Category: Χώρες

  • Βέροια

    Παλαιό Όνομα : Καράφερε
    Δήμος : Βέροιας
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]

    • Οι Τούρκοι που συναντούμε σήμερα στα δυτικά του Βαρδάρη, έχουν έρθει οι περισσότεροι από την Ανατολή. Οι πρώτοι ήρθαν από τη θάλασσα. Στα 1331, εβδομήντα πλοία του μπέη του Καράσι αποβίβασαν στην ακτή της Θεσσαλονίκης συμμορίες, που λεηλατούν τη Βέροια. Στα 1343 και 1352 καινούριες εφορμήσεις. Ακολουθεί η μεγάλη κατάκτηση με τις εισβολές του Μουράτ και του Βαγιαζήτ. Ύστερα από είκοσι χρόνια ολόκληρη η Μακεδονία ήταν υποταγμένη (1370). (Berard, σ. 198)

    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

  • Η πόλη έχει δεκαοκτώ με είκοσι χιλιάδες κατοίκους Έλληνες και Τούρκους. Παρ’ ότι είναι από τις πλέον αρχαίες πόλεις δε διατηρεί παρά ελάχιστα ίχνη της αρχαιότητας της. Σώζονται ερείπια αρχαίων τειχών και ένας μεγάλος πύργος των Μέσων Χρόνων. Οι εκκλησίες οικοδομήθηκαν τα νεότερα χρόνια. Η περιοχή έχει πλούσια εδάφη. Στη Βέροια κατασκευάζονταν λινά υφάσματα που χρησιμοποιούνταν σαν πετσέτες στα λουτρά -ήταν γνωστά με το όνομα «μακραμάδες»- και πωλούνταν στις αγορές όλης της αυτοκρατορίας. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 69)
  • Η Βέροια κατακτήθηκε από τον Αλή πασά των Ιωαννίνων, ο οποίος εγκατέστησε φρουρά και φρόντισε να διατηρηθεί η εξουσία του στην πόλη έως και το θάνατό του. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 71)

    • [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Η κοιλάδα του Κλειδίου σχηματίζει στο μέσο της πεδιάδας μιά μεγάλη αψίδα, που στην καθομιλουμένη αποκαλείται καμάρα, και της οποίας οι πόδες είανι χωρισμένοι από την άμμο. Το στόμιο της αψίδας είναι 17,14, το πλάτος της 5 μέτρα, και το ύψος της 6,52. Από τη γέφυρα του κλειδίου μπορεί κάποιος μέσα σε 10 ώρες να φτάσει στη Βέροια πηγαίνοντας μέσα από μία ελώδη έκταση, όπου συναντά τις κώμες Κορυφή, Καψοχώρι και την Μονή των Αγίων Αναργύρων.(Isambert,σ.66 -67)
    • Από εκεί η οδός πηγαίνει προς τα ανατολικά και διατέμνει χωρίς γέφυρα τον παραπόταμο του Καρά-Σού Βρούτο και εγκαταλείπει στα δεξιά μια άλλη οδό που πηγαίνει στη Θεσσαλονίκη μέσω της Μπάνιας (εδώ υπάρχει υδραγωγείο και ρωμαϊκή υδατολεκάνη που δέχεται το νερό από μια πηγή που το χύνει χλιαρό και κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Δίπλα στη Μπάνια βρίσκονται τα μεγαλοπρεπή ιπποφορβεία, που συστάθηκαν από τον Φίλιππο) ενώ μέσω του Καϊλάρ (Σαριγιούλ) και Καραφερίας κάμπτεται προς τα ανατολικά φτάνοντας στο χάνι Γκορνίσεβο και κατεβαίνει μέσω απότομης κλίσης στο Όστροβο. (Isambert,σ. 38)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Η Κουλακιά, η οποία είναι στο δρόμο από τη Θεσσαλονίκη για την Κατερίνη, όπως και για τη Βέροια, είναι ο τόπος κατοικίας του δεσπότη της Θεσσαλονίκης.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 259)
    • Λίγα χρόνια νωρίτερα η Νάουσα ήταν ένα αποό τα πιο σημαντικά εμπορικά κέντρα της βόρειας Ελλάδας, όπως η Βέροια, η Σιάτιστα και η Καστοριά.Υπήρχαν έμποροι που διακινούσαν προϊόντα στο Χριστιανικό χώρο όπως και στην Τουρκία, όμως τώρα κανένας από αυτούς δεν παραμένει εκεί.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 284-285)
    • Σε ένα χρόνο ο Αλής απαίτησε πολλά χρήματα από τους κατοίκους και δεν ανεχόταν πλέον καμία αντίδραση. Αύξησε την αλβανική φρουρά σε 20 άνδρες, οι οποίοι ενώθηκαν με αυτούς που στάθμευαν στη Βέροια και τα Βοδενά.Ήταν αρκετοί για να διατηρήσουν τις κτήσεις του και να προστατεύσουν τα περάσματα από τους κλέφτες. Αυτοί οι κλέφτες κατά τη διάρκεια του προηγούμενου καλοκαιριού απέκλεισαν τη Βέροια όπως και τη Νάουσα.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 286)
    • Δεν πέρασε καιρός από τότε που ο Σουλεϊμάν έπιασε ένα αγόρι από τη Νάουσα να πηγαίνει στη Βέροια και για να το ελευθερώσει το χωριό έπρεπε να πληρώσει 16 πουγκιά νομίσματα. Δύο μέρες πριν τα λύτρα πληρωθούν το αγόρι απέδρασε και έφτασε εδώ.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 287)
    • Ότι το Κίτιο βρισκόταν ανάμεσα στην Πέλλα και τη Βέροια μπορούμε να το συμπεράνουμε από το γεγονός ότι ο βασιλιάς Φίλιππος έκανε μία θυσία στην Αλκίδημο Αθηνά στην Πέλλα λίγο πριν συναντήσει το στρατό του στο Κίτιον. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 289)
    • Ξεκινώντας το ταξίδι από τη Νάουσα προς τη Βέροια κατεβήκαμε τους λόφους διαγώνια και όταν φτάσαμε στην πεδιάδα περάσαμε από δύο μικρά χωριά όμορφα τοποθετημένα στην πλαγιά του βουνού. Στα δεξιά βρίσκεται η πεδιάδα η οποία είναι εξίσου καλά καλλιεργημένη και απλώνεται ως τα έλη της λίμνης της Πέλλας.Περνώντας από ένα προεξέχον σημείο του βουνού, είχαμε ορατότητα της Βέροιας ενώ διασχίσαμε ένα βαθύ ποτάμι το οποίο πηγάζει από ένα φαράγγι από το βουνό στα αριστερά.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 290)
    • Κατευθυνθήκαμε προς τη νέα πύλη της Βέροιας, αφού περάσαμε ένα τούρκικο νεκροταφείο, το οποίο περιέχει πολλά ερείπια από αρχαία οικοδομήματα και λίγο πιο κάτω συναντήσαμε ένα μεγάλο τμήμα του τείχους της αρχαίας Βέροιας, χτισμένο πάνω στη βραχώδη όχθη του ποταμού και προφανώς σε μία από τις κατώτερες γωνίες του περίγυρου της πόλης. Η Βέροια βρίσκεται στην ανατολική πλαγιά της οροσειράς του Ολύμπου, περίπου πέντε μίλια από την αριστερή όχθη της Βιστρίτσας ή Ιντζέκαρα, εκεί που το ποτάμι, αφού διασχίσει ένα απέραντο βραχώδη λαγκάδι ανάμεσα στην οροσειρά, εισβάλλει στην πεδιάδα.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 290)
    • Η πόλη κατοικείται από περίπου 2.000 οικογένειες, από τις οποίες οι 1.200 είναι ελληνικές. Τα σπίτια είναι ψηλά και για τα δεδομένα της Τουρκίας καλοκτισμένα. Νερό περνάει από κάθε δρόμο, είτε από πηγές είτε από το ποτάμι. Πλεονεκτήματα, πέρα από την ανώτερη υψομετρικά και υγιεινή τοποθεσία αποτελούν οι κήποι που είναι τριγύρω, τα πολλά πλατάνια διάσπαρτα ανάμεσα στα σπίτια, η γειτνίαση με τα βουνά και η θέα. Όλα αυτά τα πλεονεκτήματα αναδεικνύουν τη Βέροια ως μία από τις πιο ευχάριστες πόλεις της Ρούμελης. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 291)
    • Τα κατάλοιπα της αρχαίας Βέροιας είναι ασήμαντα. Ανακάλυψα μόνο 3 επιγραφές στη Βέροια. Στη μία ο Ποπίλιος Σούμος ο νεώτερος τιμάται από το συμβούλιο και από τους πολίτες. Οι άλλες δύο είναι επιτύμβια μνημεία, ένα εκ των οποίων ανεγέρθηκε από την Άννια Επιγόνη εις μνήμην του γιού της Φλαβιανού και του παππού της, ο οποίος δεν αναφέρεται . Η τελευταία επιγραφή ανήκει στον Πόρο, γιο της Άμμιας, εις μνήμη του Γάιου Σκίρτιου Αγαθοκλή, του γιου του και της Σκίρτιας Ζωσίμης, της γυναίκας του ως “ζήσαντας σεμνώς ήρωας”.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 292)
    • Στην πεδιάδα κάτω από τη Βέροια, όχι σε μεγάλη απόσταση, υπάρχουν δύο τύμβοι.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 292)
    • Το όνομα Βιστρίτζα χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες για τον Αλιάκμονα και μολονότι εντοπίζουμε μια σλαβονική προσθήκη στην κατάληξη του, πιθανότατα είναι μια παραφθορά του Αστραίου, καθώς μαθαίνουμε από τον Αιλιανό ότι υπήρχε ένα ποτάμι που ονομαζόταν Αστραίος, το οποίο έρρεε ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και στη Βέροια. Δεν μας περιγράφει ακριβώς τον ποταμό Βιστρίτζα, λαμβάνοντας υπόψιν ότι αυτός ο ποταμός δεν διασχίζει το δρόμο από την Θεσσαλονίκη για την Βέροια. Δύναται λοιπόν να περιγράφει το Μογλενίτικο ή ακόμα τον ποταμό των Βοδενών, ο οποίος εκτείνεται σε κάποια απόσταση στα δεξιά αυτής της περιοχής ή οποιονδήποτε άλλο ποταμό εκτός από τον Αξιό και τον Λουδία. Πιθανότατα Αλιάκμονας ήταν η συνηθισμένη ονομασία του ποταμού κάτω από το φαράγγι της Βέροιας και πάνω από τον Αστραίο. Τα ονόματα Ιντζέκαρα και Βιστρίτζα χρησιμοποιούνται και στις μέρες μας. Το ποτάμι είναι φημισμένο στη Βέροια για τις μεγάλες πέστροφες. Είχα αναφέρει και νωρίτερα ότι το ίδιο ψάρι μεγαλώνει στη λίμνη της Καστοριάς, η οποία είναι μία από τις πηγές της Βιστρίτζας.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 292-293)
    • Η περιοχή της Βέροιας περιλαμβάνει 300 χωριά, εκτείνεται ανατολικά προς το Λουδία ή στο Καρασμάκ και δυτικά προς το Σαριγκιόλ. Στα νότια το χωριό Κολινδρός, βρίσκεται στο ύψωμα, το οποίο διακόπτει τις πεδιάδες στο νότιο άκρο του, όχι μακριά από τον κόλπο, που άλλοτε ανήκε στην Βέροια, όμως τώρα αναφέρεται ανάμεσα στα χωριά της Ελασσόνας.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 293)
    • Ο Βοεβόδας της Βέροιας είναι ο Χαλίλ Μπέη των Γρεβενών, ο οποίος έζησε εκεί για πολλά χρόνια ως χαρατζής ή ως ιδιοκτήτης του χριστιανικού κεφαλικού φόρου και με το θάνατο του Οσμάν Αγά μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα επικράτησε στην κυβέρνηση, αφού είχε εξασφαλίσει πρώτα την έγκριση του Αλή Πασά, του οποίου η επιρροή είχε εδραιωθεί στη Βέροια.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 293-294)
    • Είχα την ευκαιρία να παρατηρήσω την ασυνήθιστη ταχύτητα κάποιων μεταφορέων μηνυμάτων στην Ελλάδα. Έναν τέτοιο φημισμένο από την Βέροια δεν μπορούσε να τον συναγωνιστεί κανένας. Μετέφερε γράμματα με τα πόδια στη Θεσσαλονίκη μέσα σε επτά ώρες, παρέμεινε εκεί μία ώρα και επέστρεφε στη Βέροια στο τέλος της δέκατης πέμπτης ώρας. Αφού έκανε αυτόν τον άθλο πάνω από μία φορά, έμεινε γνωστός την ημέρα του θανάτου του με το όνομα Άνεμος, ένας τίτλος τόσο τιμητικός για ένα αγγελιοφόρο όσο το Αφρικανός στον Σκιπίωνα. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 295)
    • Από τη βορειοδυτική πλευρά των βουνών η Βιστρίτζα φαίνεται ξανά να απλώνεται στην πεδιάδα η οποία εκτείνεται ως τα Σέρβια. Το Καταφύγι βρίσκεται στην πιο κοντινή διαδρομή από την Βέροια προς τα Σέρβια, η οποία διασχίζει την Βιστρίτζα κοντά στην Βέροια. Ωστόσο, σε κάποια σημεία είναι δύσκολη η πρόσβαση γι’ αυτό προτιμάται συνήθως το πέρασμα από την Καστανιά.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 297)
    • Φτάνουμε στα Σέρβια έχοντας περάσει ήδη από πλούσια λειβάδια και μια γόνιμη πεδιάδα πάνω από την οποία βρίσκεται ένα ύψωμα 20 λεπτά από την πόλη.Τα Σέρβια έχουν περίπου 500 τουρκικά σπίτια και μερικά ελληνικά. Βρίσκονται στη βόρεια πλευρά ενός ανοίγματος στην κορυφογραμμή που ξεκινά από τις χαράδρες της Βιστρίτζας, κοντά στη Βέροια και απολήγει στα βουνά της Χασσιάς, στα βόρεια των Τρικάλων.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 330)
    • Ο επίσκοπος Σερβίων υποστήριξε πως ο Απόστολος Παύλος πέρασε μέσω των Σερβίων στην πορεία του από τη Βέροια στην Αθήνα.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 330)
    • Αναμφίβολα, αν ο Απόστολος Παύλος διέσχισε το όρος Βέρμιο, τα Σέρβια ήταν στον δρόμο του προς την Αθήνα μέσω Λάρισας αλλά δε γνωρίζουμε αν πήγε στην Αθήνα δια θαλάσσης ή από ξηράς. Αλλά αν ακόμα θεωρήσουμε πως η φράση “ως επί θάλασσαν” σημαίνει ότι, προκειμένου να παρακάμψει τους εχθρούς του έφυγε από την Βέροια προς την ακτή σαν να είχε πρόθεση να μπαρκάρει αλλά στην πραγματικότητα ταξίδευε από ξηράς, είναι περισσότερο πιθανό να είχε συνεχίσει τον δρόμο του μέσω Πιερίας και μέσω του άμεσου και ομαλού δρόμου των Τεμπών ή έστω μέσω του περάσματος της Πέτρας, παρά να είχε επιλέξει μια παράκαμψη μέσω των βουνών.
      Aφού έδιωξα τους φρουρούς που με συνόδευσαν από το Μέτσοβο στη Βέροια, πήρα άλλους έξι από τον Αλή Πασά στα Σέρβια και ξεκίνησα για το Λιβάδι. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 331)
    • Το ποτάμι του Πλαταμώνα γίνεται κάποτε επικίνδυνο αλλά τώρα είναι ξερό, διότι ο καιρός, από τότε που άφησα τη Θεσσαλονίκη, με εξαίρεση μια μέρα στη Βέροια και μια άλλη στον Τύρναβο, ήταν ήρεμος και ξηρός.
      (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 406)
    • Ο Αλιάκμονας μέσω φαραγγιών απολήγει στην πεδιάδα της Βέροιας.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 423 – 424)
    • Οι Αγάσσες ίσως βρισκόταν ανάμεσα στο ποτάμι της Κατερίνης και το πέρασμα της Βιστρίτζας στο δρόμο για τη Βέροια. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 424)
    • Η απόσταση ανάμεσα στο Δίον και τη Βέροια είναι 78 ρωμαϊκοί οδοδείκτες και λιγότερα από 36 αγγλικά μίλια σε ευθεία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 425)
    • Από μια περίεργη διαστρέβλωση της αρχαίας γεωγραφίας η Θεσσαλονίκη και η Βέροια είναι εκκλησιαστικές επαρχίες ή διοικητικές περιφέρειες της Θεσσαλίας. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 250-251)
    • Η Αλμωπία ήταν μια από τις πρώιμες κατακτήσεις των Τημενιδών και προφανώς, γειτονική με την αρχική περιοχή της μακεδονικής μοναρχίας γύρω από τη Βέροια και την Έδεσσα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 445)
    • Ο Όμηρος στην Ημαθία περιλαμβάνει την όμορφη περιοχή πέρα από τον Αλιάκμονα και την ανατολική πλευρά της οροσειράς του Ολύμπου. Η περιοχή προστατεύεται, από όλες τις πλευρές, με βουνά και έλη και βρίσκεται σε μια ασφαλή αλλά και βολική απόσταση από τη θάλασσα. Υπάρχουν τρεις εκπληκτικές θέσεις, για πόλεις ή οχυρά, στη Βέροια, τη Νάουσα και τα Βοδενά. Αυτά τα μέρη είναι ευλογημένα με κάθε είδους υψώματα και θέα, βουνά, δάση, εύφορες πεδιάδες, τρεχούμενο νερό και λίμνη. Εντάχθηκαν, με τρόπο αξιοθαύμαστο, στο φυτώριο της γιγαντιαίας μοναρχίας της Μακεδονίας όπου και ευδοκίμησαν. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 446)
    • Φαίνεται από τον Ιουστίνο, ότι ένα κομμάτι της Ημαθίας ήταν υπό την κατοχή των Βρυγών. Ο Ηρόδοτος, αναφέροντας ότι οι κήποι του Μήδα, ο οποίος ήταν βασιλιάς τους, βρίσκονταν στις υπώρειες του βουνού Βέρμιο αποκαλύπτει οτι η περιοχή τους ήταν γύρω από τη Βέροια. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 447)
    • Από τα ψηλότερα σημεία της Θεσσαλονίκης η θέα είναι μεγαλειώδης. Προς τα δυτικά φαίνεται το απέραντο τμήμα που εκτείνεται για πενήντα μίλια προς τη Βέροια και τα Βοδενά.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 239-240)
    • Ο λόφος που είναι ορατός από το πέρασμα από τα Σέρβια στην Κοζάνη ονομάζεται Βίγλα. Αντί για την διάβαση μέσω των Πορτών, ακολούθησα ένα πιο ψηλό μονοπάτι κατά μήκος της νότιας πρόσοψης του βουνού, που εκτείνεται βόρεια προς το Καταφύγι και το ρέμα του ποταμού Βιστρίτζα πάνω από τη Βέροια. Καθώς κατεβαίνουμε, η κορυφή της Σαμαρίνας διαγράφεται στα βορειοδυτικά μέσω των άνω στενών του ίδιου ποταμού ή εκείνων στο νότιο άκρο του όρους Βούρινος, κοντά στην Καλλιάνη,που χωρίζεται με τις πεδιάδες ή κοιλάδες των Γρεβενών και των Βεντζίων από εκείνες του Τσερσεμπά και των Σερβίων. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 333)
    • Το Λιβάδι περιλαμβάνει 800 σπίτια, σε μια βραχώδη κορυφή στα βουνά που εκτείνονται από την παραθαλάσσια πεδιάδα της Κατερίνης στη δεξιά όχθη της Βιστρίτζας, κοντά στη Βέροια. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 334-335)
    • Ήδη έχω παρατηρήσει ότι τα βουνά που υψώνονται από τη δεξιά όχθη της Βιστρίτζας και εκτείνονται από την κοιλάδα των Γρεβενών σε αυτή της Βέροιας, ήταν τα αρχαία Καμβούνια, που αναφέρονται από τον Λίβιο, από τον οποίον δηλώνεται επιπλέον, ότι το πέρασμα των Σερβίων είναι το πέρασμα στα ίδια βουνά, που λέγεται Βωλουστάνα (Βώλου στενά), η ασφάλεια του οποίου ήταν τόσο σημαντική για τον Περσέα, στην προσέγγιση του ύπατου Μάρκου Φίλιππου, στο τρίτο έτος του τελευταίου μακεδονικού πολέμου. Ο Περσέας κατέλαβε το στενό με 10.000 άνδρες. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 338)
    • Η τρίτη περιφέρεια περιγράφεται πολύ καθαρά να οριοθετείται από τη θάλασσα, από τον Αξιό και από τον Πηνειό, σε τρεις μεριές, περιλαμβάνοντας τις πόλεις Πέλλα, Έδεσσα και Βέροια και να εκτείνεται βόρεια ως το όρος Βόρας, όπου τα όριά του είναι τέτοια ώστε ήταν το μόνο από τις τρεις επαρχίες που δεν ήταν σε επικοινωνία με τους βάρβαρους, οι πλησιέστεροι εκ των οποίων ήταν οι Δάρδανοι. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 484-485)
    • Το πολεμοχαρές έθνος των Βεττών που αναφέρεται μαζί με την Πέλλα, την Έδεσσα και τη Βέροια καθώς αποτελεί τμήμα της τρίτης περιφέρειας, είναι προφανώς οι Βοττιαίοι και αυτή η αναφορά σε αυτούς, δείχνει ότι ήταν ακόμη κάποιας σημασίας και συμφωνεί με την εμφανή ημερομηνία των νομισμάτων τους. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 486-487)
    • Με τη συνθήκη ανάμεσα στον Ιωάννη Καντακουζηνό και στον βασιλιά της Σερβίας, ο τελευταίος απόκτησε μια προσωρινή εξουσία σε ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας, ενώ οι Ρωμαίοι, όπως αυτοαποκαλούνταν, του έδωσαν τη Ζίχνη, τις Φερρές , το Μελένικο, τη Στρούμιτσα και την Καστοριά και κράτησαν τα Σέρβια , τη Βέροια, την Έδεσσα, το Γυναικόκαστρο, τη Μυγδονία και τις πόλεις στο Στρυμόνα, καθώς και την περιφέρεια των Σερρών και τα όρη του Ταντεσσάνου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 478-479)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]

  • Το 1348, οι πόλεις και τα φρούρια που υπάγονταν στη Βέρροια ήταν: Σταριδέλα (Σαριγούλ), Πέτρα, Σέσκος, Δέβρα, Στρόφος και Νοτία. Η Βέρροια θεωρήθηκε ως η αρχαία ομώνυμη πολιτεία. Στους πρόποδες του όρους Ξερολίβανο συναντάμε τα ερείπια ενός μεγάλου χωριού, που βρισκόταν στην είσοδο μιας δασωμένης και πολύ στενής κλεισούρας μήκους τριών τετάρτων της λεύγας, η οποία καταλήγει στη Βέροια. Σύμφωνα με τη μυθολογία ως θεμελιωτές της Βέροιας φέρονται ο Φέρων ή, σύμφωνα με άλλους, η Βέροια, η θυγατέρα του Μάκεδου. Ο Στράβων αναφέρει ότι ήταν κτισμένη πάνω σε μια πλαγιά του Βερμίου, ο Πλίνιος την τοποθετεί στη δεύτερη θέση ανάμεσα στις πόλεις της Μακεδονίας, ενώ ο Πτολεμαίος την τοποθετεί στην Ημαθία, κάτι που είχε ήδη πάψει να ισχύει στον αιώνα του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου, ο οποίος την κατέταξε στο Θέμα της Διοικήσεως της Μακεδονίας. Το 579 η Βέροια εξακολουθούσε ν’ αποτελεί οχυρό, όταν ο Χάνης των Αβάρων τράπηκε σε φυγή μπροστά στα τείχη της. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.93)
  • Αν και οι τίτλοι και η σημασία της Βέροιας έχουν σβήσει, η θύμηση από το πέρασμα του Αποστόλου διατηρείται ακόμη ζωντανή στη μνήμη των απογόνων Χριστιανών, που δέχτηκαν τη θρησκεία από τον Άγιο Παύλο. Η πόλη ονομάστηκε από τους Έλληνες Βέροια, ενώ οι Τούρκοι την ονόμασαν Καραβέρια ή Καραφέρια. Η σύγχρονη πόλη είναι έδρα ενός Μητροπολίτη κι ενός καδή και σήμερα περιλαμβάνει δυόμιση χιλιάδες κατοίκους. Η εκκλησία της Βέροιας συγκαταλεγόταν ήδη πριν από το 347 ανάμεσα στις ανατολικές μητροπόλεις. Εδώ και λιγότερο από είκοσι χρόνια είχε στη δικαιοδοσία της τριακόσια χωριά, αλλά ο αριθμός αυτός περιορίστηκε σημαντικά μετά τη μετοικεσία των Ελλήνων στη Μικρά Ασία. Οι παρυφές του Βερμίου, πάνω στις οποίες κτίστηκε η Βέροια, είναι το σημείο όπου διαχωρίζονται τα νερά δύο ποταμών, ο ένας εκ των οποίων κυλά μέσα από το φαράγγι του Ξερολίβαδου προς τη Νάουσα, και ο άλλος καταλήγει στον Αλιάκμονα. Τρεις λεύγες βορειοδυτικά της Βέροιας βρίσκεται η Νάουσα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.94)
  • Κοντά στην Καρά-Βέρροια βρίσκεται η Κόλιανη, μια ερειπωμένη πόλη. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.75)

    • [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Σέρβια

    Παλαιό Όνομα : Σερφιντζέ
    Δήμος : Κοζάνης

     

    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]

    • Μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα όλος αυτός ο [τουρκικός] πληθυσμός μετανάστευσε. Η Πύλη εγκατέστησε ένα μέρος από τους μουατζίρηδες(μετανάστες) αυτούς γύρω από την Προύσα και τη θάλασσα του Μαρμαρά. Οι περισσότεροι όμως- προπάντων οι πλούσιοι, όσοι κατείχαν γαίες που απλώνονταν και στις δύο πλευρές του Ολύμπου, και στη Μακεδονία και στη Θεσσαλία- ήρθαν να προστεθούν στο τουρκικό στοιχείο που κατοικούσε στα Σέρβια. Λένε ότι μετανάστευσαν έτσι τριάντα σαράντα χιλιάδες άνθρωποι. Πράγματι, σήμερα η Θεσσαλία έχει ερημωθεί.
      (Berard, σ. 206)

    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Τα Σέρβια βρίσκονται στους πρόποδες των Καμβουνίων και οι Τούρκοι τα αποκαλούσαν Σελφιτζέ , ονομασία την οποία χρησιμοποιούσαν και για την περιφέρεια δεξιά του Αλιάκμονα, απέναντι από τον Τσερσεμπά. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 303)
    • Στη βορειοδυτική πλευρά των βουνών η Βιστρίτζα φαίνεται ξανά να απλώνεται στην πεδιάδα η οποία εκτείνεται ως τα Σέρβια. Το Καταφύγι βρίσκεται στην πιο κοντινή διαδρομή από την Βέροια προς τα Σέρβια. H διαδρομή αυτή διασχίζει τη Βιστρίτζα κοντά στην Βέροια, όμως σε κάποια σημεία είναι δύσκολη η πρόσβαση- γι’ αυτό προτιμάται συνήθως το πέρασμα από την Καστανιά. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 297)
    • Η πεδιάδα χωρίζεται από αυτές του Τσερσεμπά και των Σερβίων στις όχθες του Ιντζέκαρα από μια χαμηλή διαδρομή του όρους Βέρμιο, το οποίο ενώνεται με την άλλη άκρη της πεδιάδας Μπουτζά με το όρος της Κοζάνης, το οποίο είναι παρακλάδι του όρους Βούρινος. (Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 297)
    • Στην αγορά το πρωί συχνάζουν και Τούρκοι και Έλληνες από την γειτονική χώρα. Η Κοζάνη και τα Σέρβια ορίζουν μια επισκοπή, η οποία είναι υπό την δικαιοδοσία της Θεσσαλονίκης. Ο Επίσκοπος έχει κατοικία και στις δύο περιοχές, τώρα βρίσκεται στα Σέρβια αλλά συνήθως διαμένει στην Κοζάνη.(Leake,τομ.ΙΙΙ,σ. 299)
    • Φεύγοντας από την Κοζάνη προς τα Σέρβια αφήνουμε πίσω, προς τα αριστερά, το Ακμπουνάρ, Νίζβορο ή Ίσβορο για τους Έλληνες, στην άκρη των αμπελώνων της Κοζάνης και κατεβαίνουμε σε λοφώδεις εκτάσεις με χωράφια σιτηρών διάσπαρτα με μικρά χωριά. Έπειτα, φτἀνουμε στο Χατζιράν, ίδιου μεγέθους οικισμός με το Ακμπουνάρ, το οποίο βρίσκεται σε 1,5 μίλια απόσταση στα αριστερά του δρόμου στους πρόποδες του Γκιόζτεπε. Όλα αυτά τα μέρη είναι τουρκικά. Αργότερα,φτάνουμε στον ποταμό Ιντζέκαρα ή Βιστρίτζα που πλαισιώνεται από απότομους βράχους στην αριστερή όχθη ενώ στην απέναντι πλευρά γειτνιάζει με χαμηλά εδάφη. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 329)
    • Σε 1 ώρα και 8 λεπτά από τον ποταμό βρίσκονται τα Σέρβια. Για να φτάσει κάποιος στα Σέρβια περνά από πλούσια λειβάδια και μια γόνιμη πεδιάδα. Εἰκοσι λεπτά από τα Σἐρβια και πέρα από την πεδιάδα βρίσκεται ένα ύψωμα. Τα Σέρβια έχουν περίπου 500 τουρκικά σπίτια και μερικά ελληνικά. Βρίσκονται στη βόρεια πλευρά ενός ανοίγματος στην κορυφογραμμή που ξεκινά από τις χαράδρες της Βιστρίτζας, κοντά στη Βέροια και τερματίζεται στα βουνά της Κασσιάς, στα βόρεια των Τρικάλων.Το πιο πολύτιμο προϊόν των αγρών των Σερβίων είναι μια ποικιλία καπνού, που φέρει ένα κίτρινο φύλλο όπως εκείνη των Γιαννιτσών. Οι δρόμοι της πόλης οριοθετούνται με το χόρτο καπνού που στεγνώνει κατά μήκος των προθαλάμων των σπιτιών, όπως και στις αυλές τους. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 330)
    • Η επισκοπική εκκλησία των Σερβίων, η οποία βρίσκεται σε ένα ύψωμα που ξεκινάει από το χαμηλότερο τμήμα του βουνού πίσω από την πόλη, τώρα είναι κατεστραμμένη και η επισκοπή που βρίσκεται στην πόλη, δεν βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση, παρόλο που ακόμη είναι σε χρήση.Ο επίσκοπος, τον οποίο επισκέφθηκα το πρωί, υποθέτει ότι τα Σέρβια είναι αποικία των Σέρβων, των οποίων οι απόγονοι οδηγήθηκαν εκεί από τους Τούρκους. Η υπόθεσή του αυτή δεν είναι αβάσιμη. Άλλη άποψη του επισκόπου μοιάζει περισσότερο αμφίβολη, παρόλο που την αναπτύσσει ως μη αμφισβητούμενο γεγονός και λόγω του ότι με δέχθηκε δεν διεφώνησα μαζί του. Ισχυρίστηκε ότι ο Απόστολος Παύλος πέρασε μέσω των Σερβίων στην πορεία του από τη Βέροια στην Αθήνα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 330)
    • Aφού έδιωξα τους φρουρούς που είχα μαζί μου από το Μέτσοβο στη Βέροια, πήρα άλλους έξι από τον Αλή Πασά στα Σέρβια, ανάμεσά τους και έναν Αλβανό Μουσουλμάνο και ξεκίνησα για το Λιβάδι. Πρώτα επισκέφθηκα ένα κατεστραμμένο κάστρο στην κορυφή του λόφου πάνω από την επισκοπή, συνοδευόμενος μέχρι εκεί από τον Αλβανό φρούραρχο,ο οποίος όταν ανακάλυψε ότι είχα γνώση των μνημείων της περιοχής που ήταν θεατά από το κάστρο, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον στην απάντηση όλων των γεωγραφικών μου ερωτήσεων τις οποίες κατείχε καλά από τη γνώση του για τη Μακεδονία, που απέκτησε στην στρατιωτική του πορεία.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 331)
    • Στα δεξιά του Σινιάτσικου φαίνεται το Περιστέρι, το οποίο συνορεύει με τις πεδιάδες του Εριγώνα και των Μπιτολίων.Στα βορειοανατολικά υψώνεται το σπουδαίο βουνό Δοξά ή Βέρμιο και στα δεξιά του φαίνεται ο Βελβεντός ή Βελβεδός, μια πόλη 300 σπιτιών, η οποία,παρόλο που είναι γνωστή για τον μιναρέ της, κατοικείται κυρίως από Έλληνες. Ο Βελβεντός βρίσκεται σε απόσταση 3 ωρών από τα Σέρβια και ομοίως βρίσκεται στο ίδιο βουνό. Τοποθετείται στην ίδια γραμμή με τη μεγάλη χαράδρα του Αλιάκμονα ενώ κοντά του βρίσκεται και το βουνό της Πέλλας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 332)
    • Το κάστρο των Σερβίων ήταν έτσι τοποθετημένο ώστε να ελέγχει το ανέβασμα στις Πόρτες, έτσι όπως αποκαλείται το υψηλότερο σημείο του περάσματος, εκεί όπου οδηγούν οι όχθες του Αλιάκμονα στις κοιλάδες που βρέχονται από τον Πηνειό.(Leake, τομ.ΙΙΙ,σ. 332)
    • Από μια περίεργη διαστρέβλωση της αρχαίας γεωγραφίας η Θεσσαλονίκη και η Βέροια είναι εκκλησιαστικές επαρχίες ή διοικητικές περιφέρειες της Θεσσαλίας. Έτσι, ο επίσκοπος της Θεσσαλονίκης ονομαζόταν Υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Θετταλίας. Αυτός διεκδικούσε τα προνόμια του επιθέτου Παναγιώτατος στη δική του περιφέρεια αλλά οπουδήποτε αλλού είχε μόνο τον τίτλο- όπως και οι άλλοι μητροπολίτες-του Πανιερωτάτου.Οι επισκοπές της δικαιοδοσίας του είναι το Κίτρος, η Καμπανία, η Πέτρα, ο Πλαταμώνας μαζί με το Λυκόστομο, τα Σέρβια, το Αρδαμέρι , του οποίου η έδρα είναι η Γαλάτιστα και η Ιερισσός η οποία συμπεριλαμβάνεται στο Άγιο Όρος. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 250-251)
    • Ο λόφος που είναι ορατός από το πέρασμα από τα Σέρβια στην Κοζάνη ονομάζεται Βίγλα- μια σύγχρονη λέξη ισοδύναμη με τη Φυλή- όπου λέγεται ότι διατηρούνταν τα ίχνη ενός αρχαίου οχυρού. Αντί για την διάβαση μέσω των Πορτών, ακολούθησα ένα πιο ψηλό μονοπάτι κατά μήκος της νότιας πρόσοψης του βουνού, που εκτείνεται βόρεια προς το Καταφύγι και το ρέμα του ποταμού Βιστρίτζα πάνω από τη Βέροια. Καθώς κατεβαίνουμε, η κορυφή της Σαμαρίνας διαγράφεται στα βορειοδυτικά μέσω των άνω στενών του ίδιου ποταμού ή εκείνων στο νότιο άκρο του όρους Βούρινος, κοντά στην Κἀλιανη, που χωρίζεται με τις πεδιάδες ή κοιλάδες των Γρεβενών και των Βεντζίων από εκείνες του Τσερσεμπά και των Σερβίων. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 333)
    • Ο δρόμος μας προς το Λιβάδι ακολουθεί την πλευρά του βουνού, σταδιακά κατεβαίνοντας και διασχίζοντας πολλά βαθιά φαράγγια και πετρώδεις, επικίνδυνες πλαγιές. Στα μισά του δρόμου ξεκινάμε να βλέπουμε στα δεξιά πάνω από μια πεδιάδα που εκτείνεται πέντε ή έξι μίλια από τους πρόποδες του βουνού σε άλλο που ονομάζεται Αμάρβες, στην κατεύθυνση του Δεμινίκου. Οι Αμάρβες είναι η κεντρική κορυφή των Καμβουνίων και στα δυτικά συνδέεται με άλλη κορυφή, τα Βουνάσια, που ξεκινά από την αριστερή όχθη του Βιστρίτζα απέναντι από το Βούρινο. Οι Αμάρβες είναι ο σύνδεσμος μεταξύ της αλυσίδας του Ολύμπου πίσω από τα Σέρβια και τον Βελβεντό με τους λόφους της Χασιάς.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 333)
    • ‘Ενα μικρό ρυάκι ρέει μέσα από την κοιλάδα στα δεξιά μας και περνάει μέσα από ένα λαγκάδι στο νοτιοδυτικό άκρο κοντά στο οποίο συναντάει ένα ποτάμι που ξεκινά από τις άφθονες πηγές του νότιου μέρους των Αμάρβεων όπου οι Λιβαδιώτες έχουν κλωστοϋφαντουργεία. Μετά από μια στροφή προς τα ανατολικά, εισερχόμαστε σε μια άλλη πεδιάδα στην οποία καταλήγει το Ελασσονίτικο ή ποτάμι της Ελασσόνας και στο Αμούρι, ένα μικρό χωριό- όχι μακριά από το Δεμινίκο. Το κύριο ρεύμα του ποταμού ονομάζεται Τιταρήσιος κατά τον Όμηρο και συναντά τον Πηνειό στην κοιλάδα της Λάρισας. Το παρακλάδι από το όρος του Λιβαδιού ονομάζεται Βουργαρί ή Σαραντάπορο. Σε μικρή απόσταση από τη δεξιά όχθη, κοντά στο Μπογάζι όπου απολήγει η πεδιάδα, υπάρχει το χωριό Βουβάλα και το μετόχι του μοναστηριού της Ελασσόνας σε ένα ύψωμα στους πρόποδες του όρους Αμάρβες. Η κορυφή περικλείεται με χαλάσματα τειχώνν μιας αρχαίας πόλης. Αυτό το μέρος που βρίσκεται κοντά στο δρόμο από τα Σέρβια στα Τρίκαλα, υπολογίζεται σε απόσταση τριών ωρών από το Λιβάδι και είναι η μικρότερη διαδρομή από άλλη στα δεξιά του δρόμου από τα Σέρβια στην Ελασσόνα, όπου μετά την έξοδο από το πέρασμα της Βίγλας αφήνουμε τον δρόμο των Τρικάλων στα δεξιά μας και διασχίζουμε την κοιλάδα διαγωνίως σε μια ευθεία γραμμή προς την Ελασσόνα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 334)
    • Μετά από πέντε ώρες από το κάστρο των Σερβίων φτάνουμε στο Λιβάδι, που βρίσκεται σε μια τοποθεσία από τις πιο απότομες με πολύ λίγη πεδιάδα σε κάποια μίλια από εκεί. Η πόλη περιλαμβάνει 800 σπίτια κάτω από μια βραχώδη κορυφή στα βουνά που εκτείνονται από την παραθαλάσσια πεδιάδα της Κατερίνης στη δεξιά όχθη του Βιστρίτζα, κοντά στη Βέροια. Η πιο ψηλή κορυφή αυτών των βουνών γίνεται ορατή ακόμα και από την Θεσσαλονίκη και αναφέρεται ως μια από τα κυριότερες κορυφές της αλυσίδας του Ολύμπου. (Leake, τομ.ΙΙΙ,σ. 334-335)
    • Το Λιβάδι είναι μια βλάχικη αποικία από τους παλαιούς χρόνους και συχνά από τότε λέγεται βλαχο-Λίβαδο. Τα υπόλοιπα βλαχοχώρια σε αυτήν την περιοχή είναι το Κοκκινοπλό στις πλαγιές του Ολύμπου, τρεις ώρες απόσταση από εκεί προς την Τσαριτσάνη, τα Φτερά στην ίδια απόσταση προς την Κατερίνη και το Νεοχώρι ανάμεσα στα Σέρβια και το Λιβάδι σε μια υψηλή τοποθεσία στο βουνό, μια ώρα στα αριστερά του δρόμου από όπου ήρθαμε.Το Κοκκινοπλό έχει περίπου 200 σπίτια, τα Φτερά 100 και το Νεοχώρι 20 ή 30. Κοντά στα Φτερά λέγεται ότι υπήρχε ένα αρχαίο λατομείο. Αυτά τα χωριά ζουν κυρίως από την παραγωγή χοντρών μάλλινων ρούχων που λέγονται “σκουτί”, από τα οποία φτιάχνονται τα πανωφόρια που ονομάζονται κάππες, στα ιταλικά “κάππε” και χρησιμοποιούνται εκτεταμένα στην Ελλάδα και την Αδριατική.Το ένδυμα είναι δύο ειδών: μαύρο και άσπρο και εσωτερικά είναι μαλλιαρό. Αποστέλλεται στη Βενετία και την Τεργέστη σε κομμάτια που λέγονται “ξύλα”.Οι Καλαρυτιώτες, οι οποίοι κατασκευάζουν το ίδιο είδος ενδύματος στα ίδια τους τα βουνά και των οποίων οι έμποροι κατοικούν στην Αδριατική συνηθίζουν να αγοράζουν αυτά που κατασκευάζουν οι Λιβαδιώτες. Στέλνουν οι Καλαρυτιώτες το προϊόν σε έναν έμπορο, κυρίως έναν Ενετό, στη Θεσσαλονίκη, που το στέλνει σε Καλαρυτιώτη έμπορο που χρεώνει 2,5 πιάστρες τα 140 ξύλα ανά αποστολή. Οι Λιβαδιώτες κάνουν ετησίως από 150 έως 200 φορτώματα. Επίσησς καλλιεργούν λίγο καλαμπόκι ενώ διαθέτουν αφθονία από πρόβατα, κατσίκια, άλογα και μουλάρια. Όπως οι Καλαρυτιώτες,έτσι και αυτοί είναι υπερήφανοι για τον εξαιρετικό αέρα και το νερό της πόλης τους, που κάποιες φορές κάνουν μέχρι και τρεις ώρες δρόμο προκειμένου να προμηθευτούν το πιο εκλεκτό. Η λίμνη της Καστοριάς τους προμηθεύει με ψάρια προς 25 με 30 παράδες την οκά- προτιμότερα από τα ψάρια της θάλασσας που πουλιούνται στη Θεσσαλονίκη προς 45. Από την άλλη, το ψύχος είναι τόσο δριμύ το χειμώνα, ώστε οι κάτοικοι ορισμένες φορές αποκλείονται στα σπίτια τους από το χιόνι για αρκετές ημέρες και αναγκάζονται να πίνουν λιωμένο χιόνι καθώς δεν είναι δυνατή η πρόσβαση στα πηγάδια και στις πηγές τους. Υπάρχει τώρα ένας μεγάλος παγετός και μας φάνηκε πολύ δύσκολο να σύρουμε τα φορτωμένα άλογά μας στους απότομους και ολισθηρούς δρόμους. Η θέα του Ολύμπου από εκεί είναι μαγευτική. Η πορεία περνάει από το Κοκκινοπλό που βρίσκεται σε γκρεμό, λίγο πάνω από την πεδιάδα. Η πόλη πληρώνει 200 βαλάντια σε συνεισφορές. Ο οικοδεσπότης μου, ένας από τους προύχοντες, έχει ήδη καταβάλλει 800 γρόσια αυτό το χρόνο και περιμένει να του ζητήσουν περισσότερα. Έξω από την πόλη βρίσκεται το μνημείο ενός Αλβανού οπλαρχηγού, που σκοτώθηκε σε μάχη εναντίον των κλεφτών του Ολύμπου πριν τριάντα χρόνια περίπου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 335-336)
    • Είναι τώρα εικοσιδύο χρόνια από τότε που ο Αλή Πασάς απέκτησε την κυριαρχία στο Λιβάδι. Η σημασία του για εκείνον πηγάζει κυρίως από την εγγύτητά του στο πέρασμα που οδηγεί από την Ελασσόνα ή τα Σέρβια στις παραθαλάσσιες πεδιάδες της Μακεδονίας και είναι η πιο άμεση πορεία προς τα όρια του Ολύμπου. Από αυτό το πέρασμα μιάμιση ώρα μετά το Λιβάδι, βρίσκεται το χωριό του Αγίου Δημητρίου και μια ώρα και ένα τέταρτο πιο μακριά, ακριβώς πάνω στον Ζυγό, βρίσκονται τα χαλάσματα του χωριού Πέτρα, ως ένα όνομα που καταγράφεται στην αρχαία ιστορία και είναι πολύ χρήσιμο για να κατανοήσουμε τη γεωγραφία αυτού του χώρου της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 337)
    • Η Πέτρα βρίσκεται σε έναν μεγάλο απομονωμένο βράχο, αποσχισμένο με φυσικό τρόπο και χωρισμένο από το γειτονικό βουνό. Ο δρόμος περνάει μέσα από το άνοιγμα και μετά κατεβαίνει στην πεδιάδα της Κατερίνης, η οποία χωρίς αμφιβολία αποτελεί τμήμα της αρχαίας Πιερίας της Μακεδονίας. Ο Λίβιος παρουσιάζει την Πέτρα ως πόλη της Πιερίας στο σύνορο αυτής της επαρχίας στο πέρασμα που οδηγεί στην παραθαλάσσια πεδιάδα από την Περραιβία. Η απόσταση από το Λιβάδι στην Κατερίνη και τον Άγιο Δημήτριο υπολογίζεται σε δέκα ώρες. Υπάρχει και άλλος δρόμος που οδηγεί πάνω από την ίδια κορυφογραμμή, από τα Σέρβια, μέσω Βελβεντού, στην Κατερίνη. Όμως δεν είναι τόσο εύκολο όσο από το πέρασμα της Πέτρας. Και θα αποτελούσε οδό επικοινωνίας, αν υπήρχε στην αρχαιότητα, όχι από την Θεσσαλία στη Μακεδονία αλλά από την Ελιμεία της Άνω Μακεδονίας στην Πιερία της Κάτω Μακεδονίας.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 337)
    • Ήδη έχω παρατηρήσει ότι τα βουνά που υψώνονται από τη δεξιά όχθη του Βιστρίτζα και εκτείνονται από την κοιλάδα των Γρεβενών σε αυτή της Βέροιας, ήταν τα αρχαία Καμβούνια, που αναφέρονται από τον Λίβιο, από τον οποίον δηλώνεται επιπλέον, ότι το πέρασμα των Σερβίων είναι το πέρασμα σε αυτά τα βουνά, που επίσης λέγεται Βωλουστάνα (Βώλου στενά) . Η ασφάλεια του περάσματος αυτού ήταν τόσο σημαντική για τον Περσέα, στην προσέγγιση του ύπατου Μάρκου Φίλιππου, στο τρίτο έτος του τελευταίου μακεδονικού πολέμου, που το κατέλαβε με 10.000 άνδρες. Ήταν πιθανώς το ίδιο πέρασμα μέσω του οποίου ο Περσέας εισέβαλε στην Θεσσαλία στο πρώτο έτος του πολέμου. Από αυτό το πέρασμα ο ύπατος Οστίλιος εισέβαλε στη Μακεδονία το επόμενο έτος και ήδη αποτελούσε έναν από τους δρόμους προς τη Μακεδονία σχεδιασμένος από τον Μάρκο όταν στρατοπέδευσε ανάμεσα στην Άζωρο και στην Δολίχη , πριν αποφασίσει να οδηγήσει το στράτευμα του κατά μήκους του Ολύμπου μέσω της Λαπάθου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 338)
    • Τα Σκόπια βρίσκονταν σπάνια υπό τον πλήρη έλεγχο της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη βασιλεία του Μιχαήλ Παλαιολόγου η πόλη αποσπάστηκε από τον αυτοκράτορα από τους Σέρβους και έγινε η κατοικία του Κράλη. Εδώ ο Νικηφόρος Γρηγοράς έσυρε σε δίκη τον άρχοντα των Τριβαλλών, του οποίου ο διάδοχος το 1342 πρόσφερε προστασία και φιλοξενία στον Ιωάννη Καντακουζηνό όταν αποσύρθηκε πριν τον Απόκαυκο. Με τη συνθήκη που ακολούθησε ανάμεσα στον Καντακουζηνό και στο βασιλιά της Σερβίας, ο τελευταίος απόκτησε μια προσωρινή εξουσία σε ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας, ενώ οι Ρωμαίοι, όπως αυτοαποκαλούνταν, του έδωσαν τη Ζίχνη, τις Φερρές , το Μελένικο, τη Στρούμιτσα και την Καστοριά και κράτησαν τα Σέρβια, τη Βέρροια, την Έδεσσα, το Γυναικόκαστρο, τη Μυγδονία και τις πόλεις στο Στρυμόνα, καθώς και την περιφέρεια των Σερρών και τα όρη του Ταντεσσάνου. Είναι αξιοσημείωτο ότι στις ιστορίες της Άννας της Κομνηνής ,του Γρηγορά και του Καντακουζηνού εμφανίζονται αρκετά άλλα ονόματα όπως: α) στα ιλλυρικά σύνορα η Δίβρη, η Βελεσσός, το Πρίλεπο, η Μοράβα και η Πρίστηνος, που περιγράφει ο Καντακουζηνός ως πόλη χωρίς τείχη,β) στη Θεσσαλία τα Σέρβια, το Καστρίον,το Λυκοστόμιον και ο Πλαταμώνας,γ) στα ανατολικά η Ρεντίνα και η Δράμα, επίσης η Ζίχνη και το Μελένικο, η Έδεσσα και η Βέρροια, ο Όστροβος και δ) νότια τα Σταρίδολα μαζί με κάποιες άλλες περιοχές που χρειάζονται περαιτέρω έρευνα. Ο Σωσκός εμφανίζεται στην Άννα Κομνηνή ανάμεσα στη λίμνη του Οστρόβου και τα Σέρβια. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 478-479)
    • Ο λόφος που είναι ορατός από το πέρασμα από τα Σέρβια στην Κοζάνη ονομάζεται Βίγλα, μια νεότερη λέξη ισοδύναμη με τη Φυλή και λέγεται ότι διατηρεί ακόμη τα ίχνη ενός αρχαίου οχυρού. Αντί για τη διάβαση μέσω των Πορτών, ακολούθησα ένα πιο ψηλό μονοπάτι κατά μήκος της νότιας πλαγιάς του βουνού, που εκτείνεται βόρεια προς το Καταφύγι και το ρέμα του ποταμού Βιστρίτζα πάνω από τη Βέροια. Καθώς κατεβαίνουμε, η κορυφή της Σαμαρίνας διαγράφεται στα βορειοδυτικά μέσω των άνω στενών του ίδιου ποταμού ή εκείνων στο νότιο άκρο του όρους Μπούρινο, κοντά στη Καλλιάνη, που χωρίζεται με τις πεδιάδες ή κοιλάδες των Γρεβενών και της Βέντζας από εκείνες του Τσερσεμπά και των Σερβίων.(Leake, τομ. ΙΙΙ , σ. 333 )
    • ‘Ενα μικρό ρυάκι ρέει μέσα από το μέσο της κοιλάδας στα δεξιά μας και περνάει μέσα από ένα λαγκάδι στο νοτιοδυτικό άκρο κοντά στο οποίο συναντάει ένα ποτάμι από τις άφθονες πηγές του νότιου μέρους των Αμάρβεων όρεων όπου οι Λιβαδιώτες έχουν κλωστοϋφαντουργεία. Μετά από μια στροφή προς τα ανατολικά της προηγούμενης πορείας, εισερχόμαστε σε μια άλλη πεδιάδα στην οποία καταλήγει το Ελασσονίτικο ή ποτάμι της Ελασσόνας και στο Αμούρι, ένα μικρό χωριό όχι μακριά από το Δεμίνικο. Το κύριο ρεύμα του ποταμού ονομάζεται Τιταρήσιος κατά τον Όμηρο, και συναντά τον Πηνειό στην κοιλάδα της Λάρισας. Το παρακλάδι από το όρος του Λιβαδιού ονομάζεται Βουργαρί ή Σαραντάπορο .Σε μικρή απόσταση από τη δεξιά όχθη, κοντά στο Μπογάζι όπου απολήγει η πεδιάδα, υπάρχει το χωριό Βουβάλα και το μετόχι του μοναστηριού της Ελασσόνας σε ένα ύψωμα στους πρόποδες του όρους Αμάρβες . Η κορυφή περικλείεται με χαλάσματα τοίχων μιας αρχαίας πόλης. Αυτό το μέρος που βρίσκεται κοντά στον δρόμο από τα Σέρβια στα Τρίκαλα, υπολογίζεται σε απόσταση τριών ωρών από το Λιβάδι και είναι μικρότερη διαδρομή από μία στα δεξιά του δρόμου από τα Σέρβια στην Ελασσόνα, όπου μετά την έξοδο από το πέρασμα της Βίγλας αφήνουμε τον δρόμο των Τρικάλων στα δεξιά μας και διασχίζουμε την κοιλάδα διαγωνίως προς την Ελασσόνα.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 334)
    • Προς το τέλος των Πορτών υπάρχουν ίχνη οχύρωσης προφανώς της ίδιας χρονολογίας με το κάστρο και κάποτε κύριο στοιχείο του ίδιου συστήματος άμυνας.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 332-333)
    • Συγκρίνοντας τις περιγραφές τις οποίες μας άφησε ο ιστορικός από αυτές τις συναλλαγές δεν μας απομένει αμφιβολία ότι οι κοιλάδες ανάμεσα στα Καμβούνια όρη και στον Όλυμπο που συνορεύει στα βόρεια με την Ελίμεια και την Πιερία και που εκτείνονται από τις Πόρτες και το βουνό στο Λιβάδι στα νότια λίγα μίλια από την Ελασσόνα, αποτελούσαν το τμήμα της Περραιβίας που λέγεται Τριπολίτις. Και μοιάζει εξίσου προφανές από άλλες δύο περιπτώσεις, μια από τις οποίες στον πρώτο Μακεδονικό Πόλεμο, η άλλη στην εκστρατεία του Αντίοχου 9 χρόνια μετά, όπου η Περραιβία που περιελάμβανε την πόλη των Περραιβών, την Κυρετία και άλλες πόλεις, στα νότια της Τριπολίτιδας, που περιέχονται στην Πελασγιώτιδα και στη Λάρισα, περιλαμβάνει τις κοιλάδες της Ελασσόνας και του Δεμινίκου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 339)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]

  • Ο Ακροπολίτης αναφέρει ότι για να μεταβεί στο Ελβασάν άφησε πίσω του τα Σέρβια, την Καστοριά και την Αχρίδα, κατευθυνόμενος από ανατολικά προς δυτικά. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 6)

  • Ένα μίλι πιο κάτω από το χωριό Καλλιανή, περνάμε στην απέναντι όχθη του Αλιάκμονα ή Ιντζέ-Καρασού και έπειτα ανηφορίζουμε μέχρι τα Σέρβια, μια επισκοπή υπαγόμενη στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Η απόσταση από την Κοζάνη ως τα Σέρβια είναι τέσσερις ώρες πεζοπορίας, ώσπου να επιβιβαστούμε στο πέραμα, που θα μας μεταφέρει στην αντικρινή όχθη του Αλιάκμονα, και από κει, αφού ανηφορίσουμε επί ένα τέταρτο της ώρας, φτάνουμε σε αυτή την πόλη. Πρόκειται για την αρχαία επικράτεια των Βοττιαίων, που αποτελούσε ένα τμήμα της Πιερίας, αφού είναι πολύ πιθανόν οι Βυζαντινοί να έσφαλαν δίνοντας αυτό το ιστορικό όνομα στα βουνά γύρω από την Οχρίδα. Η επισκοπή αυτής της πόλης έχει στη δικαιοδοσία της τριανταέξι κωμοπόλεις ή χωριά, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγεται και η Κοζάνη. Κατηφορίζοντας μιαν απόσταση μιάμισης λεύγας από τα Σέρβια φτάνουμε στα στενά του Σαραντάπορου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.85)

  • Τα Σέρβια μπορούν να θεωρηθούν τα φυσικά όρια μεταξύ Μακεδονίας και Θεσσαλίας, και όχι τόσο το ρεύμα του Αλιάκμονα, που οι αρχαίοι είχαν υιοθετήσει σαν διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο επαρχίες. Κατηφορίζοντας μιαν απόσταση μιάμισης λεύγας από τα Σέρβια φτάνουμε στα στενά του Σαραντάπορου. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.91)

    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Όρος Βόρας (Καϊμάκτσαλαν)

    Παλαιό Όνομα : Βουνά Καρατζόβας
    Δήμος : Πέλλας
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Η λέξη Βόρας δεν είναι παρά μια παραλλαγή της λέξης βουνό με την προσθήκη του β, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι Μακεδόνες αντί του δίγαμμα (F) ή του αρχικού δασυνόμενου γράμματος, το οποίο συνηθιζόταν σε άλλες διαλέκτους. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.303)
    • Η τρίτη περιφέρεια περιγράφεται πολύ καθαρά να οριοθετείτε από τη θάλασσα, από τον Αξιό, και από τον Πηνειό, σε τρεις μεριές, περιλαμβάνοντας τις πόλεις Πέλλα, Έδεσσα και Βέροια και να εκτείνεται βόρεια έως το όρος Βόρας, όπου τα όριά του είναι τέτοια ώστε ήταν το μόνο από τις τρεις επαρχίες που δεν ήταν σε επικοινωνία με τους βάρβαρους, οι πλησιέστεροι εκ των οποίων ήταν οι Δάρδανοι. Από εκεί το όρος Βόρας που δεν αναφέρεται από κανέναν άλλο συγγραφέα, εμφανίζεται ως η κορυφή βόρεια των Βοδενών, τώρα ένας από τους κυρίως συνδέσμους με τον Όλυμπο, ή την ανατολική αλυσίδα, της οποίας οι υπόλοιπες είναι το Βέρμιο, ο Πίερος, ο Όλυμπος, η Όσσα και το Πήλειο. Αυτή η μεγάλη κορυφογραμμή ήταν σε μια βόρεια κατεύθυνση στη διακλάδωση του Εριγόνα και του Αξιού. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.484-485)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]

  • Μετά την κατάληψη της Μακεδονίας ο Παύλος Αιμίλιος διαίρεσε τους λαούς του βασιλείου του σε θρησκευτικές ομάδες. Τότε κατέταξε την περιοχή της Ορεστίδας στην τρίτη υποδιαίρεση, η οποία περικλειόταν από τον Αξιό, τον Πηνειό και το όρος Βόρας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 4)

  • Από το όρος Βόρας ξεκινά το δίκτυο των ποταμών που διαβρέχουν τη Μακεδονική Ιλλυρία, την Εορδαία, την Ελίμεια, την Πελαγονία, καθώς και τις απολήγουσες κοιλάδες στα εδάφη της Πέλλας. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.15)

  • Ο Βαρδάρης του Σαριγούλ, που σύμφωνα με τις ενδείξεις είναι ο Εριγώνας των αρχαίων, εκπηγάζει από τους παγετώνες του όρους Βόρα, στην περιοχή που οι χωρικοί αποκαλούν Βάξορ, πάνω από τα χωριά Σμαρδέσι, Πεσόσνιτσα και Ρούλια. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 17)

  • Το όρος Βόρας είχε αποτελέσει χώρο, όπου άνθισαν ο πολιτισμός και οι τέχνες. Οι πλαγιές του διαμόρφωναν ήδη από την πρώιμη αρχαιότητα τα όρια ανάμεσα στην αρχαία Ελλάδα και τις καλούμενες βαρβαρικές χώρες. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ. 19)

  • Η οροσειρά που περικλείει ολόγυρα τη δεξιά όχθη του Σκόμιου είναι η υψηλότερη απ’ όλες και είναι πιθανόν να συνδέεται με την οροσειρά του Βόρα. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.64-65)

  • Το λαγκάδι απ’ όπου αρχίζει το καντόνι του Ρεσάν ανοίγεται κυκλικά πάνω στη μεσημβρινή πλαγιά του όρους Βόρα, το οποίο, με την αντικρινή πλευρά του που ξεκινά από το κέντρο του, αγκαλιάζει την ανατολική παραλίμνια ζώνη της Λυχνίδος. (Pouqueville, τόμ. ΙΙΙ, σ.70)

    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Όρος Παγγαίο

    Παλαιό Όνομα : Εικοσιφοίνικας, Κουσίνιτζας
    Δήμος : Σερρών, Καβάλας
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

  • Στο Παγγαίο λόγω των μεταλλείων της περιοχής κατασκευάζονται σφαίρες που χρησιμοποιούνται στα οχυρά και στον οθωμανικό στόλο. (Cousinery,τομ. ΙΙ, σ. 67)
  • Το μοναστήρι της Παναγίας Κοσινίτσας που σημαίνει «η Παρθένος μέσα στο κοφίνι» βρίσκεται σε ένα ύψωμα στο όρος Παγγαίο. Εκεί κοντά βρίσκεται και ο ναός της Αγίας Σοφίας. Στην ίδια περίπου περιοχή βρίσκεται το επιβλητικό μαυσωλείο του Ισμαήλ μπέη που ανήγειραν στη μνήμη του τα παιδιά του. (Cousinery, τομ. Ι, σ. 206)
  • Το Παγγαίο και το Πιέριον όρος αποτελούν, κατά την άποψη του Θουκυδίδη, με την οποία συμφωνεί και ο Cousinery, τα δυο ονόματα του ίδιου βουνού, του Παγγαίου. (Cousinery, τομ. ΙΙ, σ. 26)
  • Το Παγγαίο βρίσκεται κοντά στον Στρυμόνα, οι υπώρειες του εκτείνονται μέχρι την Ηϊώνη και τη Μαρώνεια και, καθώς ο δρόμος κινείται ανατολικά μέχρι τα Άβδηρα, υπάρχουν μόνο δυο μικρά περάσματα τα οποία οδηγούν στον Αίμο. (Cousinery, τομ. ΙΙ, σ. 27)

    • [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]