Category: Mantegazza

  • Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη

    Παλαιό Όνομα :Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]

    • Το Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη στη Ρίλα είναι το πιο μεγαλοπρεπές και το πιο φημισμένο από τα αναρίθμητα μοναστήρια που συναντά κανείς σε ολόκληρη τη Βουλγαρία. Πάνε χρόνια από την πρώτη φορά που ο σιδηρόδρομος έφτασε μέχρι τη Νίσσα. Από τη Νίσσα μέχρι τη Σόφια χρειάζονταν δύο μέρες με το τρένο και τέσσερις μέρες από τη Σόφια στο Τύρνοβο, την ιερή πόλη, την ιστορική πρωτεύουσα των βουλγαρικών χωρών. (Mantegazza, σ. 127)
    • Όποιος θέλει να επισκεφτεί τη Βουλγαρία, πρέπει να καταφύγει στο παλαιό σύστημα να νοικιάσει, δηλαδή μία άμαξα με τέσσερα άλογα -όχι ζεύγη, αλλά το ένα μπροστά από το άλλο,τα οποία παρόλο που ήταν πολύ αδύναμα μπορούσαν να διανύσουν πάνω από ογδόντα χιλιόμετρα την ημέρα. Κάποια στιγμή ένα από τα άλογα της δικής μας άμαξας πέθανε στο δρόμο, μα αυτό δεν υπήρξε πρόβλημα και δεν απασχόλησε πολύ τον αμαξά. Επέστρεψε με τα άλλα τρία. Με το σύστημα αυτό το οποίο δεν ήταν πολύ ακριβό, είχε μία άμαξα με τέσσερα άλογα που κόστιζε εικοσιπέντε με τριάντα λίρες την ημέρα. Μπορούσε κανείς να πάει εκδρομή στο γνωστό μοναστήρι της Ρίλα όπου, την άνοιξη κατέφταναν κάθε μέρα για προσκύνημα εκατοντάδες άνθρωποι και όλοι από το Πριγκιπάτο. Έφταναν με την οικογένεια, με τα παιδιά τα παλιότερα χρόνια, ξεκουράζονταν από το ταξίδι τις νύχτες έξω, σε καταυλισμούς πρωτόγονους. Στο μοναστήρι οι προσκυνητές φιλοξενούνταν από πιστούς. Αλλά μια φορά ο αριθμός τους ήταν πολύ μεγάλος ώστε να χωρέσουν όλοι. (Mantegazza, σ. 128)
    • Στα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο και την απελευθέρωση της Βουλγαρίας οι προσκυνητές που κατέκλυζαν το μοναστήρι έφταναν μέχρι τις επτά με οχτώ χιλιάδες με κάμποσες εκατοντάδες άλογα.Τα αναγκαία για τον καθημερινό επισιτισμό τα έπαιρναν κυρίως από τα χωριά που βρίσκονταν στα περίχωρα που μοναστηριού. Το ανθρώπινο κύμα συνωστιζόταν στο μοναστήρι που ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη όπου διατηρούνταν τα λείψανα του Αγίου. Τον Μάρτιο πάντα καλυπτόταν από χιόνι και σύννεφα όπως όλες εκείνες οι περιοχές που περιτριγυρίζονταν από βουνά. Εκείνοι οι φτωχοί πρόσφυγες, έπρεπε να διασχίσουν εκείνα τα βουνά ώσπου να φτάσουν στο μοναστήρι γνωρίζοντας ότι έτσι θα ήταν ικανοποιημένοι και προστατευμένοι, ενώ επιλέγοντας άλλους δρόμους, δε θα κατάφερναν να αποφύγουν τα αντίποινα των Τούρκων στρατιωτών. Το Μοναστήρι στη Ρίλα βρίσκεται στα νότια σύνορα της Βουλγαρίας κοντά στη Μακεδονία. Οι Μακεδόνες της γύρω περιοχής που έχουν επαφές πιο συχνές με τους Βούλγαρους του Πριγκιπάτου, είναι εκείνοι που και αυτήν τη φορά, όπως αποκαλύφθηκε τον προηγούμενο χρόνο, έδωσαν το σήμα της ανταρσίας. Έτσι, οι Τούρκοι είχαν απέναντι τους τη μεγάλη οργή των επαναστατών. Οι Μακεδόνες δίπλα στα σύνορα δραπέτευσαν προς το Πριγκιπάτο αφήνοντας πίσω τις περιουσίες τους. Έφταναν ρακένδυτοι, ξυπόλυτοι, κακοντυμένοι και δίχως να έχουν να καλύψουν τα σώματα τους στα τέλη του Δεκέμβρη, μέσα στο φοβερό χειμώνα, ζητώντας ελεημοσύνη. Κατέφθαναν όλοι στο μοναστήρι στη Ρίλα από όπου αργότερα, σιγά-σιγά διοχετεύονταν και εγκαθίσταντο στα γειτονικά κράτη, στις πεδινές περιοχές, όπου το κλίμα ήταν λιγότερο βαρύ. Ένας σημαντικός αριθμός όμως παρέμεινε για κάποιο διάστημα στο μοναστήρι. (Mantegazza, σ. 128-129)
    • Στα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο και την απελευθέρωση της Βουλγαρίας οι προσκυνητές που κατέκλυζαν το μοναστήρι έφταναν μέχρι τις επτά με οχτώ χιλιάδες με κάμποσες εκατοντάδες άλογα.Τα αναγκαία για τον καθημερινό επισιτισμό τα έπαιρναν κυρίως από τα χωριά που βρίσκονταν στα περίχωρα που μοναστηριού. Το ανθρώπινο κύμα συνωστιζόταν στο μοναστήρι που ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη όπου διατηρούνταν τα λείψανα του Αγίου. Τον Μάρτιο πάντα καλυπτόταν από χιόνι και σύννεφα όπως όλες εκείνες οι περιοχές που περιτριγυρίζονταν από βουνά. Εκείνοι οι φτωχοί πρόσφυγες, έπρεπε να διασχίσουν εκείνα τα βουνά ώσπου να φτάσουν στο μοναστήρι γνωρίζοντας ότι έτσι θα ήταν ικανοποιημένοι και προστατευμένοι, ενώ επιλέγοντας άλλους δρόμους, δε θα κατάφερναν να αποφύγουν τα αντίποινα των Τούρκων στρατιωτών. Το Μοναστήρι στη Ρίλα βρίσκεται στα νότια σύνορα της Βουλγαρίας κοντά στη Μακεδονία. Οι Μακεδόνες της γύρω περιοχής που έχουν επαφές πιο συχνές με τους Βούλγαρους του Πριγκιπάτου, είναι εκείνοι που και αυτήν τη φορά, όπως αποκαλύφθηκε τον προηγούμενο χρόνο, έδωσαν το σήμα της ανταρσίας. Έτσι, οι Τούρκοι είχαν απέναντι τους τη μεγάλη οργή των επαναστατών. Οι Μακεδόνες δίπλα στα σύνορα δραπέτευσαν προς το Πριγκιπάτο αφήνοντας πίσω τις περιουσίες τους. Έφταναν ρακένδυτοι, ξυπόλυτοι, κακοντυμένοι και δίχως να έχουν να καλύψουν τα σώματα τους στα τέλη του Δεκέμβρη, μέσα στο φοβερό χειμώνα, ζητώντας ελεημοσύνη. Κατέφθαναν όλοι στο μοναστήρι στη Ρίλα από όπου αργότερα, σιγά-σιγά διοχετεύονταν και εγκαθίσταντο στα γειτονικά κράτη, στις πεδινές περιοχές, όπου το κλίμα ήταν λιγότερο βαρύ. Ένας σημαντικός αριθμός όμως παρέμεινε για κάποιο διάστημα στο μοναστήρι. (Mantegazza, σ. 128-129)

    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Σκόπια

    Παλαιό Όνομα : Uskub, Skupi
    Δήμος :

     

    [tab name=’Abbot’]

    • Πόλη που βρίσκεται μεταξύ της Σερβίας και του Αιγαίου πελάγους. Καλείται από τους Τούρκους Uskub, από τους Σλάβους Skupi και από τους Έλληνες Σκόπια. Το τελευταίο όνομα σημαίνει σκοπιά, ή βουνοκορφή και περιγράφει ορθά τη θέση της πόλης, σκαρφαλωμένη καθώς είναι πάνω σε μια υψηλή περιοχή έχοντας μια ευρεία θέα της γύρω πεδιάδας. Το Uskub οικονομικά καθώς και στρατηγικά, είναι το κλειδί για το βιλαέτι του Κοσσόβου.
      Τα φυλετικά χαρακτηριστικά των κατοίκων παρουσιάζουν σε μικρογραφία την εικόνα ολόκληρης της επαρχίας. Ο πληθυσμός της πόλης αποτελείται κυρίως από Σέρβους, Αλβανούς, Βούλγαρους και από μια μικρή αλλά, με επιρροή, Ελληνική μειονότητα, που αντιπροσωπεύει τα εμπορικά και βιομηχανικά συμφέροντα, τα οποία αντιτίθενται στην αγροτική παραγωγή. Η ύπαιθρος στο μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργείται από Σλάβους, και ανήκει στους αυτοαποκαλούμενους «Τούρκους». Ο μικτός χαρακτήρας του πληθυσμού είναι αιτία της ακατάπαυστης διαμάχης. Ο αγώνας είναι διττής φύσεως. Στα δυτικά μέρη οι Αλβανοί παρενοχλούν τους Σέρβους, ενώ στα ανατολικά οι Σέρβοι ζουν υπό όρους αμοιβαίου «κοψίματος λαιμών» με τους Βούλγαρους. Αυτό όμως δεν εμποδίζει αυτές τις δύο ποικιλίες του σλαβικού γένους να ενώνονται κατά περιόδους εναντίον των Μωαμεθανών, που σε πολλές περιπτώσεις είναι και εκείνοι Σλάβοι, υποχρεωμένοι να εκτελούν τη τελετή του ακρωτηριασμού, καθώς περνούν οι μέρες, για να μπορέσουν να αποφύγουν μία χειρότερη μοίρα.
      Κοινότητα ράτσας και γλώσσας, που αντί για εξάλειψη, μάλλον επιτείνει τη διαφορά στην κάστα και το θρήσκευμα, και γεννά ένα πραγματικά αδερφικό μίσος. Αυτό δίνει ορμή σε μια ζωντανή, ακόμη και για την Τουρκία ανώμαλη κατάσταση των πραγμάτων καθώς δεν οδηγεί σε τίποτα περισσότερο από ένα εβδομαδιαίο αριθμό δολοφονιών. Όταν το άρρωστο αίσθημα κορυφώνεται σε μια τακτική μάχη, ή σε σφαγή σε μία περισσότερο ή λιγότερο εντυπωσιακή κλίμακα, οι Τουρκικές αρχές λαμβάνουν επίσημα αυτό το γεγονός υπόψη τους, και τότε επακολουθεί η συνήθης διαδικασία: ο στρατός παρεμβαίνει, και ολοκληρώνει την πανωλεθρία που ξεκίνησε από τους ανθρώπους. Αλλά ο γενικός κανόνας εδώ είναι να λαμβάνεται ως επιτυχία η διαιώνιση του μίσους μεταξύ των διαφόρων στοιχείων. Τους επιτρέπουν να αλληλοσκοτώνονται μέχρι το βάθος της καρδιάς τους, αρκεί μόνο να μην κάνουν θόρυβο και ξυπνήσουν τους φύλακες της Δυτικής Ευρώπης και προκαλέσουν την παρέμβασή τους.

      (Abbott,σ.12)

    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Από το Νόβι Πάζαρ ως τα Σκόπια:
      Η προέκταση της οδού από το Νόβι Πάζαρ ως τη Θεσσαλονίκη είναι
      προέκταση της οδού Βελιγραδίου-Νόβι Πάζαρ. Από το Νόβι Πάζαρ οι αποστάσεις μετριούνται σε ώρες πορείας και λογίζονται σε 5 χιλιόμετρα ανά ώρα.
      Από το Νόβι Πάζαρ ως τη Μπάνισκα ώρες 8
      Από τη Μπάνισκα ως τη Μητροβίτσα ώρες 3.
      (Isambert, σ. 27)
    • Από εκεί φτάνει στο άκρο του οροπεδίου και διέρχεται τον μικρό χείμαρρο Νερεμδίκα κάτω από το Γενί Χάν, αρχαίο όριο των πασαλικιών Πρίστινας και Ουσκιούπ. Τα μέρη εδώ είναι κατηφή και άτερπνα και οι κάτοικοι αραιότεροι. Τους καλλιεργημένους αγρούς και τα πρασινωπά λειβάδια διαδέχεται μια χώρα άνυδρη και αμμώδης. (Isambert, σ. 30)
    • Η οδός που παρεκτείνεται από το αριστερό ρεύμα του Λεπενάτς συνενώνεται σχεδόν με αυτό και εισέρχεται στη στενωπό, αλλά αμέσως μετά από αυτή τη συνένωση συναντά βράχο που φράσσει τη διάβαση. Άλλοτε απέφευγαν το κόλλημα της γέφυρας, της οποίας τα ίχνη φαίνονται ακόμη και σήμερα.Η γέφυρα τώρα αντικαταστάθηκε από μια σύραγγα, που κατασκεύασε κάποιος πασάς των Σκοπίων το 1794, όπως μαρτυρεί η εδώ επιγραφή. Από την έξοδο του στενού το έδαφος βαθμηδόν γίνεται κατηφορικό ως τα Σκόπια (τουρκ. Ουσκιούπ), που απέχει 32 ώρες από το Νόβι Πάζαρ. Τα Σκόπια ήταν η πρωτεύουσα της αρχαίας Δαρδανίας και σήμερα η πρωτεύουσα του Βιλαετιού του Ουσκιούπ. Η πόλη είναι χτισμένη και στις δύο όχθες του Αξιού (Βαρδάρης) στο τέλος της πεδιάδας, που διατέμνεται από ορυζώνες και προς νότο καταλήγει σε ελώδη λίμνη επιφανείας 25 χιλιομέτρων, που καθιστά το κλίμα απολύτως ανθυγιεινό. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στις 28.000 κατοίκους εκ των οποίων τα 2/3 είναι Μουσουλμάνοι. Έχει τζαμιά, εκκλησίες και ορθόδοξο επίσκοπο που φέρει τον τίτλο “ο Σκοπίων”. Έχει αξιόλογα βυρσοδεψεία. Καλή γέφυρα πάνω στον Αξιό και τηλεγραφικό σταθμό. Εδώ βρίσκονται κτίρια ρωμαϊκής κατασκευής και τα λείψανα αρχαίου υδραγωγείου με 52 αψίδες, απ’ όπου πήγαινε το νερό στην πόλη μέσω του όρους Καρά Δάγ. Το φρούριο που υψώνεται στο μέσον της πόλης είναι ρωμαϊκό. Το αρχαίο τείχος και οι τοίχοι γκρεμίστηκαν, αλλά οι Τούρκοι ανήγειραν νέο περίβολο, τον οποίο όπλισαν με 20 μικρά πυροβόλα. Εντός αυτού βρίσκονται το κονάκι και τα ιπποστάσια του πασά.(Isambert, σ. 30-31)
    • Μέσω του σιδηροδρόμου η οδός από τα Σκόπια ως την πόλη της Θεσσαλονίκης απέχει 243 χιλιόμετρα. Αυτή η οδός σε όλο της το μήκος χαράσσει την κοιλάδα του Αξιού. Το τελευταίο της τμήμα από τη Μητρόβτσε ως τη Θεσσαλονίκη που έχει κατασκευασθεί ως σήμερα είναι 104 χιλιομέτρων. Το τμήμα δε από τα Σκόπια ως τη Μιτρόβιτσε μέλλει να τεθεί σε κυκλοφορία πολύ σύντομα. Να και οι σταθμοί με τις αποστάσεις τους.

      Σκόπια ………………………………………………………..χιλ.

      Σελένικο………………………………………………………23 χιλ.

      Κιοπρουλού………………………………………………….50 χιλ.

      Βενετζάνι (ερείπια των Στόβων)……………………….76 χιλ.

      Κριβολάκ……………………………………………………….99 χιλ.

      Δεμίρ Καπού…………………………………………………119 χιλ.

      Μιτρόβτσε ……………………………………………………..142 χιλ.

      Γιωργελού……………………………………………………..164 χιλ.

      Καραζαλή……………………………………………………….187 χιλ.

      Βαρδαρόβτζε-Αματάβο…………………………………….280 χιλ.

      Τοψίν…………………………………………………………….220 χιλ.

      Θεσσαλονίκη…………………………………………………..243 χιλ.

      Η κοινή οδός από τα Σκόπια ως τη Θεσσαλονίκη, η οποία χρησιμεύει και για τους αρχαιολόγους διέρχεται από τη γέφυρα του Αξιού και οδηγεί προς την πεδιάδα, διερχόμενη από τις διάφορες αξιόλογες βουλγαρικές κώμες, όπως το Ταόρ, που είναι το αρχαίο Ταυρήσιο, το οποίο κείται από την αριστερή πλευρά της αντίπερα όχθης του ποταμού. Λίγο πιο μακρυά κείται το Βάδερ, τα Βεδεριανά, που είναι και ο τόπος γέννησης του Ιουστινιανού, και φτάνει στο μέγα χάνι του Καπλάν, όπου βρίσκεται και το ομώνυμο ρυάκι, το οποίο οι οδοιπόροι το περνούν με μια ξύλινη γέφυρα. Η οδός διατέμνει την Κομανόβα, τη Βράνα, τη Νίσσα και διερχόμενη από μια μικρή στενωπό φτάνει -εγκαταλείποντας στα δεξιά την κώμη Πασά-Κιοϊ -στο Κιοπρουλού.
      (Isambert, σ. 32-33)

    • Τέσσερις ώρες μετά το Πρίλεπ διαβαίνει τον ποταμό Εριγώνα (Καρασού) μέσω μιας ξύλινης γέφυρας πλάτους 2 μέτρων και μήκους 30. Υπάρχουν και από τις δύο πλευρές της οδού πολλά τσιφλίκια. 28 ώρες μετά τα Σκόπια φτάνεις κανείς στο Μοναστήρι ή Βιτώλια, που βρίσκονται στο άκρο της πεδιάδας σε μια ορεινή κοιλότητα, που έχει στον κύκλο της συνεχή βουνά με χλόη, πάνω στα οποία υψώνονται οι χιονοσκεπείς κορυφές της Σόα-Γκόρας. (Ιsambert, σ. 36)
    • Σε απόσταση 43 ωρών μετά τα Σκόπια βρίσκονται τα Βοδενά.(Isambert, σ. 38)
    • Όταν επανερχόμαστε από την κύρια μεγάλη οδό από δυσμάς προς ανατολάς φτάνουμε μέσα σε δύο ώρες και σαράντα λεπτά στο Γένιτζε-Βαρδάρ ή Γιαννιτσά, που απέχει 49 ώρες από τα Σκόπια, μία τουρκική πόλη που σε παλιότερες εποχές ήκμαζε ιδιαίτερα, όπως μαρτυρούν τα 20 τζαμιά της και η οποία καταστράφηκε από έναν λοιμό το 1839.(Isambert, σ.44)
    • Η οδός προς Θεσσαλονίκη διέρχεται τον Γαλλικό ποταμό, τον Εχέδωρο των αρχαίων χρόνων, περνά δίπλα από το ομώνυμο χάνι και εγκαταλείπει και από τις δύο μεριές πολλές πόλεις, κωμοπόλεις, επαύλεις, μέχρι την πόλη Χαρμάν-Κιοϊ που έχει χάνια, εργαστήρια, κήπους, επαύλεις και θεωρείται ως προάστιο της Θεσσαλονίκης, γιατί απέχει από αυτήν μόλις μισή ώρα. Από εκεί συναντά την οδό από τη Λάρισα και έπειτα την πύλη του Βαρδαρίου, από όπου μετά από 57 ώρες από τα Σκόπια και 89 από το Νόβι Πάζαρ εισέρχεται στη Θεσσαλονίκη, η οποία στα τούρκικα αποκαλείται Σελανίκ, και η οποία από παλιά αποκαλούταν Θέρμη, λόγω των θερμών νερών που υπήρχαν γύρω από αυτήν. (Isambert, σ. 46-47)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Λόγω των φρουρών και της δύναμης των συνόρων, το βασίλειο δεν ήταν τόσο ευπρόσβλητο από εισβολές εδώ όσο ήταν στην πλευρά του Σκούπι, που ήλεγχε την είσοδο από την Δαρδανία στις πεδιάδες του Άνω Αξιού, και το οποίο μέρος ελεγχόταν γενικώς από τους Δάρδανους και τους έδινε σπουδαίες δυνατότητες άμυνας απέναντι στη Μακεδονία.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 321)
    • Ανάμεσα στο Μελένικο και στο Πετρίτσι, πάνω από το Ντεμίρχισαρ και τα στρυμονικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμώνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα, πάνω από τον οποίο βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα, μιας μέρας ταξίδι πάνω από το Πετρίτσι, στο δρόμο από Σέρρες προς Βελεσά. Πιθανόν να ταυτίζεται ο Στρούμιτζα με τον αρχαίο Αστραίο, στον οποίο ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο, όταν έδωσε οδηγίες για τον θάνατό του, στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας, παρόλο που ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του αλλά στην Ηράκλεια (Σιντική) αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δόθηκε δηλητήριο στον πρίγκηπα. Ο Δίδας, σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών του, ευνοήθηκε από τον Περσέα όταν ανήλθε στον θρόνο. Και από τότε, βρίσκουμε τον Δίδα στις αρχές του περσικού πολέμου να διατάζει ένα σώμα 3.000 ανδρών, αποτελούμενο από Παίονες, Παροραίους, Παραστρυμόνιους και Αγριάνες. Τότε εξαφανίστηκε η μοναρχία των Παιόνων και η περιοχή της, με εξαίρεση ένα κομμάτι που κατοικούνταν από τους Δάρδανους, ενώθηκε με το βασίλειο της Μακεδονίας. Από αυτό το γεγονός και από τα ονόματα των λαών που κυβερνούσε ο Δίδας, είναι φανερό ότι η επαρχία της Παιονίας, την περίοδο της μακεδονικής μοναρχίας, καταλάμβανε τις κοιλάδες του Άνω Στρυμόνα και του Άνω Αξιού με τα ενδιάμεσα όρη και περιλάμβανε την χώρα των Αγριάνων, που κατοικούσαν κοντά στις πηγές του Στρυμόνα. Το Αστραίο φαίνεται ότι ήταν η κεντρική θέση της χώρας και η επαρχιακή θέση της κυβέρνησης. Η τοποθεσία του Στρούμιτζα ήταν το κυρίως οχυρό τέτοιων σκληραγωγημένων φυλών, των οποίων η δύναμη είχε δοκιμαστεί από τον Νικηφόρο Γρηγορά, όταν είχε σταλθεί το 1326 στα Σκόπια σε αποστολή στον Κράλη της Σερβίας από τον βασιλιά Ανδρόνικο τον πρεσβύτερο. Διηγείται ότι, αφού ταξίδεψε μισή νύχτα και μια μέρα με πλοιάριο από τον Στρυμώνα, έφτασε στον Στρούμιτζα, ένα τόσο ψηλό φρούριο, όπου οι άνδρες στα τείχη έμοιαζαν από την κοιλάδα σαν πουλιά. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σσ. 465-466)
    • Στο βορειο-δυτικό τμήμα της Παιονίας, το κύριο τμήμα υπό τους Ρωμαίους, ήταν οι Στόβοι. Από αυτό το σημείο τέσσερις δρόμοι είναι σχεδιασμένοι στο Οδοιπορικό. Ο ένας προχωράει βόρεια προς το Σκούπι, και από εκεί βόρεια στη Ναϊσσό, μια θέση στη νοτιοανατολική πορεία από το Βιμινάκιο στο Δούναβη και στο Βυζάντιο. Ο δεύτερος βορειοανατολικά στη Σερδίκα, 100 χλμ. νοτιοανατολικά της Ναϊσσού, στην ίδια πορεία, ο τρίτος νοτιοανατολικά στην Θεσσαλονίκη και ο τέταρτος νοτιοδυτικά στην Ηράκλεια. Ο τελευταίος σχηματίζει μια διαδρομή με κεντρικό σημείο μέσω της Εγνατίας οδού τη μεγάλη ρωμαϊκή οδό από την Απολλωνία στη Θεσσαλονίκη, που οδηγεί μέσα από την πόλη των Στόβων από όλα τα μέρη στις τρεις προηγούμενες πορείες. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σσ. 468-469)
    • Στις κοιλάδες που βρέχονται από τους παραπόταμους του ΄Ανω Αξιού και που βρίσκονται βόρεια των Στόβων υπάρχουν τρεις σημαντικές πόλεις, των οποίων τα σύγχρονα ονόματα μοιάζουν με τα αρχαία σε ικανοποιητικό βαθμό και οδηγούν σε μια υπόθεση της ταυτότητας τους. Αυτά είναι τα Σκόπια, η Βελεσά και το Ιστίπ. Σχετικά με το πρώτο δεν υπάρχει αμφιβολία, καθώς το όνομα Σκούπι που απαντάται στον Ιεροκλή και τον Πτολεμαίο, βρίσκεται στην ίδια μορφή και στην ιστορία του Νικηφόρου Βρυεννίου στις αρχές του δωδέκατου αιώνα, παρ’ότι τα Σκόπια, η σημερινή ελληνική μορφή, χρησιμοποιείται από την Άννα Κομνηνή, σε νεώτερη περίοδο, και αργότερα από τον Νικηφόρο Γρηγορά, που περιγράφει τα Σκόπια να βρίσκονται στις όχθες του Αξιού, που τότε, όπως και τώρα λεγόταν Βαρδάρης. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 469)
    • Η Μαιδική τοποθετείται εκεί ,όπου σύμφωνα με την παρατήρηση του Στράβωνα οι Μαίδες συνόρευαν ανατολικά με τους Θουνάτες της Δαρδανίας, καθώς οι Δάρδανοι εκτείνονταν μέχρι τα Σκόπια, και υποθέτουμε ότι οι Θουνάτες ήταν φυλή των Δαρδάνων που κατείχαν το σύγχρονο Kατζανίκι.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 472-473)
    • Αυτός ο τίτλος στην περίπτωση της Παυταλίας με μια πρώτη ματιά φαίνεται να δικαιολογεί την υπόθεση ότι ήταν το ίδιο μέρος με την Ουλπιάνα, η οποία, σύμφωνα με τον Προκόπιο, ανοικοδομήθηκε από τον Ιουστινιανό, υπό την ονομασία Ιουστινιανή Δευτέρα-με το σύγχρονο όνομα Κιουστεντίλ- επιβεβαιώνει την υπόθεση αυτή για την ομοιότητα με την Ιουστινιανή. Αλλά υπάρχει ένα αντικειμενικό στοιχείο σε αυτή την υπόθεση. Και ο Προκόπιος και ο Ιεροκλής σημειώνουν την Ουλπιάνα και την Παυταλία, ως ξεχωριστά μέρη, και ίσως μπορούμε να προσθέσουμε ότι ο Πτολεμαίος όπως και ο Ιεροκλής αποδίδουν την Ουλπιάνα στην Δαρδανία, που φαίνεται να μην εκτεινόταν στα ανατολικά πιο πέρα από τα Σκόπια ή Σκούπι. Ένα ακόμη επιχείρημα προκύπτει από τη σύγκριση με το Συνοπτικό Οδοιπορικό, από κείμενο του Τζιορνάντες που αναφέρει ότι ο Θεοδόμιρος που ήταν στη Ναϊσσό, έστειλε σώμα στρατευμάτων υπό τον γιο του Θεοδώριχο μέσω του κάστρου του Ηρακλή στην Ουλπιάνα, όπου το κάστρο του Ηρακλή είναι προφανώς το ίδιο με το ad Herculem της Τράπεζας, που βρισκόταν στο δρόμο από Ναϊσσό για Σκόπια και συνεπώς πολύ μακριά στα δυτικά από το Κιουστεντίλ. Η Ουλπιάνα ή Δεύτερη Ιουστινιανή, συνεπώς, ήταν σε μια από τις πεδιάδες των παραπόταμων του Μοράβα, βόρεια των Σκοπίων αλλά όχι στο δρόμο από Σκόπια για Ναϊσσό, καθώς δεν αναφέρεται στην Τράπεζα.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 476)
    • Από ένα μέρος που ονομαζόταν Χαμένο, που βρισκόταν σε αυτόν τον δρόμο, σε κάποια απόσταση από τα Σκόπια, αλλά σίγουρα σε μια βορειοδυτική κατεύθυνση, και προφανώς όχι πολύ μακριά από εκεί, υπήρχε ένα παρακλάδι στα δυτικά που οδηγούσε στη Λισσό, κοντά στο Δριλώνα. Από τα αρχαία μέρη σε αυτή την πορεία, η Θεράντα ηχεί όμοια με τη σύγχρονη Πριζρένη και τοποθετείται ακόμα πιο δυτικά. Καθώς η Ουλπιάνα δεν απαντάται ούτε σε αυτό το δρόμο ούτε σε κάποιον άλλο από τα Σκόπια στη Ναϊσσό, βρίσκεται πιθανώς ανάμεσά τους στην περιοχή βόρεια της Πριζρένης, που βρέχεται από το δυτικό παραπόταμο του Μοράβα, πιθανώς στη σύγχρονη Πρίστινα. Πέρα από τη Θεράντα η πορεία προς τη Λισσό μοιάζει να βρίσκεται στην κοιλάδα του Μαθίς όπου θα έπρεπε να κοιτάξω για τον Γαβουλέα, τη Κρεβενία και τα υπόλοιπα ονόματα στην Τράπεζα. Στην ευρύτερη περιοχή απαντάται το όρος Σκάρδος που περιγράφεται από τον Λίβιο να βρίσκεται στην πορεία από τα Στύβερρα στη Σκόδρα και πηγάζει από εκεί ο Ωρίωνας που εκρέει μέσω της λίμνης Λαβεάτιδος στη Σκόδρα ενώ φαίνεται καθαρά να περιλαμβάνει τις μεγάλες κορυφές και στις δυο πλευρές του Δριλώνα, όπου η πορεία του είναι από ανατολικά προς δυτικά. Η σημαντική τοποθεσία του Σκούπι στην έξοδο των βουνών της Ιλλυρίας στις πεδιάδες της Παιονίας και του Άνω Αξιού, το έκαναν να είναι σε όλες τις εποχές η μεθοριακή πόλη της Ιλλυρίας περί την Μακεδονία. Δεν υπάρχει απόδειξη ότι την είχε καταλάβει ποτέ βασιλιάς της Μακεδονίας ή της Παιονίας. Υπό τους Ρωμαίους αποδόθηκε στη Δαρδανία και την εποχή του Πτολεμαίου και τον πέμπτο αιώνα ήταν η πρωτεύουσα της δουκικής Δαρδανίας.Οι Ρωμαίοι είχαν φτιάξει τα σύνορα της Δαρδανίας και της Μακεδονίας και συνεπώς είχαν αποδώσει τη Βυλάζωρα στη Δαρδανία ενδίδοντας έτσι εν μέρει στην απαίτηση των Δαρδάνων για την εγκαθίδρυση της τετραρχίας της Μακεδονίας μετά την κατάκτηση του Αιμιλίου Παύλου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 477-478)
    • Τα Σκόπια βρίσκονταν σπάνια υπό τον πλήρη έλεγχο της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη βασιλεία του Μιχαήλ Παλαιολόγου η περιοχή αποσπάστηκε από τον αυτοκράτορα από τους Σέρβους και έγινε η κατοικία του Κράλη. Εδώ ο Νικηφόρος Γρηγοράς έκανε δικαστήριο στον άρχοντα των Τριβαλλών, του οποίου ο διάδοχος το 1342 πρόσφερε προστασία και φιλοξενία στον Ιωάννη Καντακουζηνό όταν αποσύρθηκε πριν τον Απόκαυκο. Με τη συνθήκη που ακολούθησε ανάμεσα στον Καντακουζηνό και στο βασιλιά της Σερβίας, ο τελευταίος απόκτησε μια προσωρινή εξουσία σε ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας, ενώ οι Ρωμαίοι, όπως αυτοαποκαλούνταν, του έδωσαν τη Ζίχνη, τις Φέρρες, το Μελένικο, τη Στρούμιτσα και την Καστοριά και κράτησαν τα Σέρβια, τη Βέρροια, την Έδεσσα, το Γυναικόκαστρο, τη Μυγδονία και τις πόλεις στο Στρυμόνα, καθώς και την περιφέρεια των Σερρών και τα όρη του Ταντεσσάνου. Είναι αξιοσημείωτο ότι στις ιστορίες της Άννας της Κομνηνής, του Γρηγορά και του Καντακουζηνού εμφανίζονται αρκετά άλλα ονόματα όπως στα ιλλυρικά σύνορα: Δίβρη, Βελεσσός, Πρίλεπος, Μοράβα και Πρίστηνος,την οποία περιγράφει ο Καντακουζηνός ως πόλη χωρίς τείχη, στη Θεσσαλία: Σέρβια, Καστρίον, Λυκοστόμιον και Πλαταμώνας, στα ανατολικά: Ρεντίνα και Δράμα, επίσης Ζίχνη και Μελένικο, και κοντά Έδεσσα και Βέρροια, Όστροβος, νότια: Σταρίδολα μαζί με κάποιες άλλες που μπορούν να ανιχνευτούν με σταθερή έρευνα. Ο Σωσκός εμφανίζεται στην Άννα Κομνηνή ανάμεσα στη λίμνη του Οστρόβου και τα Σέρβια. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 478-479)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]

    • Τα Σκόπια, πλέον είναι η πρωτεύουσα της Μακεδονίας, από τη στιγμή που ο Χιλμί Πασάς, ο Γενικός Επιθεωρητής για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, διορίστηκε από την Πύλη μετά την αυστρο-ρωσική συμφωνία. (Mantegazza,σ. 147)
    • Από την σκοπιά της πολιτικής, ήταν πάντα μία πόλη πολύ σημαντική για την κεντρική θέση της και επειδή από τα Σκόπια διακλαδώνονταν οι δρόμοι που οδηγούσαν στην Αλβανία, εκείνοι που οδηγούσαν στην Παλαιά Σερβία, στη Μιτροβίτσα και από την Ανατολική Μακεδονία στην Κωνσταντινούπολη. Η πόλη των Σκοπίων – δεν υπάρχει αντιστοιχία των Σκοπίων στα τουρκικά, επειδή είναι αυθεντικό και αρχαίο όνομα- είναι ένα μεγάλο χωριό, που ήταν πάντα πρωτεύουσα ενός βιλαετίου και έδρα της διοίκησης. Η πόλη κατοικήθηκε έπειτα από το Συνέδριο του Βερολίνου, όταν σωρεύτηκαν πολλοί πρόσφυγες Τούρκοι από τη Βοσνία, την Ερζεγοβίνη, τη Σερβία και μαζί εγκαταστάθηκαν Έλληνες, Βλάχοι και Αλβανοί σε σημαντικό αριθμό. (Mantegazza, σ. 148)
    • Η αρχαία πόλη που ήταν η πρωτεύουσα της Δαρδανίας και η γενέθλια πόλη του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού βρισκόταν πάντα, στη συμβολή δυο ποταμών με τους αναρίθμητους μιναρέδες και το αρχαίο κάστρο που δεσπόζει ψηλά στην πόλη και τα ψηλά βουνά που είναι καλυμμένα με χιόνι σχεδόν όλο τον χρόνο. (Mantegazza, σ. 152)
    • Αφού περάσαμε κάποιες μέρες στο Βελιγράδι και τη Σόφια φροντίσαμε να πάμε στη Μακεδονία και να κάνουμε την πρώτη στάση στα Σκόπια, που είναι η έδρα της πολιτικής διοίκησης της Μακεδονίας, όπου ο Χιλμί Πασά, ο Γενικός Επιθεωρητής για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, διορίστηκε από την Πύλη-ως αποτέλεσμα των αυστρο-ρωσικών συμφωνιών- Γενικός Διοικητής. Από γεωπολιτική άποψη, ήταν πάντα πολύ σημαντική πόλη λόγω της κεντρικής θέσης της γιατί από τα Σκόπια περνούσαν οι δρόμοι που πήγαιναν στην Αλβανία, εκείνοι που οδηγούσαν στην Παλαιά Σερβία, στη Μιτροβίτσα και από την Ανατολική Μακεδονία στην Κωνσταντινούπολη. (Mantegazza, σ. 147-148)
    • Από το μεγαλείο των προηγούμενων χρόνων η πόλη των Σκοπίων –τα Σκόπια δεν άλλαξαν ονομασία με την οθωμανική κατάκτηση και διατήρησαν το δικό τους πραγματικό και αρχαίο όνομα- ξέπεσε τόσο ώστε να μην αποτελεί πια παρά μόνο ένα μεγάλο χωριό. Ωστόσο, ήταν η πρωτεύουσα του βιλαετίου και της διοίκησης μιας επαρχίας. Η πόλη αναζωογονήθηκε μετά το Συνέδριο του Βερολίνου, όταν έφτασαν πολλοί μετανάστες Τούρκοι από τη Βοσνία, την Ερζεγοβίνη, τη Σερβία και μαζί εγκαταστάθηκαν Έλληνες, Βλάχοι, Αλβανοί σε σημαντικό αριθμό. Όταν έρχεται κανείς από τη Σόφια, επειδή δεν υπάρχει ανταπόκριση με το τρένο που ερχόταν από τη Νίσσα για τα Σκόπια και τη Θεσσαλονίκη, πρέπει να περάσει τη νύχτα στη Νίσσα για να πάρει το τρένο την επόμενη μέρα στις πέντε το πρωί. Έφτανε στα τουρκικά σύνορα γύρω στις έντεκα. Το τρένο περνούσε πρώτα από το Ριστοβάτς, την τελευταία σερβική περιοχή στα σύνορα, στη συνέχεια, ακολουθούσε την πορεία για την έξοδο από τη Σερβία. Το τρένο έκανε στάση μετά από εκατό μέτρα στα τουρκικά σύνορα. Έδινε σήμα η κόκκινη σημαία με το μισοφέγγαρο που ανέμιζε στο μικρό σταθμό του Ζιμπεκέ. Ο σταθμός φυλασσόταν από πενήντα στρατιώτες και φυσικά οι ταξιδευτές ήταν υποχρεωμένοι να κατεβαίνουν για να δείξουν τα διαβατήρια τους και να περάσουν από έλεγχο τις τεράστιες αποσκευές τους. (Mantegazza, σ. 148)
    • Δυστυχώς κάποια γράμματα που απευθύνονταν στο Χιλμί Πασά και που ήταν για μένα ένα είδος φυλακτού δεν μπόρεσαν να με υπερασπιστούν ενάντια σε χίλια δυο μικροπροβλήματα που συνοδεύουν όσους ταξιδεύουν στην Τουρκία.Δοκίμασα, με τη βοήθεια του υπεύθυνου του τελωνείου -που ευγενικά μου μετέφραζε- να πάρω ένα κομμάτι κρέας στο εστιατόριο του σταθμού, από τη στιγμή που ήταν το μόνο κατάλληλο μέρος σε όλη τη γραμμή από τη Νίσσα προς Θεσσαλονίκη. Αλλά παρ’όλη την καλή θέληση, την όρεξη που είχε αυξηθεί στις τέσσερις το πρωί και μετά από επτά ώρες ταξιδιού, δεν κατάφερα να φάω ούτε ένα κομμάτι από εκείνο το περίεργο τουρκικό πιάτο με το άρωμα τριαντάφυλλο, που προκαλούσε αηδία. Ήμουν ικανοποιημένος με ένα αξιοθρήνητο κομμάτι τυριού: όσο για το ποτό –στο Ζιμπεκέ η χρησιμότητα της πλύσης των ποτηριών είναι ακόμη άγνωστη-έπρεπε να ακουμπήσω το στόμα μου στο στόμιο από το οποίο έβλεπα να πίνει όλος εκείνος ο βρώμικος κόσμος. Με πιάνει αηδία. ‘Επρεπε να περιμένω ακόμη ένα δίωρο μέχρι τα Σκόπια.Μετά από μισή ώρα στάση, το τρένο έφυγε. Δεν άλλαξα τρένο αλλά ενώ μέχρι το Ζιμπεκέ πήγαινε με μία ικανοποιητική ταχύτητα, από τα τουρκικά σύνορα και εξής κινούνταν με μία απίστευτη βραδύτητα. (Mantegazza, σ. 150)
    • Η αρχαία πόλη που ήταν η πρωτεύουσα της Δαρδανίας και η γενέθλια πόλη του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού βρισκόταν πάντα, στη συμβολή δυο ποταμών με τους αναρίθμητους μιναρέδες και το αρχαίο κάστρο που δεσπόζει ψηλά στην πόλη και τα ψηλά βουνά που είναι καλυμμένα με χιόνι σχεδόν όλο τον χρόνο. (Mantegazza, σ. 152)
    • Στην πόλη, όπως και στα περίχωρα, είχαν ανακαλυφθεί πολλά λείψανα, επιτύμβιες στήλες, επιγραφές που αποδείκνυαν την αρχαιότητα και τη σημασία που ήδη οι Ρωμαίοι της είχαν προσδώσει, αναντίρρητα για τη στρατηγική τοποθεσία της. Εάν κρίνουμε από τις ανασκαφές- που αποτελούν ένα αντικειμενικό κριτήριο-κανείς δεν αμφιβάλλει ότι αυτές θα έδιναν απαντήσεις στα ερωτήματα των αρχαιολόγων. Σημαντικά ήταν τα ευρήματα που αποτελούσαν απομεινάρια και υπολείμματα της σερβικής εγκατάστασης. Θα γινόταν η πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας τους, όταν οι Σέρβοι στο απόγειο της δύναμής τους ενώθηκαν και βάδισαν μέχρι τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Οι Έλληνες εκτός από την Κωνσταντινούπολη, δεν είχαν κρατήσει παρά ένα σημείο μόνο: τη Θεσσαλονίκη και ένα κομμάτι γης μεταξύ της θάλασσας του Μαρμαρά και του Αιγαίου. (Mantegazza, σ. 152)
    • Στα Σκόπια υπήρχαν βουλγάρικες, ελληνικές, σέρβικες εκκλησίες και για κάποιο διάστημα υπήρξε και μία καθολική εκκλησία. Στην Παλαιά Σερβία και στα βουνά του Μαυροβουνίου υπήρχαν κάποιες ενορίες καθολικές Σλάβων και Αλβανών- ο αριθμός των τελευταίων ανέρχονταν σε περίπου δεκαπέντε χιλιάδες –τον ίδιο αριθμό έδιναν και οι εκτιμήσεις της καθολικής εκκλησίας. Μόνο τρεις ή τέσσερις χιλιάδες ήταν Σλάβοι. Στα Σκόπια βρισκόταν η έδρα του Καθολικού Δεσπότη με τον τίτλο του «Αρχιδεσπότη των Σκοπίων και όλου του βασιλείου της Σερβίας» που ήταν αναγνωρισμένο με αυτοκρατορικά φιρμάνια αν και οι Καθολικοί του βασιλείου υπέκειντο σε άλλη εκκλησιαστική δικαιοδοσία. (Mantegazza, σ. 156)
    • Τα Σκόπια περισσότερο ακόμη και από τη Θεσσαλονίκη και το Μοναστήρι ήταν το κέντρο όλων των δολοπλοκιών και όλων των αγώνων για την προπαγάνδα των διαφόρων φυλών. Όπως υπήρχαν πολλές εκκλησίες στα Σκόπια, έτσι ήταν πολλά και τα σχολεία, που φυσικά υπάγονταν στη δικαιοδοσία των Προξένων και για τα οποία οι αντίστοιχες Κυβερνήσεις ξόδευαν μεγάλα χρηματικά ποσά γενναιόδωρα.Για τη σερβική προπαγάνδα τα Σκόπια ήταν μια πολύ σημαντική πόλη. Για το λόγο αυτό συνδέεται σιδηροδρομικώς με τη Νίσσα και σε τρεις ώρες με τα σύνορα του βασιλείου και διαμέσου της γραμμής που πηγαίνει μέχρι τη Μιτροβίτσα, έχει εύκολη και καθημερινή επικοινωνία και με τους πληθυσμούς της Παλαιάς Σερβίας. (Mantegazza, σ. 157)
    • Στα Σκόπια κατοικούν σχεδόν είκοσι χιλιάδες κάτοικοι και είναι μία από τις πόλεις της Μακεδονίας όπου οι φυλές που κατοικούν στην Ευρωπαϊκή Ανατολή είναι ιδιαιτέρως μπερδεμένες. Ακόμα και ο αριθμός των Βλάχων και των Εβραίων είναι αυξημένος.Υπό άλλες συνθήκες λόγω της ωραίας θέσης της και της γραφικής της εικόνας θα ήταν φυσικά μια υπέροχη πόλη, όπως άλλωστε ήταν στα αρχαία χρόνια, όταν ήταν η πρωτεύουσα της Σερβικής Αυτοκρατορίας. Τώρα είναι μία τουρκική πόλη όπως όλες οι άλλες, στην οποία υπάρχουν οι συνηθισμένοι λοξοί δρόμοι με τη βρωμιά και την αηδιαστική μυρωδιά των τουρκικών πόλεων. Μόλις απομακρύνονταν κανείς από εκείνα τα δύο ή τρία μέρη όπου ήταν εγκατεστημένοι οι Πρόξενοι, κάποιοι πλούσιοι Εβραίοι ή σπάνια κάποιοι Ευρωπαίοι που είχαν έρθει εκεί για εμπορικούς λόγους, άρχιζαν οι μικρές και βρώμικες τουρκικές συνοικίες της πόλης. (Mantegazza, σ. 162-163)
    • Στην πόλη ο διορισμός του νέου διοικητή προκάλεσε αισθήματα ψυχρότητας από την πλευρά των Βουλγάρων. Ο ίδιος μιλώντας μου για τα καινούργια του καθήκοντα και τις δυσκολίες που συνάντησε, εξέφρασε την ελπίδα ότι αν υιοθετούσε έναν δίκαιο και ισότιμο τρόπο συμπεριφοράς απέναντι στον πληθυσμό θα μπορούσε βαθμιαία να εξαλείψει τις προκαταλήψεις. Ήταν ένας άνθρωπος μορφωμένος, ο οποίος είχε ολοκληρωμένες σπουδές και επιθυμούσε να ανταποκριθεί στις νέες του ευθύνες με αίσθημα δικαιοσύνης.Όσον αφορά την αναμόρφωση της Χωροφυλακής, διαδικασία που προβλεπόταν από το Υπόμνημα, θα μπορούσε να δώσει κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα και θα ήταν αυτή τη στιγμή μία πραγματική εγγύηση για την Ευρώπη. Θα μπορούσε τουλάχιστον να αλλάξει η φήμη για την κακή συμπεριφορά της τουρκικής χωροφυλακής και σε περίπτωση που δε θα ήταν δυνατό να πειθαρχήσουν οι αξιωματικοί θα μπορούσε η διοίκηση να προκαλέσει την παραίτησή τους. Από την άλλη πλευρά, η Οθωμανική κυβέρνηση θα έπρεπε να σκεφτεί δύο φορές πριν ανακαλέσει έναν Ευρωπαίο αξιωματούχο που ήταν στην υπηρεσία της Αυτοκρατορίας ενώ με τους χριστιανούς αξιωματούχους που ήταν Τούρκοι υπήκοοι, μπορούσε να ενεργήσει όπως νόμιζε. (Mantegazza, σ. 173)

    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Στόβοι

    Παλαιό Όνομα :Στόβοι
    Δήμος :

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]

    • Ο δρόμος από τον Περλεπέ στο Γκράτσκο ανεβαίνει απότομα μέσα από τα παρακλάδια της οροσειράς των ορέων της Βαβούνας και πριν βυθιστείς στο μακρύ και ανεμοδαρμένο πέρασμα που οδηγεί στην κοιλάδα του Βαρδαρίου έχεις μια ωραία θέα της κοιλάδας του Μοναστηρίου. (Chirol, σ.103)
    • Το Γκράτσκο ταυτίζεται με την άλλοτε σημαντική πόλη των Στόβων που στη ρωμαϊκή εποχή ήταν το σημείο συνάντησης τεσσάρων μεγάλων δρόμων που διέσχιζαν τη Μακεδονία. (Chirol, σ.105)

    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Όταν κάποιος πορεύεται την κοιλάδα του Αξιού, βρίσκει σε απόσταση 4 ωρών, δίπλα από τη συμβολή αυτού του ποταμού με την Τσέρνα Ρέκα (στα αρχαία χρόνια ονομαζόταν Εριγώνας), τα ερείπια των Στόβων (βουλγαρικά Πούστο Γράδσκο) που ανακαλύφθηκε το 1861 από το Heuzey. (Isambert,τόμ.Ι,σ.33)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Ο Στράβων θεωρούσε την Πελαγονία και την Λυγκιστίδα υποδιαιρέσεις της Άνω Μακεδονίας αλλά καθώς η πόλη των Στόβων περιγράφεται άλλοτε ως πόλη της Παιονίας και άλλοτε της Πελαγονίας και τα Στύβερρα άλλοτε ως πόλη της Δευριόπου και άλλοτε της Πελαγονίας και το Βρυάνιο ως πόλη της Δευριόπου κοντά στην Εορδαία και στην Λυγκιστίδα είναι προφανές ότι δεν υπήρχε ακριβής διαχωρισμός των περιφερειών αυτών.(Leake, τομ.ΙΙΙ σ. 306-307)
    • Τα Στύβερρα φαίνεται ότι ήταν κοντά στον Πρίλεπο, τον οποίο οι Τούρκοι αποκαλούσαν Πίρλεπο, και την Πλουβίνα, ανάμεσα στα Στύβερρα και το Βρυάνιο το οποίο δεν ήταν μακριά από τα περάσματα που οδηγούσαν στην Εορδαία. Εάν ο Στράβων έχει δίκιο να θεωρεί τις Αλκομενές ως μια πόλη στον Εριγώνα, η τοποθεσία της φαίνεται να ήταν πάνω από το Βρυάνιο και κάτω από αυτήν την πόλη ή ανάμεσα σε αυτήν στην συμβολή του Εριγώνα με τον Αξιό . Το Συνοπτικό Οδοιπορικό δείχνει ότι πρέπει να την τοποθετήσουμε στον Ευριστό και την πόλη των Στόβων. Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συμπεριλαμβάνει και τις δύο αυτές πόλεις στην Πελαγονία ενώ άλλες πηγές θεωρούν τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας. Αλλά αυτές και κάποιες άλλες αντιφατικές μαρτυρίες συμπίπτουν, εάν δεχτούμε ότι η Δευρίοπος θεωρήθηκε μερικές φορές ως υποδιαίρεση της Πελαγονίας, και τελευταίο τμήμα της Παιονίας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 322)
    • Ο Λίβιος αναφέρεται στην Αντιγόνεια του Κρούσιου ανάμεσα στην Αινεία και την Παλλήνη. Ήταν πιθανώς, μια από τις πόλεις της ακτής αυτής, που αναφέρει ο Ηρόδοτος ότι ανοικοδομήθηκε υπό ενός εκ των Αντιγονιδών. Ο Πτολεμαίος την ονομάζει Ψάφαρα, πιθανώς με σκοπό να την διαχωρίσει με αυτόν τον τρόπο από μια άλλη μακεδονική Αντιγόνεια στο δρόμο από τα Στενά του Αξιού προς τους Στόβους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 460-461)
    • Στο βορειο-δυτικό τμήμα της Παιονίας, η σημαντικότερη περιοχή υπό τους Ρωμαίους, ήταν οι Στόβοι. Από αυτό το σημείο τέσσερις δρόμοι είναι σχεδιασμένοι στο Οδοιπορικό. Ο ένας προχωράει βόρεια προς το Σκούπι, και από εκεί βόρεια στη Ναϊσσό, μια θέση στη νοτιοανατολική πορεία από το Βιμινάκιο στο Δούναβη και στο Βυζάντιο. Ο δεύτερος βορειοανατολικά στη Σερδίκα, 100 χλμ. νοτιοανατολικά της Ναϊσσού, στην ίδια πορεία, ο τρίτος νοτιοανατολικά στην Θεσσαλονίκη και ο τέταρτος νοτιοδυτικά στην Ηράκλεια. Ο τελευταίος επικοινωνεί με ένα κεντρικό σημείο μέσω της Εγνατίας οδού ή την μεγάλη ρωμαϊκή οδό από την Απολλωνία στη Θεσσαλονίκη, που οδηγεί μέσα από την πόλη των Στόβων από όλα τα μέρη στις τρεις προηγούμενες πορείες. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 468-469)
    • Στην τέταρτη περιφέρεια παρέμεναν όλες οι περιοχές πάνω από την περιοχή των Στόβων στα δυτικά και νότια, καθώς και όλη η χώρα πέρα από την κορυφή της οροσειράς του Ολύμπου μέχρι την Ιλλυρία και την Ήπειρο. Ο ιστορικός απαριθμεί τις παρακάτω περιφέρειες καθώς τις ανασυνθέτει: δηλαδή, την Πελαγονία, τη Λυγκιστίδα, την Εορδαία, την Ελίμεια και Ατιντάνια όπου και εμφανώς παρέλειψε την Ορέστιδα, η οποία βρίσκεται ανάμεσα στην Ατιντάνια και την Άνω Μακεδονία. Έτσι εμφανίζεται η Τέταρτη Μακεδονία να εκτείνεται μέχρι το Μπεράτι και το Τεπελένι και περιλαμβάνει την Κόνιτσα. Στα νότια, τα όριά της ήταν σχεδόν εκείνα των σύγχρονων ορίων των Γρεβενών και Τρικάλων όπου η Άνω Μακεδονία περιορίζεται από την Άνω Θεσσαλία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 485)
    • Μόνο μετά 18 χρόνια από το διάταγμα της Αμφίπολης, ο Ανδρίσκος, που αυτοαποκαλούνταν Φίλιππος, γιος του Περσέα, ανακατάλαβε όλη τη Μακεδονία αλλά νικήθηκε και παραδόθηκε το επόμενο έτος στον Καικίλιο Μέτελλο και οι Μακεδόνες έγιναν υποτελείς, και η χώρα πιθανώς κυβερνιόταν από έναν πραίτωρα όπως και η Αχαΐα μετά την καταστροφή της Κορίνθου, όπου συνέβη δυο χρόνια μετά, το 146 π.Χ. Από τότε μέχρι τη βασιλεία του Αυγούστου οι Ρωμαίοι είχαν το δύσκολο καθήκον της υπεράσπισης της Μακεδονίας απέναντι σε λαούς της Ιλλυρίας και της Θράκης και σε αυτήν την περίοδο ίδρυσαν αποικίες στους Φιλίππους, στην Πέλλα, στους Στόβιους και στο Δίον.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 486-487)
    • Ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και το Βαρδάρη υπάρχει ο Γαλλικός ποταμός. Κατά πάσα πιθανότητα ταυτίζεται με τον Εχέδωρο του Ηροδότου. Και στο Συνοπτικό Οδοιπορικό ο Γαλλικός είναι το όνομα μιας περιοχής περίπου 16 οδοδεικτών μακριά από τη Θεσσαλονίκη, στο ρωμαϊκό δρόμο προς τους Στόβους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 439 – 440)
    • Φαίνεται πως το αρχαίο όνομα του ποταμού Εχέδωρου ξεχάστηκε και αντικαταστάθηκε με αυτό της πόλης που βρισκόταν στις όχθες του. Κατά συνέπεια ο δρόμος προς τους Στόβους ακολουθούσε την κοιλάδα του Εχέδωρου και όχι αυτή του Αξιού.Οι Στόβοι ήταν ρωμαϊκή αποικία και πόλη και κατά συνέπεια η πρωτεύουσα, εκείνα τα χρόνια, του βορειοδυτικού τμήματος της Μακεδονίας. Ήδη από τα χρόνια των Μακεδόνων βασιλέων φαίνεται πως είχε κάποια σημασία μολονότι έχασε πολύ από την αίγλη της με τις επιδρομές των Δαρδάνων. Γι’ αυτό το λόγο ο Φίλιππος σκόπευε να ιδρύσει μια νέα πόλη, κοντά στους Στόβους, σε ανάμνηση μιας νίκης του εναντίον των ταραχοποιών γειτόνων, την οποία σκόπευε να ονομάσει Περσίδα , προς τιμήν του γιου του. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 440 – 441)
    • Μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση στους Στόβους αποθηκευόταν το αλάτι για την προμήθεια των Δαρδάνων, το μονοπώλιο του οποίου είχε η Τρίτη Μακεδονία. Σύμφωνα με το Συνοπτικό Οδοιπορικό, η πόλη απείχε 47 οδοδείκτες από την Ηράκλεια του Λύγκου, η οποία ήταν στην Εγνατία Οδό και 55 οδοδείκτες από τη Ταυριάνα. Η συνολική απόσταση από την Ηράκλεια στους Στόβους και από τους Στόβους στη Σέρντικα, σημερινή Σόφια, είναι περίπου ίδια με την απόσταση της Ηράκλειας, δίπλα στη Φλώρινα, μέχρι τη Σέρντικα. Κατά συνέπεια οι Στόβοι βρίσκονταν στο δρόμο που οδηγούσε από την Ηράκλεια στη Σέρντικα. Συνεπώς, η θέση της φαίνεται πως ήταν στον Εριγώνα, δέκα με δώδεκα μίλια πάνω από τη διασταύρωση του ποταμού με τον Αξιό. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από το Λίβιο, ο οποίος περιγράφει τους Στόβους ως πόλη της Παιονίας, στην περιοχή της Δευριόπου, η οποία αρδευόταν από τον Εριγώνα. Ο Στράβων, ο οποίος αναφέρει τα ονόματα τριών πόλεων της Δευριόπου και προσθέτει ότι όλες βρίσκονταν στον Εριγώνα, δεν πρόσεξε τους Στόβους.Πιθανόν θεώρησε το κατώτερο τμήμα του ποταμού ως κομμάτι της Πελαγονίας καθώς τα ακριβή όρια αυτών των περιοχών ήταν πολύ αβέβαια, ιδίως μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 441)
    • Οι Στόβοι ήταν ρωμαϊκή αποικία και πόλη και κατά συνέπεια η πρωτεύουσα, εκείνα τα χρόνια, του βορειοδυτικού τμήματος της Μακεδονίας. Ήδη από τα χρόνια των Μακεδόνων βασιλέων φαίνεται πως είχε κάποια σημασία μολονότι έχασε πολύ από την αίγλη της με τις επιδρομές των Δαρδάνων. Για αυτόν το λόγο ο Φίλιππος σκόπευε να ιδρύσει μια νέα πόλη, δίπλα στους Στόβους, σε ανάμνηση μιας νίκης του εναντίον των ταραχοποιών γειτόνων, την οποία σκόπευε να ονομάσει Περσίδα, προς τιμή του γιου του. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 440 – 441)
    • H Aστυμπόνη, η τρίτη από τις αρχαίες πόλεις της Παιονίας, το όνομα της οποίας ακόμη διατηρείται παρεφθαρμένο, βρισκόταν στο δρόμο από τους Στόβους στη Σέρδικα. Τώρα ονομάζεται από τους Τούρκους Ιστίμπ, και βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διαδρομή, σε απόσταση ίση από αυτές τις αρχαίες τοποθεσίες . Περιλαμβάνει την τοποθεσία της πρωτεύουσας των βασιλέων της Παιονίας, την οποία εμφανίζει ο Πολύαινος να βρίσκεται κοντά σε ένα ποτάμι, τον Άστυκο. Το σύγχρονο Κιουστεντίλ ή Τζουστεντίλ, ταυτίζεται με την Παυταλία του Οδοιπορικού και η τοποθεσία Κιουστεντίλ στις όχθες του Στρυμόνα είναι σε απόλυτη συμφωνία με την φιγούρα ενός ποτάμιου θεού, που συνοδεύεται από τον θρύλο του Στρυμώνα. Επίσης σε κάποια από τα αυτόνομα νομίσματα της Παυταλίας υπάρχει η επιγραφή “ΕΝ ΠΑΙΩ” γεγονός που φανερώνει ότι οι Παυταλιώτες θεωρούσαν εαυτούς Παιονείς όπως όλοι οι κάτοικοι στις όχθες αυτού του ποταμού. Σε άλλο νόμισμα της Παυταλίας εμφανίζονται οι παραγωγικές πηγές της περιοχής χρυσός, ασήμι, κρασί και καλαμπόκι, κάτι που συμφωνεί με τις παραγωγικές πηγές του Κιουστεντίλ. Όταν ήταν βασιλιάς ο Αδριανός οι κάτοικοι της Παυταλίας και της Σέρδικας πρόσθεσαν τη λέξη Ουλπία στο όνομα της πόλης τους προφανώς λόγω κάποιων προνομίων που λάμβαναν από τον αυτοκράτορα.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σσ. 475-476)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]

    • Η Βουλγαρική κυβέρνηση έδρασε άμεσα και υιοθέτησε πράγματι αυστηρά μέτρα. Πέντε ή έξι μέρες πριν έλαβε χώρα στους Στόβους μία σύγκρουση στην οποία σκοτώθηκαν 18 Βούλγαροι και η χωροφυλακή έχασε πέντε άνδρες. Οι χωροφύλακες γνώριζαν ότι στους Στόβους εντοπίστηκε μια μεγάλη ποσότητα πυρομαχικών και είχαν τη διαταγή να επιθεωρήσουν την περιοχή συνοδευόμενοι από μία ένοπλη ομάδα, ώστε να αποκαλυφθεί που βρίσκονται κρυμμένα αυτά τα πυρομαχικά. Πήγαν στους Στόβους, όπου παρέμειναν μισή μέρα δίχως να καταφέρουν να τα βρουν. Ο επικεφαλής του μικρού ενόπλου σώματος σήμανε τη σάλπιγγα, ώστε να συγκεντρώσει τους άνδρες του και να φύγει. Ωστόσο, οι Βούλγαροι κλέφτες (αυτό είναι το επίσημο όνομα που έδωσαν οι Τούρκοι στις βουλγαρικές ομάδες) που βρίσκονταν κρυμμένοι σε διάφορα σπίτια νόμισαν πως ο ήχος της σάλπιγγας αποτελούσε το σύνθημα για να επιτεθούν, άρχισαν να πυροβολούν και σκότωσαν δύο χωροφύλακες. Η ένοπλη ομάδα περικύκλωσε τα σπίτια όπου κρύβονταν οι Βούλγαροι και περιόρισε τη σύγκρουση. Μη θέλοντας οι Βούλγαροι να παραδοθούν, οι Τούρκοι στρατιώτες έβαλαν φωτιά στα σπίτια. Πέντε ή έξι Βούλγαροι κάηκαν. Οι Βούλγαροι διοικούνταν από ένα υψηλόβαθμο στέλεχος του βουλγαρικού κομιτάτου. Βρέθηκαν οι επωμίδες με τα διακριτικά του βαθμού του και ο μπερές του. (Mantegazza, σ. 185)

    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Σέρρες

    Παλαιό Όνομα : Έραι
    Δήμος : Σερρών

     

    [tab name=’Abbot’]

    • Η πόλη βρίσκεται στην άκρη μίας ανοιχτής πεδιάδας, η οποία απλώνεται μακρυά προς την ανατολή και το νότο και αρδεύεται από τον Στρούμα και άλλα μικρότερα ρεύματα τα οποία καταλήγουν στη λίμνη Τάχινο. Είναι κατάσπαρτη, αν και αραιά, με αραβόσιτο, κριθάρι, σιτάρι και χωράφια με βαμβάκι όπως επίσης και με αμπελώνες και λίγες φυτείες καπνού- ένα καινούργιο, αλλά όχι πολύ επιτυχημένο πείραμα. Οι Σέρρες μπορούν να καυχηθούν για αρκετούς δημόσιους κήπους, που βρίσκονται στα περίχωρα της πόλης. Οι Έλληνες εδώ αποτελούν την πλειοψηφία του χριστιανικού στοιχείου, μετρώντας περίπου περί τους 18.000, ενώ οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι και οι Βλάχοι μαζί αγγίζουν με το ζόρι τις 2000. Υπάρχει επίσης και αποικία Εβραίων οι οποίοι, παρά τον μικρό τους αριθμό, διαποτίζουν με το εθνικό τους άρωμα την αγορά κατά την διάρκεια της εβδομάδας, και τους δημόσιους περιπάτους του Σαββάτου. To έδαφος πάνω στο οποίο πατούν φαίνεται να αποπνέει Ιουδαϊσμό. (Abbott, σ.71-75)
    • Οι Σέρρες αποτελούν το κέντρο της δραστηριότητας όλης της προπαγάνδας η οποία προσπαθεί να εγκαθιδρύσει αιτήματα στην Μακεδονία. Υπάρχουν βουλγαρικές, σερβικές και ρουμανικές αποστολές όπου η κάθε μία και όλες μαζί σκοπεύουν να πείσουν τους κατοίκους της περιοχής ότι ανήκουν στη μία ή την άλλη από αυτές τις εθνικότητες. Η εργασία τους συνεπάγεται αρκετά έξοδα, και δεν συνοδεύεται πάντα από ένα ανάλογο κέρδος σε σχέση με τα έξοδα. Οι Ρουμάνοι συγκεκριμένα παρουσιάζουν το μελαγχολικό βλέμμα των ανθρώπων που κοπιάζουν για ένα χαμένο σκοπό, ή καλύτερα προσπαθούν μάταια να δημιουργήσουν έναν σκοπό. Το πεδίο της προσπάθειάς τους κυρίως βρίσκεται ανάμεσα στους Βλάχους της Τζουμαγιάς, μια πόλη σε απόσταση περίπου τριών ή τεσσάρων ωρών προς τα ΝΔ των Σερρών. (Abbott, σ.77)
    • Μέσα στην ίδια την πόλη το Ελληνικό στοιχείο είναι κατά πολύ το πιο ισχυρό τόσο χάρη στην συντριπτική πλειοψηφία τους, όσο και στην υλική και στην πνευματική ανωτερότητα τους. Διατηρούν ένα πρώτης τάξης ελληνικό Γυμνάσιο και άλλα σχολεία για αγόρια και κορίτσια. Οι Σέρρες είναι επίσης έδρα του ελληνικού επισκόπου. Ο ιεράρχης που βασίλευε την περίοδο της επίσκεψής μου αναφερόταν ως ένα άτομο με εξαιρετική ικανότητα και μεγάλη δύναμη χαρακτήρος. Το σφρίγος με το οποίο προστάτευε τα συμφέροντα της κοινότητάς του εναντίον των Σλάβων, και η έλλειψη φόβου την οποία υπεδείκνυε στην συμπεριφορά του έναντι των οθωμανικών αρχών, απαιτούσαν τον σεβασμό και τον θαυμασμό του ποιμνίου του. (Abbott, σ.82-83)
    • Veshnik: Χωριό που βρίσκεται σε απόσταση μίας και μισής ώρας ταξιδιού από τις Σέρρες(Abbott, σ.211)

    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]

  • Στην πεδιάδα των Σερρών που παρείχε στους εμπόρους της Θεσσαλονίκης τα κυριότερα εξαγωγικά προϊόντα, βαμβάκι και καπνό, υπήρχαν 300 χωριά. Τα χωριά αυτά ήταν τόσο κοντά το ένα στο άλλο, που όταν τα έβλεπες από τις κορυφές των παρακείμενων βουνών εμφανίζονταν σαν μια μεγάλη πόλη. Η απόσταση από τη Θεσσαλονίκη, σε ευθεία γραμμή προς τα νοτιοανατολικά, δεν υπερέβαινε τα 45 μίλια. Η γονιμότητα της περιοχής, η οποία ήταν παροιμιώδης σε όλη την Τουρκία., οφειλόταν κυρίως στις ετήσιες πλημμύρες του Στρυμώνα. Εκτός από το νότο, όπου και χυνόταν ο ποταμός (Στρυμώνας), όλη η πεδιάδα περικλειόταν από όρη ακριβώς όπως τα περιγράφονται εδώ: Στην ανατολή δεσπόζει η χρυσοφόρα κορυφογραμμή του Παγγαίου. Στο βορρά υψώνεται το όρος Σκόμιο και στην δύση το όρος Κερκίνα. Επίσης η πεδιάδα αυτή παράγει μετάξι, όπως φανερώνει και το όνομα της; Ωστόσο, αυτό είναι ένας όρος (όνομα) που ταιριάζει τόσο στο μαλλί όσο και σε κάθε εξαιρετικό λινάρι. Η πολύτιμη μελέτη του Felix Beaujour που βρίσκεται στις σημειώσεις, περιέχει ακριβή στατιστικά στοιχεία αυτής της πλούσιας περιοχής. Το όνομα της περιοχής γράφεται ποικιλοτρόπως και συχνά λανθασμένα, είτε Σέρρες, είτε Σέρραι ή Κέρες. Υπήρχε μια φυλή στην Ινδία με το όνομα Σέρες: Αναφέρονται στον Πλίνιο ως άνθρωποι από τους οποίους οι Ρωμαίοι πήραν τον δρόμο του μεταξιού και το χρησιμοποίησαν στην υφαντουργία. Η χώρα τους λεγόταν Σέρικα και η πρωτεύουσα τους Σέρα. Οι Έλληνες αποκαλούσαν την πεδιάδα και την πόλη Σήρες (μεταξοσκώληκες), όπως μας πληροφορεί ο Σέρβιος στον σχολιασμό του Βιργιλίου. Ωστόσο ίσως εκ παραδρομής του σχολιαστή, το ποίημα να υπαινισσόταν το μαλλί καθώς και το μετάξι. (Clarke, τομ. II, σ. 404 – 406)

    • [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

  • Πάνω σε κύριες οδικές αρτηρίες υπάρχουν μεγάλες αποθήκες, όπου συγκεντρώνεται ο φόρος σε σιτάρι, που οφείλουν οι αγροτικές περιοχές στην Υψηλή Πύλη. Ο φόρος αυτός ονομάζεται ιχτιρά και ο υπάλληλος που επιβλέπει τη συλλογή του φόρου ιχτιρατζής. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 121)
  • Η Σμύρνη είναι η μόνη πόλη της Ασίας που εμπορεύεται με την πόλη των Σερρών απ’ευθείας μέσω του Στρυμόνα. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 121)
  • Στην ανατολική έξοδο των Σερρών υπάρχει μια ερειπωμένη πέτρινη γέφυρα προσκολλημένη στο βαρόσι. Κάτω από τη γέφυρα περνά το ποτάμι Ντουτλί-τσαϊ. Μέσα στο βαρόσι υπάρχουν βυρσοδεψεία, εργαστήρια χρωμάτων και μύλοι. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 204-205)

    • [/tab]
    [tab name=’Frazer’]

  • Στο χωριό Μπάνιτσα (Καρυές) -κοντά στις Σέρρες-δυο ομάδες κομιτατζήδων περικυκλώθηκαν από στρατεύματα και μετά από σκληρή μάχη σκοτώθηκαν οι περισσότεροι κομιτατζήδες, καθώς και οι περισσότεροι αρένες κάτοικοι που βρίσκονταν τότε στο χωριό. Περίπου τριάντα με σαράντα γυναίκες βιάστηκαν και τα περισσότερα σπίτια κάηκαν. Από τα 170 σπίτια έμειναν όρθια μόνο 22.Στο σαντζάκι των Σερρών κάηκαν 1600 σπίτια. Από αυτά μόνο 109 ήταν σπίτια Τούρκων, όλα τα άλλα ήταν βουλγαρικά.(Frazer,σ. 201-202)

    • [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

  • Από την Πράβιστα η ταχυδρομική οδός οδηγεί μετά από 13 ώρες στη Θεσσαλονίκη, μετά από 4 ώρες στη Ζίχνη, μετά από 1 ώρα στις Σέρρες, μετά από 3 ώρες στη Σούχα και τέλος μετά από 4,50 ώρες στη Θεσσαλονίκη. (Isambert, σ.23)
  • Ήταν δε το επίνειον της πόλης των Σερρών, της σπουδαιότερης πόλης αυτών των μερών που κείται προς βορράν της λίμνης του Αχινού.(Isambert, σ.23)
  • Ήταν δε το επίνειον της πόλης των Σερρών, της σπουδαιότερης πόλης αυτών των μερών που κείται προς βορράν της λίμνης του Αχινού.(Isambert,σ.23)

    • [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Λίγο καιρό πριν ο Ρουστέμ παραλίγο να εκδιωχθεί από τη θέση του εξαιτίας των παραπόνων από όλα τα χωριά υπό την επίβλεψη του. Με την ισχυρή στήριξη όμως του Ιμπραήμ Μπέη των Σερρών, πάτρωνα του, κατάφερε να ξεπεράσει όλες τις δυσκολίες, τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και στην Κωνσταντινούπολη.(Leake, τόμ. III, σ. 160)
    • Αν και ο Στέφανος Βυζάντιος διακρίνει το Σίρις, εκ του οποίου πήραν το όνομά τους οι Σιροπαίονες, από τις Σέρρες, ήταν σίγουρα το ίδιο μέρος. Επίσης το ότι οι Σιροπαίονες κατοικούσαν στις όχθες του Στρυμώνα είναι ξεκάθαρο από τον Ηρόδοτο , καθώς και ότι δεν διέμεναν επάνω από το δερβένι του Ντεμίρχισαρ . Τούτο εξάγεται από το ίδιο το έργο του Ηροδότου , όταν δηλώνει ότι ο Ξέρξης άφησε ένα μέρος των ασθενών του στρατεύματος του στο Σίρις κατά την επιστροφή του στον Ελλήσποντο. Ως εκ τούτου συμπεραίνουμε ότι δεν νοείται να είχε επιλεγεί ένα μέρος για αυτό το συγκεκριμένο σκοπό, σε τόσο μεγάλη απόσταση από την κεντρική πορεία του στρατού του όπως θα ήταν κάθε σημείο πάνω από τα στενά του Ντεμίρχισαρ. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Το ίδιο συμπέρασμα μπορεί να έχει εξαχθεί και από τον Λίβιο , που αφηγείται ότι ο Αιμίλιος Παύλος, μετά τη νίκη του στην Πύδνα, συνάντησε στο Σίρις μία αντιπροσωπεία από τον Περσέα, ο οποίος είχε αποσυρθεί στη Σαμοθράκη. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Καθώς η Σίρις περιγράφεται από τον Λίβιο ως μία πόλη της Οδομαντίας, είναι πολύ πιθανό να υποθέσουμε ότι οι Οδόμαντες συνόρευαν με τους Σιροπαίονες και ότι κατά τη βασιλεία του Περσέα είχαν στην κατοχή τους την πόλη. Επίσης ο Λίβιος τοποθετεί τη Σκοτούσσα, η οποία δεν απείχε πολύ από τις Σέρρες προς τα νότια , στην Οδομαντία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Η Παιονία εκτεινόταν από τους Δενθηλήτες και τους Μαίδους της Θράκης έως τους Δάρδανους, τους Πενέστες και Δασσαρέτες της Ιλλυρίας, συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων φυλών που κατοικούσαν στην άνω κοιλάδα του Εριγώνος, του Αξιού, του Στρυμώνος, και του Αγγίτη ποταμού μαζί δε και με την περιοχή των Σερρών προς τα νότια.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.306)
    • Το Νεοχώρι, όπως δηλώνει και το όνομα του , είναι ένας οικισμός που ιδρύθηκε πρόσφατα. Κατοικείται από σαράντα ελληνικές οικογένειες και εντάσσεται διοικητικά στη περιοχή της Ζίχνης, μια πόλη τοποθετημένη ανάμεσα στη Δράμα και τις Σέρρες, στους πρόποδες του μεγάλου βουνού που συνορεύει με τη Στρυμωνική πεδιάδα προς τα βόρεια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 184)
    • Οι Σέρρες βρίσκονται στο πιο πλατύ σημείο της μεγάλης Στρυμωνικής πεδιάδας, στην τελευταία πλαγιά της οροσειράς των βουνών τα οποία την περικλείουν από τα βορειοανατολικά. Από μακριά η πόλη έχει μια πολύ επιβλητική όψη. Τα λευκά της τείχη, πλαισιωμένα με πύργους σε μακρινά διάκενα,έχει περίπου τρία μίλια περιφέρεια . Αυτά εσωκλείουν, πέρα από την πόλη, ένα μεγάλο χώρο που καταλαμβάνεται από κήπους και λιβάδια, στα οποία βοσκούν τώρα βοοειδή. Τα ίδια τα τείχη δεν είναι τίποτα άλλο από μια λεπτή κατασκευή από άψητα τούβλα. Τα σπίτια κατασκευάστηκαν σύμφωνα με τη συνηθισμένη τουρκική κατασκευή, δηλαδή το κατώτερο τμήμα των τοίχων είναι κατασκευασμένο με λίθους και το ανώτερο από ξύλο. Οι δρόμοι, ως συνήθως, είναι κυρτοί και πλακοστρωμένοι με άσχημο τρόπο, άλλα έχουν το πλεονέκτημα ότι υδρεύονται από μικρά ποτάμια, τα οποία πηγάζουν από το διπλανό βουνό και βοηθούν στη διατήρηση της χλόης στους κήπους. Οι κήποι αυτοί δε είναι δίπλα σχεδόν σε κάθε σπίτι.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 200)
    • Ο πληθυσμός υπολογίζεται σε 15.000 Τούρκους, 5000 Έλληνες και Βούλγαρους και μερικές οικογένειες Εβραίων. Η πεδιάδα που πλαισιώνει την πόλη των Σερρών είναι πολύ γόνιμη και πέρα από την παραγωγή άφθονων σοδειών βαμβακιού, σιταριού, κριθαριού και αραβόσιτου συμπεριλαμβάνει εκτεταμένα βοσκοτόπια, στα οποία τώρα βοσκούν βόδια, άλογα και πρόβατα. Κανένα τμήμα της γης δεν είναι χέρσο και η περιφέρεια, σε γενικές γραμμές, δεν υπολείπεται από κανένα τμήμα της Ευρώπης, μολονότι, πιθανόν, ούτε η αγροτική οικονομία ούτε η κατάσταση διαβίωσης των ανθρώπων θα άντεχε έναν πιο λεπτομερή έλεγχο. Προς τα βορειοδυτικά η πεδιάδα εκτείνεται για περίπου 4 ώρες ως το Σιδηρόκαστρο, το οποίο καταλαμβάνει μια θέση παρόμοια με αυτή των Σερρών άλλα πιο κοντά στην αριστερή όχθη του Στρυμώνα, ακριβώς εκεί που ο ποταμός εξέρχεται από τα βουνά.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 200 – 201)
    • Ένα μεγάλο κομμάτι από το τμήμα που ανήκει στην περιοχή των Σερρών αποτελεί ιδιωτική περιουσία του Ισμαήλ Μπέη.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 202)
    • Καθώς η καλλιέργεια βαμβακιού είναι πολύ αποδοτική γι’αυτόν[τον Ισμαήλ Μπέη] είναι πρόθυμος να ενθαρρύνει την εξαγωγή του, στην οποία εμπλέκεται και ο ίδιος. Για τον λόγο αυτό λοιπόν οι Έλληνες έμποροι των Σερρών, οι οποίοι διεξάγουν εκτεταμένο εμπόριο με τη Βενετία, απολαμβάνουν επαρκή προστασία, μολονότι προσωπικά αντιμετωπίζονται συχνά με τρόπο υπεροπτικό από αυτόν.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 203)
    • Η ελληνική κοινότητα κυβερνάται με ελάχιστή επέμβαση από τον Μπέη, από τον Έλληνα μητροπολιτικό επίσκοπο και τους άρχοντες, στους οποίους αρχηγός είναι ένας Έλληνας έμπορος, ο Ματάκος Δημητρίου (Matako Dhimitriu), του οποίου ο αδερφός είναι εγκατεστημένος στη Θεσσαλονίκη. Άλλος έμπορος, ονομαζόμενος Sponty, ο οποίος δρα ως πρόξενος για αρκετά έθνη, προέρχεται από μια γαλλική οικογένεια, η οποία κατοικεί από καιρό στην Κρήτη. Εδώ συναντώ ξανά κάποιον Δρ. P. των Ιωαννίνων, ο οποίος αφού υπηρέτησε για κάποιο διάστημα ως χειρούργος στο γαλλικό στρατό της Ιταλίας υπό το Βοναπάρτη, κατά την επιστροφή του μετά βίας ξέφυγε το θάνατο από τον Αλή στην Πρέβεζα. Ακολούθησε δε το Βελή Πασά στην πολιορκία του Σουλίου και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας του ηρωισμού μιας γυναίκας με το όνομα Χάιδω και οκτώ Σουλιωτών, οι οποίοι εισήλθαν μεταμφιεσμένοι στο κέντρο του αλβανικού στρατοπέδου κατά τη διάρκεια της νύχτας και όταν ανακαλύφθηκαν το επόμενο πρωινό, υποχώρησαν με τόση γενναιότητα και με τέτοιο τρόπο , ώστε σκότωσαν ή τραυμάτισαν είκοσι Αλβανούς κατά την υποχώρηση χωρίς να τραυματιστούν.
      Ο επίσκοπος αποκαλείται ο Σερρών, και το σημερινό όνομα Σέρρες αποτελεί τη ρωμαϊκή τρίτη πτώση της ίδιας λέξης [σταις Σερραίς] . Μολονότι Σέρραι ήταν, ήδη από τον πέμπτο αιώνα, η μορφή της λέξης, όπως φαίνεται από τον Ιεροκλή, Σίρρχα ή Σίρρχαι ήταν η πιο αρχαία ορθογραφία και αυτή η οποία διατηρήθηκε τουλάχιστον μέχρι τη διάσπαση της αυτοκρατορίας, όπως πληροφορούμαστε από μια επιγραφή η οποία είναι τοποθετημένη τώρα στην πόρτα της Μητρόπολης, όπου λέγεται ότι βρέθηκε. Είναι τιμητική [επιγραφή] προς κάποιον Τιβέριο Κλαύδιο Διογένη, της Ρωμαϊκής φυλής Quirina.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 203 – 204)
    • Η μορφή ορισμένων γραμμάτων και ο τρόπος (;) [siglae] με τον οποίο συνδυάζονται δεν είναι ασυνήθιστα στις μακεδονικές επιγραφές της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας [Οι νέοι αρχιερέα καί αγωνοθέτην του κοινου Μακεδόνων, αρχιερέα δέ καί αγωνοθέτην καί της Αμφιπολειτών πόλεως, πρώτον δέ αγωνοθέτην τής Σιρραίων πόλεως, δίς εκ τών ιδίων γυμνασίαρχον, Τι. Κλαύδιον, Διογένους υιόν, Κυρίνα, Διογένη, αρετής ένεκεν, επιμεληθέντος Κασσάνδρου του Κασσάνδρου.- Vide Inscription, Νο. 126. Κατά την επίσκεψη μου στις Σέρρες, άλλη μια επιγραφή βρέθηκε κοντά στη Μητρόπολη, προς τιμή του γιου του προαναφερθέντος Διογένη. Το ακόλουθο είναι ένα αντίγραφο της από αυτό του Μ. Cousinery: Η πόλις τόν αχιερέα καί αγωνοθέτην τών Σεβαστών, Τιβέριον Κλαύδιον Φλαουιανόν Λυσίμαχον, υιόν Τιβηρίου Κλαυδίου Διογένους, αρχιερέως τού κοινού Μακεδόνων, τόν εν πάσιν ευεργέτην, ευνοίας ένεκεν τής εις εαυτήν καί τής διηνεκούς φιλοφοξίας, διά επιμελητών Διοσκουρίδου του Ποσειδίππου, Πέλοπος Εισιδώρου, Εισιδώρου Ουαλεριανού]. Μπόρεσα να βρω μόνο ένα ακόμη ίχνος των αρχαίων Σιρρχών στο υψηλότερο σημείο εντός των σύγχρονων τειχών, όπου βρίσκεται ένα τμήμα ελληνιστικού τείχους με πρόσοψη αποτελούμενη από μεγάλους, τετράγωνους δόμους . Η εσωτερική τειχοδομία του τείχους αυτού αποτελούταν από μικρές πέτρες και λάσπη, σχηματίζοντας μια μάζα εξαιρετικά συμπαγή. Τώρα χρησιμεύει ως υποδομή του Bash Kule, ή πρωτεύοντα πύργου του σύγχρονου τείχους, το οποίο στο μισό του ύψος χρονολογείται σε μια ενδιάμεση περίοδο, ανάμεσα στα Ελληνιστικά και τα νεότερα τουρκικά χρόνια. Παρόμοια κατεστραμμένα τείχη αυτής της ενδιάμεσης περιόδου είναι ορατά σε πολλά σημεία του βορειοανατολικού τμήματος της πόλης. Έχουν ομοιότητες ως προς την κατασκευή, και υποτίθεται ότι είναι της ίδιας προέλευσης, όπως δύο κατεστραμμένα οχυρά τα οποία υπερασπίζονταν τα δύο περάσματα που οδηγούν στην κοιλάδα του Νευροκοπίου από τις Σέρρες και από τη Δράμα και τα οποία αποδίδονται στους Σέρβους βασιλείς, των οποίων οι επικράτειες περιλάμβαναν τις Σέρρες.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 204 – 206)
    • Ο λόφος του Bash-Kule προστατεύεται, στην πλευρά των βουνών, από ένα χείμαρρο, ο οποίος ρέει σε ένα πλατύ στρώμα κατά τέτοιο τρόπο ώστε να περικλείει το ένα τρίτο της πόλης. Η ανυψωμένη θέση αυτού του τμήματος, τα ελληνικά και σερβικά ερείπια, και η θέση της Μητρόπολης στο μέσο, δείχνουν ότι αυτή ήταν η θέση της Σίρρχας τόσο κατά τους αρχαίους, όσο και κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους. Είναι το σημερινό Βαρώσι ή τμήμα το οποίο κατοικείται από τους Χριστιανούς και τους Εβραίους, με τους Τουρκους να διαβιούν στο κατώτερό ή εξωτερικό τμήμα. Από τα ερείπια των σερβικών τειχών, φαίνεται βέβαιο ότι η πόλη ποτέ δεν κάλυπτε τόσο μεγάλη έκταση όσο σήμερα και ποτέ δεν ήταν τόσο διάσημη, όντας για πολλά χρόνια το κέντρο ενός υπολογίσιμου εμπορίου δια ξηράς, το οποίο, αν και υπέστη κάποιες διακοπές από τους πολέμους της Πύλης με τον Πασβάνογλου και με τους Σέρβους, ωφελήθηκε από το μεγάλο ευρωπαϊκό ανταγωνισμό, ως επακόλουθο της ζημιάς που υπέστη εξαιτίας αυτού του λόγου το εμπόριο στη Θεσσαλονίκη και πολλών άλλων παραθαλάσσιων εμπορίων.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.206)
    • Οι Σέρρες δεν είναι μόνο η αγορά στην οποία οι άνθρωποι της γύρω περιοχής ανταλλάσουν τα αγροτικά προϊόντα τους με μεταποιημένα τόσο ξένα όσο και εγχώρια, αλλά και ο χώρος όπου οι γηγενείς από ένα μεγάλο τμήμα της ευρωπαϊκής Τουρκίας καταφεύγουν προκειμένου να αγοράσουν ακατέργαστο βαμβάκι, τόσο για εσωτερική κατανάλωση όσο και για την κατασκευή νημάτων, τα οποία πωλούν στην Ουγγαρία και στην Πολωνία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 206 – 207)
    • Κατα τη διάρκεια των χρόνων με καλές σοδειές , οι Γάλλοι και Έλληνες έμποροι, που είναι εγκατεστημένοι εδώ, στέλνουν όχι λιγότερες από 30 ή 40.0000 μπάλες βαμβακιού στη Γερμανία μέσω καραβανιών και σε αντάλλαγμα προμηθεύουν τους Τούρκους με ρούχα, υφάσματα και άλλα ευρωπαϊκά προϊόντα, όμως τα ρούχα και το ακατέργαστο βαμβάκι αποτελούν τη βάση του εμπορίου.
      Οι κυριότεροι δρόμοι οι οποίοι ξεκινούν από τις Σέρρες, πέρα από εκείνον των Ορφανών, από τον οποίο ήρθα, είναι: 1. Προς Καβάλα, από την Ζίχνη και τη Δράμα. 2. Προς Νευροκόπι, κατευθείαν κατά μήκος της μεγάλης οροσειράς των βουνών, η οποία εκτείνεται προς τα βόρεια από τις Σέρρες στο Μελενίκο και το Νευροκόπι και στα ανατολικά προς τη Δράμα. Ωστόσο, η περιστροφική διαδρομή προς το Νευροκόπι προτιμάται, ιδίως το χειμώνα, περνώντας από τη Ζίχνη και ακολουθώντας τη διαδρομή από τη Δράμα προς το Νευροκόπι. 3. Ο βόρειος δρόμος. Αυτός οδηγεί από το Σιδηρόκαστρο κατά μήκος των υπωρειών του βουνού των Σερρών στο δερβένι, μέσω του οποίου αυτός ο ποταμός εκρέει από τα βουνά. Πέρα από το πέρασμα ο δρόμος διακλαδώνεται στα δεξιά προς το Μελενίκο και στα αριστερά προς τη Στρούμιτσα. 4. Προς τη Δοϊράνη(;) (Doghiran). Αυτός ο δρόμος διέρχεται από το βουνό, το οποίο υψώνεται στη δυτική πλευρά της πεδιάδας των Σερρών, από ένα μονοπάτι, το οποίο είναι ορατό από την πόλη, με ένδειξη πυξίδας Β. 63 Δ 5,6. Υπάρχουν δε και δύο δρόμοι προς Θεσσαλονίκη. Ο πιο άμεσος διασχίζει την οροσειρά των βουνών στα νοτιοδυτικά της πεδιάδας, μέσω ενός χωριού που ονομάζεται Λαχανά (Lakhana), και από εκεί κατευθύνεται προς την κοιλάδα του Λαγκαδά. Ο άλλος, πιο ανατολικός, συνεχίζει στην ίδια κορυφογραμμή των βουνών και ενώνεται με τη μεγάλη διαδρομή από την Κωνσταντινούπολη στο Klisali(Προφήτης Λαγκαδά), στα ανατολικά του Λαγκαδά.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.207- 208)
    • Αν και ο Στέφανος Βυζάντιος διακρίνει το Σίρις, εκ του οποίου πήραν το όνομα οι Σιροπαίονες, από το Σίρχα, πρόκειται σίγουρα για το ίδιο μέρος. Επίσης, ότι οι Σιροπαίονες κατοικούσαν στις όχθες του Στρυμώνα είναι ξεκάθαρο από τον Ηρόδοτο (Herodot, 1. 5, c. 13, 15, 98) , καθώς και ότι δεν διέμεναν πάνω από το δερβένι του Σιδηροκάστρου . Τούτο εξάγεται από το ίδιο το έργο του Ηροδότου , όταν δηλώνει ότι ο Ξέρξης άφησε ένα μέρος των ασθενών του στρατεύματος του στο Σίρις κατά την επιστροφή του στον Ελλήσποντο.[O.L8, c.115] Ως εκ τούτου συμπεραίνουμε ότι δεν νοείται να είχε επιλεγεί ένα μέρος για αυτό το συγκεκριμένο σκοπό, σε τόσο μεγάλη απόσταση από την κεντρική πορεία του στρατού του όπως θα ήταν κάθε σημείο πάνω από τα στενά του Σιδηροκάστρου. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Καθώς η Σίρις περιγράφεται από τον Λίβιο ως μία πόλη της Οδομαντίας, είναι πολύ πιθανό να υποθέσουμε ότι οι Οδομάντεις συνόρευαν με τους Σιροπαίονες και ότι κατά τη βασιλεία του Περσέα είχαν στην κατοχή τους την πόλη [Ο Πτολεμαίος (l. 3, c. 13.) τοποθετεί την Σκοτούσσα, η οποία δεν απείχε πολύ από τις Σέρρες προς τα νότια , στην Οδομαντία]. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Από την κοιλάδα της Αρπέσου προς τους Φιλλίπους, η πορεία του Κάσιου προσέγγιζε την σημερινή διαδρομή από την Ανδιανούπολη στις Σέρρες. Η διαδρομή αυτή από τις πηγές του ΄Αρδα ποταμού προχωρά διασχίζοντας την κοιλάδα του Νέστου και εισέρχεται από την κοιλάδα των Φιλλίπων στην Δράμα. Πιθανότατα, όταν οι Φίλλιποί ήταν η πρωτεύουσα της περιοχής ο δρόμος να οδηγούσε κατευθείαν σε αυτούς. (Leake , τόμ III , σ. 216)
    • Μετά από διαδρομή μιας ώρας από τις Σέρρες συναντάμε τη γέφυρα του Νέστου(Karasu) και δύο ώρες αργότερα φτάνουμε στη Νιγρίτα,. Ο δρόμος καθ’ όλη τη διαδρομή διασχίζει έναν πλούσιο κάμπο, ο οποίος είναι κατάφυτος με χωράφια από καλαμπόκι ή βαμβάκι και ζωντανεύει από πολυάριθμα βοοειδή , φάρμες και μικρά χωριά. Ο καπνός δεν αναπτύσσεται σ’ αυτή την περιοχή.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 225)
    • Η Νιγρίτα είναι ένα μεγάλο ελληνικό χωριό, απέναντι ακριβώς από τις Σέρρες προς τα νοτιοδυτικά, στο σημείο που διαμορφώνει την τελευταία κλίση στην παράλληλη κλίμακα των βουνών. Χωρίζεται από ένα κενό μόλις λίγων γιάρδων από άλλο χωριό παρόμοιας περιγραφής, που ονομάζεται Σέρπα ή Τζέρπα. Ένα μίλι πιο δυτικά είναι μια τρίτη συστοιχία σπιτιών, στα οποία κατοικούν κυρίως Τούρκοι και ονομάζονται Τζέρπιστα[Τερπνή Βισαλτίας]. Μιάμιση ώρα μετά την Νιγρίτα, προς τα ανατολικά, και ομοίως τοποθετημένο στους πρόποδες του όρους βρίσκεται το Ζερβοχώρι, ένα μικρό χωριό όπου οι κάτοικοι βρήκαν, οργώνοντας το έδαφος, μεγάλο αριθμό αρχαίων νομισμάτων. Αυτά που βρέθηκαν κοντά στη Νιγρίτα είναι σχεδόν ίσα σε αριθμό με αυτά του Ζερβοχωρίου και είναι προφανές ότι και τα δύο αυτά μέρη ήταν αρχαίες τοποθεσίες. Αυτά που έφτασαν σε μένα από τους κατοίκους της Νιγρίτας προς πώληση. Η συντριπτική πλειοψηφία, όπως και εκείνων που απόκτησα στις Σέρρες, είναι μακεδονικά και ως προς όλες τις ημερομηνίες από τον Φίλιππο ακόμα, πατέρα του Αλεξάνδρου έως μια όψιμη περίοδο της Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Τα πρωιμότερα από τον Φίλιππο είναι εξαιρετικά σπάνια.
      Είναι αξιοσημείωτο ότι η κατάληξη της λέξης Τζέρπιστα, όπως και αυτή της Πράβιστα και Άνγκιστα μοιάζει με αυτή την οποία χρησιμοποιούν κυρίως οι αρχαίοι Μακεδόνες. [Stephan, στο Δίον-η κατάληξη –σκος ήταν άλλος τύπος της Μακεδονίας και της Θράκης]. Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η τοποθεσία της Ηράκλεια Σιντικής για τους ακόλουθους λόγους: 1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.[Ηράκλεια Στρυμόνος. Hierocl O6.639. Wess] 2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα, ενώ ο Λίβιος μας πληροφορεί ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις, ενώ όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη[Liv. 1.45, c.29 – Diodor. Fragm. 27] .3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους, καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.226-227)
    • Σχετική με αυτό το μέρος, το οποίο το Οδοιπορικό αναφέρει με το παραφθαρμένο όνομα Τρίουλο, έιναι μια παρατήρηση του M.Cousinery, o οποίος διέμεινε επί πολλά χρόνια στη Θεσσαλονίκη ως Πρόξενος της Γαλλίας και ο οποίος επισήμανε ότι νομίσματα με την επιγραφή ΤΡΑΙΛΙΟΝ ανακαλύπτονταν συχνά κοντά στην Αμφίπολη[Αρ. Eckhel Doct. Num. Vet. Vol. 2,6.81], από όπου και συνάγεται το συμπέρασμα ότι το Τρίουλο είναι παραφθορά του ονόματος Τραίλιο. Το πραγματικό όνομα, ωστόσο, υποπτεύομαι ότι είναι Τράγιλος, καθώς ο Στέφανος μας υποδεικνύει ότι υπήρχε μια μακεδονική πόλη με το όνομα Τράγιλος, που αποτελεί αναμφίβολα την πραγματική ανάγνωση του Βράγιλος ή Δράγιλος, που βρέθηκε στον Ιεροκλή μεταξύ των πόλεων της πρώτης ή υπατικής Μακεδονίας, και τοποθετείται προφανώς όχι μακριά από την Παρθικόπολη και την Ηράκλεια Στρυμόνος. Στην τοπική μορφή του ονόματος το Γ μπορεί και να έχει παραλειφθεί, έτσι ώστε το ΤΡΑΙΛΙΟΝ του νομίσματος να αντιστοιχεί στο ελληνικό Τραγιλίων. Το Τρίουλο του Οδοιπορικού θα πρέπει τότε να γίνει Τραίλιο. Η Τράγιλος σε αυτήν την περίπτωση, βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Παγγαίου απέναντι από τους Φιλίππους. Το πραγματικό όνομα της τοποθεσίας 8 μίλια ανατολικά της Ευπορίας, όπου στο Οδοιπορικό αναγράφεται ως Γκραίρο, πρέπει να είναι ή Γκάζορος και όπως μας πληροφορεί ο Στέφανος πρόκειται για μακεδονική πόλη. Ο δε Πτολεμαίος μας υποδεικνύει ότι βρισκόταν στην χώρα των Ηδωνέων.[Stephan. in roc-Ptolem. 1.3, c.13]
      Η Γάζορος συνεπώς βρισκόταν ανάμεσα στην Τράγιλο και στην Ευπορία προς το βορειοδυτικό άκρο του όρους Παγγαίου. Η Βέργα τοποθετείται από τον Πτολεμαίο, στα σύνορα των Ηδωνών και κοντά στους Οδομάντες, οι οποίοι, εκείνη την εποχή, κατείχαν την Σίρχα και την Σκοτούσσα. Επίσης, φαίνεται ότι η Βέργα ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, ίσως κοντά στο σύγχρονο Ταχυνό. Ο Σκύμνος την τοποθετεί στο στόμιο του Στρυμόνα.[Η Βέργα ήταν ο γενέθλιος τόπος του Αντιφάνη, ενός συγγραφέα τόσο θαυμαστού που ανύψωσε το ρήμα βεργαΐζειν- Στράβωνας, σ. 47,100, 104- Στέφανος στο Βέργη] Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής, είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα να περιλαμβανόταν επίσης στην Σιντική και ακολούθως η Νιγρίτα να ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη, καθώς αυτές είναι οι μόνες δυό πόλεις, εκτός της Ηράκλειας, που ο Πτολεμαίος, αποδίδει στην Σιντική.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.228-229)
    • Ο Σιτάλκης αντί να κινηθεί προς τον Κύρρο και την Πέλλα, στράφηκε στα αριστερά και λεηλάτησε τη Μυγδονία (Mygdonia), την Κρεστονία(Crestonia) και τον Ανθεμούντα(Anthemus) χωρίς να εισβάλει στη Βοττιαία και την Πιερία [έπειτα δέ καί ες τήν άλλην Μακεδονίαν προυχώρει τήν εν αριστερά Πέλλης καί Κύρρου: έσω δέ τούτων ες τήν Βοττιαίαν καί Πιερίαν ουκ αφίκοντο.- c. 100].
      Με βάση προηγούμενες γνώσεις, σχετικές με την κατάσταση στη Σιντίκη, τις Ιδομενές και την Πέλλα, τεκμηριώνεται ότι οι Θράκες εισέβαλλαν στη Μακεδονία από την πεδιάδα των Σερρών, η οποία τότε θεωρούταν τμήμα της Θράκης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 443)
    • Μεταξύ Μελένικού και Πετριτσίου , πάνω από το Σιδηρόκαστρο και τα Στρυμονικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμόνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα στον οποίο σε μικρή απόσταση βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα η οποία απέχει μια μέρα ταξίδι από το Πετρίτσι, στο δρόμο από τις Σέρρες προς τα Βελεσά.
      Είμαι διατεθειμένος να συνταυτίσω την Στρούμιτζα με το αρχαίο Αστραίο, στο οποίο ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο, όταν ο ίδιος έδωσε οδηγίες για τον θάνατό του γιου του στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας.[Liv. 1.40, c.24] Παρόλο που ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του, αλλά στην Ηράκλεια (Σιντική), αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δηλητηρίασε τον πρίγκιπα. Ο Δίδας, εις ανταπόδοση των υπηρεσιών του, ευνοήθηκε από τον Περσέα, όταν ανήλθε στον θρόνο. Και από τότε, βρίσκουμε τον Δίδα στις αρχές του περσικού πολέμου να διατάζει ένα σώμα 3000 ανδρών, αποτελούμενο από Παίονες, Παροραίους, Παρστρυμόνιους και Αγριάνες.[Liv. 1.42, c. 51] Τότε εξαλείφτηκε η μοναρχία των Παιόνων και η περιοχή της, με εξαίρεση ίσως ένα κομμάτι που κατεχόταν από τους Δάρδανους , ενώθηκε με το βασίλειο της Μακεδονίας. Από το γεγονός αυτό και από τα ονόματα των λαών που κυβερνούσε ο Δίδας, είναι φανερό ότι η επαρχία της Παιονίας, εκείνη την περίοδο της μακεδονικής μοναρχίας, περιλάμβανε τις κοιλάδες του Άνω Στρυμόνα και του Άνω Αξιού. Επίσης, καταλάμβανε την χώρα των Αγριάνων, που κατοικούσαν κοντά στις πηγές του Στρυμόνα.[ Strabon. (Epit. 1.7) σ. 331] Το Αστραίο φαίνεται να είχε κεντρική θέση σε αυτή τη χώρα και την επαρχιακή διοίκηση της κυβέρνησης. Η τοποθεσία της Στρούμιτζας είχε προσαρμοστεί ώστε να είναι το κυρίως οχυρό τέτοιων σκληραγωγημένων φυλών, της οποίας η δύναμη μαρτυρείται ιδιαίτερα από τον Νικηφόρο Γρηγορά, όταν είχε σταλθεί το 1326 μ.Χ. στα Σκόπια σε αποστολή προς τον Κραλη της Σερβίας από τον βασιλιά Ανδρόνικο τον πρεσβύτερο. Διηγείται ότι, αφού ταξίδεψε μισή νύχτα και μια μέρα με πλοίο από τον Στρυμόνα, έφτασε στην Στρούμιτζα, σε ένα τόσο ψηλό φρούριο, όπου οι άνδρες στα τείχη έμοιαζαν από την κοιλάδα σαν πουλιά. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.465-466)
    • Τα βουνά στην περιφέρεια της πεδιάδας των Σερρών ταυτίζονται με την Κερκίνη. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 444)
    • Η δεύτερη Μακεδονία περιλάμβανε όλη την περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό, εκτός από την Σιντική και τη Βισαλτία, και εκτεινόταν μέχρι τις πηγές των δύο ποταμών μέχρι εκεί που έφτανε το σύνορο του βασιλείου της Μακεδονίας.Η ανατολική ροή του Στρυμόνα κάτω από τις Σέρρες αποδεικνύει αμέσως γιατί η Σιντική και η Βισαλτία είχαν εξαιρεθεί από τις περιοχές ανάμεσα στο Στρυμόνα και στον Αξιό και εντάσσονταν στην πρώτη αντί στη δεύτερη Μακεδονία. Η δεύτερη περιφέρεια ήταν η πιο εύφορη και η πιο πυκνοκατοικημένη από τις τέσσερις. Κανένα άλλο τμήμα της Μακεδονίας δεν συγκρινόταν σε ευφορία και σε άλλα πλεονεκτήματα με τη Μυγδονία, τη Χαλκιδική, και τις τρεις γειτονικές χερσονήσους όπου ο ιστορικός σημειώνει ιδιαίτερα την παραγωγική Παλλήνη και τους ασφαλείς και εύκολα προσβάσιμους όρμους της Τορόνης και του Άθως. Το όνομα Αινεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθως, νομίζω ότι δεν απαντάται σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της αποδίδεται. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.483-484)
    • Τα Σκόπια πιθανότατα σπάνια τίθεντο υπό τον πλήρη έλεγχο της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μιχαήλ Παλαιολόγου, οι Σέρβοι τα απέσπασαν από την αυτοκρατορία και έτσι τα Σκόπια έγιναν η έδρα του Κράλη.[ Κράλης Βασίλεια Cantacuz 1.4, C193] Εδώ ο Νικηφόρος Γρηγοράς συνάντησε στην αυλή του, τον άρχοντα των Τριβάλλων, όπως σοφά επονομάζει τον Κράλη, του οποίου ο διάδοχος (το 1342) πρόσφερε προστασία και φιλοξενία στον Ιωάννη Καντακουζηνό όταν αποσύρθηκε για τον Απόκαυκο. Με τη συνθήκη που συνάφθηκε ανάμεσα στον Καντακουζηνό και στο βασιλιά της Σερβίας, ο τελευταίος απέκτησε μια προσωρινή εξουσία σε ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας, ενώ οι Ρωμαίοι, όπως αυτοαποκαλούνταν, του έδωσαν τη Ζίχνα, τις Φερρές (Σέρρες)[Ο Καντακουζηνός, σε αντίθεση με άλλους συγγραφείς, χρησιμοποιεί συνέχεια το όνομα Φεραί. Στην πραγματικότητα Σίρις,Σίρραι, Σέρραι, Φεραί όπως και Βέροια είναι απλά διαφορετικές διάλεκτοι του ίδιου ονόματος], το Μελένικο, τη Στρούμιτσα, και την Καστοριά, και κράτησαν τα Σέρβια (την πόλη), τη Βέροια, την Έδεσσα[Η Άννα Κομνηνή χρησιμοποιεί το σύγχρονο όνομα Βοδενά], το Γυναικόκαστρο, τη Μυγδονία, και τις πόλεις στο Στρυμόνα, μέχρι και την περιφέρεια των Σερρών και τα όρη του Ταντεσσάνου. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι στις ιστορίες της Άννας της Κομνηνής , του Γρηγορά και του Καντακουζηνού [Δες Άννα Κομνηνή, σ. 1.5, 6, 12.. Νικηφ. Γρηγορ. ubi sup. Καντακουζ. σ. 1, 3, 4 και κυρίως 1.3] εμφανίζονται αρκετά άλλα ονόματα όπως: στα ιλλυρικά σύνορα Δεύρη, Βελεσσός, Πρίλλαπος, Μοράβα, και Πρίστηνος, η τελευταία περιγράφεται από τον Καντακουζηνό ως μικρή πόλη χωρίς τείχη (κώμη ατείχιστος). Προς τη Θεσσαλία: Σέρβια, Καστρίον, Λυκοστόμιον, και Πλαταμώνα (Πλαταμών πόλις παραθαλασσία): στα ανατολικά, Ρεντίνα, και Δράμα, πέρα από τη Ζίχνα και το Μελένικο, και κοντά στην Έδεσσα και την Βέροια, Όστροβος, Νότια και Σταρίδολα μαζί με κάποιες άλλες που μπορούν να ανιχνευτούν μετά από έρευνα. Ο Σωσκός εμφανίζεται στην Άννα Κομνηνή να βρίσκεται ανάμεσα στη λίμνη του Όστροβου και τα Σέρβια[ Η μακεδονική κατάληξη του Σωσκού αποτελεί ένδειξη ότι ίσως ήταν αρχαίο όνομα]. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.478-479)
    • Μπόρεσα να βρώ μόνο ένα ακόμη ίχνος των αρχαίων Σιρρών (Sirrhae) στο υψηλότερο σημείο εντός των σύγχρονων τειχών, όπου βρίσκεται ένα τμήμα ελληνιστικού τείχους με πρόσοψη αποτελούμενη από μεγάλους, τετράγωνους δόμους, αλλά με γέμισματα από μικρές πέτρες και λάσπη, που σχηματίζουν μια μάζα εξαιρετικά συμπαγή. Τώρα το τείχος χρησιμεύει για την υποκατασκευή του Μπας Κιουλέ (Bash Kule), του πρωτεύοντα πύργου του σύγχρονου τείχους, του οποίου το μισό του ύψος χρονολογείται σε μια ενδιάμεση περίοδο, ανάμεσα στα Ελληνιστικά και τα πρόσφατα Τουρκικά χρόνια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ. 205).
    • Στις 5.55 περνάμε τον ποταμό, πάνω από μια καινούρια ξύλινη γέφυρα, ένα μίλι κάτω από ένα μεγάλο τσιφλίκι του Ισμαήλ μπέη, το οποίο ονομάζεται τσιφλίκι Adda, όπου έχτισε πρόσφατα ένα σεράϊ, και στις 7 εισερχόμαστε στην πύλη των Σερρών. (Leake, τόμ. III, σελ. 200).

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]

    • Στον άλλο δρόμο για την Καβάλα και λίγα χιλιόμετρα βόρεια της πόλης, καταλήγει η σιδηροδρομική γραμμή* που ξεκινάει από τη Θεσσαλονίκη περνάει από τις Σέρρες και το Δεδέαγατς, διαπερνώντας το νοτιότερο σημείο της Μακεδονίας, και φτάνει στην Κωνσταντινούπολη. (Mantegazza, Macedonia, σ. 220)

    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]

    • Η οδός αυτή ταυτίζεται με την οδό που οδηγεί από τη Θεσσαλονίκη στις Σέρρες μέχρι τον σταθμό Ντερβέντ. Από εδώ η οδός, εγκαταλείπει στα αριστερά τις δύο άλλες οδούς, αυτές που οδηγούν στις Σέρρες, οδηγεί στο χωριό Λαϊνά, το οποίο έχει περίπου 50 χριστιανικές οικογένειες, εκκλησία, δύο χάνια, βοσκή για τα ζώα και πηγές νερού. Έπειτα η οδός προσπερνάει στα αριστερά το δάσος Καβαλάρι και οδηγεί στο χωριό Τούμπα. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 499)

    [/tab]
    [end_tabset]