Category: Tozer-Ελλάδα

  • Δερελί

    Παλαιό Όνομα :Δερελί
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Τουρκικό χωριό που βρίσκεται μέσα σε ένα δάσος από πλατάνια, κοντά στον Όλυμπο. Ο Όλυμπος είναι ακόμη χριστιανικό βουνό, γιατί οι Τούρκοι ποτέ δεν εγκατέστησαν οικισμούς εκεί, καθώς προτιμούν να καταλαμβάνουν τις πιο παραγωγικές πεδιάδες και να αποφεύγουν τη συνεχή πάλη για μία μη προσοδοφόρα περιουσία. Το Δερελί, το οποίο βρίσκεται στην πεδιάδα, κατοικείται από Κονιαράτες και ήταν μία από τις αρχικές θέσεις που κατελήφθησαν από αυτή τη φυλή. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 59)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]

    • Το κατάρρυτο τούτο χωριό και μέσα σε ωραίους κήπους, βρίσκεται σε ομαλή έκταση και στα ΝΔ κλίτη του Ολύμπου, μέχρι την παραχώρηση κατοικούνταν ακόμη και τα γύρω του χωριά, από οθωμανούς αλλά στο τέλος έγιναν κύριοι των οικιών και των κτημάτων αυτών διάφοροι χριστιανοί πολλοί κάτοικοι της πόλης Νεζερού.
      Από τη δυτική είσοδο του χωριού, του οποίου ο πληθυσμός ανέρχεται στους 950 κατοίκους, συναντάται εκκλησία μήκους 9μ.,60 και πλάτους 9μ.,10 και μετά από αυτή ευρύχωρη πλατεία που σκιάζεται από γηραιά πλατάνια, γύρω από την οποία υπάρχουν καφενεία, παντοπωλεία και τρία χάνια που χωρούν ανά 30 ίππους.
      Προς αυτούς έχει 2 τεμένη, 5 υδρόμυλους, από τους οποίους ο καθένας αλέθει το μερόνυχτο 8 κιλά και λίγα αμπέλια, δημόσιο στρατώνα της χωροφυλακής, δημαρχείο και στρατώνα της κοινότητας, μικρό σχολείο και εβδομαδιαία αγορά κάθε Παρασκευή.
      Παράγει κατά μέσο όρο 12000 κιλά σιτάρι, 7000 κιλά κριθάρι, 6 ½ χιλ. κιλά σίκαλης και 6χιλ. κιλά αραβόσιτο. Διατρέφει 125 ίππους, 80 ημιόνους, 90 όνους, 75 αγελάδες, 163 βόδια για άροτρο και 60 άλλους, 7850 πρόβατα και 7800 αίγες. (Σχινάς σ. 204)

    [/tab]
    [end_tabset]

  • Λυκοστόμιο

    Παλαιό Όνομα :Λυκοστόμιο

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Σύμφωνα με τον Heuzey, στο Βουρουβάρι βρισκόταν η αρχαία Φίλα, η οποία ενδεχομένως και να είναι το Λυκοστόμιο των Βυζαντινών.
      (Isambert, σ. 89)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Η δυτική πλευρά της πεδιάδας του Δερελί η οποία εκτείνεται μέχρι τον Πηνειό ενώνεται με την κορυφή μιας οροσειράς που ονομάζεται Κοντοβούνι.Προς τα ανατολικά υπάρχει μια κορυφή –όχι ιδιαιτέρως ψηλή- που παρεμβάλλεται προς την κατεύθυνση των Τεμπών και αποτελεί ένα από τα αντερείσματα του Ολύμπου.Αυτή ονομάζεται Λυκοστόμιο ήδη από τους βυζαντινούς χρόνους. Αποτελεί την είσοδο προς τα Τέμπη από τη Θεσσαλία-πέρασμα με μεγάλη σημασία –και βρίσκεται εκεί όπου υπήρχε η ελληνική πόλη των Γόννων όπου και υπάρχουν τα ερείπια ενός βυζαντινού κάστρου και καθόλου ίχνη από ελληνικά τείχη. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 60-61)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Λιβάδι Πιερίας

    Παλαιό Όνομα :Βούλτσιστα
    Δήμος :Πύδνας – Κολινδρού

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]

    • Το Βλαχολίβαδο είναι μια μικρή πόλη με περίπου τετρακόσια σπίτια που αποτελεί το κέντρο της βλάχικης περιοχής στην οποία βρίσκεται στα βορειοανατολικά κάτω από το βουνό Σάπκα. (Chirol, σ. 47)

    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Η άνοδος και η κάθοδος ως τον Άγιο Δημήτριο διαρκεί 8 με 10 ώρες. Από αυτό το στενό μπορεί κάποιος να εισέλθει στην πέμπτη οδό είτε μέσα από το Βλαχολιβάδι μέσα σε τρεις ώρες, είτε μέσα από την Σήλο μέσα σε δύο ώρες.
      (Isambert, σ. 74)
    • Το Βλαχολιβάδι είναι μία κωμόπολη με 400 σπίτια που κατοικείται από Βλάχους, οι οποίοι βρέθηκαν στον Όλυμπο στα τέλη του Μεσαίωνα. Ζουν από την κτηνοτροφία και από την κατασκευή του σκουτιού, που τους χρησιμεύει στην ενδυμασία τους. Το Βλαχολιβάδι βρίσκεται σε έναν ψηλό λόφο πάνω στις απόκρημνες πλευρές της Σάπκας, που ήταν το αρχαίο Τιτάριο, πάνω από την οποία σε μακρινή απόσταση βρίσκεται το Φλάμπουρο (1878 μέτρα), που είναι η πιο ψηλή κορυφή από τα βουνά της Πιερίας. Αυτή η κωμόπολη έχει ελληνικό σχολείο και πέντε μεγάλες εκκλησίες που είναι διακοσμημένες με βυζαντινές εικόνες. Μάλιστα είναι και έδρα επισκόπου.
      (Isambert, σ. 109)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Πρώτα επισκέφθηκα ένα κατεστραμμένο κάστρο στην κορυφή του λόφου πάνω από την εκκλησία, συνοδευόμενος μέχρι εκεί από τον Αλβανό φρούραρχο,ο οποίος όταν ανακάλυψε ότι είχα ενδιαφέρον για τις περιοχές που ήταν σε θέα από το κάστρο, προσπάθησε να απαντήσει όλες τις γεωγραφικές μου ερωτήσεις τις οποίες γνώριζε καλά από την γνώση του για την Μακεδονία, που απέκτησε στην στρατιωτική του θητεία.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 331)
    • Ο δρόμος μας προς το Λιβάδι ακολουθεί την πλευρά του βουνού, σταδιακά κατεβαίνοντας και διασχίζοντας πολλά βαθιά φαράγγια και πετρώδεις,επικίνδυνες πλαγιές. Στα μισά του δρόμο βλέπουμε στα δεξιά πάνω από μια πεδιάδα που εκτείνεται πέντε ή έξι μίλια από τους πρόποδες του βουνού μια κορυφή που ονομάζεται Αμάρβες, στην κατεύθυνση του Δεμινίκου. Οι Αμάρβες είναι η κεντρική κορυφή των Καμβουνίων,πουι στα δυτικά συνδέεται με άλλη κορυφή, τα Βουνάσια, που ξεκινά από την αριστερή όχθη του Βιστρίτσα απέναντι από το Βουρίνο. Οι Αμάρβες είναι ο σύνδεσμος μεταξύ της αλυσίδας του Ολύμπου πίσω από τα Σέρβια και τον Βελβεντό με τους λόφους των Χασίων.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 333)
    • ‘Ενα μικρό ρυάκι ρέει μέσα από το μέσο της κοιλάδας στα δεξιά μας και περνάει μέσα από ένα λαγκάδι στο νοτιοδυτικό άκρο κοντά στο οποίο συναντάει ένα ποτάμι από τις άφθονες πηγές του νότιου μέρους των Αμάρβεων όπου οι Λιβαδιώτες έχουν κλωστοϋφαντουργεία.Αργότερα, μπαίνουμε σε μια άλλη πεδιάδα στην οποία καταλήγει το Ελασσονίτικο ή ποτάμι της Ελασσόνας, στο Αμούρι, ένα μικρό χωριό όχι μακριά από το Δεμινίκο. Το ποτάμι ονομάζεται Τιταρήσιος κατά τον Όμηρο και συναντά τον Πηνειό στην κοιλάδα της Λάρισας. Το παρακλάδι από το όρος του Λιβαδιού ονομάζεται Βουργαρί ή Σαραντάπορο. Σε μικρή απόσταση από τη δεξιά όχθη, κοντά στο Μπογάζι όπου σταματάει η πεδιάδα, υπάρχει το χωριό Βουβάλα και το μετόχι του μοναστηριού της Ελασσόνας σε ένα ύψωμα στις Αμάρβες. Η κορυφή είναι περικυκλωμένη από χαλάσματα τειχών μιας αρχαίας σημαντικής πόλης . Αυτό το μέρος που βρίσκεται κοντά στον δρόμο από τα Σέρβια στα Τρίκαλα, υπολογίζεται σε τρεις ώρες από το Λιβάδι και είναι λιγότερο από μία στα δεξιά του δρόμου από τα Σέρβια στην Ελασσόνα, όπου μετά την έξοδο από το πέρασμα της Βίγλας αφήνουμε τον δρόμο των Τρικάλων στα δεξιά μας και διασχίζουμε την κοιλάδα διαγωνίως προς την Ελασσόνα.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 334)
    • Μετά από πέντε ώρες από το κάστρο των Σερβίων φτάνουμε στο Λιβάδι, όνομα που δηλώνει μια αντίφαση,καθώς η τοποθεσία είναι από τις πιο απότομες με πολύ λίγη πεδιάδα σε κάποια μίλια από εκεί. Η πόλη περιλαμβάνει 800 σπίτια, σε μια βραχώδη κορυφή στα βουνά που εκτείνονται από την παραθαλάσσια πεδιάδα της Κατερίνης στη δεξιά όχθη του Βιστρίτσα, κοντά στη Βέροια. Η πιο ψηλή κορυφή αυτών των βουνών είναι ορατή από την Θεσσαλονίκη και αναφέρεται ως ένα από τα κυριότερα σημεία της αλυσίδας του Ολύμπου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 334-335)
    • Το Λιβάδι είναι μια βλάχικη αποικία της αρχαίας εποχής και συχνά από τότε λέγεται βλαχο-Λίβαδο. Τα υπόλοιπα βλαχοχώρια σε αυτήν την περιοχή είναι το Κοκκινοπλό, σε μια πλαγιά του Ολύμπου, τρεις ώρες απόσταση από εκεί προς την Τσαριτσάνη, τα Φτερά στην ίδια απόσταση προς την Κατερίνη και το Νεοχώρι ανάμεσα στα Σέρβια και το Λιβάδι σε μια υψηλή τοποθεσία στο βουνό, μια ώρα στα αριστερά του δρόμου από όπου ήρθαμε.Το Κοκκινοπλό έχει περίπου 200 σπίτια, τα Φτερά 100 και το Νεοχώρι 20 ή 30. Κοντά στα Φτερά λέγεται ότι υπήρχε ένα αρχαίο λατομείο. Αυτά τα χωριά ζουν κυρίως από την παραγωγή χοντρών μάλλινων ρούχων που λέγονται “σκουτί”, από τα οποία φτιάχνονται τα πανωφόρια που ονομάζονται “κάππαις”, στα ιταλικά “κάπα” και χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ελλάδα και στην Αδριατική.Το ένδυμα είναι δύο ειδών,μαύρο και άσπρο και εσωτερικά είναι μαλλιαρό. Αποστέλλεται στη Βενετία και στην Τεργέστη σε κομμάτια που λέγονται ξύλα.Οι Καλαρρυτιώτες, οι οποίοι κατασκευάζουν το ίδιο είδος ενδύματος στα ίδια τους τα βουνά και των οποίων οι έμποροι κατοικούν στην Αδριατική συνηθίζουν να αγοράζουν αυτά που κατασκευάζουν οι Λιβαδιώτες και το στέλουν σε έναν έμπορο, κυρίως έναν Ενετό, στη Θεσσαλονίκη, που το στέλνει σε Καλαρυτιώτη έμπορο στην Αδριατική που χρεώνει δυόμιση πιάστρες το φόρτωμα 140 ξύλων ως αποστολή. Οι Λιβαδιώτες κάνουν ετησίως από 150 έως 200 φορτώματα. Καλλιεργούν λίγο καλαμπόκι αλλά διαθέτουν αφθονία από πρόβατα, κατσίκια, άλογα και μουλάρια. Όπως και οι Καλαρρυτιώτες είναι υπερήφανοι για τον εξαιρετικό αέρα και το νερό της πόλης τους που κάποιες φορές κάνουν μέχρι και τρεις ώρες προκειμένου να προμηθευτούν το πιο εκλεκτό. Η λίμνη της Καστοριάς τους προμηθεύει με ψάρια προς 25 με 30 παράδες την οκά, προτιμότερα από τα ψάρια της θάλασσας που πουλιούνται στη Θεσσαλονίκη προς 45. Από την άλλη, το ψύχος είναι τόσο δριμύ το χειμώνα, ώστε οι κάτοικοι ορισμένες φορές αποκλείονται στα σπίτια τους από το χιόνι για αρκετές ημέρες και εξαναγκάζονται να πίνουν λιωμένο χιόνι καθώς δεν είναι δυνατή η πρόσβαση στα πηγάδια και στις πηγές τους. Υπάρχει τώρα ένας μεγάλος παγετός και μας φάνηκε πολύ δύσκολο να σύρουμε τα φορτωμένα άλογά μας στους απότομους και ολισθηρούς δρόμους. Η θέα του Ολύμπου από εκεί είναι μαγευτική. Η πορεία περνάει από το Κοκκινοπλό που βρίσκεται σε γκρεμό, λίγο πάνω από την πεδιάδα. Η πόλη πληρώνει 200 βαλάντια σε συνεισφορές. Ο οικοδεσπότης μου, ένας από τους προύχοντες έχει ήδη εκταμιεύσει 800 γρόσια αυτό το χρόνο και περιμένει να του ζητήσουν περισσότερα. Έξω από την πόλη βρίσκεται ένα μνημείο ενός Αλβανού οπλαρχηγού, που σκοτώθηκε σε μάχη εναντίον των κλεφτών του Ολύμπου πριν από τριάντα χρόνια περίπου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 335-336)
    • Είναι τώρα εικοσιδύο χρόνια από τότε που ο Αλή Πασάς απέκτησε την κυριαρχία στο Λιβάδι. Η σημασία του για εκείνον πηγάζει κυρίως από την εγγύτητα στο πέρασμα που οδηγεί από την Ελασσόνα ή τα Σέρβια στις παραθαλάσσιες πεδιάδες της Μακεδονίας και είναι η πιο άμεση πορεία προς το σύνορο του Ολύμπου. Από αυτό το πέρασμα μιάμιση ώρα μετά το Λιβάδι, βρίσκεται το χωριό του Αγίου Δημητρίου και μια ώρα και ένα τέταρτο πιο μακριά, ακριβώς πάνω στον Ζυγό, βρίσκονται τα χαλάσματα του χωριού Πέτρα, ένα όνομα που καταγράφεται στην αρχαία ιστορία και είναι πολύ χρήσιμο για να ερευνήσουμε την γεωγραφία αυτού του χώρου της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 337)
    • Η Πέτρα βρίσκεται σε έναν μεγάλο απομονωμένο βράχο, αποσχισμένο με φυσικό τρόπο και χωρισμένο από το γειτονικό βουνό. Ο δρόμος περνάει μέσα από το άνοιγμα και μετά κατεβαίνει στην πεδιάδα της Κατερίνης, η οποία, είναι χωρίς αμφιβολία τμήμα της αρχαίας Πιερίας της Μακεδονίας, καθώς η τοποθεσία της Πέτρας απεικονίζεται έτσι από τον Λίβιο, ο οποίος δείχνει την Πέτρα σαν πόλη της Πιερίας στο σύνορο αυτής της επαρχίας στο πέρασμα που οδηγεί στην παραθαλάσσια πεδιάδα από την Περραιβία. Η απόσταση από το Λιβάδι στην Κατερίνη από τον Άγιο Δημήτριο υπολογίζεται σε δέκα ώρες. Υπάρχει και άλλος δρόμος που οδηγεί πάνω από την ίδια κορυφογραμμή, από τα Σέρβια, μέσω Βελβεντού, στην Κατερίνη.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 337)
    • Συγκρίνοντας τις περιγραφές τις οποίες μας άφησε ο ιστορικός από αυτές τις συναλλαγές δεν μας απομένει αμφιβολία ότι οι κοιλάδες ανάμεσα στα Καμβούνια όρη και στον Όλυμπο που συνορεύει στα βόρεια με την Ελίμεια και την Πιερία και που εκτείνονται από τις Πόρτες και το βουνό στο Λιβάδι στα νότια λίγα μίλια από την Ελασσόνα, αποτελούσαν το τμήμα της Περραιβίας που λέγεται Τριπολίτις. Και μοιάζει εξίσου προφανές από άλλες δύο περιπτώσεις, μια από τις οποίες στον πρώτο Μακεδονικό Πόλεμο, η άλλη στην εκστρατεία του Αντίοχου 9 χρόνια μετά, όπου η Περραιβία που περιελάμβανε την πόλη των Περραιβών, την Κυρετία και άλλες πόλεις, στα νότια της Τριπολίτιδας, που περιέχονται στην Πελασγιώτιδα και στη Λάρισα, περιλαμβάνει τις κοιλάδες της Ελασσόνας και του Δεμινίκου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 339)
    • Η Περραιβία της Τριπολίτιδος ονομάστηκε έτσι επειδή περιλάμβανε τις τρεις πόλεις του Πυθίου, της Αζώρου και της Δολίχης. Από αυτές, το Πύθιο μοιάζει να βρίσκεται ακριβώς στους πρόποδες του Ολύμπου, όντας ακριβώς το σημείο όπου ο Ξεναγόρας , γεωμέτρης και ποιητής, μέτρησε το κάθετο ύψος του Ολύμπου, που βρισκόταν στον δρόμο κατά μήκος του όρους από την Πέτρα, όπου και ο Λίβιος και ο Πλούταρχος συνδέουν το Πύθιο με την Πέτρα, περιγράφοντας την πορεία από όπου ο Σκιπίωνας Νασικάς διέσχισε το όρος του Ολύμπου στα μετόπισθεν της θέσης του Περσέα στον Ενιπέα. Φαίνεται, λοιπόν, χωρίς αμφιβολία, ότι το Πύθιο ήταν στην άκρη του κάμπου μεταξύ Κοκκινοπλού και Λιβαδιού, αν και δεν εξακρίβωσα την ύπαρξη υπολειμμάτων σε αυτήν την περιοχή. Μαθαίνουμε από το επίγραμμα στο οποίο αναφερθήκαμε ότι το όνομα του Πυθίου προέρχεται από ναό του Απόλλωνα Πυθίου προς τιμήν του οποίου, προκύπτει από άλλο συγγραφέα, ότι εορτάζονταν περιοδικώς κάποιοι αγώνες.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 341)
    • Από το Λιβάδι στην Ελασσόνα κάναμε 5 ώρες.Κατεβήκαμε το βουνό, και φτάνοντας στους πρόποδές του μετά από μιάμιση ώρα, σύντομα αφήσαμε στα δεξιά μας την κοιλάδα του Σαρανταπόρου, και μπήκαμε σε μια πεδιάδα που χωρίζεται από αυτήν με μικρή κορυφογραμμή από λόφους που διασταυρώνονται στα βόρεια με τα υψώματα της Ελασσόνας. Στα βόρεια αυτής της κορυφογραμμής υπάρχουν τα υπολείμματα ενός φρουρίου στην κορυφή ενός μυτερού λόφου, στην Παναγιά της Ελασσόνας όπου υπάρχει ένα παλαιό μοναστήρι που λέγεται ότι χτίστηκε από τον βασιλιά Ανδρόνικο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 343)
    • Στα νότια της πεδιάδας της Καρυάς και διαχωρισμένη από αυτή μόνο από μια κορυφογραμμή είναι η παράλληλη κοιλάδα του Εζερού, περίπου μισή σε μέγεθος από αυτή της Καρυάς και ονομασμένη έτσι από μια λίμνη που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο κομμάτι της. Η λίμνη του Εζερού είναι προφανώς η αρχαία Άσκουρις. Στα ανατολικά αυτής της πεδιάδας υπάρχει άλλη, όχι πολύ μακριά από τις κορυφές που περιλαμβάνουν το πέρασμα των Τεμπών στα βόρεια. Χωρίζεται με κορυφογραμμή από καλλιεργημένη περιοχή γύρω από την πόλη της Ραψάνης ή Ραψιάνης, που έχει θέα στον Πηνειό, και στα νότια απέναντι από το όρος Όσσα και τα Αμπελάκια. Στην κορυφογραμμή στα δυτικά της Ραψάνης συναντούμε τα κατάλοιπα ενός αρχαίου φρουρίου, πιθανώς τη Λάπαθο, του οποίου ίσως το όνομα Ραψάνη αποτελεί παραφθορά. Καθώς η κοιλάδα της Καρυάς και τα φαράγγια των ποταμών του Ελασσονίτικου και του Πλαταμώνα διαμορφώνουν ένα χώρισμα ανάμεσα στον Όλυμπο και στις μικρότερες κορυφές που εκτείνονται στις πεδιάδες της Ελασσόνας και της Λάρισας, και στα Τέμπη, τα βουνά χωρίζονται από την πεδιάδα του Εζερού. Η δυτική πλευρά τους είναι προφανώς το όρος Τίταρος που εφάπτεται στον Όλυμπο, όπως σημειώνει ο Στράβων. Η ανατολική πλευρά φέρει το ίδιο όνομα με το οχυρό της Λαπάθου, που βρίσκεται πάνω από αυτές τις κορυφές. Η απόσταση από την Καρυά στον Εζερό υπολογίζεται σε δυο ώρες και από εκεί στη Ραψάνη τρεις ώρες. Ανάμεσα στην Καρυά και στην Ελασσόνα υπάρχουν δυο άλλα χωριά στο βουνό, δηλαδή, η Σκαμνιά, που δεν είναι μακριά, από τη βόρεια πλευρά της πεδιάδας της Καρυάς, απόσταση μιάμιση ώρα από την πόλη, και η Μπολιάνα μια ώρα από τη Σκαμνιά, κοντά στη δυτική άκρη της κοιλάδας της Καρυάς, όπου υπάρχουν κατάλοιπα αρχαιοτήτων στην Κονίσπολη, που βρίσκεται στο χώρισμα των νερών που ρέουν σε μια πορεία με την πεδιάδα του Καρυά, και από την άλλη διαμορφώνουν τις πηγές του Ξεριά ή λίμνη της Τσαριτσάνης. Η Κονίσπολη μοιάζει να είναι το Ευδίερο του Λίβιου, δεκαπέντε μίλια από το ρωμαϊκό στρατόπεδο, ανάμεσα στην Άζωρο και την Δολίχη, προς την κατεύθυνση της ΑσκοΎρεως και της Λαπάθου. Οι πηγές του κυρίως ποταμού του Τιταρήσιου είναι στην κύρια πτέρυγα του Ολύμπου ανάμεσα στην Σκαμνιά και στον Σελό, και κυρίως σε μια πηγή που βρίσκεται δυο ή τρεις ώρες στα βορειοανατολικά της Ελασσόνας. Αφήνοντας πίσω τα φαράγγια του Ολύμπου προσεγγίζει την Ελασσόνα, από τα βορειοανατολικά, στρίβει νότια μέσα στην πόλη, από εκεί ρέει δυτικά, κοντά στους πρόποδες των λόφων στη βόρεια πλευρά της πεδιάδας, και φτάνει στις δυτικά περάσματα ανάμεσα στους λόφους στην πεδιάδα του Δεμινίκου, όπου συναντάει το Σαραντάπορο κοντά στο Αμούρι. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 350-351)
    • Το Λιβάδι είναι μια βλάχικη αποικία της αρχαίας εποχής και συχνά από τότε λέγεται βλαχο-Λίβαδο. Τα υπόλοιπα βλαχοχώρια σε αυτήν την γειτονιά είναι το Κοκκινοπλό, στη μεριά του Ολύμπου, τρεις ώρες απόσταση από εκεί προς την Τσαρίτσανη, τα Φτερά στην ίδια απόσταση προς την Κατερίνη και το Νεοχώρι ανάμεσα στα Σέρβια και το Λιβάδι σε μια υψηλή τοποθεσία στο βουνό, μια ώρα στα αριστερά του δρόμου από όπου ήρθαμε. Το Κοκκινοπλό έχει περίπου 200 σπίτια, τα Φτερά 100, και το Νεοχώρι 20 ή 30. Κοντά στα Φτερά λέγεται ότι υπήρχε ένα αρχαίο λατομείο. Αυτά τα χωριά ζουν κυρίως με την παραγωγή χοντρών μάλλινων ρούχων που λέγονται “σκουτί”, από τα οποία φτιάχνονται τα πανωφόρια που ονομάζονται “κάππαις”, στα ιταλικά “κάπα”, χρησιμοποιούνται εκτεταμένα στην Ελλάδα και στην Αδριατική. Το ένδυμα είναι δύο ειδών, μαύρο και άσπρο, και εσωτερικά είναι μαλλιαρό. Αποστέλλεται στη Βενετία και στην Τεργέστη σε κομμάτια που λέγονται ξύλα. Οι Καλαρρυτιώτες, οι οποίοι κατασκευάζουν το ίδιο είδος ενδύματος στα ίδια τους τα βουνά και των οποίων οι έμποροι κατοικούν στην Αδριατική συνηθίζουν να αγοράζουν αυτά που κατασκευάζουν οι Λιβαδιώτες και το στέλνουν σε έναν έμπορο, κυρίως έναν Ενετό, στη Θεσσαλονίκη, που το στέλνει σε Καλαρυτιώτη έμπορο στην Αδριατική που χρεώνει δυόμιση πιάστρες το φόρτωμα 140 ξύλων ανα αποστολή. Οι Λιβαδιώτες κάνουν ετησίως από 150 έως 200 φορτώματα. Καλλιεργούν λίγο καλαμπόκι αλλά διαθέτουν αφθονία από πρόβατα, κατσίκια, άλογα και μουλάρια. Όπως οι Καλαρρυτιώτες είναι και αυτοί υπερήφανοι για τον εξαιρετικό αέρα και το νερό της πόλης τους.Η λίμνη της Καστοριάς τους προμηθεύει με ψάρια προς 25 με 30 παράδες την οκά, προτιμότερα από τα ψάρια της θάλασσας που πωλούνται στη Θεσσαλονίκη προς 45. Από την άλλη, το ψύχος είναι τόσο δριμύ το χειμώνα, ώστε οι κάτοικοι ορισμένες φορές αποκλείονται στα σπίτια τους από το χιόνι για αρκετές ημέρες και εξαναγκάζονται να πίνουν λιωμένο χιόνι καθώς δεν είναι δυνατή η πρόσβαση στα πηγάδια και στις πηγές τους. Υπάρχει τώρα ένας μεγάλος παγετός, και μας φάνηκε πολύ δύσκολο να σύρουμε τα φορτωμένα άλογά μας στους απότομους και ολισθηρούς δρόμους. Η θέα του Ολύμπου από εκεί είναι μαγευτική. Η διαδρομή περνάει από το Κοκκινοπλό που βρίσκεται σε γκρεμό, λίγο πάνω από την πεδιάδα. Η πόλη πληρώνει 200 βαλάντια σε συνεισφορές. Ο οικοδεσπότης μου, ένας από τους προεστούς, έχει ήδη εκταμιεύσει 800 γρόσια αυτό το χρόνο και περιμένει να του ζητήσουν και άλλα. Έξω από την πόλη βρίσκεται το μνημείο ενός Αλβανού οπλαρχηγού, που σκοτώθηκε σε μάχη εναντίον των κλεφτών του Ολύμπου πριν τριάντα χρόνια περίπου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 335-336).

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Χωριό που αποτελεί αρχαία αποικία Βλάχων μαζί με άλλα χωριά της περιοχής στο πέρασμα από την Πέτρα Ολύμπου. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 43)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Μοναστήρι της Παναγιάς Κανάλιας

    Παλαιό Όνομα :Μοναστήρι της Παναγιάς Κανάλιας
    Δήμος :

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Μοναστήρι που βρίσκεται σε απόσταση 3 ωρών από την κορυφή και βλέπει στην κοιλάδα ή χάσμα, όπως φαίνεται λόγω του απόκρημνου χαρακτήρα του.
      Στο μοναστήρι διαβιούν τέσσερις μοναχοί, μαζί με 30 λαϊκούς• δεν έχει αντικείμενα αξίας για να δει ο επισκέπτης και τα κτίρια είναι ιδιαιτέρως φτωχά και απλοϊκά. Τα έσοδά τους προέρχονται από τα κοπάδια και από τη λίγη ξυλεία• επίσης από τον αριθμό των φοράδων και των πουλαριών που βρίσκονται στις πλαγιές των βουνών, φαίνεται ότι ασχολούνται και με την εκτροφή αλόγων. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 33)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Λεπτοκαρυά

    Παλαιό Όνομα : Πίμπλεια
    Δήμος :Δίου – Ολύμπου

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Από το Λιτόχωρο κανείς πορεύεται από την χερσαία και άνυδρη οδό που είναι καλυμένη από πέτρες και θάμνους, σε μια πλαγιά του Ολύμπου που βλέπει προς τη θάλασσα και διέρχεται έτσι το ρυάκι του Αγίου Μηνά, φτάνοντας μετά από μιάμιση ώρα στη Λεπτοκαρυά, ένα ελληνικό χωριό με 50 σπίτια, που βρίσκεται κοντά στον ποταμό Ζίλιανα.
      (Isambert, σ. 86)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Η Λεπτοκαρυά είναι ένα ελληνικό χωριό που βρίσκεται στους χαμηλότερους πρόποδες του Ολύμπου. (Leake, τομ. III, σ. 406)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση δύο ωρών από το Λιτόχωρο και δεσπόζει στην πλαγιά ενός λόφου κοντά σε ένα από τα βαθύτερα ποτάμια. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 30)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία

    Παλαιό Όνομα :Παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία
    Δήμος :

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Βρίσκεται σε ύψος 800 ποδιών από τους πρόποδες του βουνού. Είναι αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία και στεφανώνει τη στενή κορυφή όπου βρίσκεται. Είναι ένα απλοϊκό οίκημα, δεν περιέχει τίποτα στο εσωτερικό του και δεν δείχνει κανένα σημάδι ότι πρόκειται για ένα ιερό οικοδόμημα. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 20)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Μονή Αγίου Διονυσίου (Ολύμπου)

    Παλαιό Όνομα : Μονή Αγίου Διονυσίου
    Δήμος :

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Το μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου, ένα από τα πιο παλιά μοναστήρια στις πλαγιές του Ολύμπου, βρίσκεται στο μέσο καρυδιών και άλλων δέντρων, περίπου 100 πόδια πάνω από τη ρεματιά η οποία ρέει προς τα ανατολικά από την καρδιά του βουνού μέσα από τη βαθιά κοιλάδα. Βρίσκεται σε υψόμετρο 3.080 ποδιών από τη θάλασσα.Το φυσικό περιβάλλον είναι θεσπέσιο και υποβλητικό.
      Το πρώτο προαύλιο του κτιρίου, βρίσκεται μέσα σε ερείπια, καθώς δεν έχει πότε αποκατασταθεί από τότε που καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1828• η εσωτερική αυλή σχηματίζει ένα ασυνήθιστο τετράγωνο, με διαδρόμους που σχηματίζονται γύρω του, στηριζόμενοι σε δύο σειρές αψίδων, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του χώρου είναι κατειλημμένο από την εκκλησία, ένα κτίριο με 5 τρούλους και οροφή καλυμμένη με μόλυβδο, αλλά ο ναός δεν περιέχει κάποια αξιόλογη αρχαιότητα ή κάποιο άλλο σημαντικό έργο τέχνης , εκτός από την εικόνα του Αγίου Διονυσίου που είναι κάποιας αξίας.
      Ο συνολικός αριθμός των μοναχών που ανήκουν στο μοναστήρι είναι 8 ή 9 ενώ επικεφαλής έχει τεθεί ένας απλός Ηγούμενος, παρόλο που το μοναστήρι δε θεωρείται Κοινόβιο, όπως γίνεται στον Άθω. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού οι περισσότεροι είναι απόντες σε δουλειές, καθώς θα πρέπει να προστατεύουν την περιουσία της μονής που βρίσκεται πέρα των τειχών του μοναστηριού.
      Τα έσοδα του μοναστηριού είναι λίγα και προέρχονται από την καλλιεργημένη γη στην περιοχή και από την ιδιοκτησία στη Ρωσία, αλλά το μεγαλύτερο μέρος τους προέρχεται από τα πριονιστήρια, τα οποία οι μοναχοί κατέχουν σε ένα μεγάλο αριθμό στις πλαγιές του βουνού. Αυτά, μαζί με το δικαίωμα της υλοτόμησης ξυλείας στα δάση, το οποίο το αφήνουν σε ξυλοκόπους, οι οποίοι έρχονται κάθε χρόνο από την Αλβανία για το σκοπό αυτό- όχι όμως από τη Δίβρα, αλλά από την περιοχή της Καστοριάς.
      Μέσα σε κάθε μύλο υπάρχει ένα κυκλικό πριόνι, το οποίο λειτουργεί με νερό και είναι πολύ τραχύ. Από αυτά και από την ξυλεία ένα ετήσιο έσοδο των 40.000 πιάστρων (περίπου 330 λίρες) συλλέγεται• και η ξυλεία εξάγεται στη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη ακόμη και στην Αλεξάνδρεια. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 10-11)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Νέα Έφεσος

    Παλαιό Όνομα : Σπίγι, Στουπείον
    Δήμος : Δίου- Ολύμπου

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Η Σπήγη, ένα μεγάλο χωριό της πεδιάδας της Πιερίας, κοντά στις παρυφές της κορυφογραμμής της Ανδρεότισσας, όπου καταλήγει σε ένα ψηλό ευδιάκριτο σημείο, όπου υπάρχει ένας τύμβος κατάφυτος με δέντρα. Το μνημείο αυτό υποδεικνύει ίσως το ακριβές σημείο της σημαντικότερης πόλης της Πιερίας η οποία χωροθετούνταν προς τη μέση της επαρχίας ή ενδιάμεσα στο Δίον και την Πύδνα. Σύμφωνα με το Στέφανο και τη Σουίδα φαίνεται πως υπήρχε μία πόλη που ονομαζόταν Πιερία, η οποία θα μπορούσε να βρισκόταν εδώ. (Leake, τόμ ΙΙΙ, σ.414).

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Χωριό, που βρίσκεται μετά τον ποταμό Κρυονέρι, κοντά στον οποίο υπάρχει χαμηλός λόφος όπου βρίσκεται ένας μεγάλος τύμβος, με δέντρα που φυτρώνουν γύρω του• αυτός ο λόφος, σύμφωνα με την υπόθεση του Leake, ίσως και να αποτελεί το σημείο όπου συναντούμε τα απομεινάρια της αρχαίας πόλης της Πιερίας-την κύρια πόλη της περιοχής- η οποία περιελάμβανε όλη την περιοχή που βρίσκεται κάτω από τις βόρειες και ανατολικές πλαγιές του Ολύμπου. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 6)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Κατερίνη

    Παλαιό Όνομα : Άτηρα
    Δήμος : Κατερίνης

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]

    • Η Κατερίνη είναι μια μικρή πόλη που βρίσκεται πάνω στην πεδιάδα, δύο ή τρία μίλια βόρεια του ποταμού, και καλύπτεται από μεγάλο δάσος. Περιλαμβάνει γύρω στα 300 σπίτια, μερικά από τα οποία έχουν μεγάλο μέγεθος, και ένα τζαμί το οποίο έχει ένα γραφικό χαρακτήρα από τα δέντρα που το περιτριγυρίζουν. (Holland, σ.305)

    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Στο στόμιο δε κάποιου αυλώνα που σχηματίζεται από τη διακράνωση δύο μακρών λόφων πάνω στο άκρο της πεδιάδας της Κατερίνης απέναντι από την κωμόπολη του Κορινού, βρίσκονται οι τύμβοι αυτοί του Κορινού, τους οποίους οι ντόπιοι αποκαλούν τούμπες, βορείως των οποίων σε απόσταση 1500 μέτρων βρίσκεται η κωμόπολη του Κορινού. Εδώ υπάρχει και μία μεγάλη πεδιάδα που εκτείνεται από τους λόφους του μικρού και του μεγάλου Αη – Γιάννη, στις οποίες από τον Heuzey βρέθηκαν ελληνικές και ρωμαϊκές επιτύμβιες επιγραφές. Εκεί μετά από δύο ώρες φτάνουμε στην Κατερίνη. Η Κατερίνη είναι μία πολίχνη στις όχθες του Πελίκα, και είναι η πρωτεύουσα αυτής της παραλίου επαρχίας, η οποία εκτείνεται κάτω από τα κράσπεδα του Ολύμπου. Η οθωμανική της συνοικία αποτελείται από αγορά, τζαμί, και κάποια μεγάλα σπίτια Μπέηδων. Ο υπόλοιπος πληθυσμός της πόλης είναι Έλληνες γεωργοί. Ο περιηγητής Leake ξεγελάστηκε από το όνομα και τοποθέτησε εδώ την πόλη Patera των Πευτιγγεριανών πινάκων.
      (Isambert,σ.72 – 73)
    • Για όσους θέλουν να εξερευνήσουν τα της Πύδνας η εκδρομή στα στενά της Πέτρας είναι απαραίτητη, για να δούν τους τόπους που πολέμησαν ο Αιμίλιος Παύλος εναντίον των Μακεδόνων. Όντως από αυτό το στενό ο Ρωμαίος Ύπατος κύκλωσε τους Μακεδόνες, αναγκάζοντας τον βασιλιά Περσέα να εγκατελείψει τις θέσεις του στον Ενιπέα ποταμό πριν το Δίον και να υποχωρήσει προς την Πύδνα. Ενώ ο Ύπατος προσποιήθηκε προσβολή κατά των ισχυρών θέσεων που διέθεταν οι Μακεδόνες στον Ενιπέα, ένα σώμα ισχυρών λογάδων ανδρών που καθοδηγούνταν από δύο νέους και τολμηρούς αρχηγούς, τον Σκιπίωνα Νασικά και τον Φάβιο Μαξίμο, που εισήλθαν στην Περραιβία μέσα από την κοιλάδα των Τεμπών, και αφαίρεσε έτσι το Πύθιο από τα χέρια των Μακεδόνων, που έκλεινε την δυτική είσοδο στο στενό της Πέτρας. Απροετοίμαστοι οι Μακεδόνες καταλήφθηκαν στη διάρκεια της νύχτας και μη δυνάμενοι να φέρουν αντίσταση υποχώρησαν άτακτα, οι δε Ρωμαίοι έφυγαν κατέβηκαν ήσυχα στην πεδιάδα της Κατερίνης. Το στενό της Πέτρας διήλθαν και άλλοι περιώνυμοι στρατηγοί της Ιστορίας, όπως ο Ξέρξης που εισέβαλε στην Θεσσαλία, ο Βρασίδας που εξώρμησε εναντίον της Χαλκιδικής, ο Αγησίλαος που επανάκαμψε από την Ασία, και αργότερα ο Κάσσανδρος όταν εκστράτευσε κατά της Ολυμπιάδας. Για να περιηγηθεί κάποιος από αυτό το στενό εγκαταλείπει από τα βορειοδυτικά την Κατερίνη και διέρχεται τα τελευταία οροπέδια των πιερικών βουνών. Λίγο πριν από την Πέτρα και από το στενό της από την αριστερή μεριά σε μικρή απόσταση μιάμισης λεύγας, συναντούμε από το αντίθετο ύψωμα του φαραγγιού την Μονή της Πέτρας, που χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο, και βρίσκεται στο μέσον δάσους και βοσκοτοπιών, και βρίσκονται έξω από τις πιο απόκρημνες κορυφές του Ολύμπου. (Isambert,σ.74)
    • Στο στόμιο κάποιου αυλώνα που σχηματίζεται από τη δικράνωση δύο μακρών λόφων στα άκρα της πεδιάδας της Κατερίνης απέναντι από την κωμόπολη του Κουρίνου, βρίσκονται οι τύμβοι του Κουρίνου, τους οποίους οι ντόπιοι αποκαλούν τούμπες, νότια των οποίων σε απόσταση 1500 μέτρων βρίσκεται η κωμόπολη του Κουρίνου.
      Εδώ υπάρχει και μία μεγάλη πεδιάδα που εκτείνεται από τους λόφους του μικρού και του μεγάλου Αη – Γιάννη μέχρι τη θάλασσα, στην οποία από τον Heuzey βρέθηκαν ελληνικές και ρωμαϊκές επιτύμβιες επιγραφές.Μετά από δύο ώρες φτάνουμε στην Κατερίνη.
      (Isambert, σ. 72-73)
    • Η Κατερίνη είναι μία πολίχνη στις όχθες του Πελίκα και αποτελεί πρωτεύουσα της παραλίου επαρχίας, η οποία εκτείνεται κάτω από τα κράσπεδα του Ολύμπου. Η οθωμανική της συνοικία αποτελείται από αγορά, τζαμί και κάποια μεγάλα σπίτια Μπέηδων. Ο υπόλοιπος πληθυσμός της πόλης είναι Έλληνες γεωργοί. Ο περιηγητής Leake ξεγελάστηκε από το όνομα και τοποθέτησε εδώ την πόλη Παterα των Πευτιγγεριανών πινάκων.
      (Isambert, σ. 73)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Ο Σαλαμβρίας χωρίζει τις περιφέρειες της Λάρισας και της Κατερίνης, όπως προηγουμένως χώριζε τη Θεσσαλία από τη Μακεδονία ή τη Μαγνησία από την Πιερία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 403)
    • Το έδαφος στην πεδιάδα Κατερίνης είναι πετρώδες και άγονο.
      (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ.408)
    • Ο ποταμός Μίτυς ίσως ταυτίζεται με το ποτάμι της Κατερίνης. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 424)
    • Η Κατερίνη πλησιάζει πολύ, ακουστικά, το όνομα Ατέρα, η οποία τοποθετείται ανάμεσα στο Δίον και τη Βέρροια. Η ταύτιση των δύο είναι πολύ πιθανή. Το γεγονός οτι ο Λίβιος δεν αναφέρει την Ατέρα, μολονότι βρίσκεται πάνω ή πολύ κοντά στη διαδρομή του Μάρκιου, εξηγείται από τη χρονική διαφορά ανάμεσα στο Οδοιπορικό και τον Περσικό πόλεμο, όταν η Ατέρα ήταν ίσως ασήμαντη ή δεν είχε ιδρυθεί. Ασφαλώς μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι το διάστημα ανάμεσα στο Δίον και την Ατέρα στο Οδοιπορικό είναι μεγαλύτερο από την πραγματική απόσταση ανάμεσα στα Μαλάθρια και την Κατερίνη. Το Λιτόχωρο ταυτίζεται με την Κατερίνη. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 424 – 425)
    • Η περιγραφή της μάχης στην Πύδνα ενισχύει την άποψη ότι η πόλη της Πύδνας ταυτίζεται με το Αγιάν. Ο Λίβιος, ο Στράβων και ο Πλούταρχος συμφωνούν ότι η μάχη έλαβε χώρα στην πεδιάδα πριν από την Πύδνα , την οποία διέτρεχε ένας μικρός ποταμός και συνόρευε με υψώματα , που επέτρεπαν μια άνετη υποχώρηση καθώς και την κάλυψη του ελαφρού πεζικού ενώ και μόνη της η πεδιάδα παρείχε το κατάλληλο έδαφος για την χρήση της φάλαγγας . Αυτά τα χαρακτηριστικά ταιριάζουν απόλυτα με την πεδιάδα που εκτείνεται από την Κατερίνη μέχρι τα υψώματα του Αγιάν. Αντιθέτως ολόκληρη η περιοχή από το Αγιάν μέχρι το Ελευθεροχώρι, στη μέση της οποίας βρίσκεται το Κίτρο, δεν διαθέτει μια μεγάλη πεδιάδα με επίπεδο έδαφος, αποτελείται με εξαίρεση μικρά κομμάτια ισοπεδωμένης γης κοντά στην ακτή, από τους πρόποδες του βουνού, το οποίο ο Πλούταρχος ονομάζει Όλοκρο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 433)
    • Μετά από πέντε ώρες από το κάστρο των Σερβίων φτάνουμε στο Λιβάδι, όνομα που πρέπει να δόθηκε στο μέρος κατ’ ευφημισμόν καθώς η τοποθεσία είναι από τις πιο απότομες με μια μικρή πεδιάδα σε απόσταση λίγων μιλίων από εκεί. Η πόλη περιλαμβάνει 800 σπίτια, σε μια βραχώδη κορυφή στα βουνά που εκτείνονται από την παραθαλάσσια πεδιάδα της Κατερίνης στη δεξιά όχθη του Βιστρίτσα, κοντά στη Βέρροια. Η πιο ψηλή κορυφή αυτών των βουνών είναι ένα ορατό σημείο από την Θεσσαλονίκη και αναφέρεται ως ένα από τα κυριότερα σημεία της οροσειράς του Ολύμπου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.334-335)
    • Η Πέτρα βρίσκεται σε έναν μεγάλο απομονωμένο βράχο, αποσχισμένο με φυσικό τρόπο και χωρισμένο από το γειτονικό βουνό. Ο δρόμος περνάει μέσα από το άνοιγμα και μετά κατέρχεται στην πεδιάδα της Κατερίνης, η οποία, χωρίς αμφιβολία αποτελεί τμήμα της αρχαίας Πιερίας της Μακεδονίας, έτσι απεικονίζεται η τοποθεσία της Πέτρας από τον Λίβιο, ο οποίος δείχνει την Πέτρα σαν πόλη της Πιερίας στο σύνορο αυτής της επαρχίας στο πέρασμα που οδηγεί στην παραθαλάσσια πεδιάδα από την Περραιβία. Η απόσταση από το Λιβάδι στην Κατερίνη υπολογίζεται σε δέκα ώρες. Υπάρχει και άλλος δρόμος που οδηγεί πάνω από την ίδια κορυφογραμμή, από τα Σέρβια, μέσω Βελβεντού, στην Κατερίνη. Όμως δεν είναι τόσο εύκολο όσο από το πέρασμα της Πέτρας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 337)
    • Το έδαφος είναι εξαιρετικό, αλλά καλλιεργείται εν μέρει μόνο. Μεγάλα δέντρα εμφανίζονται στα ενδιάμεσα διαστήματα ενώ, προς την πλευρά της θάλασσας, υπάρχουν εκτεταμένα δάση, τα οποία φημίζονται, ανάμεσα στους κυνηγούς της Θεσσαλονίκης, για τους φασιανούς τους. Ένα μέρος στην ακτή, όπου τα πλοία αγκυροβολούν στην καλοκαιρία ή τα μαζεύουν σε κακοκαιρία, χρησιμεύει ως το σκάλωμα της Κατερίνης. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 425)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Χωριό που βρίσκεται στα μέσα της πεδιάδας στη βόρεια πλευρά του Ολύμπου. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 4)

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Ποταμός Αξιός (Βαρδάρης)

    Παλαιό Όνομα : Ποταμός Αξειός, Βαρδάρης
    [tab name=’Abbot’]

    • Η σιδηροδρομική γραμμή για λίγα χιλιόμετρα μέχρι τη Θεσσαλονίκη περνάει παράλληλα με τον Βαρδάρη, έναν αργό και λασπώδη ποταμό – “πολύ τεμπέλη ώστε να διατηρεί τον εαυτό του καθαρό”-, ο οποίος καθώς βαίνει προς το τέλος του, αυξάνει σταδιακά σε πλάτος και ένταση, αν και όχι σε ομορφιά. Ο Όμηρος πρέπει πραγματικά να ήταν απρόσεκτος όταν αποκαλούσε τον Βαρδάρη (στα αρχαία Αξιός) “τον πιο όμορφο από όλους τους ποταμούς”. Οι όχθες του είναι σε μερικά τμήματα στολισμένες με σαγηνευτικές ιτιές και Agnus Castus (λυγαριές). Αυτή την εποχή οι περισσότεροι παραπόταμοι του είναι στεγνοί, καθώς τα νερά τους έχουν αποξηραθεί από τις καυτές αχτίνες του καλοκαιρινού ήλιου και ο ίδιος ο ποταμός έχει μαζέψει σε μια καστανή κλωστή. (Abbott, σ. 5-6)

    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]

    • Ποτάμι το οποίο περνάει μέσα από βάλτους και λιμνοθάλασσες έξω από τη Θεσσαλονίκη και χύνονται στη θάλασσα. Ο Βαρδάρης είναι ο πιο σημαντικός ποταμός σε σύγκριση με τον Βιστρίτζα, πηγάζει από τα βουνά προς το κέντρο της περιοχής, και φέρνει μια μεγάλη και συνεχής ποσότητα νερού. Αυτός ήταν ο Αξιός των αρχαίων, τον οποίο ο Όμηρος αναφέρει με το όνομα μεγάλη ροή και στον οποίο βρισκόταν η Πέλλα, η πρωτεύουσα των Μακεδόνων βασιλέων, σε απόσταση περίπου 14 μιλίων από τις εκβολές του. (Holland, σ. 310)

    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Η πόλη είναι χτισμένη και στις δύο όχθες του Αξιού (Βαρδάρης) στο τέλος της πεδιάδας, που διατέμνεται από ορυζώνες και προς Μ. καταλήγει σε ελώδη λίμνη επιφανείας 25 χιλιομέτρων, που καθιστά το κλίμα απολύτως ανθυγιεινό. (Isambert, σ.31)
    • Μέσω του σιδηροδρόμου η οδός από τα Σκόπια ως την πόλη της Θεσσαλονίκης απέχει 243 χιλιόμετρα. Αυτή η οδός σε όλο της το μήκος χαράσσει την κοιλάδα του Αξιού. Το τελευταίο της τμήμα από τη Μητρόβτσε ως τη Θεσσαλονίκη που έχει κατασκευασθεί ως σήμερα είναι 104 χιλιομέτρων. (Isambert, σ.31-32)
    • Η κοινή οδός από τα Σκόπια ως τη Θεσσαλονίκη, η οποία χρησιμεύει και για τους αρχαιολόγους διέρχεται από τη γέφυρα του Αξιού και φέρεται προς την πεδιάδα, διερχόμενη από τις διάφορες αξιόλογες βουλγαρικές κώμες, όπως το Ταόρ, που είναι τα αρχαίο Ταυρήσιο, το οποίο κείται από την αριστερή πλευρά της αντίπερα όχθης του ποταμού. Λίγο πιο μακρυά κείται το Βαδέρ, τα Βαδεριανά, που είναι και ο τόπος γέννησης του Ιουστινιανού, και φτάνει στο μέγα χάνι του Καπλάν, όπου βρίσκεται και το ομώνυμο ρυάκι, το οποίο οι οδοιπόροι το διέρχονται από μιά ξύλινη γέφυρα.(Isambert,σ.32-33)
    • Ο Αξιός που την διέρχεται [την πόλη των Σκοπίων] είναι βαθύς και ευρύς για να παρασύρει την ξυλεία που ρίχνεται σ’ αυτόν προς τη θάλασσα. (Isambert, σ.33)
    • Όταν κάποιος πορεύεται την κοιλάδα του Αξιού, βρίσκει σε απόσταση 4 ωρών, δίπλα από τη συμβολή αυτού του ποταμού με την Τσέρνα Ρέκα (στα αρχαία χρόνια ονομαζόταν Εριγώνας), τα ερείπια των Στόβων (βουλγαρικά Πούστο Γράδσκο) που ανακαλύφθηκε το 1861 από το Heuzey. Η ίδια αυτή πόλη ήταν περιώνυμη και στη διάρκεια των μακεδονικών χρόνων και χρησίμευε ως προπύργιο κατά των εισβολών των Δαρδάνων. Κατά τους Πευτιγγεριανούς πίνακες οι Στόβοι απέχαν 47 ρωμαϊκά μίλια από την Ηράκλεια της Λυγκιστίδας, που βρίσκεται πάνω στην Εγνατία οδό και 55 μίλια από το Ταυρήσιο. Επομένως βρισκόταν πάνω στην οδό του Εριγώνα, δίπλα στη συμβολή με τον Αξιό, γεγονός το οποίο συμφωνεί και με την περιγραφή του Τίτου Λιβίου. Από αυτήν την πόλη καταγόταν και ο Ιωάννης ο Στοβαίος, που έγραψε φυσικές εκλογές, δύο βιβλία διαλεκτικών και ηθικών, και ένα Ανθολὀγιο εκεί γύρω στο 460 μ.χ. (Isambert, σ.33 -34)
    • Από τα δεξιά φαίνεται η λίμνη των Γιανιτσών, είναι ο αποκαλούμενος βόρβορος από τον Πλούταρχο, που είναι δυσπρόσιτη, και η οποία στερείται κάποιας ορισμένης όχθης και ορίων, κείται δε στο κέντρο μιάς λεκάνης, γύρω από την οποία εκρεόυν πολλοί ποταμοί, των οποίων ο κυριώτερος είναι ο Καρά Ασμάκ, το αποκαλούμενο Μαυρόνερο από τους Έλληνες, διά του οποίου τα νερά της λίμνης ρέουν ήρεμα προς τον Αξιό, μισή ώρα πριν από τις εκβολές του στη θάλασσα. (Isambert,σ.42 -43)
    • Πρός βορράν της πεδιάδας των Γιαννιτσών υψώνεται το όρος Παΐκ, μεγάλο και τερπνό, του οποίου το αρχαίο όνομα αγνοείται, και το οποίο είναι μία διακλάδωση της δειράδας της Κογιόβας στο άκρο των Μογλενών, που εκτείνεται από βορράν προς δυσμάς παραπλέυρως της κοίτης του Αξιού. (Isambert, σ.43)
    • Λίγο πιο μακρυά από το μέσον της πεδιάδας που εκτεινόταν προς την κοιλάδα του Αξιού, η κ. Κασολάρι δείχνει την θέση των αρχαίων Μανδαρών, άλλης πόλης της Κορρεστύδος, που μνημονεύεται από τους βυζαντινούς συγγραφείς. Εδώ σε απόσταση μισής ώρας βρίσκονται τα λείψανα αρχαιοτήτων.(Isambert,σ.44)
    • Ανατολικά των Αγίων Αποστόλων διέρχεται κάποιος το ρεύμα Κονίκοβα, που πηγάζει από τις ανατολικές υπώρειες του Παΐκ και το οποίο ρέει παραπλεύρως του Αξιού για να χυθεί στον Λουδία. (Isambert,σ.46)
    • Μετά από 45 λεπτά της ώρας μπαίνει κάποιος στην ευθεία οδό για τη Θεσσαλονίκη δίπλα από την γέφυρα του Αξιού ποταμού, που δείχνει περίπου το μέσον της οδού μεταξύ Γιαννιτσών και Θεσσαλονίκης. Σ’ αυτό το μέρος ο Αξιός έχει πλάτος 600 μέτρων. Σε κάθε μεριά της γεφυρας υπάρχει και ένα χάνι. Από εκεί μετά από μιά ώρα βρίσκεται ο μαρμάρινος όρος, που δείχνει την απόσταση μέχρι τη Θεσσαλονίκη (απόσταση 2 ωρών). (Isambert, σ.46)
    • Η χερσαία οδός, την οποία σε αυτό το σημείο της αφήγησής μας θα περιγράψουμε μόνο για τους οδοιπόρους, που επιδιώκουν να επισκεφθούν αυτά τα ιστορικά μέρη και να σπουδάσουν την αρχαία γεωγραφία, ξεκινά από τη Θεσσαλονίκη από την πόρτα του Βαρδαρίου και κατευθύνεται προς τα δυτικά παραπλεύρως της παραλίας. Μέσα σε δυόμιση ώρες διατέμνει τον ποταμό Γαλλικό και 40 λεπτά μετά την κώμη Λάτρα συναντά την αποξηραμένη κοίτη του αρχαίου Βαρδαρίου, μισή ώρα από την οποία βρίσκεται η κωμόπολη Κουλακιά, που αποκαλούνταν Χαλάστρα από τους αρχαίους Έλληνες και η οποία μνημονεύεται από τον Πλούταρχο και από τον Στέφανο Βυζάντιο. Άλλοτε γειτνίαζε με τη θάλασσα και η αλιεία ήταν ο κατ’ εξοχήν πόρος των κατοίκων της. Ο Κάσσανδρος παρέλαβε μέρος των κατοίκων της για να τους εγκαταστήσει στη Θεσσαλονίκη. Η Κουλακιά σήμερα είναι μία από τις πλουσιότερες πόλεις που βρίσκονται κοντά στην πόλη της Θεσσαλονίκης και είναι χτισμένη σε απόσταση μιάμισης ώρας από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι της ωστόσο κερδίζουν τα προς το ζήν μέσω της αλιείας, έχοντας ως κύριο σταθμό του επαγγέλματός τους το ιχθυοτροφείο του Αγίου Νικολάου.
      Η Χαλάστρα άλλοτε βρισκόταν στη δεξιά όχθη του Αξιού. Αλλά ο ποταμός έκτοτε μετέβαλε την κοίτη του και σχημάτισε άλλη προς τη νότια πλευρά.
      (Isambert,σ. 65)
    • Η ταχυδρομική οδός που εγκαταλείπει στα αριστερά τον Αξιό και το σιδηρόδρομο και παρατείνεται προς τη βόρεια πλαγιά του όρους Μπαμπούσα, διατρέχει ομαλό έδαφος, το οποίο είναι καλλιεργημένο ομάλα ως το χάνι της Μπαμπούσας ή Βεζύρ Χάν, όπου υπάρχουν διαυγείς πηγές, δένδρα και ιπποστάσιο για 800 άλογα.(Isambert, σ. 34)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Δύο ώρες από τον Γαλλικό και μιάμιση ώρα από μια γέφυρα που διασχίζει τον Αξιό, ο οποίος τώρα ονομάζεται Βαρδάρης -με αυτό το όνομα τον γνωρίζουμε από τον 12ο αιώνα από την Άννα Κομνηνή- βρίσκεται το Τεκελί, ένα μικρό χωριό, στο οποίο αλλάξαμε άλογα. (Leake, τομ. ΙΙΙ , σ. 258)
    • Η γέφυρα του ποταμού Βαρδάρη έχει ύψος περίπου 1800 πόδια και διασχίζει ένα νησί το οποίο βρίσκεται στο κέντρο του ποταμού, το οποίο καταλαμβάνει περίπου το ένα τρίτο της απόστασης ανάμεσα στις όχθες. (Leake, τομ.ΙΙΙ ,σ. 258)
    • Η περιοχή απέχει περίπου ένα μίλι από το νοτιοανατολικό άκρο ενός ψηλού βουνού, το οποίο εκτείνεται από τη δεξιά όχθη του Βαρδάρη προς την κατεύθυνση των Βοδενών. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 259)
    • Τα Γιαννιτσά είναι γνωστά στους Τούρκους με το όνομα Βαρντάρ Γενιτζέ ,έτσι ώστε να τα διακρίνουν από το Καρασού Γενιτζέ , περιοχή φημισμένη για τον αρωματικό της καπνό, η οποία απέχει από το Νέστο ή Καρασού στα ανατολικά όσο απέχει το Βαρντάρ Γενιτζέ από τον Αξιό στα δυτικά. (Leake,τομ.ΙΙΙ, σ. 267)
    • Η τουρκική ονομασία του ποταμού είναι Karasu, δηλαδή μαύρα νερά.Εξαιτίας όμως της φτωχής, σε γεωγραφικούς όρους, τούρκικης γλώσσας με τον ίδιο όρο αναφέρονταν στους ποταμούς Στρυμόνα και Νέστο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 267-268)
    • Η Παιονία εκτεινόταν ως τους Δενθηλήτες και Μαίδες της Θράκης και ως τους Δάρδανους,Πενέστες και Δασσαρέτες της Ιλλυρίας- συμπεριλαμβανομένων κσι των διαφόρων φυλών που κατελάμβαναν την άνω κοιλάδα του Εριγώνος, του Αξιού, του Στρυμώνος και του Αγγίτη ποταμού μαζί με τις Σέρρες.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 306)
    • Στην επιτομή του 7ου βιβλίου του Στράβωνα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η λίμνη της Πέλλας παίρνει μορφή από ένα ρέμα που αποκλίνει από τον Αξιό, το οποίο μπορεί να εναρμονιστεί με την πραγματικότητα μόνο αν υποθέσουμε ότι οι πηγές της Πέλλας και του Παλαιόκαστρου απορρέουν από τον Αξιό μέσω των βουνών. Αλλά αυτό είναι τόσο ασυνήθιστο φαινόμενο ,ώστε μέχρι να βρεθεί μία πηγή του Αξιού που να χύνεται στην άλλη πλευρά του βουνού να μην μπορεί να θεωρηθεί πιθανό. Ακόμα και να ήταν αλήθεια, θα μπορούσε η ποιότητα του νερού να είναι οποιαδήποτε πλησιάζοντας εκείνη της λίμνης της Πέλλας, η οποία προφανώς τρέφεται όχι μόνο από τις πηγές της Πέλλας και του Παλαιόκαστρου αλλά ακόμα από το Μογλενίτικο, τα ποτάμια των Βοδενών και της Νάουσας και από πολλούς μικρότερους χείμαρρους. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 289)
    • Το όνομα Βιστρίτζα χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες για τον Αλιάκμονα, μολονότι παρατηρείται μια Σλαβονική μετατροπή στην κατάληξή του- μπορεί πιθανότατα να είναι μια παραφθορά του Αστραίου-για τον οποίο μαθαίνουμε από τον Αιλιανό ότι δηλαδή υπήρχε ένα ποτάμι που ονομαζόταν Αστραίος, το οποίο έρρεε ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τη Βέροια. Δεν μας περιγράφει ακριβώς τον ποταμό Βιστρίτζα, λαμβάνοντας υπόψιν ότι αυτός ο ποταμός δεν διασχίζει το δρόμο από τη Θεσσαλονίκη για τη Βέροια. Θα μπορούσε να περιγράφει το Μογλενίτικο ή ακόμα τον ποταμό των Βοδενών, ο οποίος εκτείνεται σε μεγάλη απόσταση στα δεξιά αυτής της γραμμής ή σε οποιονδήποτε άλλο ποταμό εκτός από τον Αξιό και τον Λουδία. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 292-293)
    • Τα Στύμβαρα φαίνεται ότι ήταν κοντά στο Πρίλεπο, το οποίο οι Τούρκοι αποκαλούσαν Πίρλεπο και την Πλουβίνα, ανάμεσα στα Στύμβαρα και το Βρυάνιο το οποίο δεν ήταν μακριά από τα περάσματα που οδηγούσαν στην Εορδαία. Εάν ο Στράβων έχει δίκιο να θεωρεί τις Αλκομενές ως μια πόλη στον Εριγώνα, η τοποθεσία της φαίνεται να ήταν πάνω από το Βρυάνιο, επειδή κάτω από αυτήν την πόλη ή ανάμεσα σε αυτήν και στην συμβολή του Εριγώνα με τον Αξιό , το Συνοπτικό Οδοιπορικό δείχνει ότι πρέπει να τοποθετήσουμε τον Ευριστό και την πόλη Στόβοι.Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συγκαταριθμεί και τις δύο αυτές πόλεις στην Πελαγονία ενώ άλλες πηγές θεωρούν τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας.Αλλά αυτές και κάποιες άλλες αντιφατικές μαρτυρίες συμπίπτουν, εάν δεχτούμε ότι η Δερίοπος θεωρήθηκε μερικές φορές ως υποδιαίρεση της Πελαγονίας και η τελευταία τμήμα της Παιονίας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 322)
    • Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής για τους ακόλουθους λόγους.1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα ενώ ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις, καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στη δεύτερη Μακεδονία , της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους, καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 226-227)
    • Το Ελευθεροχώρι βρίσκεται σε τόσο πλεονεκτική θέση, ώστε πολύ δύσκολα θα αδιαφόρησαν γι’ αυτό οι αρχαίοι. Είναι αυτός, κυρίως, ο λόγος που συντείνει στην ταύτιση της θέσης με τη Μεθώνη. Η απόσταση της από το Αγιάν είναι μεγαλύτερη από σαράντα στάδια, τα οποία, η Επιτομή του Στράβωνα, αναφέρει ως την απόσταση από την Πύδνα μέχρι τη Μεθώνη. Ωστόσο, δεν πρέπει να βασίζεται κάποιος ιδιαίτερα στην Επιτομή, σε ό,τι αφορά το συγκεκριμένο κομμάτι, καθώς αναφέρει τον Αλιάκμονα ως το ποτάμι της Κατερίνης και κάποιον Εριγώνα στη θέση του Αλιάκμονα. Ο μόνος Εριγώνας που αναφέρεται στην αρχαία ιστορία ήταν ένας παραπόταμος του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 435)
    • Η σκάλα του Ελευθεροχωρίου βρίσκεται περίπου μισή ώρα από το χωριό, στο σημείο όπου τελειώνουν οι λόφοι και ξεκινάνε οι οι μεγάλες πεδιάδες. Οι τελευταίες υδρεύονται από τον Βίστριτζα , τον Καρασμάκ και τον Βαρδάρη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 436)
    • Ο Ηρόδοτος παρατήρησε ότι οι λιμνοθάλασσες -που βρίσκονται ανάμεσα στο Ελευθεροχώρι και τη Θεσσαλονίκη- είναι ανάμεσα στον Αξιό και τον Εχέδωρο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 436 – 437)
    • Την εποχή που έγραψε ο Ηρόδοτος, ο Αλιάκμονας ενωνόταν με τον Λουδία ή εξέβαλλε στη λίμνη της Πέλλας. Ωστόσο, τώρα ο Λουδίας δεν ενώνεται με τον Αλιάκμονα αλλά με τον Αξιό. Ο ίδιος ο Αλιάκμονας φαίνεται ότι μετακινήθηκε, ως προς την κατώτερη πορεία του, προς τα ανατολικά του Αξιού, ώστε τελικά οι τρεις ποταμοί ίσως να ενώνονται πριν εκβάλλουν στη θάλασσα. Ο ενωμένος χείμαρρος, που σχηματίζεται από τον Λουδία και τον Αξιό, είναι ακόμη πλωτός μέχρι τη λίμνη και, πιθανόν, μέχρι την Πέλλα, όπως ήταν κατά την αρχαιότητα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 437)
    • Περίπου στο μέσον της απόστασης ανάμεσα στον Βιστρίτζα και τον Βαρδάρη, υπάρχουν πολυάριθμα μονόξυλα που ανήκουν στην Κουλακιά. Οι κάτοικοι ασχολούνται με το μάζεμα οστρακοειδών και χταποδιών. Ο Βαρδάρης ενώνεται με τη θάλασσα σε έναν κόλπο ανάμεσα στο τελευταίο ακρωτήριο που περάσαμε και ένα άλλο το οποίο ονομάζεται Καζίκ – μπουρνού. Δεν είναι απίθανο το πρώτο να δημιουργήθηκε από τον Λουδία και το τελευταίο από τον Αξιό, κάποια στιγμή όταν εξέβαλλαν, ξεχωριστά, στον κόλπο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 438)
    • Ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τον Βαρδάρη υπάρχει ο Γαλλικός ποταμός. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 439)
    • Φαίνεται πως το αρχαίο όνομα του ποταμού ξεχάστηκε και αντικαταστάθηκε με αυτό της πόλης που βρισκόταν στις όχθες του. Κατά συνέπεια ο δρόμος προς τους Στόβους ακολουθούσε την κοιλάδα του Εχεδώρου και όχι αυτή του Αξιού. Δίπλα στον Γαλλικό βρισκόταν η Ταυριάνα. Το σύγχρονο όνομα της τελευταίας είνα Δοϊράνη. Η απόσταση ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τη Δοϊράνη πλησιάζει τους 33 οδοδείκτες, τους οποίους αναφέρει το Συνοπτικό Οδοιπορικό για την απόσταση ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και την Ταυριάνα. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες η Δοϊράνη είναι μια πόλη τοποθετημένη δίπλα σε μια μικρή λίμνη, η οποία χύνεται σε μια άλλη λίμνη και από εκεί στον Αξιό. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 440)
    • Η θέση των Στοβών φαίνεται πως ήταν στον Εριγώνα, δέκα με δώδεκα μίλια πάνω από τη διασταύρωση του ποταμού με τον Αξιό. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 441)
    • Οι Ειδομένες, κατά συνέπεια, βρισκόταν επί του Βαρδάρη, 12 ρωμαϊκά μίλια κάτω από το Ντεμίρκαπι και πιθανώς στη δεξιά όχθη, καθώς ο Πτολεμαίος τηνπεριλαμβάνει στην Ημαθία, μια επαρχία με ανατολικό σύνορο τον Αξιό. Εικάζεται ότι ο ποταμός παρείχε, σε παλαιότερους χρόνους, προστασία στις πόλεις της Ημαθίας από τους βάρβαρους της Παιονίας και της Θράκης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 442)
    • Η εξουσία του Σιτάλκη εκτεινόταν από τις ακτές του Ευξείνου και της Προποντίδας μέχρι τα σύνορα με τη Μακεδονία, όπου ακόμη και οι Παιονικές φυλές, στα αριστερά του Στρυμώνα ήταν υποτελείς σε αυτόν. Εισέβαλε στην Μακεδονία με περίπου 150. 000 άνδρες εκ των οποίων το ένα τρίτο ήταν ιππικό. Κατά την πορεία του από τη Θράκη στη Μακεδονία διήλθε από το όρος Κερκίνη, με τους Παίονες στη δεξιά πλευρά του, τους Σίντι και τους Μαίδες στην αριστερή, κατέβηκε τον Αξιό και έφθασε στις Ειδομένη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 443)
    • Οι Θράκες υπό τον Σιτάλκη, αφού διέσχισαν τα βουνά που περικλείουν στα δυτικά την πεδιάδα των Σερρών και τη διαχωρίζουν από την κοιλάδα του Αξιού, εισέβαλαν στην τελευταία κοντά στα στενά του Ντεμίρκαπι, περνώντας κοντά από τη Δοϊράνη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 443 – 444)
    • Από την Ειδομένη οι Θράκες κατέβηκαν την κοιλάδα του Αξιού, ώσπου έφτασαν στη μεγάλη παραθαλάσσια πεδιάδα, ανατολικά της Πέλλας. Σε εκείνο το σημείο στράφηκαν στα αριστερά, προς τη Θεσσαλονίκη.Η Γορτυνία και ο Ευρωπός, οι οποίες εμφανίζονται ανάμεσα στην Ειδομένη και τις πεδιάδες του Κύρρου και της Πέλλας, τοποθετούνται από τον Πτολεμαίο, μαζί με τηνΕιδομένη στην Ημαθία. Είναι πιθανό ότι αυτές οι πόλεις βρίσκονταν, όπως και η Ειδομένη στη δεξιά όχθη του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 444)
    • Οι Μακεδόνες βασιλείς αφού κατέκτησαν όλη την περιοχή στα δεξιά του Αξιού, διέσχισαν τον ποταμό και αύξησαν την επικράτεια τους μέχρι τους Παίονες και τους Σίντι. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 445)
    • Η Ημαθία, στους ύστερους χρόνους, είχε πιο εκτεταμένα σύνορα από εκείνα τα οποία περιγράφει ο Όμηρος, ενώ ο Πτολεμαίος αύξησε τα όρια της μέχρι τη δεξιά όχθη του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 447)
    • Σύμφωνα με άλλους συγγραφείς, οι Μαίδες κατείχαν τα εδάφη στις πηγές του Αξιού και του Μάργου, όπως επίσης και κατά τη βασιλεία του Φιλίππου, γιού του Δημητρίου, όπως και την εποχή των ρωμαίων αυτοκρατόρων. Εντούτοις, είναι σαφές οτι οι Μαίδες δεν κατείχαν μεγάλη έκταση γης στα νότια της πορείας του Σιτάλκη. Ο λόγος είναι ότι το έδαφος, το οποίο περικλείεται στα βόρεια από αυτή τη γραμμή, στα νότια από την κορυφογραμμή του βουνού Χορτιάτη , στα ανατολικά από την πεδιάδα του Στρυμόνα και στα δυτικά από αυτή του Αξιού ισούται περίπου με ένα τετράγωνο το οποίο έχει πλευρά σαράντα γεωγραφικών μιλίων. Σε αυτό το χώρο πρέπει να τοποθετήσουμε τη Μυγδονία, την Κρηστωνία, τον Ανθεμούντα και τη Βισαλτία.Η Μυγδονία κατείχε τις πεδιάδες γύρω από τη Θεσσαλονίκη, μαζί με τις κοιλάδες του Κλισαλί και των Βεσικίων , τα οποία εκτείνονταν προς τον Αξιό και περιελάμβαναν τη λίμνη Βόλβη προς τα ανατολικά. Η Κρηστωνία συνορεύει με τη Μυγδονία στα ανατολικά. Ο Εχέδωρος, ο οποίος έρρεε μέσω της Μυγδονίας στον κόλπο δίπλα στο βάλτο του Αξιού, είχε τις πηγές του στη Κρηστωνία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 448)
    • Η Σίνδος, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ήταν μια παραθαλάσσια πόλη μεταξύ της Θέρμης και της Χαλάστρας, η οποία αργότερα βρέθηκε στο στόμιο του Αξιού. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 450)
    • Αν και είναι γενικά εύκολο να αναφέρεται κανείς με το όνομα Χαλκιδική σε όλη τη σπουδαία χερσόνησο που απλώνεται στη νότια κορυφογραμμή του όρους Χορτιάτη, σαν συνέπεια της επιρροής που διέθετε το Χαλκιδικόν γένος κατά την πιο ένδοξη περίοδο της Ελληνικής Ιστορίας, αρχικά στη Χαλκιδική δεν συμπεριλαμβάνονταν η Κρουσίδα αλλά ούτε η επαρχία της Ακάνθου και τα Στάγειρα, οι οποίες αποτελούσαν αποικίες της Άνδρου, ούτε αυτή της Ποτίδαιας-αποικία της Κορίνθου- ούτε ακόμη η Όλυνθος ή η τριγύρω περιοχή στα βόρεια, η οποία κατοικούνταν από ανθρώπους που είχαν διωχθεί από τους Βοττιείς, δυτικά του Λουδία, στα πρώιμα χρόνια της Μακεδονικής μοναρχίας, και οι οποίοι, όπως φαίνεται από τα νομίσματά τους, στους μεταγενέστερους χρόνους γράφονταν ως Βοττιαίοι και η χώρα τους Βοττική, για να τους ξεχωρίζουν από τους Βοττεάται ή τους κατοίκους της Βοττείας ή Βόττεας, μια περιοχή στη δυτική πλευρά του Αξιού. Ο κύριος τόπος εγκατάστασης των κατοίκων της Χαλκιδικής, στα πρώτα χρόνια της αποδημίας τους, φαίνεται να ήταν η χερσόνησος της Σιθωνίας και το λιμάνι και το φρούριό της η Τορώνη, από όπου και επέκτειναν τη δύναμή τους στην ενδοχώρα, μέχρι που κατοίκησαν όλο το τμήμα της Μυγδονίας στα νότια της κορυφογραμμής, η οποία εκτείνεται στα δυτικά του Νίσβορο, μαζί με την Κρουσίδα. (Leake, τομ. III, σ. 454-455)
    • Η ταύτιση μεταξύ του ονόματος Βελεσά ή Βελεσσός με τη Βυλάζωρα, πέρα από την ομοιότητα στον ήχο της προφοράς τους στη νεοελληνική γλώσσα, στηρίζεται και από ενδείξεις της ιστορίας. Τοποθετημένη στην πλεονεκτική θέση στο ανώτερο τμήμα του Αξιού, ανάμεσα στην εύφορη περιοχή που βρέχεται από αυτό τον ποταμό και τις προεκτάσεις του και στην παρυφή των βουνών τα οποία εδώ διαχωρίζουν την Παιονία από την Ιλλυρία, η Βυλάζωρα εξαιτίας της τοποθεσίας της έχει τα απαιτούμενα προσόντα για να γίνει “η σπουδαιότερη πόλη της Παιονίας” ενώ η θέση των Βελεσών επιβεβαιώνει επακριβώς το σχόλιο του Πολύβιου, ότι η Βυλάζωρα ήταν κοντά στα περάσματα που οδηγούν από τη Δαρδανική χώρα στη Μακεδονία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 470)
    • Ο Λίβιος αναφέρεται σε μια Αντιγόνεια του Κρούσιου ανάμεσα στην Αινεία και στην Παλλήνη. Ήταν πιθανώς, μια από τις πόλεις της ακτής αυτής, που αναφέρει ο Ηρόδοτος, που ανοικοδομήθηκε υπό ενός εκ των Αντιγονιδών. Ο Πτολεμαίος την ονομάζει Ψάφαρα, πιθανώς με σκοπό να την διαχωρίσει με αυτόν τον τρόπο από μια άλλη μακεδονική Αντιγόνεια στο δρόμο από τα Στενά του Αξιού προς την πόλη Στόβοι. Καθώς ο Μόρυλλος τοποθετείται ι από τον Πτολεμαίο μαζί με την Αντιγόνεια-Ψάφαρα στην Παραλία και τα ονόματά τους δεν βρίσκονται στον περίπλου του στόλου του Ξέρξη, ήταν μάλλον τοποθεσίες στον Κόλπο της Θεσσαλονίκης, ανάμεσα στην πόλη και το ακρωτήριο Αίνειο ή Καραμπουρνού. Ο Πτολεμαίος δεν αναφέρει ούτε αυτό το ακρωτήριο ούτε την πόλη Αινεία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 460-461)
    • Οι όχθες του Αξιού μοιάζει να αποτελούν το κέντρο της δύναμης της Παιονίας, από την εποχή που ο Πυραίχμης και ο Αστεροπαίος οδήγησαν τους Παίονες σε βοήθεια του Πριάμου, στην ύστερη περίοδο της μοναρχίας. Όταν οι Τημενίδες κατέλαβαν την Ημαθία,την Αλμωπία,την Κρηστωνία και τη Μυγδονία, οι βασιλείς της Παιονίας εξακολούθησαν να άρχουν στην περιοχή πάνω από τα στενά του Αξιού, μέχρι που ο Φίλιππος, γιός του Αμύντα, δυο φορές προχώρησε σε σημαντική μείωση των προνομίων τους, ώσπου τελικά υποτάχθηκαν ολοκληρωτικά στον Αλέξανδρο και έπειτα έγιναν υποτακτικοί των Μακεδόνων βασιλιάδων. Τα νομίσματα του Αυδολέοντα, ο οποίος βασίλευσε εκείνη την εποχή και ο οποίος υιοθέτησε μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, τα σύμβολα της βασιλείας του και των προκατόχων του, αποδεικνύουν τον πολιτισμό της Παιονίας υπό αυτούς τους βασιλείς. Ο Διόδωρος μας πληροφορεί ότι ο Κάσσανδρος βοήθησε τον Αυδολέοντα ενάντια στους Αυταριάτες, μια ιλλυρική φυλή, και αφού τους κατάκτησε, μετέφερε 20.000 άντρες, γυναίκες και παιδιά, στο όρος Όρβηλος, γεγονός από το οποίο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η Παιονία βρίσκεται ανάμεσα στους Αυταριάτες και το όρος Όρβηλος. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 463)
    • Από μια σύγκριση μεταξύ Αππιανού και Στράβωνα, καθώς και από ένα περιστατικό στη ζωή του Μ. Αλέξανδρου, στο οποίο πριν αναφέρθηκα, είναι εμφανές ότι οι Αυταριάτες συνόρευαν στα ανατολικά με τους Αγριάνες και τους Βεσσούς , στα νότια με τους Μαίδες και τους Δάρδανες και στις άλλες κατευθύνσεις με τους Αρδιαίους και τους Σκορδίσκους.Θα ήταν σύμφωνο με την ιστορία και τη γενική τοπογραφία των περιοχών στα βόρεια της Μακεδονίας, το να συμπεράνουμε ότι η Παιονία περιλάμβανε όλες τις κεντρικές και πιο γόνιμες περιοχές της Παιονίας και ότι είναι τοποθετημένη πάνω από τα στενά του Αξιού και καταλαμβάνει τις περιοχές κοντά στον ποταμό με εξαίρεση τις πηγές του Εριγώνα που συνενώνονται με την Άνω Μακεδονία. Η Βυλάζωρα, παρ’ότι περιγράφεται από τον Πολύβιο ως η πρωτεύουσα της Παιονίας, δεν ήταν η πρωτεύουσα του βασιλείου, λόγω της στενότητας χώρου και της εγγύτητας με τους Δάρδανες. Η βασιλική κατοικία, όπως μαθαίνουμε από τον Πολύαινο, βρισκόταν στον ποταμό Άστυκο ή Βράβνιτζα, ή ποτάμι του Ιστίμπ, που βρίσκεται δίπλα στον Εριγώνα και είναι ο μεγαλύτερος παραπόταμος του Αξιού. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 464-465)
    • Ανάμεσα στο Μελένικο και το Πετρίτσι, πάνω από το Ντεμίρχισαρ και τα στρυμωνικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμόνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα, πάνω από τον οποίο βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα, μιας μέρας ταξίδι πάνω από το Πετρίτσι, στο δρόμο από Σέρρες προς Βελεσσά. Πιθανόν να ταυτίζεται ο Στρούμιτζα με τον αρχαίο Αστραίο, όπου ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο, όταν έδωσε οδηγίες για τον θάνατό του, στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας.Βέβαια ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του αλλά στην Ηράκλεια Σιντική, αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δόθηκε δηλητήριο στον πρίγκηπα. Ο Δίδας, σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών του, ευνοήθηκε από τον Περσέα όταν ανήλθε στον θρόνο. Και βρίσκουμε τον Δίδα στις αρχές του περσικού πολέμου να διατάζει ένα σώμα 3.000 ανδρών, αποτελούμενο από Παίονες, Παροραίους, Παραστρυμόνιους και Αγριάνες. Τότε εξαφανίστηκε η μοναρχία των Παιόνων και η περιοχή της, με εξαίρεση ένα κομμάτι που κατοικούνταν από τους Δάρδανους, ενώθηκε με το βασίλειο της Μακεδονίας. Από αυτό το γεγονός και από τα ονόματα των λαών που κυβερνούσε ο Δίδας, είναι φανερό ότι η επαρχία της Παιονίας, την περίοδο της μακεδονικής μοναρχίας, καταλάμβανε τις κοιλάδες του Άνω Στρυμόνα και του Άνω Αξιού, με τα ενδιάμεσα όρη και περιλάμβανε τη χώρα των Αγριάνων, που κατοικούσαν κοντά στις πηγές του Στρυμόνα. Το Αστραίο φαίνεται να ήταν η κεντρική θέση της χώρας και η επαρχιακή έδρα της κυβέρνησης. Η τοποθεσία του Στρούμιτζα είχε προσαρμοστεί έτσι ώστε να είναι το κυρίως οχυρό τέτοιων σκληραγωγημένων φυλών, των οποίων η δύναμη είχε δοκιμαστεί από τον Νικηφόρο Γρηγορά, όταν είχε σταλθεί το 1326 στα Σκόπια σε αποστολή στον Κράλη της Σερβίας από τον βασιλιά Ανδρόνικο τον πρεσβύτερο. Διηγείται ότι, αφού ταξίδεψε μισή νύχτα και μια μέρα με πλοιάριο από τον Στρυμόνα, έφτασε στον Στρούμιτζα, ένα τόσο ψηλό φρούριο, όπου οι άνδρες στα τείχη έμοιαζαν από την κοιλάδα σαν πουλιά. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 465-466)
    • Στις κοιλάδες που βρέχονται από τους παραπόταμους του ΄Ανω Αξιού, βόρεια της πόλης Στόβοι υπάρχουν τρεις σημαντικές πόλεις, των οποίων τα σύγχρονα ονόματα μοιάζουν με τα αρχαία σε ικανοποιητικό βαθμό και οδηγούν σε μια υπόθεση της ταυτότητας τους . Αυτά είναι τα Σκόπια, η Βελεσσά και το Ιστίπ. Σχετικά με το πρώτο δεν υπάρχει αμφιβολία, καθώς το όνομα Σκούπι που απαντάται στον Ιεροκλή και στον Πτολεμαίο, βρίσκεται στην ίδια μορφή και στην ιστορία του Νικηφόρου Βρυεννίου στις αρχές του δωδέκατου αιώνα, παρ’ότι τα Σκόπια- η σημερινή ελληνική μορφή- χρησιμοποιείται από την Άννα Κομνηνή, σε νεότερη περίοδο, και αργότερα από τον Νικηφόρο Γρηγορά, που περιγράφει τα Σκόπια να βρίσκονται στις όχθες του Αξιού, που τότε, όπως και τώρα λεγόταν Βαρδάρης. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 469)
    • Ο Περσέας προσπαθώντας να τους παρασύρει στη Μακεδονία μετακινήθηκε με το μισό του στράτευμα από τον ποταμό Ενιπέα της Πιερίας στην Αλμάνα του Αξιού, 75 μίλια από τη Ντεσουντάμπα. Αφού διέταξε να έρθουν ενισχύσεις για να είναι σε ετοιμότητα για την πορεία των Κελτών, έστειλε αγγελιοφόρο στη Ντεσουντάμπα ενώ ο στρατός των Κελτών έφτασε στη Βυλάζωρα και προσκαλώντας τους αρχηγούς τους να τον επισκεφτούν στην Αλμάνα τους έδωσε να καταλάβουν με τον αγγελιοφόρο ότι τους είχε ετοιμάσει πλούσια δώρα ελπίζοντας να τους θέσει στην υπηρεσία του. Αλλά δεν ήταν εύκολο να τους ξεγελάσει κανείς. Αρνούνταν να μετακινηθούν πέρα από τη Ντεσουντάμπα πριν παραλάβουν το υπεσχημένο δώρο των δέκα κομματιών χρυσού για κάθε ιππέα, πέντε για κάθε πεζό και 1.000 για κάθε αρχηγό. Οι Κέλτες επέστρεψαν στον Δούναβη καταστρέφοντας τμήματα της Θράκης μέσα από τα οποία πέρασαν. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 471)
    • Καθώς ο Περσέας είχε αφήσει ένα πολύ δύσκολο αντίπαλο στην Περραιβία και την Πιερία, δεν μπορούμε να πούμε ότι προχώρησε πιο πέρα από τον Αξιό από ό,τι ήταν αναγκαίο. Η Αλμάνα, ήταν πιθανώς κάτω από τα στενά του Ντεμίρκαπι, ανάμεσα στα Στενά και την Ειδομένη και η Ντεσουντάμπα 75 μίλια από εκεί, στην πορεία προς τον Δούναβη από την κοιλάδα του Moράβα κοντά στο Κουμάνοβο, έναν από τους παραπόταμους του Άνω Αξιού. Αυτό είναι το νότιο σύνορο που μπορεί να αποδοθεί στη Μαιδική προς την Παιονία και οι αντίστοιχες τοποθεσίες της Ντεσουντάμπα, Βυλάζωρα και Αλμάνα συμφωνούν απόλυτα με τα δεδομένα στα οποία αναφέρεται και ο ιστορικός, έτσι ώστε ο Περσέας να επιχείρησε να προμηθεύσει τους Κέλτες με εφόδια.Η Βυλάζωρα βρισκόταν στο κέντρο της πιο γόνιμης περιοχής της Παιονίας. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 472)
    • Η δεύτερη Μακεδονία περιλάμβανε όλη την περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και τον Αξιό εκτός από τη Σιντική και τη Βισαλτία και εκτεινόταν από τις πηγές των δύο ποταμιών μέχρι εκεί που έφτανε το σύνορο του βασιλείου της Μακεδονίας. Η ανατολική τροπή του Στρυμόνα κάτω από τις Σέρρες αποδεικνύει αμέσως γιατί η Σιντική και η Βισαλτία είχαν εξαιρεθεί από τις περιοχές ανάμεσα στο Στρυμόνα και τον Αξιό και εντάσσονταν στην πρώτη Μακεδονία αντί για τη δεύτερη. Η δεύτερη περιφέρεια ήταν η πιο εύφορη και πιο γνωστή από τις τέσσερις και κανένα τμήμα της Μακεδονίας δεν συγκρινόταν σε ευφορία και σε άλλα πλεονεκτήματα με τη Μυγδονία, τη Χαλκιδική και τις τρεις γειτονικές χερσονήσους όπου ο ιστορικός σημειώνει ιδιαίτερα την παραγωγική Παλλήνη και τους βολικούς όρμους της Τορώνης και του Άθω. Το όνομα Αινεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθω δεν βρίσκεται σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της Ακτής αναφέρεται. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 483-484)
    • Η τρίτη περιφέρεια περιγράφεται πολύ καθαρά να οριοθετείται από τη θάλασσα, από τον Αξιό και από τον Πηνειό, σε τρεις μεριές, περιλαμβάνοντας τις πόλεις Πέλλα, Έδεσσα και Βέροια και να εκτείνεται βόρεια ως το όρος Βόρας, όπου τα όριά του είναι τέτοια,ώστε ήταν το μόνο από τις τρεις επαρχίες που δεν ήταν σε επικοινωνία με τους βάρβαρους, οι πλησιέστεροι εκ των οποίων ήταν οι Δάρδανοι. Από εκεί το όρος Βόρας που δεν αναφέρεται από κανέναν άλλο συγγραφέα, εμφανίζεται ως η κορυφή βόρεια των Βοδενών,, ένας από τους κυρίως συνδέσμους με τον Όλυμπο ή την ανατολική αλυσίδα, της οποίας οι υπόλοιπες κορυφές είναι το Βέρμιο, τα Πιέρια , ο Όλυμπος, η Όσσα και το Πήλιο. Αυτή η μεγάλη κορυφογραμμή ήταν σε μια βόρεια κατεύθυνση στη διακλάδωση του Εριγώνα και του Αξιού. Εδώ τελειώνει η Τρίτη Περιφέρεια και έτσι η Παιονία παρεμβάλλεται ανάμεσα στο βόρειο άκρο της τρίτης περιφέρειας και των Ιλλυρίων.Ένα τμήμα της Παιονίας διαχωρίστηκε από το υπόλοιπο της χώρας και αποδόθηκε στην Τρίτη Μακεδονία, ενώ το υπόλοιπο τμήμα ανήκε στη Δεύτερη και βρισκόταν χαμηλά στον Εριγώνα κοντά στους Στόβιους και αυτή η πόλη είχε οριστεί να είναι ο τόπος της εναπόθεσης του αλατιού, που πουλιόταν στους Δάρδανους, το μονοπώλιο του οποίου είχε δοθεί στην Τρίτη Μακεδονία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 484-485)
    • Όσον αφορά τις πόλεις της Μυγδονίας, οι οποίες κατείχαν την εύφορη πεδιάδα που συμπεριλαμβάνεται μεταξύ του Όρους Χορτιάτη και του Βαρδάρη, ο πληθυσμός τους ήταν χωρίς αμφιβολία αφομοιωμένος σε μεγάλο βαθμό από τη Θεσσαλονίκη, από την ίδρυσή της από τον Κάσσανδρο, και δεν μπορεί να περιμένει κανείς, συνεπώς, να υπάρχουν σήμερα πολλά κατάλοιπα της. Ούτε οι αρχαίες πηγές είναι επαρκείς για να καθορίσουν τον χώρο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 450)
    • Στις 6.25 βρισκόμαστε απέναντι από το στόμιο του Βαρδάρη, ο οποίος τώρα ενώνεται με τη θάλασσα σε έναν κόλπο ανάμεσα στο τελευταίο ακρωτήρι που περάσαμε και ένα άλλο, το οποίο ονομάζεται Καζίκ-μπουρνού, από όπου περάσαμε στις 6.51. Δεν είναι απίθανο το πρώτο να δημιουργήθηκε από το Λουδία και το τελευταίο από τον Αξιό, σε κάποια στιγμή, όταν εξέβαλλαν, ξεχωριστά, στον κόλπο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.438).
    • Ο Περσέας προσπαθώντας να τους παρασύρει στη Μακεδονία μετακινήθηκε με το μισό του στράτευμα από τον ποταμό Ενιπέα της Πιερίας στην Αλμάνα του Αξιού, 75 μίλια από την Ντεσουντάβα. Αφού παρήγγειλε ενισχύσεις για να είναι σε ετοιμότητα για την πορεία των Κελτών, έστειλε αγγελιοφόρο στην Ντεσουντάβα, ενώ ο στρατός των Κελτών έφτασε στη Βυλάζωρα και προσκαλώντας τους αρχηγούς τους να τον επισκεφτούν στην Αλμάνα τους έδωσε να καταλάβουν με τον αγγελιοφόρο ότι τους είχε ετοιμάσει πλούσια δώρα ελπίζοντας να αποκτήσει τις υπηρεσίες των Κελτών. Αλλά δεν ήταν εύκολο να τους ξεγελάσει κανείς. Αρνούνταν να μετακινηθούν πέρα από τη Ντεσουντάβα πριν παραλάβουν το καθορισμένο δώρο δέκα κομματιών χρυσού για κάθε ιππέα, πέντε για κάθε πεζό και 1.000 για κάθε αρχηγό. Οι Κέλτες επέστρεψαν στο Δούναβη καταστρέφοντας τμήματα της Θράκης μέσω των οποίων είχαν περάσει.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 471)
    • Καθώς ο Περσέας είχε αφήσει ένα πολύ δύσκολο αντίπαλο στην Περαιβία και στην Πιερία, δεν μπορούμε να πούμε ότι προχώρησε πιο πέρα από τον Αξιό από ότι ήταν απολύτως αναγκαίο. Η Αλμάνα, ήταν πιθανώς κάτω από τα στενά του Δεμίρκαπ, ανάμεσα στα Στενά και τις Iδομενές και η Ντεσουντάμπα 75 μίλια μακριά απο κει, στην πορεία προς τον Δούναβη από την κοιλάδα του Μάργκους κοντά στο Κουμάνοβο, έναν από τους παραπόταμους του Άνω Αξιού. Αυτό είναι το μεγαλύτερο νότιο άκρο που μπορεί να αποδοθεί στη Μεδίκα προς την Παιονία και οι αντίστοιχες τοποθεσίες της Ντεσουντάμπα, Βυλαζόρα, και Αλμάνα συμφωνούν απόλυτα με τις περιστάσεις στις οποίες αναφέρεται και ο ιστορικός έτσι ώστε ο Περσέας να επιχείρησε να προμηθεύσει τους Κέλτες με εφόδια και η Βυλαζόρα βρισκόταν στο επίκεντρο της πιο γόνιμης περιοχής της Παιονίας.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σελ.472).

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]

  • Μετά την κατάληψη της Μακεδονίας ο Παύλος Αιμίλιος διαίρεσε τους λαούς του βασιλείου του σε θρησκευτικές ομάδες. Τότε κατέταξε την περιοχή της Ορεστίδας στην τρίτη υποδιαίρεση, η οποία περικλειόταν από τον Αξιό, τον Πηνειό και το όρος Βόρας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 4)
  • Σύμφωνα με τον Λίβιο, ο Βοημούνδος προχώρησε από την Πελαγονία έως τον Βαρδάρη και πολέμησε εναντίον των τουρκικών και βοσνιακών στρατιωτικών ταγμάτων που βρίσκονταν στην υπηρεσία των Ελλήνων αυτοκρατόρων. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 6)
  • Στο ανατολικό όριο της κοιλάδας της Μακεδονίας προς την πλευρά της Ηπείρου συνδέονται οι διακλαδώσεις των ποταμών που ορίζουν τη λεκάνη του Δρίνου, καθώς και οι κοίτες των παραποτάμων του Αξιού. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 15)
  • Μισή ώρα από τη μέση ζώνη του όρους Βίτσι συναντάμε τη διάβαση ενός ποταμού, που οι Βούλγαροι τον αποκαλούν Βαρδάρη του Σαριγούλ ή της Κίτρινης Λίμνης, για να τον διακρίνουν από τον Βαρδάρη-Αξιό, προς τον οποίο ρέει. Οι Βούλγαροι και οι Βλάχοι ανέβαιναν από τις κοιλάδες του Αξιού και του Εριγώνα, για να φτάσουν στα ψηλά βοσκοτόπια του Βιτσίου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)
  • Ο Βαρδάρης του Σαριγούλ ή Εριγών εκβάλλει στον Αξιό. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 18)
  • Η γέφυρα του Βαρδάρη έχει εβδομήντα ένα τόξα, από τα οποία τα είκοσι οκτώ στηρίζονται πάνω σε ένα νησί που εξαφανίζεται όταν η στάθμη του ποταμού ανεβαίνει υπερβολικά. Κοσμείται από δύο περίπτερα, ένα στην κάθε της άκρη, ενώ στη μέση, μια σανιδένια πόρτα που ανοιγοκλείνει, χρησιμεύει σαν δίχτυ για να πιάνονται οι κλέφτες όταν αυτοί προσπαθούν να διαφύγουν από τα εδάφη του Βαλή της Ρούμελης και να περάσουν στο σαντζάκι της Θεσσαλονίκης, κι αντίστροφα να διαφύγουν από την επαρχία αυτή, περνώντας στην εδώθε του Αξιού Μακεδονία. Μια διαχωριστική γραμμή που μοιάζει με ραχοκοκαλιά διαιρεί κατά μήκος τη γέφυρα, χαράζοντας το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουν τα αμάξια για να περάσουν από τη μια όχθη του ποταμού στην άλλη, χωρίς να συγκρουστούν. Η αποκατάσταση της γέφυρας έγινε χάρη στη φροντίδα του Ισμαήλ, του μπέη των Σερρών. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.110)
  • Ο ποταμός Αξιός αδειάζει ένα μέρος των νερών του στη λίμνη του Λουδία, ενώ το κύριο ρεύμα συνεχίζει τη ροή του κατευθείαν προς τη θάλασσα, και εναποθέτει έτσι την ιλύ του σε όλο το μήκος του ακρωτηρίου Βερνούς. Αυτή η είσοδος έχει σε τέτοιο βαθμό προσχωθεί ώστε να μπορούμε να προβλέψουμε ότι κάποτε ο μυχός του κόλπου της Θεσσαλονίκης δεν θα σχηματίζει παρά μια μεγάλη λίμνη. Σήμερα, αυτή η στερούμενη διεξόδου επιφάνεια δεν έχει πλέον παρά μόνον δέκα έξι οργιές νερό και τα πλοία που θέλουν να προσεγγίσουν στο λιμάνι αναγκάζονται να παραπλεύσουν τη θεσσαλική ακτή, έτσι ώστε να αποφύγουν τα αβαθή σημεία του ακρωτηρίου, που εισχωρεί τρία τέταρτα της λεύγας μέσα στη θάλασσα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.114)
  • Η γέφυρα της Κουλουκιάς είναι ένα ξύλινο γεφύρι κοντά στις εκβολές του Βαρδάρη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.114)

    • [/tab]
    [tab name=’Tozer’]

    • Ποταμός του οποίου τα χλωμά και θολά νερά διακρίνονται από μία καθαρή γραμμή οροθεσίας από τη βαθιά γαλανή θάλασσα μέσα στην οποία χύνεται, μία ιδιομορφία η οποία μπορεί επίσης να παρατηρηθεί στο σημείο στο οποίο ο Ροδανός χύνεται στη Μεσόγειο. (Tozer,τομ.ΙΙ,σ. 4 )

    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]

    • Το αρχαίο όνομά του είναι Αξιός. Είναι ο σπουδαιότερος ποταμός της Μακεδονίας. Και αποτελούσε το ανατολικό σύνορο του βασιλείου πριν ανέβει στο θρόνο ο Φίλιππος. Στον Μεσαίωνα λεγόταν Bardarius από όπου προήλθε το νεότερο Βαρδάρης. (Walker,σ. 50)

    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]