το κάλυμμα της κεφαλής το τοποθετούν με γούστο στο κεφάλι τους ενώ αφήνουν τους βραχίονες τους ακάλυπτους.Μαύρες βεντάλιες ανεμίζουν και κρατιούνται ψηλά-όχι πάντα με μεγάλη αυστηρότητα όταν η κυρία είναι όμορφη και το γνωρίζει, κι αυτό είναι γενικά που συμβαίνει-ώστε να κρύβεται το γυναικείο πρόσωπο από τα μάτια των ανδρών.Όλα ,λοιπόν, είναι μαύρα στην αμφίεση των γυναικών των Ντονμέδων αλλά η χάρη και κομψότητα που αποπνέουν τις κάνει να διακρίνονται. (Frazer, σ. 187-188)
- Το δόγμα των Ντονμέ ιδρύθηκε από κάποιον ονόματι Σαμπετάι Σεβή, ο οποίος πριν από αιώνες εμφανίστηκε στην Αδριανούπολη ως προφήτης διαδίδοντας πως κάνει θαύματα.Η παρουσία του προκάλεσε μεγάλη αίσθηση.Άλλοι από τους ομοθρήσκους του πίστεψαν το νέο προφήτη ενώ άλλοι τον αποκήρυξαν ως απατεώνα. Η αναταραχή πήρε τέτοιες διαστάσεις ,ώστε οι Αρχές αναγκάστηκαν να επιληφθούν της κατάστασης.Ο Σαμπετάι Σεβή κλήθηκε στην Πόλη και ανακρίθηκε από το Σουλτάνο. Ενώπιον της φοβερής παρουσίας του Πατισάχ, ο προφήτης έχασε το θάρρος του και σπεύδοντας να σώσει τον εαυτό του δήλωσε πως η αληθινή του αποστολή ήταν να στρέψει τους Εβραίους στον Ισλαμισμό. Ο Σουλτάνος πήρε τοις μετρητοίς τα λεγόμενά του και τον υποχρέωσε να δώσει ο ίδιος πρώτος το καλό παράδειγμα με το να ασπαστεί τον ισλαμισμό. Τριακόσιες οικογένειες τον ακολούθησαν αλλά το προφητικό του ένστικτο τον προειδοποίησε πως δεν ήταν σώφρον να γυρίσει στην Αδριανούπολη. Αντίθετα, πήγε στη Σμύρνη και έδωσε εντολή στους οπαδούς του να μεταβούν στη Θεσσαλονίκη και εκεί να περιμένουν την επιστροφή του. Ακόμη τον περιμένουν.Λέγεται πως οι απόγονοι εκείνων των προσήλυτων εξακολουθούν να στέλνουν κάθε βράδυ κάποιον στην προκυμαία με ένα φανάρι προκειμένου να οδηγήσει τα βήματα του περιπλανώμενου Εβραίου στην ακτή. Στο μεταξύ το ποίμνιο που είχε εγκαταλειφθεί από τον ποιμένα του έγινε έρμαιο δογματικών διενέξεων οι οποίες οδήγησαν στη δημιουργία τριών ελάσσονων δογμάτων υπό την καθοδήγηση τριών από τους πιο διακεκριμένους μαθητές του προφήτη, καθένας από τους οποίους ήταν πεπεισμένος και κατάφερε να πείσει και άλλους ότι μόνο αυτός ακολουθούσε τη διδασκαλία του δασκάλου του. Η διαίρεση εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα. (Abbott, σ. 23-24)
10 Δεκεμβρίου 2012
Βλάχοι (Wallachians)
Οι Βούλγαροι και οι Βλάχοι ανέβαιναν από τις κοιλάδες του Αξιού και του Εριγώνα, για να φτάσουν στα ψηλά βοσκοτόπια του Βιτσίου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)
Στη Βλαχοκλεισούρα κατοικούν πεντακόσιες οικογένειες Βλάχων Δασσαριτών, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι πρόσφυγες από τη Μοσχόπολη. Οι κάτοικοι πιστεύουν ότι οι έποικοι, από τους οποίους ιδρύθηκε αυτή, εμφανίστηκαν στα υψώματα του όρους Σαρακίνα γύρω στον δέκατο πέμπτο αιώνα, όταν οι Τούρκοι, που λεηλατούσαν τη Μακεδονία υποχρέωναν τους Χριστιανούς να αποτραβηχτούν στα πιο απρόσιτα βουνά για να αποφύγουν την σκλαβιά και το θάνατο. Από τότε ο πληθυσμός ενισχύθηκε μ’ έναν μεγάλο αριθμό Βλάχων, οι οποίοι λες και παρακινούνται από ένα ένστικτο, αναζητούν πάντα ψυχρές ζώνες, πλάι σε δάση, βοσκότοπους και παγωμένα νερά, που αποτελούν απόλαυση γι’ αυτούς. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 23)
Οι Βλάχοι έποικοι που εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στους Τόσκηδες της μεσημβρινής πλαγιάς του όρους Σβώκη, ισχυρίζονταν ότι προέρχονται από τους Ρωμαίους, που ο Κόιντος Φάβιος Μάξιμος εγκατέστησε στην Κανδαβία. Οι Βλάχοι αυτοί, άγρυπνοι ποιμένες και νοικοκυραίοι εργάτες, θεμελίωσαν τη Βοσκόπολη (Μοσχόπολη) τον ενδέκατο αιώνα, πάνω στα ερείπια της αρχαίας πόλης των Μόσχων και από απλός καταυλισμός βοσκών αυτή η αποικία έγινε το εμπορικό επίκεντρο της Ηπείρου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 45)
Σε μικρή απόσταση από την Χρούπιστα βρισκόταν ένα βαρόσι (συνοικία), το οποίο ιδρύθηκε από εκατό περίπου οικογένειες Βλάχων προσφύγων από τη Βοσκόπολη, οι οποίες διατήρησαν τα έθιμα τους και ζούσαν μοιράζοντας τον χρόνο τους ανάμεσα στη φροντίδα των ζωντανών τους, τη γεωργία και την ύφανση μάλλινων χοντρών υφασμάτων, από τα οποία ράβονταν τα λαϊκά ρούχα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 30)
Οι Βλάχοι είναι πολυάριθμοι στη Μακεδονία και υπάγονται –όπως οι Έλληνες και οι Βούλγαροι- στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Ο πληθυσμός είναι ρωμαϊκής καταγωγής και προέρχεται από την καταστροφή και διάλυση παλαιότερων πόλεων τις οποίες διάφοροι αυτοκράτορες είχαν μετατρέψει σε αποικίες, εγκαθιστώντας λεγεώνες που έφεραν στην καθημερινή ζωή και διοίκηση το Ρωμαϊκό Πολιτικό Δίκαιο. Οι πόλεις αυτές έπαιρναν τον τίτλο της αποικίας και είχαν δικαίωμα να κόβουν χάλκινο νόμισμα πάνω στο οποίο χάραζαν το όνομα του ηγεμόνα ή άλλων αξιωματούχων. Οι πόλεις αυτές ήταν γνωστές και από την ιστορία τους αλλά και από τα νομίσματά τους. Στη Μακεδονία είναι γνωστές πέντε τέτοιες αποικίες: το Δίον, η Κασσάνδρα, η Πέλλα, οι Φίλιπποι και οι Στόβοι. Τον 6ο αι. λόγω των πολιτικών εξελίξεων οι Βλάχοι εγκαταλείπουν τις εστίες τους και καταφεύγουν στα βουνά που χωρίζουν την Ήπειρο από τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία (κυρίως την Πίνδο) αναζητώντας την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους. Βλάχοι υπήρχαν και στο Άργος. Κυρίως έμποροι και βοσκοί.(Cousinery, τομ.Ι, σ.16-18)
Μερικοί Βλάχοι υπήρξαν οι κύριοι κατασκευαστές του νεότερου κτιρίου της Μονής του Ξενοφώντος στο Άγιο Όρος. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 120)
Το Κρούσοβο κατελήφθη από τους επαναστάτες εναντίον των οποίων κινήθηκαν οι Τούρκοι με τους μπασι-μποζούκους ,οι οποίοι αφού τους νίκησαν μπήκαν στην πόλη,σκότωσαν 77 ανθρώπους ,έκαψαν και λεηλάτησαν 570 μαγαζιά και σπίτια.Χτύπησαν και βασάνισαν εκατοντάδες ανθρώπους ενώ βίασαν τις γυναίκες.Οι Τούρκοι δεν έπιασαν κανέναν από τους επαναστάτες , οι οποίοι έφυγαν από τη μια άκρη της πόλης ενώ οι ίδιοι έμπαιναν από την άλλη.Η λεηλασία του χωριού διήρκεσε τέσσερις μέρες.Η βουλγαρική συνοικία έμεινε ανέπαφη χάριν –όπως λέγεται –στη δωροδοκία των Τούρκων στρατιωτών.Οι υπόλοιποι κάτοικοι –κυρίως Βλάχοι-υπέστησαν ολοκληρωτική καταστροφή και εξαγριώθηκαν με τους Βούλγαρους που γλίτωσαν. Θεωρήθηκε ότι ο Τούρκος διοικητής είχε έρθει σε συνεννόηση με τους επαναστάτες ,ώστε σκόπιμα να επιτεθεί στους Έλληνες.Οι έρευνες δεν είχαν αποτέλεσμα.Τα πράγματα στη Μακεδονία ήταν πολύ περίπλοκα. (Frazer,σ. 209)
Ο χριστιανικός πληθυσμός της Σεμνίτσας αποτελείται από δύο λαούς: τους Σλάβους που αυτοθεωρούνται Βούλγαροι και περιμένουν κι αυτοί την άφιξη του Αρχιεπισκόπου, με μια αναμονή αρκετά ήρεμη όμως, χωρίς τα λουλούδια, τις τουφεκιές, τα κεριά και τα λιβάνια της Αχρίδας, και τους Βλάχους. Οι Βλάχοι είναι καταφανώς οι περισσότεροι. Στους Βλάχους αυτούς ξαναβρήκαμε το πνεύμα των μουραλάδων της Τζούρας. Τα ελληνικά που μιλούν, θα τα φθονούσε κι ένας Αθηναίος ακόμη. Μην τους λέτε Έλληνες όμως, και αποφύγετε τη Μεγάλη Ιδέα, το Μέγα Αλέξανδρο και το ζήτημα των βερατίων. Δε θέλουν να λέγονται Έλληνες αλλά Βλάχοι. “Μόνο λατινικό αίμα έχουμε εμέις”, έλεγε το βράδυ ένας καφετζής. Στο σχολείο τους μαθαίνουν στα παιδιά τούρκικα, βλάχικα και λίγα γαλλικά-Βλάχοι και Γάλλοι αδέλφια απ’ την ίδια μάνα, την παλιά Ρώμη! Ο καινοφανής πατριωτισμός τους είναι νεαρής ηλικίας, στα 1878 ήταν ακόμη Έλληνες και το βλάχικο σχολείο άνοιξε στα 1881. Σήμερα όμως έχουν το ζήλο και το φανατισμό των νεοφώτιστων. “Τίι είναι η Ελλάδα; Ένα παλιόβουνο που το τρώει η θάλασσα και που δε βρίσκουν να χορτάσουν την πείνα τους ούτε τα κατσίκια. Και οι Έλληνες; Φαφλατάδες και λωποδύτες. Μιλούν και κλέβουν. Έχουν την απαίτηση να εκπροσωπούν το χριστιανισμό και τον πολιτισμό ενάντια στο βάρβαρο και άπιστο Τούρκο. Μα το ψωμί όμως, μα το Χριστό, οι δεσποτάδες τους εκμεταλλεύονται και δολοφονούν τις εθνότητες, στο όνομα της προόδου οι μπακάληδές τους δηλητηριάζουν και καταχρεώνουν το χωριάτη…Τους μαθαίνουμε σιγά σιγά. Ο Βούλγαρος αποσπάστηκε πια απ’ τον Πατριάρχη και τον ελληνισμό. Μένει ο Βλάχος και ο Αλβανός, που οι κερατάδες αυτοί θέλουν να καταβροχθίσουν…..”.
(Berard, σ.171-172)
Σύμφωνα με τον Τύνμαν και τον Φίνλει οι Βλάχοι είχαν και μία ακόμα πιο μακρινή καταγωγή. Ήταν γόνοι των Θρακών, εκπρόσωποι των ιθαγενών φυλών που προηγήθηκαν του ελληνισμού και που οι αποικίες των Αθηναίων και των Μεγαρέων είχαν απωθήσει στα βουνά. Οι φυλές αυτές υποτάχθηκαν έναν καιρό στους Έλληνες της Μακεδονίας αλλά δεν είχαν πάψει να υπάρχουν. Δέχθηκαν πιθανότατα τους Ρωμαίους ως ελευθερωτές και είτε λόγω συγγένειας είτε λόγω ευγνωμοσύνης, αποδέχτηκαν τη γλώσσα και τα ήθη τους. Επιπλέον η Θράκη, τόπος όπου δούλευαν στους αγρούς δούλοι και ερημωμένη από το ανθρωποκυνηγητό και εκτός από αυτό συνοριακή επαρχία είχε προσελκύσει πολλούς ρωμαίους αποίκους. Από την εποχή των πρώτων αυτοκρατόρων είχε υπάρξει νοτίως του Δούναβη μία Βλαχία.(Berard, σ.293)
Από το 1480, οι Βλάχοι της Μακεδονίας αποτελούν μέρος της ελληνικής κοινότητας. Ένα μέρος τους ζει νομαδικά, ξεχειμωνιάζοντας με τα κοπάδια του στις ακτές της Αδριατικής και του Αιγαίου, από τη Ναύπακτο ως το Δυρράχιο και από τη Λαμία ως τη Θεσσαλονίκη και ξεκαλοκαιριάζουν στα απρόσιτα λημέρια τους. Οι άλλοι νοι στην οροσειρά της Πίνδου, κατοικούν γύρω από το μεγάλο τους κέντρο, το Μέτσοβο, στις πόλεις τους Συρράκο, Καλαρρύτες, Μοσχόπολη (κοντά στην Κοριτσά) και σε εκατό περίπου χωριά .Σε σχέση με τον εμπορικό τους ρόλο, ως αγωγιάτες, καρβανάροι ή αποθηκάριοι είναι 17ο αιώνα οι μεσίτες μεταξύ Αλβανίας και Ευρώπης. Φτάνουν μέχρι τις εμποροπανήγυρεις της Μόσχας, της Βιέννης, της Λιψίας και του Μπωκαίρ. Ο λαός αυτός αν και διαιρεμένος σε δύο φύλα τους Βλάχους Μασσαρέτες βορείως της Κοριτσάς και τους Μεγαλοβλαχίτες νοτιότερα, κοντά στο Συρράκο παραμένει ενιαίος μέσω της γλώσσας , των εθίμων και των θρύλων του και μέσω της ίδιας ημιανεξαρτησίας.(Berard, σ.299)
Οι Βλάχοι της Πίνδου είναι διασπαρμένοι σε μία ευρύτατη εδαφική έκταση, που τα όριά της είναι το Κρούσοβο στο Βορρά, τα Βοδενά και η Λάρισα προς την Ανατολή. Στα δυτικά και στα νότια τα όρια είναι ασαφή. Οι βλαχοποιμένες κατεβαίνουν το χειμώνα μέχρι τον Κορινθιακό κόλπο και μέχρι τους κάμπους της Αυλώνας και του Δυρραχίου (σε όλο τον ελληνισμό το Βλάχος έχει γίνει συνώνυμο του βοσκού).Οι δυτικότερες όμως πόλεις όπου έχουν εγκατασταθεί και μένουν μόνιμα Βλάχοι, είναι η Άρτα ,τα Γιάννινα και το Ελβασάν.(Berard, σ.303)
Οι Βλάχοι, όπως και οι Αθίγγανοι, είναι μια ράτσα άγνωστης καταγωγής και είναι άξιο απορίας πώς κανείς δεν έχει σκεφτεί να τους συνδέσει με τις δύο χαμένες φυλές του Ισραήλ, εκείνες που είναι πρόγονοι όλων των φυλών που αναζητούν το γενεαλογικό τους δέντρο. Με αυτή την εξαίρεση, δεν είναι λίγες οι θεωρίες που έχουν αναφερθεί στην προέλευση των Βλάχων. Κάποιοι τους θεωρούν ως απόγονους των παλιών Ρωμαίων αποίκων και λεγεωνάριων που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή κατά τη διάρκεια της Αυτοκρατορίας. Άλλοι υποστηρίζουν ότι είναι γιοι των Ρουμάνων βοσκών, οι οποίοι σε κάποια άγνωστη περίοδο της παγκόσμιας ιστορίας πέρασαν το Δούναβη μαζί με τα κοπάδια τους και σταδιακά εξαπλώθηκαν στη Βαλκανική χερσόνησο. Είναι μια άποψη η οποία υιοθετείται από τους ίδιους τους Ρουμάνους,οι οποίοι με βάση αυτή την υποθετική συγγένεια προσπαθούν να προβάλλουν τις έμπρακτες διεκδικήσεις τους στις κατοικημένες από Βλάχους περιοχές. Μια τρίτη υπόθεση,προτιμότερη από τις προηγούμενες, τόσο για την καινοτομία της όσο και για την ανυστεροβουλία της, δίνει στους Βλάχους θρακική καταγωγή, ομοιάζοντας στο σημείο αυτό με το γιατρό του Μολιέρου που εξήγησε την ξαφνική βουβαμάρα του ασθενούς του με το γεγονός της έλλειψης φωνής.
Η πλειοψηφία των Βλάχων ζει νομαδική ζωή: κάποιοι ως βοσκοί, ψάχνοντας με τα κοπάδια τους βοσκοτόπια μέσα στα βουνά το καλοκαίρι και στις πεδιάδες το χειμώνα.Άλλοι ως μεταφορείς, συνεχώς κινούμενοι μπρος και πίσω με μακριές σειρές δασύτριχων αλόγων και μουλαριών. Υπάρχει επίσης σημαντικός αριθμός Βλάχων οι οποίοι έχουν εγκατασταθεί μόνιμα σε διάφορες πόλεις και χωριά, ιδιαίτερα στην περιοχή του Berat, στην Αλβανία, στο Μοναστήρι,στο Καλκάντελε,στην Κλεισούρα, το Μεγάροβο και τη Νιβέσκα στην Δυτική Μακεδονία. Στο Βλαχολίβαδο της τουρκικής και στον Τύρναβο της ελληνικής Θεσσαλίας. Στο Μέτσοβο στην Ήπειρο. Στη Τζουμαγιά,το Νευροκόπι και άλλα μέρη της Ανατολικής Μακεδονίας. Οι ορεινές περιοχές προς το βορρά στη Γουμένισσα και στα δυτικά προς το Βαρδάρη είναι παρομοίως κατάσπαρτες με Βλάχικες εγκαταστάσεις. Όλοι αυτοί οι Βλάχοι μιλούν μία διάλεκτο με συγγένεια προς τα Λατινικά, αλλά ιδιαίτερα αναμεμειγμένη με τα ελληνικά, και πολλοί από αυτούς είναι δίγλωσσοι, χρησιμοποιώντας τα ελληνικά στις εμπορικές τους συναλλαγές και στην γραφή γενικά, ενώ σε φυσιολογικές περιστάσεις επιστρέφουν στην μητρική τους γλώσσα, περίπου όπως πολλοί Σκοτσέζοι κλίνουν προς τη διάλεκτο Gaelic , παρόλο που τα Αγγλικά είναι οικεία σε αυτούς. Ένα περίεργο και ίσως όχι ασήμαντο γεγονός είναι ότι οι Βλάχοι, όταν μιλούν ελληνικά δεν προδίδουν το παραμικρό ίχνος ξένης προφοράς. Όντως είναι πιο εύκολο να εντοπίσεις ένα Βόρειο Βρετανό, όταν μιλάει τη γλώσσα του Νότου, παρά ένα Βλάχο που μιλάει ελληνικά γεγονός, το οποίο με κανένα τρόπο δεν ισχύει στην περίπτωση των Ελληνόφωνων Σλάβων.
Με εξαίρεση την επαρχιακή διάλεκτο, όλα τα υπόλοιπα σχετικά με τους Βλάχους-κυρίως τους πολιτισμένους Βλάχους της πόλης-είναι ελληνικά: οι τρόποι τους και τα έθιμά τους,οι θρύλοι τους και τα θρησκευτικά τους τραγούδια, η εμπορική και η διανοητική τους ζωή και η θρησκεία τους είναι όλα αμιγώς ελληνικά και σε όλες τις ερωτήσεις που αφορούν την εθνικότητα αυτοί απαντούν ότι είναι περισσότερο Έλληνες από τους ίδιους τους Έλληνες. Είναι σχεδόν 20 χρόνια από τότε που η Ρουμανική προπαγάνδα ξεκίνησε να ασχολείται με τους Βλάχους, αλλά όπως έχει ήδη λεχθεί, χωρίς ιδιαίτερες επιτυχίες. Λίγοι από τους Βλάχους έχουν επιτρέψει στους εαυτούς τους να πειστούν ότι είναι Ρουμάνοι, και ακόμα κι εκείνοι, είναι βέβαιο , ότι ενέδωσαν σε άλλα – πλην των αμιγώς ιστορικών- επιχειρήματα. (Abbott, σ. 77-79)
Κατεβαίνοντας στη μικρή πεδιάδα στο Ελευθεροχώρι, συναντούμε Βλάχους βοσκούς που κινούνται με τα κοπάδια τους νότια. Είναι άγριοι στην όψη, ψηλοί και πολύ αδύνατοι με μακριά ξανθά μαλλιά που πέφτουν στους ώμους τους, με βαριά και κοκαλιάρικα πρόσωπα, αετίσιες μύτες δυνατές και καλοσχηματισμένες και προεξέχοντα ξυρισμένα πηγούνια. Φορούν μάλλινες φουστανέλες και περικνημίδες, κάπες σχεδόν κουρελιασμένες που τις ρίχνουν πίσω στην πλάτη σαν τήβεννο και τις στερεώνουν στον αριστερό ώμο ενώ πίσω τους τρέχουν μικρά κοπάδια από γουρούνια που μπερδεύονται μέσα στα πόδια του αφεντικού τους ενώ αυτός απλόχερα «χαρίζει» στο κοπάδι του πότε ευχές και πότε κατάρες στη βλάχικη διάλεκτο. Οι Βλάχοι αγαπούν τα γουρούνια πιο πολύ από τους Βουλγάρους και πιο πολύ από τους Μαυροβούνιους. Δεν υπάρχει βλάχικο χωριό του οποίου ακόμη και η πιο φτωχική καλύβα να μην έχει γουρούνια. (Chirol, σ. 46)
Η πρώτη αυθεντική μνεία για τους Βλάχους σημειώνεται το έτος 976 όταν μια αποικία ανάμεσα στην Καστοριά και την Πρέσπα –κάτω από τα Καμβούνια-αναφέρεται σε ένα Χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Βασιλείου Β’. (Chirol, σ.157)
Το Πατριαρχείο αναγνώρισε -μετά από χρόνια αγώνα και την απειλή ενός καταστροφικού σχίσματος- τις επιδιώξεις της Ελλάδος για εθνική Αυτοκέφαλη Εκκλησία.Η ίδια πεισματική στάση του προκάλεσε το βουλγαρικό σχίσμα και αποξενώνοντας τους Σλάβους της Τουρκίας έθεσε σε κίνδυνο την ίδια την υπόσταση του Ελληνισμού.Άλλη μια καταστροφική ενέργεια θα ήταν να απωλέσει η Ελλάδα την χαλαρή στήριξη των Βλάχων των οποίων η συμπάθεια την παρούσα στιγμή ήταν θετική.Οι Βλάχοι αριθμητικά δεν ήταν πάνω από 500.000 ψυχές και έλπιζαν ότι με την προσάρτηση στην Ελλάδα θα αποτίναζαν την τουρκική εξουσία.Οι στρατιωτικές υποχρεώσεις,η βαριά φορολογία,οι πιθανοί περιορισμοί που θα επιβάλλονταν στο νομαδικό τρόπο ζωής τους και άλλα δεδομένα μετρίαζαν τον ενθουσιασμό των Βλάχων για την υπαγωγή τους στην Ελλάδα.Αν η στενοκεφαλιά του ελληνικού κλήρου τους ενέπλεκε σε μια διαμάχη με τους πνευματικούς αρχηγούς τους,ο βασικός δεσμός που τους συνέδεε με την Ελλάδα θα είχε σπάσει.Ήδη η ρουμανική προπαγάνδα είχε αρχίσει το έργο της ανάμεσα στο Βλάχικο πληθυσμό και μολονότι σε κάποιες περιοχές οι απεσταλμένοι δεν έγιναν ασμένως δεκτοί, σε άλλες περιπτώσεις βρήκαν ευήκοα ώτα,αν και απευθύνονταν σε ανθρώπους που είχαν μέσα τους ισχυρό το αίσθημα της φυλής –αν όχι το ισχυρότερο από όλες τις εθνότητες της Τουρκίας.Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει πόσο γρήγορα και χωρίς αντίδραση η σπίθα των παλαιών παραδόσεων -που κρύβονταν για τόσους αιώνες κάτω από στάχτες που σιγόκαιαν- μπορεί να ξεπηδήσει και να γίνουν όλα παρανάλωμα του πυρός. (Chirol, σσ.166-167)
Η ρουμανική επέμβαση είχε πάρει τον χαρακτήρα της εκπαιδευτικής προπαγάνδας και ο κύριος στόχος της ήταν οι περιοχές της Μακεδονίας,διότι εκεί υπήρχε άμεση ανάγκη να ανταγωνιστεί την ελληνική επιρροή.Η κίνηση αυτή δεν ήταν καινοφανής αλλά είχε τις ρίζες της 16 χρόνια πριν στην ίδρυση του Μακεδονο-ρουμανικού συλλόγου στο Βουκουρέστι για την ενθάρρυνση της εθνικής εκπαίδευσης στους Ρουμάνους που κατοικούν νότια του Δούναβη.Σημαντική χρηματική βοήθεια ερχόταν σε ενίσχυση της προσπάθειας που είχε αρχίσει με αφορμή τα πολιτικά γεγονότα τα οποία τα τελευταία χρόνια είχαν δώσει νέα ώθηση στο ζήτημα αυτό.Το 1880 δαπανήθηκαν όχι λιγότερες από 4.000 λίρες για τους σκοπούς του Συλλόγου.Μέχρι σήμερα 15 σχολεία -από τα οποία τρία για κορίτσια- ιδρύθηκαν από τον Σύλλογο που έστειλε όλους τους δασκάλους από τη Ρουμανία(16 άνδρες και 4 γυναίκες).Τα αρρεναγωγεία είχαν 1200 μαθητές και τα παρθεναγωγεία 250.Ο ελληνικός κλήρος κατήγγειλε τις κινήσεις αυτές με τα πιο μελανά χρώματα στις τουρκικές αρχές ενώ συναγωνιζόταν με την επιρροή και τη διδασκαλία του την ρουμανική προπαγάνδα στη διάπλαση της βλάχικης νεότητας.(Chirol, σσ.167-168)
Οι Βλάχοι είναι δεμένοι με τους Έλληνες με τόσο ισχυρούς δεσμούς,ώστε η μελλοντική φυλετική ανάμειξη με αυτούς να θεωρείται προδιαγεγραμμένη.Ωστόσο,ο σκοπός της προπαγάνδας ήταν να κάνει την ανάμειξη δυσκολότερη.Οι Βλάχοι δεν είναι πολυάριθμοι ,ώστε να κάνουν δικό τους κράτος.Η ένωση με τους συγγενείς τους που κατοικούν πέρα από το Δούναβη είναι γεωγραφικώς αδύνατη.Η προπαγάνδα είχε σκοπό να εμποδίσει τους Βλάχους να απορροφηθούν από τους Αλβανούς ή τους Βουλγάρους.Τελικά, η κίνηση είχε αρνητικό χαρακτήρα και ως τέτοια δεν σημάδεψε με αποφασιστικό τρόπο τις τύχες των Βλάχων. (Chirol, σσ.168-169)
Βλάχοι: Το Βουλγαρικό κράτος αναγεννήθηκε και ευημέρησε εκ νέου υπό τους Ασσέν. Ήταν Βλάχοι στην καταγωγή και κατάφεραν να ιδρύσουν μία νέα δυναστεία και να ανακαταλάβουν όλη την αρχαία γη, συμπεριλαμβανομένης και της Μακεδονίας. Αυτό το δεύτερο Βουλγαρικό κράτος θα μειωθεί σύντομα και θα εξαφανιστεί χωρίς να καταστεί βιώσιμο. Το σερβικό στοιχείο θα διαπρέψει κάτω από τη λαμπρή δυναστεία των Νεμάνια.(Mantegazza, σ. 5)

6 Ιουλίου 2011

Τούρκοι

Στο ταμείο της μητρόπολης της Καστοριάς οι Χριστιανοί και οι Τούρκοι κατέθεταν χρηματικά ποσά με επιτόκιο 10% ή 12%. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 2)
Στο περιβάλλον του Αγιάν της Καστοριάς συνάντησα έναν Τούρκο, που μιλούσε πολύ καλά γαλλικά, και ο οποίος χαλιναγώγησε την κακοήθεια. Αυτός ο άνθρωπος ήταν άλλοτε ακόλουθος του Αλή Εφέντη του Άργους, πρέσβης της Αυτού Μεγαλειότητος στο Παρίσι. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 21)
Οι Τούρκοι, που λεηλατούσαν τη Μακεδονία, υποχρέωναν τους Χριστιανούς να αποτραβηχτούν στα πιο απρόσιτα βουνά για να αποφύγουν τη σκλαβιά και τον θάνατο. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 22)
Οι Τούρκοι του Μπόσιγκραντ βρίσκονταν υπό την εξουσία του Αλή Πασά. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.33)
Το Ίσβορο αποτελείται απο τριακόσια με τετρακόσια σπίτια χωρισμένα σε δύο, σχεδόν ισομερής, ΄΄μαχαλάδες΄΄, σε απόσταση ενός μιλίου ο ένας απο τον άλλο. Ο δεύτερος ΄΄μαχαλάς΄΄ κατοικείται απο Τούρκους. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 160)
Καπνός καλλιεργείται κυρίως στις γειτονικές εκτάσεις των Γιαννιτσών ο οποίος είναι πολύ φημισμένος σε όλη την Τουρκία για το άρωμα του. (Leake,τομ.ΙΙΙ, σ.267)
Οι Τούρκοι έπαιρναν συχνά τμήματα απο αρχαία μνημεία της Πέλλας και του Παλαιόκαστρου για την κατασκευή επιτύμβιων μνημείων. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.269)
Τους Τούρκους του Παλαιόκαστρου τους θεωρούσαν Βούλγαρους αρνησίθρησκους. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.270)
Και οι Τούρκοι και οι Έλληνες,ακόμη και οι πιο πτωχοί χωρικοί,είναι γεμάτοι απο την ιστορία του Αλεξάνδρου,αν και μερικές φορές ειναι παράξενα αλλοιωμένη και συχνά ο Αλέξανδρος συγχέεται με τον Σκεντέρμπεη.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 166)
Οι Επιστάτες μαζί με τους Άρχοντες κατοικούν στις Καρυές. Αυτοί είναι Καλόγεροι εξουσιοδοτημένοι από τα είκοσι μοναστήρια να επιβλέπουν τις αστικές υποθέσεις του βουνού, να γνωρίζουν κάθε ζήτημα που αφορά ολόκληρη την κοινότητα, να καθορίζουν το μερίδιο που οφείλει να καταβάλει κάθε μοναστήρι στους Τούρκους και να φροντίζουν για την συλλογή του. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 123)
Κάθε χωριό είναι υποχρεωμένο να παραδίδει τη δεκάτη του Μπέη σε βαμβάκι το οποίο είναι έτοιμο για άμεση εξαγωγή, ούτως ειπειν, καθαρό από σπόρους και εκκοκισμένο, αντί να το παρέχουν όπως βγαίνει από τα χωράφια. Επιπρόσθετα αναπληρώνουν την απώλεια σε βάρος, η οποία προκαλείται από την αφαίρεση των σπόρων, με την προσθήκη ισόποσου καθαρού βαμβακιού. Οι Τούρκοι δικαιολογούν αυτήν την καταπίεση ισχυριζόμενοι οτι είναι κοινή πρακτική στις περιοχές που παράγουν βαμβάκι. Η μόνη απάντηση την οποία καταδέχονται να δώσουν όταν είναι οι δυνατότεροι.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 203)
Η Νιγρίτα είναι ένα μεγάλο ελληνικό χωριό, απέναντι ακριβώς από τις Σέρρες στα νοτιοδυτικά του σημείου που διαμορφώνει την τελευταία κλίση στην παράλληλη κλίμακα των βουνών. Χωρίζεται από ένα κενό λίγων γιάρδων από άλλο χωριό παρόμοιας περιγραφής, που ονομάζεται Σέρπα ή Τζέρπα.Ένα μίλι πιο δυτικά είναι μια τρίτη συστοιχία σπιτιών,στα οποία κατοικούν κυρίως Τούρκοι και ονομάζονται Τζέρπιστα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.226)
Το Κλισαλί ήταν μια στάση στην κύρια πορεία προς την Κωνσταντινούπολη, όπου αλλάξαμε τα άλογα μας που μας παρείχε η άμαξα του ταχυδρομείου και στις 7.50, ώρα Τουρκίας, ακολουθήσαμε τους πρόποδες των λόφων, αφήνοντας στα δεξιά μερικά μικρά τουρκικά χωριά.Στις 8.30 η ανατολική άκρη της λίμνης του Αγίου Βασιλείου είναι ενάμιση μίλι στα αριστερά, και κοντά του ένα μικρό τουρκικό χωριό με το όνομα Doanji Oglu. Οι δασώδεις πλευρές του όρους του Χορτιάτη αυξάνονται απότομα από την απέναντι ακτή της λίμνης, και πάνω από το δυτικό τέρμα της λίμνης αναπαριστάνεται μια νοτιοδυτική κατεύθυνση. Στις 9.10 είμαστε απέναντι από την κορυφή. Έχοντας κατέβει ελώδεις εκτάσεις, προς το βορειοδυτικό άκρο της λίμνης, φτάσαμε απέναντι από το τέρμα της λίμνης στις 10.5, και μετά μπήκαμε σε μια κοιλάδα που περιείχε πολλές διασκορπισμένες κωμοπόλεις και τσιφλίκια,γνωστά συλλογικά με το όνομα Λαγκαδά. Οι Τούρκοι που το κατοίκησαν έχουν την φήμη των άγριων και αφιλόξενων κατοίκων. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.232)
Φιλοξενήθηκα στο Σοχό, στο σπίτι του Έλληνα προεστού Χαρίσου (Khariso), ο οποίος είχε δώσει στο όνομά του ως πρόθεμα το τουρκικό τίτλο -Χατζής- επειδή είχε ζήσει στην Ιερουσαλήμ.Η πλευρά του βουνού που επικλίνει από το χωριό καλύπτεται από αμπελώνες, κάτω από τους οποίους υπάρχει μια γόνιμη κυματώδης περιοχή που εμπίπτει στο κάμπο της Μπεσίκης(Μικρή Βόλβη), στο οποίο κατεβαίνει.Μέσω μιας ευχάριστης περιοχής αποτελούμενης απο χωράφια με καλαμπόκια διάσπαρτα μεταξύ ελαιώνων, μεμονωμένων δέντρων και αναρίθμητων χωριών κατοικοιμένων εξολοκλήρου από Τούρκους, πολλούς από τους οποίους συναντήσαμε στο δρόμο τους για το παζάρι στο Σοχό με τα μάλλινα υφάσματά και το καλαμπόκι τους. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 231)
Οι Τούρκοι ήταν πιθανότατα ενήμεροι ότι το Άγιο Όρος πλήρωνε πολύ λιγότερο σε σχέση με τον αριθμό των ατόμων που ζούσαν εκεί, αλλά όντας η κατοικία ατόμων αφιερωμένων στη θρησκεία, δικαιούνταν να απολαμβάνουν τουρκικά προνόμια. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 252)
Κατά τη μάχη του Αούστερλιτς, η τουρκική κυβέρνηση απέκτησε θράσος και υποστηριζόμενη από τους Γάλλους, προσπάθησε να διευθετήσει δύο ζητήματα πάνω στα οποία είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους, χωρίς,ωστόσο μεγάλη πιθανότητα να τα λύσουν.
1. Η επέκταση του τάγματος των Νιζάμηδων, οι φόροι και η στρατιωτική πειθαρχία στη Ρούμελη 2. Η απόσυρση της προστασίας από τους ευρωπαίους ηγεμόνες στους ραγιάδες και κυρίως των ρωσικών σημαίων από τα ελληνικά πλοία. Για την επίδραση του πρώτου ζητήματος μια πολύ μεγάλη δύναμη από την Ασία στάλθηκε στη Ρούμελη και για το δεύτερο ζήτημα ένα φιρμάνι είχε εκδοθεί ήδη από τον Μάρτιο.Οι γενίτσαροι της Κωνσταντινούπολης και κυρίως όλοι οι Τούρκοι της χώρας από την Ανδριανούπολη μέχρι την πρωτεύουσα, ενώθηκαν ενάντια στους Νιζάμηδες ενώ οι Ασιάτες ηττήθηκαν και διασκορπίστηκαν πριν βρεθούν πέρα από την Συλήβρια, όπου οι υπόλοιποι είχαν περικυκλωθεί με κίνδυνο να αποκοπούν, ενώ οι εχθροί απειλούσαν να προελάσουν στην Κωνσταντινούπολη και να παύσουν τον Σουλτάνο ως άπιστο.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.237-8)
Όλοι οι μουσουλμανικοί ναοί ήταν αρχικά ελληνικές εκκλησίες, ενώ δύο από αυτούς ήταν ειδωλολατρικοί ναοί και μετατράπηκαν σε εκκλησίες. Ο πιο αξιόλογος είναι αυτός που είναι ακόμη γνωστό στους Έλληνες με το όνομα παλεά Μητρόπολις ή πιο κοινά Eski Metropoli, μια ονομασία δοσμένη από τους Τούρκους.Από τότε,στην εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, φαίνεται να ήταν ο καθεδρικός ναός του μητροπολιτικού επισκόπου.Πρόκειται για μια ροτόντα χτισμένη από ρωμαϊκούς πλίνθους, με δύο πόρτες, η μια στα νότια και η άλλη στα δυτικά. Το πάχος των τοίχων είναι 18 πόδια, το ύψος περίπου 50 πόδια, η διάμετρος 80 πόδια. Πάνω από αυτούς τους τοίχους υπήρχε ένα μεγάλο οικοδόμημα μικρότερων διαστάσεων, το μεγαλύτερο τμήμα του οποίου όπως και ο τρούλος που το διακοσμεί προστέθηκαν πιθανώς όταν το κτίριο βρέθηκε στην υπηρεσία του χριστιανισμού. Φωτίζεται από παράθυρα στο μεσαίο ύψος του κτιρίου , το οποίο είναι περίπου 80 πόδια. Πιθανώς είναι και τα παράθυρα αυτά χριστιανική επιδιόρθωση ενώ ο αρχαίος ναός φωτιζόταν από τον τρούλο.Το εσωτερικό του τρούλου είναι κοσμημένο με αναπαράσταση των κτιρίων και των αγίων σε μωσαϊκό, διασπαρμένα με επιγραφές που επεξηγούν τα θέματα, κάτι σύνηθες στις ελληνικές εκκλησίες. ‘Ομως τώρα πια είναι τόσο κατεστραμένα για να μπορούν να διαβαστούν αν και οι Τούρκοι δεν έχουν καταστρέψει κανένα από αυτά τα στολίδια, ούτε και την εικόνα του Παντοδύναμου που καταλάμβανε μια γωνιά του ναού έναντι της θύρας όπου κάποτε βρισκόταν ένα παγανιστικό είδωλο. Σε ένα σημείο αντικατέστησαν ένα πεσμένο μωσαϊκό με εικονογραφία σε απομίμηση του. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.240-1)
Η Αγία Σοφία είναι μουσουλμανικός ναός, όπως λέγεται από τους Τούρκους, όπως και ο φημισμένος ναός στην Κωνσταντινούπολη ήταν πριν εκκλησία αφιερωμένη στην Θεία Σοφία. Οι ‘Ελληνες ισχυρίζονται ότι χτίστηκε από τον αρχιτέκτονα της Αγίας Σοφίας της Κωνσταντινούπολης.Τουλάχιστον το σχέδιό του είναι παρόμοιο, με ελληνικής τεχνοτροπίας σταυρό και οκτάστηλη στοά πριν από την θύρα και θόλο στο κέντρο, με μωσαϊκό που απεικονίζει διάφορα αντικείμενα πολύ κατεστραμένα.Ενδιάμεσα διακρίνονται διάφοροι άγιοι και φοίνικες.Οι Τούρκοι αντίθετα με τη συνήθειά τους να καταστρέφουν ή τουλάχιστον να επικαλύπτουν με στρώμα γύψου τις μορφές στις ελληνικές εκκλησίες που έχουν μετατρέψει σε τζαμιά, έχουν επιτρέψει σε όλες τις μορφές της Αγίας Σοφίας να παραμείνουν, με εξαίρεση ένα κεντρικό τμήμα που αντικατέστησαν με αραβική επιγραφή, ενώ έχω εντυπωσιαστεί από ένα τεράστιο ανθρώπινο πρόσωπο που κοιτά προς τα κάτω, όπως συχνά έχω παρατηρήσει σε ελληνικούς ναούς, και το οποίο επιγράφεται Παντοκράτωρ. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.241-2)
Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης υπολογίζεται σε 80.000 αλλά πιθανότατα δεν υπερβαίνει τις 65.000 εκ των οποίων 35.000 είναι Τούρκοι, 15.000 είναι Έλληνες και 13.000 είναι Εβραίοι ενώ οι υπόλοιποι είναι Φράγκοι και Αθίγγανοι. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.248)
Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης υπολογίζεται σε 80.000 αλλά πιθανότατα δεν υπερβαίνει τις 65.000 εκ των οποίων 35.000 είναι Τούρκοι, 15.000 είναι Έλληνες και 13.000 είναι Εβραίοι ενώ οι υπόλοιποι είναι Φράγκοι και Αθίγγανοι. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.248)
Όλοι οι Τούρκοι της Μακεδονίας που φέρουν όπλα, είναι Γιουρούκοι, Σπαχήδες ή Γενίτσαροι. Οι Σπαχήδες είναι το ιππικό που ιδρύθηκε από τους κατόχους των ζαϊμιών και των τιμαρίων, όταν ζητήθηκε από την κυβέρνηση. Οι Γιουρούκοι καλλιεργούσαν την γη τους κυρίως σε ορεινές περιοχές. Οι Γενίτσαροι είναι οι φρουροί των οχυρωμένων τοποθεσιών, ανάμεσα στους οποίους είναι κυρίως καταταγμένοι το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλών των οικογενειών που ασχολούνται με το εμπόριο και τη βιομηχανία, ή κάτοχοι ιδιοκτησίας στη γειτονική πεδιάδα. Ο Χατζή Μουσταφά,ο Μπας τσαούς των Γενίτσαρων έχει επτά τσιφλίκια 20.000 πιάστρων το έτος παρόλο που ζει και με εκείνα των οκτώ ή δέκα χιλιάδων.Με μια κυβέρνηση που κάνει τον καθένα να νιώθει ανασφαλής να επενδύσει τον πλούτο του και αφήνει περιουσία και ζωή αβέβαιες, οι ακρότητες της τσιγγουνιάς και της σπατάλης είναι φυσικό να υπάρχουν. Οι Τούρκοι όπως και οι Εβραίοι, φτάνουν στα άκρα με την τσιγγουνιά ενώ η σπατάλη δεν είναι διόλου ασυνήθιστη στους νεαρούς Οσμανλήδες.Επισήμανα έναν κατώτερο υπάλληλο στο δικαστήριο που μέσα σε λίγα χρόνια κατασπατάλησε 2000 χρηματικά έπαθλα και επτά τσιφλίκια. Αυτοί οι Τούρκοι ιδιοκτήτες γης είναι, ωστόσο, αυτοί με την μεγαλύτερη σταθερότητα στην Τουρκία. Και οι Φράγκοι έμποροι που παζαρεύουν για το καλαμπόκι, το βαμβάκι, και τον καπνό τους, μπορούν, χωρίς πολύ ρίσκο, να προάγουν τις καλλιέργειές τους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.249)
Η Πολιτεία, ή η ελληνική κοινωνία, κυβερνάται από την μητροπολιτική επισκοπή, που μαζί με τους άρχοντες καθορίζει όλες τις πολιτικές διαμάχες για τις οποίες οι Τούρκοι δεν ενδιαφέρονται, εκτός εάν οι χριστιανοί το θεωρούν σωστό να προσφύγουν στο δικαστήριο. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 250)
Όσον αφορά τους Τούρκους [της Θεσσαλονίκης], δεν έχουν ακόμη κάποιο μνημείο. Οι Τούρκοι αν και έχουν δανειστεί πολλά και καταστρέψει περισσότερα, δεν έχουν κατασκευάσει τίποτα- ούτε καν φυλακή. Σχεδόν όλα τα τζαμιά, όπου υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός, ήταν κάποτε χριστιανικές εκκλησίες. Οι “Επτά Πύργοι” και ο “Λευκός ή Ματωμένος Πύργος” , οι δύο κύριες φυλακές της επαρχίας, ήταν επίσης Βυζαντινά φρούρια. Οικοδομήματα κατασκευασμένα με πρωτοβουλία των Τούρκων είναι μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού: το Κονάκι, ή διοικητήριο, ένας στρατώνας, ένα στρατιωτικό νοσοκομείο, και ένα συντριβάνι συνθέτουν τη λίστα της Οθωμανικής συνεισφοράς στην αρχιτεκτονική της πόλης. Όλα αυτά τα κτίρια είναι αρκετά μοντέρνα και δεν έχουν τίποτα το χαρακτηριστικό από Τουρκία. Για τις Βυζαντινές εκκλησίες της Θεσσαλονίκης, οι οποίες έχουν ιδιοποιηθεί από τους Τούρκους, υπάρχουν λεπτομερείς περιγραφές στα έργα πολλών “σοφών”, Αγγλικές και ξένες, οι οποίοι κατά διαφορετικά διαστήματα επισκέφτηκαν την πόλη.
(Abbott, σ. 12-17)
Η εμφάνιση των Τούρκων στη Μακεδονία προηγείται της κατάκτησης της απ’ αυτούς. Πολύ πριν από την εγκαθίδρυση οθωμανικής ή και σελτζούκικης αυτοκρατορίας στη Μικρά Ασία, Τούρκοι είχαν εισδύσει στη Μακεδονία από στεριά και θάλασσα. Περί τα μέσα του 9ου αιώνα, λένε οι βυζαντινοί συγγραφείς, Πέρσες, που εμφύλιοι πόλεμοι είχαν εκδιώξει από τη χώρα τους, ζητούν από τον αυτοκράτορα Θεόφιλο άσυλο στην αυτοκρατορία, το οποίο και τους παραχωρείται. Τους εγκαθιστούν ως αποίκους στις όχθες του Βαρδάρη. Εκχριστιανίζονται αλλά διατηρούν τα χριστιανικά τους ήθη και την ημινομαδική ζωή τους. Υπό την ονομασία «Βαρδαριώτες» δίνουν στην αυτοκρατορική φρουρά μια φάλαγγα, η οποία φρουρεί τις πύλες του Ιερού Παλατίου. Οι υποτιθέμενοι αυτοί Πέρσες ήσαν Τούρκοι, σύμφωνα με τη γνώση που διατύπωσε ο κ. Ραμπώ (L’ Empire grec au Xe siècle, σ. 215) και που έχει γίνει αποδεκτή. Είναι αδύνατο να εντοπισθεί σήμερα η ακριβής θέση των αποικιών τους.
Οι διάδοχοι του Θεόφιλου πρέπει να δέχθηκαν κι άλλους τέτοιους φιλοξενούμενους. Στα 1065 οι Ούζοι-τουρκικό φύλο-περνούν το Δούναβη, κατατροπώνουν ένα ελληνοβουλγαρικό στράτευμα και, όντας περίπου εξακόσιες χιλιάδες, πλημμυρίζουν τη χερσόνησο μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Στα 1123 έρχεται ένα άλλο φύλο, που οι Βυζαντινοί το ονόμασαν φύλο των Πετσενέγκων. Από τους καταυλισμούς τους μεταξύ Δνείπερου και Δούναβη περνούν ασταμάτητα από την άλλη πλευρά του ποταμού και κατεβαίνουν μέχρι το Αιγαίο. Στα 1243 καινούργιοι Τούρκοι υπό τις ονομασίες Κουμάνοι, Ούζοι ή Ογούζοι έρχονται για να απογκρεμίσουν στη Μακεδονία ό,τι έχουν αφήσει όρθιο οι Βούλγαροι και οι λατίνοι Σταυροφόροι. (Berard, σ. 194-195)
Οι Τούρκοι που συναντούμε σήμερα στα δυτικά του Βαρδάρη, έχουν έρθει οι περισσότεροι από την Ανατολή. Οι πρώτοι ήρθαν από τη θάλασσα. Στα 1331, εβδομήντα πλοία του μπέη του Καράσι αποβίβασαν στην ακτή της Θεσσαλονίκης συμμορίες, που λεηλατούν τη Βέροια. Στα 1343 και 1352 καινούριες εφορμήσεις. Ακολουθεί η μεγάλη κατάκτηση με τις εισβολές του Μουράτ και του Βαγιαζήτ. Ύστερα από είκοσι χρόνια ολόκληρη η Μακεδονία ήταν υποταγμένη (1370). (Berard, σ. 198)
Η τουρκική φυλή σχηματίζει δυτικά του Βαρδάρη δύο βασικές φυσικές κηλίδες. Η μία, στην παραθαλάσσια πεδιάδα του ποταμού, έχει ως κέντρο τα Γενιτσά (Γενιτσέ-Βαρδάρ), ως όρια στα ανατολικά του Βαρδάρη και τον Καρασμάκ, δυτικά και βόρεια τη Μογλενίτσα και τις πλαγιές των βουνών Παζίκ. Η ευφορία της πεδιάδας αυτής προσείλκυσε φυσιολογικότατα τον Τούρκο καλλιεργητή. Ο καπνός του Βαρδάρη είναι διάσημος σε όλη την Τουρκία.
Η άλλη κηλίδα, πολύ πιο απλωμένη, είναι σχεδόν τετράγωνου σχήματος. Τα ανατολικά της όρια πηγαίνουν από τα Βοδενά στα βόρεια ως το βουνό Κάφα ή τη Λαμπάνιτσα στα νότια. Τα δυτικά της όρια, από την καμπή του Βίστριτζα προς τη Ντομένιτσα, μέχρι τη Μπάνιτσα στον κάμπο του Μοναστηρίου. Η στρατιωτική αυτή αποικία φρουρούσε έτσι τα περάσματα των Βοδενών και της Βέροιας ανάμεσα στα ανατολικά και στα δυτικά, και τη μεγάλη οδό Βορρά- Νότου από το Μοναστήρι στη Λάρισα. Παράλληλα, με την οδό αυτή κάποιες προφυλάξεις ξεχειλίζουν προς τα βόρεια και ανεβαίνουν μέχρι το Μοναστήρι μέσω Φλώρινας, Κλετσίνας, Λέζεκ. Το ίδιο και προς τα νότια, οι τουρκικές νησίδες της Ελασσόνας και του Τύρναβου ένωναν άλλοτε τους Τούρκους των Σερβίων με τη σημαντικότατη ομάδα της Λάρισας και της Θεσσαλίας.
Μεταξύ των τεσσάρων γωνιών των Βοδενών, της Λαμπάνιτσας, της Ντομένιτσας και της Μπάνιτσας δεν είναι όλος ο πληθυσμός ούτε όλος ο τόπος τουρκικός. Οι κατακτητές πήραν τις καλύτερες γαίες, τους κάμπους και τις όχθες των ποταμών και άφησαν το βουνό στο χριστιανό. Στην πεδιάδα ο χριστιανός αγρότης παρέμεινε προσκολλημένος στο έδαφος, στην υπηρεσία του αγά ή του μπέη. Τα περισσότερα χωριά ήσαν χριστιανικά, ενώ οι Τούρκοι συγκεντρώθηκαν στις κωμοπόλεις ή στις πόλεις, στα Σέρβια, το μεγαλύτερο κέντρο τους, τη Βελβενδό, τη Βέροια, τη Νάουσα, τα Βοδενά, την Πτολεμαΐδα(Καΐλάρια), τη Τζούμα και την Κοζάνη. Και οι κωμοπόλεις όμως και οι πόλεις δεν τους ανήκουν ολόκληρες. Αναγκάστηκαν να υπομείνουν την παρουσία ορισμένων χριστιανών, χάρη στο εμπόριο και τη βιομηχανία, κι έπειτα την εισροή ή τη συγκέντρωση Ελλήνων και Βλάχων. Τα Σέρβια είναι κατά το ένα τρίτο χριστιανικά, η Βέροια και η Κοζάνη κατά το ήμισυ, τα Βοδενά και η Κοζάνη κατά τα τρία τέταρτα.
Σ’ ολόκληρη την υπόλοιπη Μακεδονία δεν υπάρχει τούρκικη συσσωμάτωση που να συγκρίνεται μ’ αυτές, που περιγράψαμε πιο πάνω. Οι Τούρκοι είναι διασκορπισμένοι σε όλη τη χώρα κατά μικρές ομάδες, στρατιωτών ή γεωργών, είτε στα στρατηγικά σημεία είτε στο κέντρο των πιο εύφορων γαιών.
(Berard, σ. 199-201)
Εκτός από το Μοναστήρι και την πεδιάδα του, το Βέλες και τη συμβολή των ποταμών του, η Βόρεια Μακεδονία αδειάζει λίγο λίγο από τους Τούρκους. Και στο Βέλες ακόμη οι Τουρκοί ξαναπέρασαν το ποτάμι και έστησαν για μερικές γενιές τις λασποκαλύβες τους ανάμεσα στο Βαρδάρη και την Μπρεγάλνιτσα. (Berard, σ. 201-202)

Αλβανοί

Στο οδοιπορικό του Αντωνίνου η πόλη Κέλετρον ονομάζεται “κάστρα”, απ’ όπου οι Αλβανοί εμπνεύστηκαν το “Κάστρον”. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 5)
Οι Αλβανοί που είναι εγκατεστημένοι στις όχθες του Γενούσου αγαπούν τον τόπο τους. Είναι γεννημένοι για τον πόλεμο, παίρνουν τα όπλα τους όταν πηγαίνουν τα κοπάδια για την βοσκή και στην άκρη του χωραφιού που οργώνουν βρίσκεται το τουφέκι και το σπαθί τους. Είναι μαθημένοι στις μακρινές εκστρατείες, συνηθισμένοι να στρατοπεδεύουν όπου τύχει, είναι έτοιμοι να ξεκινήσουν στο παραμικρό σύνθημα και ακολουθούν όποια φωνή τους καλέσει πρώτη στη μάχη. Από τους πατεράδες τους ακούνε τις ιστορίες των πολέμων τους και καθώς τους εξυμνούν τα πλούτη των μακρινών χωρών, η δίψα για το χρυσάφι διεγείρει τη φαντασία τους. Χωρίς να γυρεύουν να μάθουν τίποτε για τις αποστάσεις, χωρίς να φοβούνται τις άγνωστες χώρες ορμάνε πέρα από τον Δούναβη για να υπηρετήσουν τους Οσπονδάρους της Βλαχίας ή στη Λιβύη με την προσδοκία ότι θα ξανανταμώσουν με τους δικούς τους, φορτωμένοι λάφυρα και ασήμι. Χαίρονται όταν τους βλέπουν πλουσιοντυμένους και όταν μπορούν να βοσκήσουν τα κοπάδια τους φορώντας σακάκι με σειρήτια, γιατί όσα πλούτη και αν αποκτήσουν, πάλι θα κλείσουν τον κύκλο τους και θα ξαναγυρίσουν στην γλίτσα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.44-45)
Φρουρά Αλβανών ήταν εγκατεστημένη στον πύργο που βρισκόταν πίσω από το μοναστήρι του Αγίου Ναούμ, κοντά στην Κορυτσά και ήταν υπεύθυνη για την είσπραξη των διοδίων. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.49)
Χριστιανοί Αλβανοί απαντώνται στη Μακεδονία και εξασκούν διάφορα επαγγέλματα. Ζουν ειρηνικά με τους μουσουλμάνους Αλβανούς είτε αυτοί υπηρετούν στη στρατιωτική διοίκηση είτε ασκούν οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα. Οι ορεσίβιοι Αλβανοί κατεβαίνοντας στα πεδινά αναμείχθηκαν με το εκεί αλβανικό στοιχείο. Οι Τουρκαλβανοί μοιάζουν να μην έχουν ξεχάσει πως κάποτε ήταν χριστιανοί ενώ είναι φανερό ότι προτιμούν να διαβιούν στα βουνά. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο τουρκικός πληθυσμός της Μακεδονίας είχε μειωθεί, οδήγησε πολλούς ορεσίβιους Αλβανούς στο να εγκατασταθούν στα πεδινά.(Cousinery, τομ.Ι, σ. 18-19)
Οι Αλβανοί είναι κυρίως βοσκοί, στρατιώτες και βαλανείς. Η φορεσιά τους τους κάνει να ξεχωρίζουν εύκολα από τα άλλα έθνη. Οι φτωχοί στρατιώτες και οι εργάτες φορούν ρούχα από ένα χονδροειδές μάλλινο ύφασμα, χωρίς χρώματα, το οποίο υφαίνουν οι γυναίκες που υπάρχουν σε κάθε οικογένεια. Σαν βοσκοί οι Αλβανοί είτε έχουν δικά τους κοπάδια είτε εργάζονται ως υπηρέτες σε ξένα κοπάδια. Ως στρατιώτες μοιάζουν σαν να έχουν γεννηθεί για να πολεμούν παρόλο που ασχολούνται και με άλλες δραστηριότητες. Όσο για εκείνους που εργάζονται στα λουτρά κανείς δε «ζηλεύει» την τύχη τους, καθώς θεωρείται πως η δουλειά που κάνουν-με τις συνεχείς εφιδρώσεις-δεν κάνει καλό στην υγεία. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 19)

Βούλγαροι

Η πλειονότητα των κατοίκων του χωριού Λάγγα, το οποίο βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του όρους Σαρακίνα, ήταν Βούλγαροι. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 16)
Οι Βούλγαροι ανέβαιναν από τις κοιλάδες του Αξιού και του Εριγώνα, για να φτάσουν στα ψηλά βοσκοτόπια του Βιτσίου. Περπατώντας μισή ώρα από τη μέση ζώνη του όρους Βίτσι συναντάμε τη διάβαση ενός ποταμού, που οι Βούλγαροι τον αποκαλούν Βαρδάρη του Σαριγούλ ή της Κίτρινης Λίμνης, για να τον διακρίνουν από τον Βαρδάρη-Αξιό, προς τον οποίο ρέει. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)
Στη Δερρίοπο κατοικούσαν σκληροτράχηλοι και αγροίκοι Βούλγαροι. Πρόκειται για 130 οικογένειες περίπου. Μετά από μία ώρα πεζοπορία, γύρω από ένα ψηλό βουνό, βρεθήκαμε στο κεφαλοχώρι του Μαχαλά, το οποίο αριθμεί 150 βουλγαρόφωνες οικογένειες, τουρκικές και χριστιανικές. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 18)
Οι Βούλγαροι χριστιανοί που ζούσαν στο χωριό Δεβόλη είχαν ως βασική πηγή πλούτου τα κοπάδια τους. Πουλώντας ένα μέρος από το βούτυρο, το τυρί και τα δέρματα που αυτά τους έδιναν, εξασφάλιζαν τα αναγκαία ποσά για την εξόφληση των φόρων τους και την προμήθεια ελάχιστων ειδών που εισάγονταν από ξένες χώρες και τους ήταν απαραίτητα για τις ανάγκες τους. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.42)
Πάνω από τη Σλίβενη βρισκόταν ένα ωραίο μοναστήρι, αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, προστάτη των Βουλγάρων, οι οποίοι πάντοτε τον απεικονίζουν στις εκκλησίες τους με την στολή πολεμιστή, έφιππου και οπλισμένου από την κορυφή έως τα νύχια. Με αυτή την εξάρτυση απεικονίζουν σχεδόν όλους τους αγίους, όποια και αν ήταν η ιδιότητά τους κατά το πέρασμά τους στη ζωή. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 27)
Οι χριστιανοί Βούλγαροι της Ζελεγκόσδης, καταπιεσμένοι από τους Τούρκους σχετικά με το ζήτημα της άσκησης των θρησκευτικών τους καθηκόντων μετακινήθηκαν από τον συνοικισμό. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 27)
Οι Βούλγαροι ήταν εκείνοι οι οποίοι ίσως να σχημάτισαν την επωνυμία «Αχρίδα» της ομώνυμης περιοχής από τη λέξη “Άκρη” που σημαίνει ύψωμα, μια λέξη των ελληνικών που μιλούσαν την εποχή του Ιουστινιανού. H επωνυμία αυτή συμπίπτει απόλυτα με την τοποθεσία της πόλης. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.50)
Ο Βούλγαρος της Μακεδονίας σέρνει το άροτρό του και φορά πουκάμισο, γιλέκο και μια φαρδιά βράκα στολισμένη με κεντήματα από μαλλί σε διάφορα χρώματα. Την κατασκευή του ρουχισμού αναλαμβάνουν οι γυναίκες κάθε οικογένειας. Για τα υποδήματά τους μπορούν να χρησιμοποιούν μόνο το μαύρο χρώμα καθώς τα λαμπερά χρώματα επιτρέπονται μόνο στον Τούρκο κατακτητή.(Cousinery, τομ.Ι, σ.15)
Η αρχαία Χαλάστρα κατοικούνταν εξ’ ολοκλήρου από ελληνικό στοιχείο παρά την κυριαρχία των Βουλγάρων που είχαν κατακλύσει τη γύρω περιοχή. Οι κάτοικοι ήταν κυρίως αγρότες και αλιείς. Πωλούσαν τα προϊόντα τους στη Θεσσαλονίκη. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 61-62)
Οι Βούλγαροι ονόμασαν την πόλη Βοδενά λόγω των πλουσίων υδάτων της περιοχής. Ο Κάρανος ονόμασε την πόλη Αιγές από ένα κοπάδι εριφίων που μπήκε μια μέρα στην πόλη. Από τότε και μέχρι το βασιλιά Αρχέλαο Α’ στα νομίσματα της πόλης απεικονιζόταν η αίγα, ζώο το οποίο είναι αφιερωμένο στο Δία. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 75)
Ο επίσκοπος Καμπανίας άλλοτε διέμενε στο Καψοχώρι, άλλο ένα ελληνικό χωριό, το οποίο χωροθετείται ανάμεσα στο Καρασμάκ ή Μαυρονέρι και στο Ιντζέκαρα ή στην Βιστρίτζα, σε ένα δασώδες τμήμα των πεδιάδων, γύρω από τις οποίες υπάρχουν και κάποια άλλα ελληνικά χωριά.Ο υπόλοιπος πληθυσμός αυτών των πεδιάδων της Κάτω Μακεδονίας αποτελείται απο τους Βούλγαρους καλλιεργητές των τουρκικών τσιφλικιών, τα οποία είναι διασκορπισμένα σε αυτήν.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.259)
Τους Τούρκους του Παλαιόκαστρου τους θεωρούσαν Βούλγαρους αρνησίθρησκους.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.270)
Η Νάουσα είναι μια ελληνική πόλη, οι Βούλγαροι δεν εξασφάλισαν την κατοχή της οροσειράς του Ολύμπου στο νότιο άκρο των Βοδενών.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ.284)
Η Μονή Ζωγράφου είναι ένα μοναστήρι Σέρβων και Βούλγαρων. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.121)
Στην έξοδο της χαράδρας βρίσκεται το Khaivat στα δεξιά και τα Λαϊνά στα αριστερά. Τα Λαϊνά είναι πολύ μικρά, αλλά το Khaivat περιλαμβάνει μια μεγάλη εκκλησία και 300 σπίτια, κατοικημένα από βούλγαρους χριστιανούς, λαός που κατοικούσε, με εξαίρεση δύο ή τρία μεγάλα ελληνικά χωριά, στην παραθαλάσσια πεδιάδα της Κάτω Μακεδονίας. Λίγες μόνο γυναίκες στα βουλγαρικά χωριά μπορούν να μιλήσουν την Ελληνική.Τα σπίτια στο Khaivat, όπως και όλων των Βουλγάρων γενικότερα, είναι όμορφα και άνετα με σοβατισμένους τοίχους και πατώματα, επικαλυμμένα με ένα κίτρινο ασβέστη που πλαισιώνει, επίσης, το εξωτερικό της θύρας. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 234)
Πάνω στο γεφύρι[της Στρούγκας], σε μια διπλή σειρά παραπηγμάτων, οι Βούλγαροι πουλούν στα καραβάνια φρέσκα ή παστωμένα ψάρια. Αλβανοί φορτώνουν στα αλογάκια τους σάκους με χέλια και πέστροφες που σπαρταρούν. Θα φτάσουν στην αγορά του Ελβασάν ύστερα από δύο μέρες πορείας κάτω από τον καυτερό ήλιο!
(Berard, σ.145)
Οι Βούλγαροι δεν έχουν παρά λίγες εμπορικές επιχειρήσεις. Ο μόνος άνθρωπός τους που έχει πλουτίσει είναι κάποιος Ντιμήτρη Ράντεφ (περισσότερο γνωστός σαν Ντίμκο). (Walker,σ. 77)
Οι Βούλγαροι δεν παραδέχονται ότι υπάρχουν Σέρβοι, ακόμα και Έλληνες, στην Μακεδονία. Κρίνοντας από τον τρόπο με τον οποίο μιλούν για αυτή την περιοχή, κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι η Μακεδονία δεν είναι τίποτα περισσότερο ή λιγότερο από ένα αδιαμφισβήτητο τμήμα της ηγεμονίας τους. Οι ίδιοι οι Μακεδόνες κάτοικοι-εκτός από εκείνους του νότου, των οποίων η Μακεδονική ταυτότητα δεν έχει ποτέ αμφισβητηθεί- δύσκολα μπορούν να πουν ότι έχουν εθνική ψυχή ή για αυτό το θέμα καθόλου ψυχή. Αν πιαστούν νέοι από τη Βουλγαρική προπαγάνδα και ανατραφούν στα σχολεία τους, αυτοί θα έχουν συνηθίσει στην ιδέα ότι είναι Βούλγαροι. Αν οι Σέρβοι ενεργήσουν πρώτοι, αυτοί γίνονται Σέρβοι. Νικητής είναι όποιος διαθέτει ταχύτητα και τα μεγαλύτερα οικονομικά μέσα. (Abbott,σ. 80-81)