Category: Clarke-N.Σερρών

  • Ποταμός Στρυμώνας

    Παλαιό Όνομα : Καρά Σου
    [tab name=’Abbot’]

    • Bistriza: Παραπόταμος του Στρούμα.(Abbot,σ.111)
    • Στρουμνιτζά: Τρίτος παραπόταμος, ο οποίος ρέει στο Στρούμα από τα δυτικά, περνώντας μέσα από ένα βάλτο και μπαίνει μέσα σε ένα τσιφλίκι.(Abbot,σ.153)

    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]

    • Ο ποταμός θεωρείται το φυσικό σύνορο μεταξύ της Μακεδονίας και της Θράκης. Ο ποταμός βρίσκεται σε απόσταση τεσσάρων ωρών από τη συνοριογραμμή μεταξύ Μακεδονίας-Θράκης και ήταν το αρχαίο σύνορο μεταξύ των δύο περιοχών. (Clarke,σ. 387)

    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’] 

    • Ο Στρυμώνας, ο Εριγών και ο Νέστος ονομάστηκαν από τους Τούρκους Καρά-σου που σημαίνει μαύρο νερό. Οι Βούλγαροι που κατοικούν κοντά στις όχθες του Στρυμώνα ονομάζουν το ποτάμι «Στρούμα». Η συγγένεια των λέξεων είναι φανερή. Ο συγγραφέας Αντίγονος Καρύστιος κάνει λόγο για ένα ποτάμι με το όνομα Πόντος που βρίσκεται κοντά στη χώρα των Αγριάνων. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 208)
    • Παλαιότεροι γεωγράφοι αναφέρουν ότι ο ποταμός Πόντος βρισκόταν στη θέση του Στρυμόνα. Ωστόσο, ο Πόντος πηγάζει από τα βουνά που βρίσκονται γύρω από την πόλη των Σερρών, ενώ ο Στρυμόνας έχει τις πηγές του περίπου σαράντα λεύγες βορειότερα. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 204)

    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Σ’ αυτήν την παραλία δεν παραμένει τίποτα άλλο εκτός από ένα όρμο απόβασης προς τα δυτικά των εκβολών του Στρυμώνα, όπου υπάρχει τελωνειακός σταθμός και αποθήκη επί της παραλίας. Εδώ παραδίπλα βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Αμφίπολης, η Ηιών. Αυτή η θέση κείται περίπου στα ερείπια του βυζαντινού φρουρίου, το οποίο ήδη στα χρόνια του περιηγητή Βελωνίου είχε καταστραφεί, και αποκαλούταν Χρυσόπολη.(Isambert, σ.23)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Η Παιονία εκτεινόταν από τους Δενθηλήτες και Μαίδους της Θράκης έως τους Δάρδανους, Πενέστες και Δασσαρέτες της Ιλλυρίας, συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων φυλών που κατοικούσαν στην άνω κοιλάδα του Εριγώνος, του Αξιού, του Στρυμώνος, και του Αγγίτη ποταμού μαζί δε και με την περιοχή των Σερρών .(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.306)
    • Η τούρκικη ονομασία του ποταμού είναι Karasú, δηλαδή μαύρα νερά. Εξ αιτίας όμως της φτωχής, σε γεωγραφικούς όρους, τούρκικης γλώσσας με τον ίδιο όρο αναφέρονταν στους ποταμούς Αξιό και Νέστο. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ.267-268)
    • Ο Ηρόδοτος στην περιγραφή της πορείας του στρατού του Ξέρξη από την εκβολή του Στρυμώνα στην Άκανθο, δηλώνει, ότι αφού πέρασε την Άργιλο και άφησε τον κόλπο του Ποσιδείου στα αριστερά, διάβηκε την πεδιάδα η οποία ονομάζεται Συλεύς, και μετά αφού πέρασε τα Στάγειρα έφθασε στην Άκανθο. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.168)
    • Καθώς πλησιάζουμε τον Στρυμώνα οι λόφοι είναι πολύ χαμηλότεροι. Αντί να καλύπτονται με δέντρα, όπως πριν, καλλιεργούνται μερικώς και απολήγουν σε μια πεδιάδα, η οποία, προς τις εκβολές του ποταμού, είναι αμμώδης και διακόπτεται από βάλτους. Σε μια ώρα και σαράντα λεπτά φθάνουμε στο Tjai-agsi, ή τις εκβολές του ποταμού Στρυμώνα, όπως οι Τούρκοι ονομάζουν το πορθμείο του Στρυμώνα, μολονότι βρίσκεται ένα τέταρτο του μιλίου από τη θάλασσα. Ο ποταμός έχει περίπου 180 γιάρδες πλάτος. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.172)
    • Έχω ήδη υπογραμμίσει ότι τα Κερδύλια ήταν, ολοφάνερα, το βουνό το οποίο ανυψώνεται από τη δεξιά όχθη του Στρυμόνα, ακριβώς απέναντι από το λόφο της Αμφίπολης.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 194)
    • Αφού έπεισε τους κατοίκους της Ακάνθου και των Σταγείρων να αποσκιρτήσουν από την Αθηναϊκή συμμαχία, προέλασε με όλες τις δυνάμεις που μπόρεσε να συγκεντρώσει από τους συμμάχους του, μια νύχτα που χιόνιζε, από το Βρωμίσκο στην Άργιλο, απ’ όπου, υπό την καθοδήγηση των Αργιλίων, προχώρησε πριν το ξημέρωμα στη γέφυρα του Στρυμόνα, η οποία ήταν ελαφρά φρουρούμενη, και αφού την κατέλαβε πέρασαν στην κατοχή του όλα τα περιουσιακά στοιχεία των Αμφιπολιτών, όσα δεν βρίσκονταν εντός της πόλης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 195)
    • Τον καιρό του Βρασίδα η γέφυρα του Στρυμώνα πιθανόν ήταν στην ίδια θέση όπως σήμερα, οι ίδιες αιτίες τείνουν, διαχρονικά, να αναδεικνύουν αυτή τη θέση ως τη πιο βολική λαμβάνοντας υπόψην τις εξωτερικές επαφές με αυτούς που κατοικούν στο λόφο της Αμφίπολης καί επιπρόσθετα ήταν ακριβώς απέναντι από το κέντρο της αρχαίας πόλης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 196)
    • Ολόκληρη η βόρεια πλευρά του λόφου, εκεί που βρίσκεται το σημερινό χωριό, περικλειόταν,πιθανόν, με ένα τείχος, το οποίο απέληγε στη λίμνη και συμπεριλάμβανε εντός του τη γέφυρα του Στρυμώνα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 197)
    • Πέραν του Στρυμώνος, ο Angitas συμβάλει στην πλημμύρα όπως και ορισμένα άλλα μικρά ποτάμια και από τις δύο πλευρές των βουνών.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 199)
    • Η κάτω στρυμωνική κοιλάδα, η οποία εκτείνεται από το Δεμιρισσάρ ως τον Άνγκιστα (Anghista) και την τοποθεσία της Αμφίπολης, αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες μακεδονικές πεδιάδες. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 201)
    • Η Γαληψός πρέπει να καταλάμβανε την ίδια τοποθεσία που αργότερα ονομάστηκε Psyscella, μια διάκριση που απαιτείται , επειδή υπήρχε άλλη μία τοποθεσία με την ονομασία Γαληψός, όχι σε μεγάλη απόσταση, στην παραλία ανατολικά του Στρυμώνα.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.155)
    • Αν και ο Στέφανος Βυζάντιος διακρίνει το Σίρις, εκ του οποίου πήραν το Σιροπαίονες, από τις Σέρρες, ήταν σίγουρα το ίδιο μέρος. Επίσης το ότι οι Σιροπαίονες κατοικούσαν στις όχθες του Στρυμώνα είναι ξεκάθαρο από τον Ηρόδοτο, καθώς και ότι δεν διέμεναν επάνω από το δερβένι του Δεμιρισσάρ. Τούτο εξάγεται από το ίδιο το έργο του Ηροδότου, όταν δηλώνει ότι ο Ξέρξης άφησε ένα μέρος των ασθενών του στρατεύματος του στο Σίρις κατά την επιστροφή του στον Ελλήσποντο. Ως εκ τούτου συμπεραίνουμε ότι δεν νοείται να είχε επιλεγεί ένα μέρος για αυτό το συγκεκριμένο σκοπό, σε τόσο μεγάλη απόσταση από την κεντρική πορεία του στρατού του όπως θα ήταν κάθε σημείο πάνω από τα στενά του Δεμιρισσάρ. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Συνεπώς οι Οδομάντες πιθανόν κατείχαν το μεγάλο βουνό που εκτείνεται από τη βορειοανατολική πλευρά της πεδιάδας του Στρυμώνα περίπου από το Μελένικο και το Δεμίρ Ισσάρ σχεδόν μέχρι το Παγγαίο. Η γειτνίαση στο τελευταίο αποδίδεται πιθανόν στο γεγονός ότι ήταν μία από τις τρεις φυλές που δούλευαν στα ορυχεία του βουνού. Οι άλλες δύο ήταν οι Πιερείς και οι Σάτρες, από τους οποίους οι πρώτοι διέμεναν στη νότια πλευρά του βουνού και οι δεύτεροι στην ανατολική πλευρά του. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Ήταν πολύ φυσικό ότι ο Μεγάβυζος θα έπρεπε να καταστείλει τους Σιροπαίονες που κατείχαν το πιο γόνιμο και εκτεθειμένο μέρος της πεδιάδας του Στρυμώνα, ενώ οι Οδομάντες, που ήταν ασφαλείς σε μία υψηλότερη θέση, και ακόμα περισσότερο οι Αγριανοί, που κατοικούσαν στις πηγές του Στρυμώνα, ήταν σε θέση να τον αποφύγουν ή να του αντισταθούν. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Ο Αρριανός καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι ο Όρβηλος ήταν το μεγάλο βουνό, το οποίο ξεκινώντας από την πεδιάδα του Στρυμώνα και τη λίμνη εκτείνεται προς τις πηγές του Στρυμώνα, όπου ενώνεται με την κορυφή που ονομάζεται Scomius, από την οποία πήγαζε το ποτάμι. Σύμφωνα με την περιγραφή της εκστρατείας του Αλεξάνδρου του Μέγα ενάντια των Τριβαλλών , ο Αρριανός επισημαίνει ότι ο Αλέξανδρος οδεύοντας από την Αμφίπολη προς το Νέστο είχε στα αριστερά του τους Φιλίππους και το όρος Όρβηλος. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 211)
    • Στις παράκτιες πεδιάδες ο Κάσσιος και ο Βρούτος οδήγησαν το στρατό τους αφού διέσχισαν τον Αίνο, το Δορίσκο και τα εγκαταλελειμμένα Στενά των Κορπιλών. Αλλά απέτυχαν να προχωρήσουν περισσότερο επειδή τα Στενά των Σαπαίων, τα οποία χώριζαν τις πεδιάδες των Αβδήρων και του ποταμού Νέστου από αυτά των Φιλίππων και του Στρυμώνα, βρίσκονταν ακόμα στα χέρια του εχθρού.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 215)
    • Ο Αππιανός, ωστόσο, περιγράφει τους Φιλίππους και τη θέση στην οποία ο Κάσσιος και ο Βρούτος στρατοπέδευσαν. Η πόλη, περιγράφει ο Αππιανός, ονομαζόταν Δάτον πριν την εποχή του Φιλίππου, και πρωιμότερα Κρηνίδες, από τις πολυάριθμες πηγές κοντά στην τοποθεσία, που σχημάτιζαν ποτάμι και έλος. Βρισκόταν σε μια απότομη πλαγιά, οριοθετημένη στα βόρεια από τα δάση από τα οποία πέρασε ο στρατός του Κάσσιου, στα νότια από ένα έλος, πέρα από το οποίο ήταν η θάλασσα, στα ανατολικά από τα περάσματα των Σαπαίων και των Κορπιλών και στα δυτικά από τις μεγάλες πεδιάδες του Μύρκινου. Ο Δραβίσκος και ο Στρυμώνας τα οποία ήταν 350 στάδια σε μήκος.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 216)
    • Είναι αξιοσημείωτο ότι η κατάληξη της λέξης Τζέρπιστα, όπως και αυτή της Πράβιστα και Άνγκιστα μοιάζει με αυτή στην οποία οι αρχαίοι Μακεδόνες κυρίως επέδρασαν. Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η τοποθεσία της Ηράκλεια Σιντικής για τους ακόλουθους λόγους.1) Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.2) Η Σινιτική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα, ενώ ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία , της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.226-227)
    • Η Ευπορία ονομάστηκε έτσι από τον Πτολεμαίο ανάμεσα στις πόλεις της Βισαλτίας μαζί με την Όσσα και την Άργιλο και πιθανώς ο ποταμός που συναντά τον Στρυμόνα κάτω από τη γέφυρα του Νεοχωρίου ή της Αμφίπολης είναι η αρχαία Βισαλτία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.228)
    • Η Βέργα τοποθετείται κατά τον Πτολεμαίο, στα σύνορα της Ηδωνία και κοντά στους Οδομάντες, οι οποίοι, εκείνη την εποχή, κατείχαν τις Σέρρες και τη Σκοτούσσα. Επίσης φαίνεται ότι η Βέργα ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, κοντά στο σύγχρονο Ταχυνό. Το οποίο ο Σκύμνος το περιγράφει να κείτεται στο στόμιο του Στρυμόνα. Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα να περιλαμβανόταν στην Σιντική και ακολούθως και η Νιγρίτα να ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη, καθώς αυτές είναι οι δυό πόλεις, εκτός της Ηράκλειας που ο Πτολεμαίος αποδίδει στην Σιντική.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.229)
    • Η εξουσία του Σιτάλκη εκτεινόταν από τις ακτές του Ευξείνου και της Προποντίδας μέχρι τα σύνορα με τη Μακεδονία, όπου ακόμη και οι Παιονικές φυλές, στα αριστερά του Στρυμώνα ήταν υποτελείς σε αυτόν. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.443)
    • Εντούτοις, είναι σαφές ότι οι Μαίδοι δεν κατείχαν μεγάλη έκταση γης στα νότια της πορείας του Σιτάλκη. Ο λόγος είναι ότι το έδαφος, το οποίο περικλείεται στα βόρεια από αυτή τη γραμμή, στα νότια από την κορυφογραμμή του βουνού Χορτιάτη, στα ανατολικά από την πεδιάδα του Στρυμόνα και στα δυτικά από αυτή του Αξιού ισούται περίπου με ένα τετράγωνο το οποίο έχει πλευρά σαράντα γεωγραφικών μιλίων. Σε αυτό το χώρο πρέπει να τοποθετήσουμε τη Μυγδονία, την Κρηστωνία, τον Ανθεμούντα και τη Βισαλτία. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 448)
    • Από τις φυλές στο θρακικό σύνορο της Παιονίας, που υπάγονταν στην Μακεδονία, επί της βασιλείας του Φιλίππου, γιου του Αμύντα, υπάρχουν λόγοι για να πιστέψω ότι οι Οδομάντες κατείχαν ολόκληρο το όρος Όρβηλος πάνω από τα Στενά του Στρυμόνα κοντά στο σύγχρονο Δεμιρισσάρ που μαζί και με τη Ζίχνη, εγκλείονται στο όρος Παγγαίο. Η βορειο-δυτική πλευρά τους βρίσκεται στα δεξιά του Σιτάλκη, καθώς διασχίζει το όρος Κερκίνη. Η γενική τους κατάσταση συμφωνεί με την περιγραφή του Θουκυδίδη, σύμφωνα με τον οποίο κατοίκησαν πάνω από τα βόρεια του Στρυμόνα. Προς τα βόρεια του Κάτω Στρυμόνα ο ποταμός έχει μια ανατολική πορεία που δικαιολογεί την έκφραση του ιστορικού. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.465)
    • Ανάμεσα στο Μελένικο και στο Πετρίτσι, πάνω από το Δεμίρ Ισσάρ και τα στρυμωνικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμόνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα, πάνω από τον οποίο βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα, μιας μέρας ταξίδι πάνω από το Πετρίτσι, στο δρόμο από Σέρρες προς Βελεσά. Η τοποθεσία του Στρούμιτζα είχε προσαρμοστεί να είναι το κυρίως οχυρό τέτοιων σκληραγωγημένων φυλών, των οποίων η δύναμη είχε δοκιμαστεί από τον Νικηφόρο Γρηγορά, όταν είχε σταλθεί το 1326 στα Σκόπια σε αποστολή στον βασιλιά της Σερβίας από τον βασιλιά Ανδρόνικο τον πρεσβύτερο. Διηγείται ότι, αφού ταξίδεψε μισή νύχτα και μια μέρα από τον Στρυμόνα, έφτασε στον Στρούμιτζα, ένα τόσο ψηλό φρούριο, όπου οι άνδρες στα τείχη έμοιαζαν από την κοιλάδα σαν πουλιά. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.465-466)
    • Ο Πτολεμαίος, στην χωροθέτηση του Αιστραίον, Δόβηρος και του Αστραίου, υποδεικνύει ότι δεν είχαν μεγάλη απόσταση το ένα μέρος από το άλλο. Κάτι που αληθεύει με την προϋπόθεση ότι το Αστραίο ή Αιστραίο ήταν στον Στρούμιτζα, και η Δόβηρος κοντά στην Δοϊράνη. Στρυμόνας, Στρούμα, Αστραίο, και Στρούμιτζα μοιάζουν να είναι όλα διαλεκτικές τροποποιήσεις κάποιας γνήσιας μακεδονικής λέξης, που πιθανότατα σημαίνει ποταμός. Η πόλη Στρούμιτζα, οπότε, όπως και η προκάτοχός της, το Αστραίο, πήραν το όνομά τους από τον ποταμό στον οποίο βρίσκονται, όντας σε θέση εξαιρετικής σημασίας πάνω από τον κύριο παραπόταμο του Στρυμόνα, και τη φυσική πρωτεύουσα της κοιλάδας του. Το όνομα υπονοεί τουλάχιστον τον Στρυμόνα. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.467-846)
    • Η Πρώτη Μακεδονία συμπεριλάμβανε όλες τις προηγούμενες κτήσεις του Περσέα στην Θράκη στα ανατολικά του Νέστου με εξαίρεση τις τρεις κύριες παραθαλάσσιες πόλεις ανάμεσα στον ποταμό και στην Χερσόνησο. Περιλάμβανε, επίσης, την περιοχή ανάμεσα στο Νέστο και στο Στρυμόνα πιθανώς μέχρι τις πηγές των ποταμών μαζί με τη Σιντική και τη Βισαλτία στα δεξιά του Στρυμόνα. Η Αμφίπολις, η πρωτεύουσα της περιοχής περιγράφεται σαν την κυρίως άμυνα της Μακεδονίας στα ανατολικά. Έχουμε μια εικόνα της νύξης που κάνει ο ιστορικός για τα ορυχεία του Παγγαίου όρους που διοικούσε η Αμφίπολη, στα πολυάριθμα ασημένια νομίσματα της εποχής της τετραρχίας με το κεφάλι της θεότητας της Αμφίπολης- Άρτεμις Ταυροπόλος- με όψη που απεικόνιζε το ρόπαλο του Ηρακλή από στεφάνι βελανιδιάς και τον θρύλο των Μακεδόνων πρώτης. Αυτά τα νομίσματα εμφανώς είχαν κοπεί στην Αμφίπολη.(Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.483)
    • Η δεύτερη Μακεδονία περιλάμβανε όλη την περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό εκτός από τη Σιντική και τη Βισαλτία και εκτεινόταν από τις πηγές των δύο ποταμιών μέχρι εκεί που έφτανε το σύνορο του βασιλείου της Μακεδονίας. Η ανατολική τροπή του Στρυμόνα κάτω από τις Σέρρες αποδεικνύει αμέσως γιατί η Σιντική και η Βισαλτία είχαν εξαιρεθεί από τις περιοχές ανάμεσα στο Στρυμόνα και στον Αξιό και εντάσσονταν στην πρώτη Μακεδονία αντί για τη δεύτερη. Η δεύτερη περιφέρεια ήταν η πιο εύφορη και πιο γνωστή από τις τέσσερις, και κανένα τμήμα της Μακεδονίας δεν συγκρινόταν σε ευφορία και σε άλλα πλεονεκτήματα με τη Μυγδονία, τη Χαλκιδική, και τις τρεις γειτονικές χερσονήσους όπου ο ιστορικός σημειώνει ιδιαίτερα την παραγωγική Παλλήνη και τους βολικούς όρμους της Τορώνης και του Άθως. Το όνομα Αινεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθως δεν βρίσκεται σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της Ακτής ταιριάζει. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.483-484)
    • Στους Έλληνες και τους Βούλγαρους ο ποταμός είναι γνωστός με το όνομα Στρούμα , στους Τούρκους με την πολύ κοινή ονομασία Καράσου ή Μαύρος Ποταμός.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 201)
    • Προς τα νότια αυτή η μεγάλη κοιλάδα εσωκλείεται από την παράλληλη οροσειρά του Πιρναρίου, ή Παγγαίου, και από το βουνό Όστροβα και Βραστά, το οποίο διαχωρίζεται από το Πιρνάρι μόνο από το πέρασμα τής Αμφίπολης, και από το οποίο ακολουθήσαμε τις νότιες υπώρειες από τη θέση του Βρωμίσκου, κατά μήκος τής ακτής του Στρυμωνικού κόλπου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ. 182).
    • Είμαστε δικαιολογημένοι να υποψιαζόμαστε κάποια ανακρίβεια στον Αππιανό, καθώς δεν είχε μια σωστή γνώση της χώρας. Υπέθεσε ότι τα έλη στην κοιλάδα των Φιλίππων εκτείνονταν, εάν όχι μέχρι τη θάλασσα, τουλάχιστον όχι σε μεγάλη απόσταση από αυτήν. Φαίνεται ότι δεν γνώριζε ότι η κοιλάδα ήταν τελείως αποκομμένη από την θάλασσα με μια σειρά από λόφους και σε κανένα σημείο δεν προσεγγίζει την ακτή σε αρκετά χιλιόμετρα. Για ένα ακόμη λάθος το κείμενο του μπορεί να κατηγορηθεί. Υπολογίζει την απόσταση μεταξύ του στρατοπέδου του Αντωνίου και της Αμφίπολης σε 350 στάδια, ενώ αυτό ήταν ολόκληρο το μήκος της κατώτερης κοιλάδας του Στρυμονικού, όπως πράγματι είχε προηγουμένως σωστά διατυπώσει. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.223).
    • Το πέρασμα της Αρέθουσας ή Αυλώνα ήταν πιθανότατα το σύνορο της Μυγδονίας προς τη Βισαλτία, το οποίο τελευταία επεκτάθηκε στη Σιντική προς Βορρά, και Ανατολικά προς το Στρυμωνικό, στη δεξιά όχθη του οποίου περιλαμβάνεται η Ευπορία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σσ. 448-449)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Αμφίπολη

    Παλαιό Όνομα :Εννέοδος
    Δήμος :Αμφίπολης
    [tab name=’Abbot’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]

    • Κατεστραμμένες πόλεις που βρίσκονται στην αντίθετη όχθη του κόλπου. Η Αμφίπολη που τώρα αποκαλείται Εσκί Καλέ(το παλιό φρούριο) βρίσκεται κοντά στο αρχαίο Ορφανό. (Clarke,σ. 395)
    • Τα ερείπια της πόλης αποτελούνται κυρίως από τείχη τα οποία δείχνουν περισσότερο τη Ρωμαϊκή παρά την Ελληνική τοιχοποιία, τα υλικά της κατασκευής είναι στρογγυλές πέτρες και κεραμίδια που τοποθετήθηκαν μαζί με τσιμέντο. (Clarke,σ. 395)
    • Επίσης ορατό είναι και μέρος του Υδραγωγείου. Πάνω στους λόφους στην ανατολή, τα ίχνη της Ακρόπολης μπορούν να διακριθούν, από τα ίχνη στο έδαφος.
    • Η θέση της Αμφίπολης, η πηγή του ονόματός της και η ημερομηνία της ίδρυσής της, είναι δοσμένη με ακρίβεια από το Θουκυδίδη, ώστε θα ήταν ανώφελο να προσπαθήσουμε να αποδείξουμε πως η θέση της ήταν αλλού.
    • Η μαρτυρία του Θουκυδίδη είναι διπλά αληθής επειδή σε συνδυασμό με την άκαμπτη προσκόλλησή του στην αλήθεια, ο ίδιος είπε ότι είχε κληθεί, κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, στην ενίσχυση της Αμφίπολης προτού παραδοθεί στον Βρασίδα τον Λακεδαιμόνιο στρατηγό. Από όλους τους συγγραφείς, αυτός είναι εκείνος που φέρει ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την πόλη γιατί οφείλεται σε αυτόν η αποτυχία της εκστρατείας και καταδικάστηκε στην εξορία όπου και έγραψε την ιστορία του.
      Σύμφωνα με αυτόν, η πόλη ήταν αποικία των Αθηναίων, τοποθετημένη κοντά στο στόμιο του Στρυμόνα: το ποτάμι έρρεε γύρω από αυτή και από αυτό το γεγονός ονομάστηκε από τον ιδρυτή της, Αμφίπολη. (Clarke,σ. 396)
    • Το σημείο στο οποίο βρισκόταν η πόλη είχε ονομαστεί παλαιότερα «Εννέα Οδοί».Η πόλη είχε ιδρυθεί από τον Άγνωνα, γιο του Νικία, ο οποίος ήταν ο αρχηγός της αθηναϊκής αποικίας, που έχτισε την πόλη εδώ, 61 χρόνια μετά την περσική εισβολή.
      Η απώλεια της Αμφίπολης έπληξε τους Αθηναίους, οι οποίοι είχαν συνηθίσει να παίρνουν από αυτή, πέρα από τον ετήσιο φόρο σε χρήματα και προμήθεια ξυλείας για το ναυτικό τους.
      Το διαφορετικό στυλ στην τοιχοποιία και το μείγμα της ελληνικής και ρωμαϊκής τεχνοτροπίας, που είναι ορατό στα κατάλοιπα της πόλης, εξηγεί τις μεταπτώσεις της ιστορίας της: είχε καταστραφεί και ξαναχτιστεί περισσότερο από μία φορές. (Clarke,σ. 397)
    • Ο Αντίπατρος αναφέρει ότι η Αμφίπολη ξανακτίστηκε και πήρε το όνομα Χρυσόπολη. Υπάρχουν όμως και άλλα ονόματα τα οποία ο Wesseling δεν αναφέρει και το τουρκικό της όνομα Iamboli ή Emboli, παράγεται από ένα από αυτά γιατί αποκαλούνταν Ηϊώνη, όνομα από το οποίο οι Έλληνες έφτιαξαν το Ιάμπολις και οι Τούρκοι το Ιάμπολις ή Έμπολις. Άλλα ονόματα είναι Άκρα, Μύρικα, Κράδημνα και Ανάδραιμος. (Clarke,σ. 398)
    • Αναφέρεται από τον Κωνσταντίνο τον Πορφυρογέννητο ανάμεσα στις πόλεις της Μακεδονίας. Το όνομα της Χρυσόπολης παρέμεινε ως τον 16ο αιώνα. Ο Belon αναφέρει τα ερείπια στις εκβολές του Στρυμόνα και λέει ότι οι κάτοικοι τα αποκαλούσαν Χρυσόπολη. (Clarke,σ. 399)

    [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

    • Η πόλη ήταν αρχικά υπό την κατοχή των Ηδωνών με το όνομα Εννέοδος. Παλαιότερα η πόλη ήταν υποβαθμισμένη αλλά τελικά απέκτησε μεγάλη σημασία πολιτική και εμπορική. Βρισκόταν πολύ κοντά στα μεταλλεία του Παγγαίου, κοντά σε πλωτό ποτάμι αλλά και σε απόσταση μιας λεύγας από τη θάλασσα. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 100)
    • Ο Ρωμαίος μελετητής Υγίνος αναφέρει ότι ο Δημοφών, γιος του Θησέα, ταξιδεύοντας στη Θράκη αγάπησε τη Φυλλίδα. Επειδή, όμως ,έπρεπε να γυρίσει στην πατρίδα του επειγόντως, είπε στη Φυλλίδα ότι θα ξαναγυρνούσε σύντομα κοντά της. Την ημέρα της επιστροφής του Δημοφώντα, η Φυλλίς πήγε εννιά φορές ως την ακροθαλασσιά, αλλά ο Δημοφών δεν ήρθε και έτσι αυτή πέθανε από τη θλίψη. Από το γεγονός αυτό η πόλη ονομάστηκε Εννέα Οδοί Ο Αθηναίος ρήτορας Αισχίνης αναφέρει ένα παρόμοιο γεγονός σχετικά με την ονοματοθεσία της πόλης, γεγονός που φανερώνει το έντονο ενδιαφέρον των Αθηναίων για την περιοχή: ο γιος του Θησέα, ο Αθάμας, παντρεύτηκε μια από τις κόρες του βασιλιά της Θράκης και του δόθηκε ως προίκα η πόλη «Εννέα Οδοί».Ο Θουκυδίδης αναφέρει πως η πόλη ανήκε στους Ηδωνούς μέχρι την κατάληψή της από τους Αθηναίους. Οι Ηδωνοί μετά την ήττα τους από τους Αθηναίους εγκαταστάθηκαν σε περιοχές βόρεια του Παγγαίου από τους Δραβησκούς ως την Ηιώνη, κοντά στο Στρυμόνα.(Cousinery,τομ.Ι,σ. 101-102)
    • Σύμφωνα με το Θουκυδίδη, οι Αθηναίοι οργάνωσαν τρεις εκστρατείες με στόχο να πάρουν ολοκληρωτικά τον έλεγχο των μεταλλείων του Παγγαίου, ώσπου ο στρατηγός Άγνων το 437 π.Χ. έδιωξε οριστικά τους Ηδωνούς από τις Εννέα Οδούς δίνοντας στην πόλη το όνομα «Αμφίπολη».(Cousinery,τομ.Ι,σ. 103-104)
    • Η Μέντη, η Σκιώνη, η Άφυτος, η Χαλκίς, η Τορώνη, η Άκανθος, η Ουρανούπολη και άλλες πόλεις της Παλλήνης και της Χαλκιδικής ήταν ανεξάρτητες και έκοβαν το δικό τους νόμισμα. Το ίδιο συνέβαινε και με την Αμφίπολη, την Πύδνα και τη Νεόπολη. Οι Βισάλτες, οι Κρηστωνοί, οι Σάτρες, οι Πιέριοι, οι Ηδωνοί και οι Οδόμαντες είχαν τα ίδια προνόμια. Όταν, όμως, ο Φίλιππος κατέκτησε τις περιοχές αυτές τους στέρησε όλα τα προνόμια της αυτονομίας τους. Εξαίρεση αποτέλεσε η Αμφίπολη την οποία προστάτευε η Αθήνα. Αργότερα, ο Φίλιππος έθεσε υπό την κυριαρχία του όλες τις πόλεις μεταξύ Στρυμόνα και Νέστου και την Αμφίπολη, η οποία έχασε και το δικαίωμα να κόβει νόμισμα.(Cousinery,τομ.ΙΙ, σ. 36-37)

    [/tab]
    [tab name=’Frazer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

    • Κατεβαίνοντας προς Μ. διά των κωμών Ιρίδερε, Αλιστράτη, κατά μήκος του ποταμού της Μαχαρίτσας, o Heuzey ανακάλυψε μια αρχαία μαρμάρινη γέφυρα, η οποία αποκαλείται από τους ντόπιους πληθυσμούς ως Καδίμ -Κιοπρού (γέφυρα Καδή). Εδώ όλες οι ροές των υδάτων ,μαζί με αυτά της Δράμας και των Φιλίππων σχηματίζουν στη συμβολή τους τον αρχαίο Αγγίτη, που είναι παραπόταμος του Στρυμόνα.
      Η εξερεύνηση όλων των μερών που βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού αυτού με τον Στρυμόνα, καθώς και των βορείων χωρών του Παγγαίου ως την Αμφίπολη είναι μεγίστου ενδιαφέροντος. (Isambert,σ.21)
    • Σ’ αυτήν την παραλία δεν παραμένει τίποτα άλλο εκτός από ένα όρμο απόβασης προς τα δυτικά των εκβολών του Στρυμόνα, όπου υπάρχει τελωνειακός σταθμός και αποθήκη επί της παραλίας. Εδώ παραδίπλα βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Αμφίπολης η Ηιών. Αυτή η θέση κείται περίπου στα ερείπια του βυζαντινού φρουρίου, το οποίο ήδη στα χρόνια του περιηγητή Βελωνίου είχε καταστραφεί, και αποκαλούταν Χρυσόπολη.(Isambert, σ.23)
    • Εκδρομή στην Αμφίπολη. Διά λέμβου διαπερνάει κάποιος τις εκβολές του Στρυμόνα αναβαίνει την δεξιά του όχθη, προς αποφυγίν των ελών που κατακλύζουν την αριστερή πλευρά δίπλα από τις εκβολές. Ο ποταμός ρέει ορμητικός και ταραχώδης διά μέσου υψηλών ανδήρων, και σχηματίζει μια μεγάλη γωνία, που κάποιος την περιέρχεται για να φτάσει στο Νεοχώριο ( τουρκ. Γενί-Κιοϊ), του οποίου τα σπίτια δείχνουν στην αντίπερα όχθη την θέση της αρχαίας πόλης. Από εκεί δε μέσω σχεδίας, που βρίσκεται δίπλα από κάποιον τετράγωνο πύργο και μιας κατερειπωμένης εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου διαπερνά στην αντίπερα όχθη δίπλα από κάποιον παρόμοιο πύργο στην Αμφίπολη.
      Η θέση αυτής της πόλης καλείται Εννέα Οδοί, από τις πολυάριθμες οδούς που διασταυρώνονται εδώ. Ο Αρισταγόρας της Μιλήτου και οι Αθηναίοι δι’ επανειλημμένων εκστρατειών αποπειράθηκαν να φέρουν εδώ αποίκους, αλλά απέτυχαν όταν αποκρούσθηκαν από τους Θράκες. Οι Αθηναίοι τέλος πέτυχαν τέλος το 437 π.χ. και η Αμφίπολη, που θεμελιώθηκε από τον Άγνωνα τον Νικίο, κατέστη η σπουδαιότερη των πόλεων της Αθηναϊκής ηγεμονίας. Έπειτα την κυρίευσε ο Βρασίδας το 424, μιάς που ο απόστρατος ναύαρχος του Αθηναϊκού στόλου και ιστορικός Θουκιδίδης δεν κατάφερε να πράξει απολύτως τίποτα, εκτός από το γεγονός ότι έσωσε την Ηιώνα. Ο Φίλιππος ένταξε την Αμφίπολη στο κράτος του το 358. Στη διάρκεια του μεσαίωνα ονομαζόταν Ποπόλλα.
      Η Αμφίπολη απέχει 4 χιλιόμετρα από τη θάλασσα. Μάλιστα βρισκόταν σε κάποια αντιρήδα του Παγγαίου ὀρους, που εκτεινόταν στην δεξιά όχθη του Παγγαίου όρους, που εκτεινόταν στην δεξιά όχθη του Στρυμόνα. Μέσα από αυτήν διερχόταν και η Εγνατία Οδός. Συνεπώς αυτή η πόλη ήταν το μοναδικό ασφαλές πέρασμα από τον κόλπο της Κοντέσσας στην πεδιάδα της Μακεδονίας.
      Ο Στρυμόνας διέγραφε γύρω από αυτην ημικύκλιο και την υπεράσπιζε από βορρά, νότο και δυσμάς. Αυτή η πόλη ήταν χτισμένη από αιμασία, και προστατευόταν από τείχος, που κατείχε όλο το κράτος της ορεινής μασχάλης, μέσω της οποίας συνδεόταν προς το όρος Παγγαίο.
      Η κώμη του Νεοχωρίου, που βρίσκεται στις υπώρειες του λόφου, κατέχει μέρος της αρχαίας Αμφίπολης. Εδώ πέρα βρίσκονται ΝΑ οχυρώματα από μεγάλους τετράγωνους λίθους από φαιό τιτανόλιθο ελληνικής κατασκευής. Μέρος του τείχους που κατέπεσε έφραξε την είσοδο της λίμνης Κερκινίτιδας, που σήμερα αποκαλείται Αχινός ή Ταχινός, και έχει μήκος 6 λεύγες και είναι ονομαστή και σήμερα όπως και στην αρχαιότητα για τις εγχέλεις της. (Isambert,σ.24 -25)
    • Στη διάρκεια του μεσαίωνα η Αμφίπολη ονομαζόταν Ποπόλλα.(Isambert, σ. 25)

    [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    Η Αμφίπολη κατά 10ο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου. (Leake, τόμ. III, σ. 191)
    Η Αμφίπολη κατά 10ο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου. (Leake, τόμ. III, σ. 191)
    • Φαίνεται, από το Οδοιπορικό της Ιερουσαλήμ, ότι την εποχή της Ελληνικής Αυτοκρατορίας υπήρχε ένας σταθμός ή τόπος αλλαγής αλόγων, στον τάφο του Ευριπίδη, ο οποίος ήταν στο δρόμο από την Αμφίπολη στην Απολλωνία, είκοσι ρωμαϊκά μίλια απόσταση από την πρώτη και έντεκα από την τελευταία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 171)
    • Η περιοχή της Αργίλου εκτεινόταν μέχρι τη δεξιά όχθη του Στρυμώνα καθώς τα Κερδύλια, το βουνό ακριβώς απέναντι από την Αμφίπολη, ήταν στην περιοχή της Αργίλου. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 172)
    • Αμέσως μετά το πορθμείο του Στρυμώνα υπάρχουν μερικά εκτεταμένα ερείπια από τείχη κατασκευασμένοι από μικρές πέτρες και ασβεστοκονίαμα, ανάμεσα στα οποία εμφανίζονται αρκετές τετραγωνισμένες πέτρες ελληνικού ρυθμού. Αν και τα τείχη δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα σωρό ερειπίων, διασώζονται αρκετά τμήματά τους, ώστε να δείξουν ότι υπήρχε μια μεγάλη, τετράγωνη κατασκευή, με άλλα μικρότερα κτίρια προσκολλημένα σε αυτή. Το μεγαλύτερο μέρος από αυτά που σώζονται είναι εμφανώς από την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Από τους γηγενείς Έλληνες τα ερείπια, εσφαλμένα, ταυτίζονται με αυτά της Αμφίπολης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 172 – 173)
    • Η σύγχρονη διαδρομή από την Κωνσταντινούπολη προς τα Ορφανά και τη Θεσσαλονίκη, οδηγεί από την Πράβιστα μέσω της Πιερικής κοιλάδας, κατά μήκος της νότιας πλευράς του Παγγαίου, ακριβώς στην ίδια γραμμή με αυτή του Ξέρξη- που είναι η πιο άμεση και δε συμπίπτει με τη Ρωμαϊκή οδό ή την Εγνατία οδό, η οποία περνούσε κατά μήκος της απέναντι πλαγιάς αυτού του βουνού μέσω των Φιλίππων και της Αμφίπολης- προκειμένου να συμπεριλάβει στη γραμμή και αυτές τις δύο σημαντικές πόλεις, από τις οποίες η πρώτη ήταν Ρωμαϊκή αποικία. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 179-180)
    • Κάτω από το μικρό τουρκικό χωριό Αλίμπασα ή όπως το αποκαλούν οι Έλληνες Αλιβασσιάτες, το έδαφος είναι καλυμμένο με σπασμένα κεραμικά και τμήματα κτιρίων, τα οποία σηματοδοτούν την αρχή της θέσης της Αμφίπολης. Στην άκρη του δρόμου, όπως και σε ένα παρακείμενο χωράφι, υπάρχουν σωροί από πέτρα και άλλα αντικείμενα χωρίς ορατές επιγραφές πάνω τους, τουλάχιστον σε αυτές που εξέτασα. Το έδαφος φαίνεται να είναι γεμάτο από τάφους. Εδώ ορισμένα κατάλοιπα τειχών από την Αμφίπολη είναι ορατά στην κορυφή του λόφου στα αριστερά. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 182)
    • Προς τα δυτικά αυτή η μεγάλη οροσειρά παρατείνεται σχεδόν ως τη Θεσσαλονίκη, αλλά στο ένα τρίτο της απόστασης αποκτά διακλαδώσεις προς τα βόρεια,οι οποίες περικλείουν τη δυτική πλευρά της Στρυμωνικής κοιλάδας, ώστε αυτές οι εκτεταμένες πεδιάδες να περιβάλλονται ολοκληρωτικά από βουνά, με την εξαίρεση τριών ανοιγμάτων, ένα στην είσοδο του Στρυμώνα κοντά στο Ντεμίρχισαρ, άλλο στην έξοδό του στην Αμφίπολη κι ένα τρίτο στην είσοδο μιας μεγάλης διακλάδωσης που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Αγγίτης και τώρα Ανγκίστα, η οποία, μετά το πέρας της πεδιάδας της Δράμας, τον αρχαίο Δραβίσκο, και ενισχυόμενη γύρω από την πόλη και τους Φιλίππους, συναντάει τη Στρυμωνική λίμνη, έξι ή οχτώ μίλια βόρεια της Αμφίπολης. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σσ. 182 – 183)
    • Η περιοχή της Αμφίπολης τώρα ονομάζεται Μάρμαρα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 183)
    • Η κατάκτηση της Αμφίπολης από τον Φίλιππο ήταν ένα από τα πιο σημαντικά βήματα για την άνοδο της Μακεδονικής δύναμης, καθώς του άνοιξε την είσοδο για τη δυτική Θράκη, και όταν προστέθηκε το Δάτος , το οποίο ήλεγχε το δεύτερο σε σημασία πέρασμα, μετά από αυτό της Αμφίπολης, οδήγησε, ώστε το σύνολο της χώρας, μέχρι το Νέστο, να ενταχθεί στο βασίλειο της Μακεδονίας. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 189)
    • Η Αμφίπολη, όπως παρατηρεί ο Θουκυδίδης, κατείχε μια σημαντική θέση τόσο στη θάλασσα όσο και στην εσωτερική χώρα. Τοποθετημένη στο μοναδικό, βολικό πέρασμα κατά μήκος της παραθαλάσσιας κορυφογραμμής των βουνών που βρίσκονται ανάμεσα στα περάσματα της Αυλώνας και της Νεάπολης και ευρισκόμενη σε ένα σημείο το οποίο οδηγεί άμεσα στο κέντρο μιας από τις πιο πλούσιες και εκτεταμένες πεδιάδες της Ελλάδας, ήταν φυσικά το κέντρο πολλών δρόμων, απ’ όπου προέρχεται το όνομα Εννέα Οδοί, ονομασία την οποία ο τόπος έφερε όταν κατεχόταν από τους Ηδωνούς, πριν από τον αθηναϊκό αποικισμό. Πάνω από τη γέφυρα η λίμνη σχηματίζει έναν κόλπο στις βόρειες υπώρειες του λόφου της Αμφίπολης και κάτω από τη γέφυρα ο ποταμός κάνει το ήμισυ του κύκλου γύρω από το λόφο, ο οποίος, καθώς είναι πολύ ορμητικός σε εκείνη τη πλευρά, είναι εύκολα προσβάσιμος μόνο από τη πλευρά της συνεχόμενης κορυφογραμμής μέσω της οποίας πλησίασα από τα Ορφανά. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη ,αρχικά ένα τείχος κατά μήκος της κορυφογραμμής, τοποθετημένο στα δύο άκρα του ποταμού, αποτελούσε τη μοναδική οχύρωση της πόλης και στην κορυφή του λόφου βρισκόταν ο ναός της Αθηνάς. Αυτό ήταν το κράτος της Αμφίπολης όταν στο δέκατο έτος του Πελοποννησιακού πολέμου αποτέλεσε τη σκηνή της διάσημης μάχης, μοιραίας για τους αρχηγούς και των δύο πλευρών. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 191 – 192)
    • Ο Κλέων, που τράπηκε σε φυγή με την πρώτη επίθεση του Κλεαρίδα, χτυπήθηκε από έναν σκοπευτή από τη Μυρσίνα, την ίδια στιγμή που ο Βρασίδας, επιτυχής στο κέντρο, δέχθηκε ένα θανάσιμο χτύπημα, απαρατήρητος από τον εχθρό, καθώς στράφηκε από το ηττημένο κέντρο των Αθηναίων προς τη δεξιά πτέρυγα τους. Μεταφέρθηκε στην Αμφίπολη και έζησε αρκετά ώστε να πληροφορηθεί την ολοκλήρωση της νίκης του. Εξακόσιοι άνδρες σκοτώθηκαν από την πλευρά των Αθηναίων και οι υπόλοιποι πραγματοποίησαν την υποχώρηση τους από το βουνό στην Ηϊώνη. Επτά άνδρες σκοτώθηκαν από τη πλευρά του Βρασίδα. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 193 – 194)
    • Έχω ήδη υπογραμμίσει ότι τα Κερδύλια ήταν ολοφάνερα το βουνό το οποίο υψώνεται πάνω από τη δεξιά όχθη του Στρυμώνα, ακριβώς απέναντι από το λόφο της Αμφίπολης. Είναι εξίσου φανερό ότι η θέση του Κλέωνα ήταν στην απέναντι πλευρά της πόλης, στο ύψος που συνδέει το λόφο της Αμφίπολης με το όρος Παγγαίο, ακριβώς στο πέρασμα των Εννέα Οδών. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 194)
    • Ήταν στη μέση του χειμώνα που ακολούθησε το όγδοο έτος του πολέμου, όταν ο Βρασίδας κατέλαβε την Αμφίπολη. Αφού έπεισε τους κατοίκους της Ακάνθου και των Σταγείρων να αποσκιρτήσουν από την Αθηναϊκή συμμαχία, προέλασε με όλες τις δυνάμεις που μπόρεσε να συγκεντρώσει από τους συμμάχους του, μια νύχτα που χιόνιζε, από το Βρωμίσκο στην Άργιλο, απ’ όπου, υπό την καθοδήγηση των Αργιλίων, προχώρησε πριν το ξημέρωμα στη γέφυρα του Στρυμώνα, η οποία ήταν ελαφρά φρουρούμενη, και αφού την κατέλαβε πέρασαν στην κατοχή του όλα τα εκτός πόλεως περιουσιακά στοιχεία των Αμφιπολιτών. Αυτό το περιστατικό, μαζί με τα διχασμένα αισθήματα των ανθρώπων, που κατοικούσαν την πόλη και ειδικότερα ορισμένων Αργιλίων οι οποίοι αντιπαθούσαν πολύ τους Αθηναίους, έκαναν τους ανθρώπους με επιρροή πρόθυμους να συνθηκολογήσουν. Προς αυτούς ο ίδιος ο Βρασίδας ήταν σε μεγάλο βαθμό φίλα διακείμενος, καθώς γνώριζε ότι ο Θουκυδίδης, που διοικούσε μια αθηναϊκή μοίρα στη Θάσο, κατείχε περιουσιακά στοιχεία στα χρυσωρυχεία στο Παγγαίο, γεγονός που θα μπορούσε να του προσδώσει σημαντική επιρροή στους γείτονες και, εν καιρώ, θα μπορούσε να του επιτρέψει να προκαλέσει αντίδραση στην περιοχή.
      Η συνθηκολόγηση δρομολογήθηκε και δεν ήταν παρά το βράδυ της ίδιας μέρας κατά την οποία διαδόθηκε ότι ο Θουκυδίδης είχε φθάσει με τη ναυτική του μοίρα στην Ηϊώνη. Αν και με αυτόν τον τρόπο έσωσε εκείνο το μέρος από την κατάληψη και δεν άξιζε βαριά τιμωρία για την απώλεια της Αμφίπολης, έγινε απόδέκτης της δυσαρέσκειας του Αθηναϊκού λαού σε τέτοιο βαθμό ώστε εξορίστηκε από την Αθήνα για είκοσι χρόνια. Αυτό το γεγονός ήταν ευτυχές για την λογοτεχνία, αφού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη δημόσια θέση του προκειμένου να κατοικήσει στο κτήμα του στη Σκαπτή ύλη στο όρος Παγγαίο. Με αυτἀ τα δεδομένα είχε αρκετό χρόνο να συνθέσει το “κτήμα ες αεί”, το οποίο, όσο καιρό η Ελληνική γλώσσα υπάρχει, θα αποτελεί απόλαυση για όλους τους αναγνώστες και ένα πρότυπο γνήσιας ιστορίας. Τον καιρό του Βρασίδα η γέφυρα του Στρυμώνα πιθανόν ήταν στην ίδια θέση όπως σήμερα, οι ίδιες αιτίες τείνουν, διαχρονικά, να αναδεικνύουν αυτή τη θέση ως την πιο βολική λαμβάνοντας υπόψην τις εξωτερικές επαφές με αυτούς που κατοικούν στο λόφο της Αμφίπολης και επιπρόσθετα ήταν ακριβώς απέναντι από το κέντρο της αρχαίας πόλης. Ο Θουκυδίδης σημειώνει ότι την εποχή της εκστρατείας του Βρασίδα η γέφυρα βρισκόταν σε μικρή απόσταση από τη πόλη και δεν υπήρχαν τότε, όπως τον καιρό που έγραφε την ιστορία του, τείχη εκτεινόμενα από τη πόλη ως το ποτάμι (κατέστησαν τόν στρατόν πρόσω επί την γέφυρα του ποταμού. Με αυτή και δύο ακόμη αναφορές που κάνει για τις οχυρώσεις της Αμφίπολης υποδεικνύει πολύ εύγλωττα τις αλλαγές που έγιναν στις οχυρώσεις του χώρου και τον τρόπο με τον οποίο οχυρώθηκε διεξοδικώς. Ο Άγνων, ο ιδρυτής της αθηναϊκής αποικίας, φαίνεται πως ήταν ικανοποιημένος χτίζοντας ένα τείχος κατά μήκος του ισθμού της χερσονήσου, το οποίο κατέληγε και στα δύο πέρατα του ποταμού και άφηνε το δυτικό ημικύκλιο του λόφου στη φυσική προστασία των γκρεμών του. Η μόνη προσθήκη η οποία φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια των δεκαπέντε ετών που μεσολάβησαν μεταξύ της θεμελίωσης και της μάχης ήταν ένα σταύρωμα ή δημιουργία πασσαλόπηκτης οχύρωσης με πύλες πίσω από το Μακρό Τείχος, στα πιο προσιτά σημεία του λόφου, γιατί ο Θουκυδίδης αφηγείται ότι ο Βρασίδας εξήλθε από μια πασσαλόπηκτη πύλη και έπειτα μέσω της πρώτης πύλης του Μακρού Τείχους. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 194 – 197)
    • Όταν οι Αθηναίοι ανακατέλαβαν την Αμφίπολη, όπως ήταν φυσικό, ξεκίνησαν να την οχυρώνουν περισσότερο σωστά. Το Μακρό Τείχος φαίνεται πως ήταν παραμελημένο ή κατεστραμμένο. Η κορυφή του υψώματος περιβαλλόταν στο σύνολο της με τείχη, υπολλείματα των οποίων σώζονται ακόμη. Ολόκληρη η βόρεια πλευρά του λόφου, εκεί που βρίσκεται το σημερινό χωριό, περικλειόταν,πιθανόν, με ένα τείχος, το οποίο απέληγε στη λίμνη και συμπεριλάμβανε εντός του τη γέφυρα του Στρυμώνα. Κατά συνέπεια ο δρόμος που οδηγεί από την ακτή στις πεδιάδες που βρίσκονται ανατολικά της λίμνης περνούσε κάτω από τα ανατολικά τείχη της πόλης και αυτός που οδηγούσε στις δυτικές πεδιάδες μέσω των οχυρώσεων και πάνω από τη γέφυρα.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 197)
    • Η Αμφίπολη βρισκόταν,πιθανόν, σε αυτή την κατάσταση όταν την πολιόρκησε και την κατέλαβε ο Φίλιππος.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 198)
    • Η κάτω στρυμωνική κοιλάδα, η οποία εκτείνεται από το Ντεμίρχισαρ ως τον Ανγκίστα και την τοποθεσία της Αμφίπολης, αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες μακεδονικές πεδιάδες.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 201)
    • Ο Αρριανός καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι ο Όρβηλος ήταν το μεγάλο βουνό το οποίο ξεκινώντας από την πεδιάδα του Στρυμώνα και τη λίμνη εκτείνεται προς τις πηγές του Στρυμώνα, όπου ενώνεται με την κορυφή που ονομάζεται Σκώμιο, από την οποία πήγαζε το ποτάμι. Σύμφωνα με την περιγραφή της εκστρατείας του Μ.Αλεξάνδρου ενάντια στους Τριβαλλούς ο Αρριανός επισημαίνει ότι ο Αλέξανδρος πηγαίνοντας από την Αμφίπολη προς το Νέστο είχε στα αριστερά του τους Φιλίππους και το όρος Όρβηλος. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 211)
    • Οι Δόβηρες μάλλον μοιράζονταν το όρος Παγγαίο με τους Παίονες και τους Πιερείς και κατοικούσαν πιθανώς στη βόρεια πλευρά του, όπου κατά την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπήρχε σταθμός ή μέρος που άλλαζαν άλογα, το οποίο ονομαζόταν Δομερός, μεταξύ της Αμφιπόλεως και των Φιλίππων. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 212)
    • Ο Αλέξανδρος Α΄ εκμεταλλεύτηκε τα μεταλλωρυχεία στο Βισαλτικό όρος, το οποίο χωρίζεται από το όρος Παγγαίο με το πέρασμα της Αμφίπολης. Η συνέχεια αυτού του όρους προς το σύγχρονο Σoχό,ήταν η αρχαία Δύσωρος.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 212-213)
    • Ο Απολλόδωρος μας άφησε παραδόσεις καταδεικνύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στους βασιλείς των Ηδωνών και στους μύθους των Βάκχων και των Σατύρων.Οι Ορέσκιοι πιθανώς κατοίκησαν τα βουνά πάνω από τον Δραβίσκο, στα οποία βρισκόταν το μαντείο του Βάκχου, ένα επίθετο του οποίου ήταν ορέσκιος.Είναι αξιοπρόσεκτο με μια γενική αναφορά στα ασημένια νομίσματα της Μακεδονίας και της Θράκης πόσο μεγάλη ποσότητα από αυτά ανήκαν σε μέρη κοντά στα αργυρωρυχεία.Σε αυτά ανήκαν τα νομίσματα από τα εξής μέρη: Άκανθος, Νεάπολη, Τράγιλος, Όσσα, Βισαλτία, Φίλιπποι και αυτά που επιγράφονταν “Μακεδόνων πρώτης”, τα οποία κόπηκαν στην Αμφίπολη μετά την ρωμαϊκή κατάκτηση.Βρίσκουμε χρυσά νομίσματα του Φιλίππου στην έρευνα των ορυχείων των Κρηνίδων.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 214)
    • Ο Νορβανός ακούγοντας για την κίνηση του εχθρού στους Φιλίππους αρχικά εκκένωσε το στρατόπεδο και λίγο αργότερα το Σύμβολο, από όπου υποχώρησε στην Αμφίπολη. Με την κατοχή του Συμβόλου οι στρατιώτες του Κάσσιου εξασφάλισαν μια σίγουρη επικοινωνία με τη θάλασσα και συγχρόνως απέκτησαν ασφάλεια για τις επιθέσεις για λεηλασία στα πεδινά.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 218)
    • Ο Μάρκος Αντώνιος μόλις έφτασε στην Αμφίπολη αμέσως στρατοπέδευσε στην πεδιάδα σε απόσταση οκτώ σταδίων από τον εχθρό, όπου ενδυνάμωσε το στρατόπεδό του με χαρακώματα και οχυρά και άνοιξε πηγάδια τα οποία, σε αυτή την ελώδη πεδιάδα, προσέφεραν ποσότητα νερού.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 218)
    • Η κίνηση του Αντωνίου, η οποία ήταν αρχικά το σχέδιο του, είχε το πλεονέκτημα να είναι στην πλευρά του εχθρού που βρισκόταν πιο κοντά στην Αμφίπολη και ήταν πιο εύκολη η εκτέλεση όταν κατέκτησε τα υψώματα κοντά στην Πράβιστα, μετά το θάνατο του Κάσσιου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 221)
    • Υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες στον Αππιανό καθώς δεν είχε σωστή γνώση της χώρας. Υπέθεσε ότι τα έλη στην κοιλάδα των Φιλίππων εκτείνονταν, αν όχι μέχρι τη θάλασσα τουλάχιστον όχι σε μεγάλη απόσταση από αυτήν. Φαίνεται ότι δεν γνώριζε ότι η κοιλάδα ήταν τελείως αποκομμένη από τη θάλασσα με μια σειρά από λόφους και σε κανένα σημείο δεν προσέγγιζε την ακτή.Υπολογίζει την απόσταση μεταξύ του στρατοπέδου του Αντωνίου και της Αμφίπολης σε 350 στάδια ενώ αυτό ήταν ολόκληρο το μήκος της κατώτερης κοιλάδας του Στρυμονικού, όπως πράγματι είχε προηγουμένως σωστά διαπιστώσει. Ο Δίων ο Κάσσιος επίσης, παρόλο που ήταν σωστά πληροφορημένος κάνει μια παρατήρηση λίγο ανακριβή.Έλεγε ότι ενώ ο Νορβάνος και ο Σάξας σκόπευαν να κατακτήσουν τη συντομότερη πορεία προς τα όρη των Σαπών, οι εχθροί τους περικύκλωσαν στις Κρηνίδες και έφτασαν στους Φιλίππους καθώς τότε οι Κρηνίδες και οι Φίλιπποι δεν ήταν το ίδιο μέρος όπως μας βεβαιώνει ο Αππιανός. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 223)
    • Θεωρώ το Δάτος ως το ίδιο μέρος με τη Νεάπολη. Ο Σκύλαξ, ωστόσο, διαχωρίζει τα δύο μέρη αλλά προσθέτει πως το Δάτος αποτελούσε Αθηναϊκή αποικία, όχι όμως το αρχαίο Δάτος, αλλά μια πολύ νεότερη αποικία των Αθηναίων στη Θράκη.Προφανώς όμως στο σημείο αυτό το κείμενο του είχε φθαρεί, όπως και σε πολλά άλλα σημεία και στην πραγματικότητα εννοούσε ότι η Νεάπολη ήταν μια αποικία την οποία οι Αθηναίοι είχαν ιδρύσει στο Δάτος. Ο Ζηνόβιος και ο Ευστάθιος από την άλλη, υποστηρίζουν πως το Δάτος ήταν αποικία της Θάσου, πιθανότατα όπως αυτές που οι Θάσιοι είχαν διαδοχικά στην ακτή απέναντι από το νησί τους, ενώ υπήρχε κάθε λόγος να πιστεύεται ότι οι Αθηναίοι δεν είχαν καμία βάση στη Θράκη μέχρι την υποβάθμιση της Θάσου, η οποία δεν συνέβη μέχρι το έτος 463 π.Χ., ούτε καμία μόνιμη εγκατάσταση μέχρι την ίδρυση της Αμφίπολης από τον Άγνωνα, 26 χρόνια αργότερα, καθώς οι προηγούμενες τους προσπάθειες είχαν αποδειχθεί ανεπιτυχείς.Η Αισύμη υπήρξε μία από τις αποικίες των Θασίων, ήδη από την αρχαιότητα -όπως αναφέρεται από τον Όμηρο ενώ είναι πιο πιθανό το να έχει κατακτήσει την τοποθεσία το Δάτος, όπου η αποικία της Νεάπολης ιδρύθηκε αργότερα, αλλά η Αισύμη συνέχιζε ακόμα να υπάρχει με αυτό το όνομα τον όγδοο χρόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν, μαζί με τη Γαληψό παραδόθηκε στον Βρασίδα. Στη συνέχεια ονομάστηκε Ημαθία, όπως μάθαμε από τον Στέφανο και ο Λίβιος την αναφέρει με αυτό το όνομα, καθώς μαζί με την Αμφίπολη και με τις άλλες πόλεις της Θρακικής ακτής, έκλεισε τις πύλες της εναντίον των Ρωμαίων υπό τον ύπατο Οστίλιο στον Περσικό Πόλεμο το 170 π.Χ.
      Αφού ο Αγγίτης ήταν το όνομα που αποδίδονταν στον ποταμό ο οποίος πήγαζε από τους Φιλίππους, τότε η διακλάδωση από το Νευροκόπι ήταν ο Ζυγάκτης ποταμός, που συμφωνεί τέλεια με τα γεγονότα που σχετίζονται με τον Αππιανό: ότι πολλοί από τους ηττημένους οπαδούς του Βρούτου υποχώρησαν στα βουνά από την κοιλάδα του Ζυγάκτη. Ήταν στην πραγματικότητα η μόνη διαδρομή προς το εσωτερικό που τους προσφέρονταν. Αν και αυτό το ρεύμα είναι πολύ μακρύτερο αν όχι και μεγαλύτερο απο τον Αγγίτη, ο Ηρόδοτος αποδεικνύει ότι το ενωμένο ποτάμι πήρε το όνομά του από τη διακλάδωση των Φιλίππων. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 224-225)
    • Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η Ηράκλεια Σιντική για τους ακόλουθους λόγους.1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα, ενώ ο Λίβιος μας ενημερώνει ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδεδεμένη με τη Βισαλτία στην Πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις καθώς όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία , της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη.3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 226-227)
    • Η απόσταση από την Ευπορία στην Ηράκλεια σε συνδυασμό με το όνομα, φανερώνει ότι βρισκόταν ένα πορθμείο κατά μήκος της λίμνης, πιθανώς στο σημείο όπου η λίμνη αρχίζει να στενεύει, 3 ή 4 μίλια στα νοτιοδυτικά της Αμφίπολης αλλά περισσότερο στη δυτική πλευρά της λίμνης. Η Ευπορία ονομάστηκε έτσι από τον Πτολεμαίο ανάμεσα στις πόλεις της Βισαλτίας μαζί με την Όσσα και την Άργιλο και πιθανώς ο ποταμός που συναντά τον Στρυμόνα κάτω από τη γέφυρα του Νεοχωρίου ή της Αμφίπολης είναι η αρχαία Βισαλτία.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 228)
    • Την πτώση της Πύδνας ακολούθησε η παράδοση της Πέλλας και της Αμφίπολης στον Κάσσανδρο. Ο τελευταίος σύντομα επιβεβαίωσε την αξίωσή του στον μακεδονικό θρόνο, αφού παντρεύτηκε την αδελφή του Αλεξάνδρου, εκτέλεσε τη μητέρα του και φυλάκισε τη χήρα και το γιο του στην Αμφίπολη, όπου και μερικά χρόνια αργότερα δολοφονήθηκαν. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 434)
    • Σχετικά με αυτό το μέρος, το οποίο το Οδοιπορικό αναφέρει με το παραφθαρμένο όνομα Τρίουλο, αποτελεί παρατήρηση του M.Cousinery, o οποίος διέμενε ως Γάλλος πρέσβης στη Θεσσαλονίκη,ότι νομίσματα με την επιγραφή ΤΡΑΙΛΙΟΝ βρέθηκαν κοντά στην Αμφίπολη,από όπου συνάγεται το συμπέρασμα ότι το Τρίουλο είναι παραφθορά του Τραίλιον.Το πραγματικό όνομα, ωστόσο, υποπτεύομαι ότι είναι Τράγιλος,καθώς ο Στέφανος δείχνει ότι υπήρχε μια μακεδονική πόλη με το όνομα Τράγιλος, που αποτελεί αναμφίβολα την πραγματική ανάγνωση του Βράγιλος ή Δράγιλος,όπως επισημάνθηκε στον Ιεροκλή μεταξύ των πόλεων της πρώτης ή υπατικής Μακεδονίας και τοποθετείται προφανώς όχι μακριά από την Παρθικόπολη και την Ηράκλεια Στρυμόνος.Στην τοπική μορφή του ονόματος, το Γ μπορεί και να παραλειφθεί, έτσι ώστε το ΤΡΑΙΛΙΟΝ του νομίσματος να αντιπροσωπεύει το ελληνικό Τραγιλίων.Το Τρίουλο της Τραπέζης θα πρέπει τότε να διορθωθεί ως Τραίλιον.Η Τράγιλος σε αυτήν την περίπτωση, βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Παγγαίου απέναντι από τους Φιλίππους.Το πραγματικό όνομα της τοποθεσίας ανατολικά της Ευπορίας, που στην Tράπεζα αναγράφεται ως Γραίρο,πρέπει να είναι Γάζωρος και μαθαίνουμε από τον Στέφανο ότι πρόκειται για μακεδονική πόλη και από τον Πτολεμαίο ότι βρισκόταν στην χώρα των Ηδωνών.
      Η Γάζωρος πιθανώς βρισκόταν ανάμεσα στην Τράγιλο και την Ευπορία προς το βορειοδυτικό άκρο του όρους Παγγαίου.Η Βέργα τοποθετημένη, κατά τον Πτολεμαίο, στα σύνορα της Ηδωνίας,όπως και κοντά στους Οδόμαντες, οι οποίοι, εκείνη την εποχή, κατείχαν τις Σέρρες και τη Σκοτούσσα, φαίνεται πως ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, κοντά στο σύγχρονο Ταχινό.Ο Σκύμνος το περιγράφει να κείται στο στόμιο του Στρυμόνα.Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα περιλαμβανόταν στη Σιντική και ακολούθως και η Νιγρίτα ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη,καθώς αυτές είναι οι δυο πόλεις,εκτός της Ηράκλειας που ο Πτολεμαίος αποδίδει στη Σιντική.(Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 228-229)
    • Το διάταγμα για τη διαίρεση της Μακεδονίας σε τέσσερις περιφέρειες εκδόθηκε από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο το 167 π.Χ., το έτος μετά την κατάκτηση. Αναγνώστηκε στην Αμφίπολη στους συναθροισμένους Μακεδόνες από τον Αιμίλιο Παύλο και μετά τους μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον πραίτωρα Οκτάβιο.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 480)
    • Η Πρώτη Μακεδονία συμπεριλάμβανε όλες τις προηγούμενες κτήσεις του Περσέα στη Θράκη στα ανατολικά του Νέστου με εξαίρεση τις τρεις κύριες παραθαλάσσιες πόλεις ανάμεσα στον ποταμό και τη Χερσόνησο. Περιλάμβανε, επίσης, την περιοχή ανάμεσα στο Νέστο και στο Στρυμόνα πιθανώς μέχρι τις πηγές των ποταμών μαζί με τη Σιντική και τη Βισαλτία στα δεξιά του Στρυμόνα. Η Αμφίπολις, η πρωτεύουσα της περιοχής περιγράφεται ως η κυρίως άμυνα της Μακεδονίας στα ανατολικά. Έχουμε μια εικόνα της νύξης που κάνει ο ιστορικός για τα ορυχεία του Παγγαίου όρους που διοικούσε η Αμφίπολη, στα πολυάριθμα ασημένια νομίσματα της εποχής της τετραρχίας με το κεφάλι της θεότητας της Αμφίπολης- Αρτέμιδος Ταυροπόλου – με όψη που απεικόνιζε το ρόπαλο του Ηρακλή με στεφάνι βελανιδιάς και την επιγραφή “Μακεδόνων πρώτης”. Αυτά τα νομίσματα προφανώς είχαν κοπεί στην Αμφίπολη.(Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 483)
    • Το πολεμοχαρές έθνος των Βεττών αναφέρεται μαζί με την Πέλλα, την Έδεσσα και τη Βέροια καθώς αποτελεί τμήμα της τρίτης περιφέρειας. Είναι προφανώς οι Βοττιαίοι. Η Βοττιαία της Χαλκιδικής είχε εξαφανιστεί από καιρό. Μαρτυρίες από νομίσματα που συμφωνούν με τον Πολύβιο και τον Στράβωνα βεβαιώνουν ότι οι μεγάλες παραθαλάσσιες πεδιάδες μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση χωρίστηκαν ανάμεσα στους Βοττιαίους και τους Αμφαξιούς. Το κυρίως μέρος των τελευταίων όπως μαθαίνουμε από τον Πτολεμαίο ήταν η Θεσσαλονίκη ενώ των πρώτων ήταν η Άλωρος. Η δύναμη του φιλοπόλεμου γένους των Βοττιαίων πήγαζε από τη διασταύρωση των ποταμών και ελών ενώ ως φυσικές άμυνες είχαν διατηρηθεί στην ίδια θέση κάποιοι αμιγείς Έλληνες μέχρι σήμερα εν μέσω Βούλγαρων και Τούρκων.Εκεί βρέθηκε ένα ασημένιο τετράδραχμο με την επιγραφή “Μακεδόνων δευτέρας”, κομμένο πιθανώς στη Θεσσαλονίκη, της οποίας πόλης κανένα νόμισμα με το όνομά της δεν βρέθηκε παλιότερα από την ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Το ασήμι των ορυχείων του Νίσβορου ίσως να προμήθευσε τα νομισματοκοπεία της Δεύτερης Μακεδονίας. Δεν ανακαλύφθηκαν καθόλου ασημένια νομίσματα στην Τρίτη και Τέταρτη Μακεδονία ούτε είναι γνωστό αν κάποια από αυτές τις περιοχές κατείχε ορυχεία. Το μόνο νόμισμα που έκανε αναφορά στην τετραρχία πέρα από αυτά που ήδη αναφέρθηκαν, είναι ένα μικρό μπρούντζινο νόμισμα τόσο σπάνιο που συνάντησα μόνο ένα. Φέρει την επιγραφή “Μ. τετάρτης” και έχει στη μια πλευρά τους Διόσκουρους έφιππους και στην άλλη το κεφάλι της Αθηνάς. Υπάρχει ένα ακόμη νόμισμα της Τέταρτης Μακεδονίας στο Μουσείο του Καίσαρα, με το κεφάλι του Δία στη μία όψη και στην άλλη όψη το συνήθη μακεδονικό τύπο ενός ροπάλου με στεφάνι βελανιδιάς, με την επιγραφή “Μακεδόνων τετάρτης”. Σύμφωνα με τον Λίβιο αυτά κόπηκαν στην Πελαγονία. Η σπανιότητα αυτών των νομισμάτων της μακεδονικής τετραρχίας εκτός από αυτά που κόπηκαν στην Αμφίπολη, αποδίδεται στη μικρή τους διάρκεια. Μόνο 18 χρόνια μετά από το διάταγμα της Αμφίπολης, ο Ανδρίσκος, που αυτοαποκαλούνταν Φίλιππος, γιος του Περσέα, ανακατάλαβε όλη τη Μακεδονία αλλά νικήθηκε και παραδόθηκε το επόμενο έτος στον Καικίλιο Μέτελλο και οι Μακεδόνες έγιναν υποτελείς, και η χώρα πιθανώς κυβερνιόταν από έναν πραίτωρα όπως και η Αχαΐα μετά την καταστροφή της Κορίνθου, που συνέβη δυο χρόνια μετά, το 146 π.Χ. Από τότε μέχρι τη βασιλεία του Αυγούστου οι Ρωμαίοι είχαν το δύσκολο καθήκον της υπεράσπισης της Μακεδονίας απέναντι σε λαούς της Ιλλυρίας και της Θράκης και σε αυτήν την περίοδο ίδρυσαν αποικίες στους Φιλίππους, στην Πέλλα, στους Στόβους και στο Δίον. (Leake,τομ. ΙΙΙ, σ. 486-487)
    • Υπάρχει, ενδεχομένως, άλλη μια αρχαία πόλη, την οποία ορισμένοι μπορεί να τείνουν να τοποθετήσουν στα Ορφανά και κατά προτίμηση στις Φαγρές, δηλαδή τη Μυρσίνα των Ηδωνών. Σε αυτή την υπόθεση μπορεί να αντιταχθεί ότι οι Ηδωνοί, ήδη από τον Περσικό πόλεμο, δεν είχαν στην κατοχή τους παραθαλάσσια κομμάτια γης, και αν η Μυρσίνα βρισκόταν δίπλα στη θάλασσα, το όνομα της δύσκολα θα παραλειπόταν από τον Ηρόδοτο, στην περιγραφή του για την πορεία του Ξέρξη, ή από τον Σκύλακα στον Περίπλου του για αυτήν την ακτή. Η Μυρσίνα κατα συνέπεια βρισκόταν στο εσωτερικό, προς τα βόρεια του βουνού Παγγαίου, όπου οι Ηδωνοί κατείχαν τότε το σύνολο της περιοχής μέχρι τη Δραβέσκα, και πιθανόν ήταν πολύ κοντά στην περιοχή της Αμφίπολης, η οποία, πριν τον Αθηναϊκό αποικισμό, ήταν απλά ένα δευτερεύον μέρος, με την ονομασία Εννέα Οδοί, στην περιοχή της Μυρσίνας, την κύρια ελληνική πόλη, εκείνη την εποχή, σε αυτό το μέρος της Θράκη. Όταν η Αμφίπολη αναδείχθηκε, η Μυρσίνα φυσικά παρήκμασε. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 180 – 181)
    • Το βουνό Όστροβα και Βραστά χωρίζεται από το Πιρνάρι μόνο από το πέρασμα του κόλπου της Αμφίπολης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ.182).
    • Η Αισύμη συνέχιζε ακόμα να υπάρχει με αυτό το όνομα τον όγδοο χρόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν, μαζί με τη Γαληψό παραδόθηκε στο Βρασίδα. Στη συνέχεια ονομάστηκε Εμάνθια, όπως μάθαμε από τον Στέφανο, και ο Λίβιος την αναφέρει με αυτό το όνομα, που μαζί με την Αμφίπολη και με τις άλλες πόλεις της Θρακικής ακτής, έκλεισε τις πύλες της εναντίον των Ρωμαίων υπό τον ύπατο Χοστίλιο στον Περσικό Πόλεμο το 170 π.Χ. (Leake, τομ.ΙΙΙ, σ. 224)

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [end_tabset]

  • Σέρρες

    Παλαιό Όνομα : Έραι
    Δήμος : Σερρών

     

    [tab name=’Abbot’]

    • Η πόλη βρίσκεται στην άκρη μίας ανοιχτής πεδιάδας, η οποία απλώνεται μακρυά προς την ανατολή και το νότο και αρδεύεται από τον Στρούμα και άλλα μικρότερα ρεύματα τα οποία καταλήγουν στη λίμνη Τάχινο. Είναι κατάσπαρτη, αν και αραιά, με αραβόσιτο, κριθάρι, σιτάρι και χωράφια με βαμβάκι όπως επίσης και με αμπελώνες και λίγες φυτείες καπνού- ένα καινούργιο, αλλά όχι πολύ επιτυχημένο πείραμα. Οι Σέρρες μπορούν να καυχηθούν για αρκετούς δημόσιους κήπους, που βρίσκονται στα περίχωρα της πόλης. Οι Έλληνες εδώ αποτελούν την πλειοψηφία του χριστιανικού στοιχείου, μετρώντας περίπου περί τους 18.000, ενώ οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι και οι Βλάχοι μαζί αγγίζουν με το ζόρι τις 2000. Υπάρχει επίσης και αποικία Εβραίων οι οποίοι, παρά τον μικρό τους αριθμό, διαποτίζουν με το εθνικό τους άρωμα την αγορά κατά την διάρκεια της εβδομάδας, και τους δημόσιους περιπάτους του Σαββάτου. To έδαφος πάνω στο οποίο πατούν φαίνεται να αποπνέει Ιουδαϊσμό. (Abbott, σ.71-75)
    • Οι Σέρρες αποτελούν το κέντρο της δραστηριότητας όλης της προπαγάνδας η οποία προσπαθεί να εγκαθιδρύσει αιτήματα στην Μακεδονία. Υπάρχουν βουλγαρικές, σερβικές και ρουμανικές αποστολές όπου η κάθε μία και όλες μαζί σκοπεύουν να πείσουν τους κατοίκους της περιοχής ότι ανήκουν στη μία ή την άλλη από αυτές τις εθνικότητες. Η εργασία τους συνεπάγεται αρκετά έξοδα, και δεν συνοδεύεται πάντα από ένα ανάλογο κέρδος σε σχέση με τα έξοδα. Οι Ρουμάνοι συγκεκριμένα παρουσιάζουν το μελαγχολικό βλέμμα των ανθρώπων που κοπιάζουν για ένα χαμένο σκοπό, ή καλύτερα προσπαθούν μάταια να δημιουργήσουν έναν σκοπό. Το πεδίο της προσπάθειάς τους κυρίως βρίσκεται ανάμεσα στους Βλάχους της Τζουμαγιάς, μια πόλη σε απόσταση περίπου τριών ή τεσσάρων ωρών προς τα ΝΔ των Σερρών. (Abbott, σ.77)
    • Μέσα στην ίδια την πόλη το Ελληνικό στοιχείο είναι κατά πολύ το πιο ισχυρό τόσο χάρη στην συντριπτική πλειοψηφία τους, όσο και στην υλική και στην πνευματική ανωτερότητα τους. Διατηρούν ένα πρώτης τάξης ελληνικό Γυμνάσιο και άλλα σχολεία για αγόρια και κορίτσια. Οι Σέρρες είναι επίσης έδρα του ελληνικού επισκόπου. Ο ιεράρχης που βασίλευε την περίοδο της επίσκεψής μου αναφερόταν ως ένα άτομο με εξαιρετική ικανότητα και μεγάλη δύναμη χαρακτήρος. Το σφρίγος με το οποίο προστάτευε τα συμφέροντα της κοινότητάς του εναντίον των Σλάβων, και η έλλειψη φόβου την οποία υπεδείκνυε στην συμπεριφορά του έναντι των οθωμανικών αρχών, απαιτούσαν τον σεβασμό και τον θαυμασμό του ποιμνίου του. (Abbott, σ.82-83)
    • Veshnik: Χωριό που βρίσκεται σε απόσταση μίας και μισής ώρας ταξιδιού από τις Σέρρες(Abbott, σ.211)

    [/tab]
    [tab name=’Berard’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Boissonas’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Chirol’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Clarke’]

  • Στην πεδιάδα των Σερρών που παρείχε στους εμπόρους της Θεσσαλονίκης τα κυριότερα εξαγωγικά προϊόντα, βαμβάκι και καπνό, υπήρχαν 300 χωριά. Τα χωριά αυτά ήταν τόσο κοντά το ένα στο άλλο, που όταν τα έβλεπες από τις κορυφές των παρακείμενων βουνών εμφανίζονταν σαν μια μεγάλη πόλη. Η απόσταση από τη Θεσσαλονίκη, σε ευθεία γραμμή προς τα νοτιοανατολικά, δεν υπερέβαινε τα 45 μίλια. Η γονιμότητα της περιοχής, η οποία ήταν παροιμιώδης σε όλη την Τουρκία., οφειλόταν κυρίως στις ετήσιες πλημμύρες του Στρυμώνα. Εκτός από το νότο, όπου και χυνόταν ο ποταμός (Στρυμώνας), όλη η πεδιάδα περικλειόταν από όρη ακριβώς όπως τα περιγράφονται εδώ: Στην ανατολή δεσπόζει η χρυσοφόρα κορυφογραμμή του Παγγαίου. Στο βορρά υψώνεται το όρος Σκόμιο και στην δύση το όρος Κερκίνα. Επίσης η πεδιάδα αυτή παράγει μετάξι, όπως φανερώνει και το όνομα της; Ωστόσο, αυτό είναι ένας όρος (όνομα) που ταιριάζει τόσο στο μαλλί όσο και σε κάθε εξαιρετικό λινάρι. Η πολύτιμη μελέτη του Felix Beaujour που βρίσκεται στις σημειώσεις, περιέχει ακριβή στατιστικά στοιχεία αυτής της πλούσιας περιοχής. Το όνομα της περιοχής γράφεται ποικιλοτρόπως και συχνά λανθασμένα, είτε Σέρρες, είτε Σέρραι ή Κέρες. Υπήρχε μια φυλή στην Ινδία με το όνομα Σέρες: Αναφέρονται στον Πλίνιο ως άνθρωποι από τους οποίους οι Ρωμαίοι πήραν τον δρόμο του μεταξιού και το χρησιμοποίησαν στην υφαντουργία. Η χώρα τους λεγόταν Σέρικα και η πρωτεύουσα τους Σέρα. Οι Έλληνες αποκαλούσαν την πεδιάδα και την πόλη Σήρες (μεταξοσκώληκες), όπως μας πληροφορεί ο Σέρβιος στον σχολιασμό του Βιργιλίου. Ωστόσο ίσως εκ παραδρομής του σχολιαστή, το ποίημα να υπαινισσόταν το μαλλί καθώς και το μετάξι. (Clarke, τομ. II, σ. 404 – 406)

    • [/tab]
    [tab name=’Cousinery’]

  • Πάνω σε κύριες οδικές αρτηρίες υπάρχουν μεγάλες αποθήκες, όπου συγκεντρώνεται ο φόρος σε σιτάρι, που οφείλουν οι αγροτικές περιοχές στην Υψηλή Πύλη. Ο φόρος αυτός ονομάζεται ιχτιρά και ο υπάλληλος που επιβλέπει τη συλλογή του φόρου ιχτιρατζής. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 121)
  • Η Σμύρνη είναι η μόνη πόλη της Ασίας που εμπορεύεται με την πόλη των Σερρών απ’ευθείας μέσω του Στρυμόνα. (Cousinery,τομ.Ι,σ. 121)
  • Στην ανατολική έξοδο των Σερρών υπάρχει μια ερειπωμένη πέτρινη γέφυρα προσκολλημένη στο βαρόσι. Κάτω από τη γέφυρα περνά το ποτάμι Ντουτλί-τσαϊ. Μέσα στο βαρόσι υπάρχουν βυρσοδεψεία, εργαστήρια χρωμάτων και μύλοι. (Cousinery, τομ.Ι, σ. 204-205)

    • [/tab]
    [tab name=’Frazer’]

  • Στο χωριό Μπάνιτσα (Καρυές) -κοντά στις Σέρρες-δυο ομάδες κομιτατζήδων περικυκλώθηκαν από στρατεύματα και μετά από σκληρή μάχη σκοτώθηκαν οι περισσότεροι κομιτατζήδες, καθώς και οι περισσότεροι αρένες κάτοικοι που βρίσκονταν τότε στο χωριό. Περίπου τριάντα με σαράντα γυναίκες βιάστηκαν και τα περισσότερα σπίτια κάηκαν. Από τα 170 σπίτια έμειναν όρθια μόνο 22.Στο σαντζάκι των Σερρών κάηκαν 1600 σπίτια. Από αυτά μόνο 109 ήταν σπίτια Τούρκων, όλα τα άλλα ήταν βουλγαρικά.(Frazer,σ. 201-202)

    • [/tab]
    [tab name=’Holland’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Isambert’]

  • Από την Πράβιστα η ταχυδρομική οδός οδηγεί μετά από 13 ώρες στη Θεσσαλονίκη, μετά από 4 ώρες στη Ζίχνη, μετά από 1 ώρα στις Σέρρες, μετά από 3 ώρες στη Σούχα και τέλος μετά από 4,50 ώρες στη Θεσσαλονίκη. (Isambert, σ.23)
  • Ήταν δε το επίνειον της πόλης των Σερρών, της σπουδαιότερης πόλης αυτών των μερών που κείται προς βορράν της λίμνης του Αχινού.(Isambert, σ.23)
  • Ήταν δε το επίνειον της πόλης των Σερρών, της σπουδαιότερης πόλης αυτών των μερών που κείται προς βορράν της λίμνης του Αχινού.(Isambert,σ.23)

    • [/tab]
    [tab name=’Leake’]

    • Λίγο καιρό πριν ο Ρουστέμ παραλίγο να εκδιωχθεί από τη θέση του εξαιτίας των παραπόνων από όλα τα χωριά υπό την επίβλεψη του. Με την ισχυρή στήριξη όμως του Ιμπραήμ Μπέη των Σερρών, πάτρωνα του, κατάφερε να ξεπεράσει όλες τις δυσκολίες, τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και στην Κωνσταντινούπολη.(Leake, τόμ. III, σ. 160)
    • Αν και ο Στέφανος Βυζάντιος διακρίνει το Σίρις, εκ του οποίου πήραν το όνομά τους οι Σιροπαίονες, από τις Σέρρες, ήταν σίγουρα το ίδιο μέρος. Επίσης το ότι οι Σιροπαίονες κατοικούσαν στις όχθες του Στρυμώνα είναι ξεκάθαρο από τον Ηρόδοτο , καθώς και ότι δεν διέμεναν επάνω από το δερβένι του Ντεμίρχισαρ . Τούτο εξάγεται από το ίδιο το έργο του Ηροδότου , όταν δηλώνει ότι ο Ξέρξης άφησε ένα μέρος των ασθενών του στρατεύματος του στο Σίρις κατά την επιστροφή του στον Ελλήσποντο. Ως εκ τούτου συμπεραίνουμε ότι δεν νοείται να είχε επιλεγεί ένα μέρος για αυτό το συγκεκριμένο σκοπό, σε τόσο μεγάλη απόσταση από την κεντρική πορεία του στρατού του όπως θα ήταν κάθε σημείο πάνω από τα στενά του Ντεμίρχισαρ. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Το ίδιο συμπέρασμα μπορεί να έχει εξαχθεί και από τον Λίβιο , που αφηγείται ότι ο Αιμίλιος Παύλος, μετά τη νίκη του στην Πύδνα, συνάντησε στο Σίρις μία αντιπροσωπεία από τον Περσέα, ο οποίος είχε αποσυρθεί στη Σαμοθράκη. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Καθώς η Σίρις περιγράφεται από τον Λίβιο ως μία πόλη της Οδομαντίας, είναι πολύ πιθανό να υποθέσουμε ότι οι Οδόμαντες συνόρευαν με τους Σιροπαίονες και ότι κατά τη βασιλεία του Περσέα είχαν στην κατοχή τους την πόλη. Επίσης ο Λίβιος τοποθετεί τη Σκοτούσσα, η οποία δεν απείχε πολύ από τις Σέρρες προς τα νότια , στην Οδομαντία. (Leake, τομ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Η Παιονία εκτεινόταν από τους Δενθηλήτες και τους Μαίδους της Θράκης έως τους Δάρδανους, τους Πενέστες και Δασσαρέτες της Ιλλυρίας, συμπεριλαμβανομένων και των διαφόρων φυλών που κατοικούσαν στην άνω κοιλάδα του Εριγώνος, του Αξιού, του Στρυμώνος, και του Αγγίτη ποταμού μαζί δε και με την περιοχή των Σερρών προς τα νότια.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.306)
    • Το Νεοχώρι, όπως δηλώνει και το όνομα του , είναι ένας οικισμός που ιδρύθηκε πρόσφατα. Κατοικείται από σαράντα ελληνικές οικογένειες και εντάσσεται διοικητικά στη περιοχή της Ζίχνης, μια πόλη τοποθετημένη ανάμεσα στη Δράμα και τις Σέρρες, στους πρόποδες του μεγάλου βουνού που συνορεύει με τη Στρυμωνική πεδιάδα προς τα βόρεια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 184)
    • Οι Σέρρες βρίσκονται στο πιο πλατύ σημείο της μεγάλης Στρυμωνικής πεδιάδας, στην τελευταία πλαγιά της οροσειράς των βουνών τα οποία την περικλείουν από τα βορειοανατολικά. Από μακριά η πόλη έχει μια πολύ επιβλητική όψη. Τα λευκά της τείχη, πλαισιωμένα με πύργους σε μακρινά διάκενα,έχει περίπου τρία μίλια περιφέρεια . Αυτά εσωκλείουν, πέρα από την πόλη, ένα μεγάλο χώρο που καταλαμβάνεται από κήπους και λιβάδια, στα οποία βοσκούν τώρα βοοειδή. Τα ίδια τα τείχη δεν είναι τίποτα άλλο από μια λεπτή κατασκευή από άψητα τούβλα. Τα σπίτια κατασκευάστηκαν σύμφωνα με τη συνηθισμένη τουρκική κατασκευή, δηλαδή το κατώτερο τμήμα των τοίχων είναι κατασκευασμένο με λίθους και το ανώτερο από ξύλο. Οι δρόμοι, ως συνήθως, είναι κυρτοί και πλακοστρωμένοι με άσχημο τρόπο, άλλα έχουν το πλεονέκτημα ότι υδρεύονται από μικρά ποτάμια, τα οποία πηγάζουν από το διπλανό βουνό και βοηθούν στη διατήρηση της χλόης στους κήπους. Οι κήποι αυτοί δε είναι δίπλα σχεδόν σε κάθε σπίτι.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 200)
    • Ο πληθυσμός υπολογίζεται σε 15.000 Τούρκους, 5000 Έλληνες και Βούλγαρους και μερικές οικογένειες Εβραίων. Η πεδιάδα που πλαισιώνει την πόλη των Σερρών είναι πολύ γόνιμη και πέρα από την παραγωγή άφθονων σοδειών βαμβακιού, σιταριού, κριθαριού και αραβόσιτου συμπεριλαμβάνει εκτεταμένα βοσκοτόπια, στα οποία τώρα βοσκούν βόδια, άλογα και πρόβατα. Κανένα τμήμα της γης δεν είναι χέρσο και η περιφέρεια, σε γενικές γραμμές, δεν υπολείπεται από κανένα τμήμα της Ευρώπης, μολονότι, πιθανόν, ούτε η αγροτική οικονομία ούτε η κατάσταση διαβίωσης των ανθρώπων θα άντεχε έναν πιο λεπτομερή έλεγχο. Προς τα βορειοδυτικά η πεδιάδα εκτείνεται για περίπου 4 ώρες ως το Σιδηρόκαστρο, το οποίο καταλαμβάνει μια θέση παρόμοια με αυτή των Σερρών άλλα πιο κοντά στην αριστερή όχθη του Στρυμώνα, ακριβώς εκεί που ο ποταμός εξέρχεται από τα βουνά.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 200 – 201)
    • Ένα μεγάλο κομμάτι από το τμήμα που ανήκει στην περιοχή των Σερρών αποτελεί ιδιωτική περιουσία του Ισμαήλ Μπέη.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 202)
    • Καθώς η καλλιέργεια βαμβακιού είναι πολύ αποδοτική γι’αυτόν[τον Ισμαήλ Μπέη] είναι πρόθυμος να ενθαρρύνει την εξαγωγή του, στην οποία εμπλέκεται και ο ίδιος. Για τον λόγο αυτό λοιπόν οι Έλληνες έμποροι των Σερρών, οι οποίοι διεξάγουν εκτεταμένο εμπόριο με τη Βενετία, απολαμβάνουν επαρκή προστασία, μολονότι προσωπικά αντιμετωπίζονται συχνά με τρόπο υπεροπτικό από αυτόν.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 203)
    • Η ελληνική κοινότητα κυβερνάται με ελάχιστή επέμβαση από τον Μπέη, από τον Έλληνα μητροπολιτικό επίσκοπο και τους άρχοντες, στους οποίους αρχηγός είναι ένας Έλληνας έμπορος, ο Ματάκος Δημητρίου (Matako Dhimitriu), του οποίου ο αδερφός είναι εγκατεστημένος στη Θεσσαλονίκη. Άλλος έμπορος, ονομαζόμενος Sponty, ο οποίος δρα ως πρόξενος για αρκετά έθνη, προέρχεται από μια γαλλική οικογένεια, η οποία κατοικεί από καιρό στην Κρήτη. Εδώ συναντώ ξανά κάποιον Δρ. P. των Ιωαννίνων, ο οποίος αφού υπηρέτησε για κάποιο διάστημα ως χειρούργος στο γαλλικό στρατό της Ιταλίας υπό το Βοναπάρτη, κατά την επιστροφή του μετά βίας ξέφυγε το θάνατο από τον Αλή στην Πρέβεζα. Ακολούθησε δε το Βελή Πασά στην πολιορκία του Σουλίου και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας του ηρωισμού μιας γυναίκας με το όνομα Χάιδω και οκτώ Σουλιωτών, οι οποίοι εισήλθαν μεταμφιεσμένοι στο κέντρο του αλβανικού στρατοπέδου κατά τη διάρκεια της νύχτας και όταν ανακαλύφθηκαν το επόμενο πρωινό, υποχώρησαν με τόση γενναιότητα και με τέτοιο τρόπο , ώστε σκότωσαν ή τραυμάτισαν είκοσι Αλβανούς κατά την υποχώρηση χωρίς να τραυματιστούν.
      Ο επίσκοπος αποκαλείται ο Σερρών, και το σημερινό όνομα Σέρρες αποτελεί τη ρωμαϊκή τρίτη πτώση της ίδιας λέξης [σταις Σερραίς] . Μολονότι Σέρραι ήταν, ήδη από τον πέμπτο αιώνα, η μορφή της λέξης, όπως φαίνεται από τον Ιεροκλή, Σίρρχα ή Σίρρχαι ήταν η πιο αρχαία ορθογραφία και αυτή η οποία διατηρήθηκε τουλάχιστον μέχρι τη διάσπαση της αυτοκρατορίας, όπως πληροφορούμαστε από μια επιγραφή η οποία είναι τοποθετημένη τώρα στην πόρτα της Μητρόπολης, όπου λέγεται ότι βρέθηκε. Είναι τιμητική [επιγραφή] προς κάποιον Τιβέριο Κλαύδιο Διογένη, της Ρωμαϊκής φυλής Quirina.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 203 – 204)
    • Η μορφή ορισμένων γραμμάτων και ο τρόπος (;) [siglae] με τον οποίο συνδυάζονται δεν είναι ασυνήθιστα στις μακεδονικές επιγραφές της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας [Οι νέοι αρχιερέα καί αγωνοθέτην του κοινου Μακεδόνων, αρχιερέα δέ καί αγωνοθέτην καί της Αμφιπολειτών πόλεως, πρώτον δέ αγωνοθέτην τής Σιρραίων πόλεως, δίς εκ τών ιδίων γυμνασίαρχον, Τι. Κλαύδιον, Διογένους υιόν, Κυρίνα, Διογένη, αρετής ένεκεν, επιμεληθέντος Κασσάνδρου του Κασσάνδρου.- Vide Inscription, Νο. 126. Κατά την επίσκεψη μου στις Σέρρες, άλλη μια επιγραφή βρέθηκε κοντά στη Μητρόπολη, προς τιμή του γιου του προαναφερθέντος Διογένη. Το ακόλουθο είναι ένα αντίγραφο της από αυτό του Μ. Cousinery: Η πόλις τόν αχιερέα καί αγωνοθέτην τών Σεβαστών, Τιβέριον Κλαύδιον Φλαουιανόν Λυσίμαχον, υιόν Τιβηρίου Κλαυδίου Διογένους, αρχιερέως τού κοινού Μακεδόνων, τόν εν πάσιν ευεργέτην, ευνοίας ένεκεν τής εις εαυτήν καί τής διηνεκούς φιλοφοξίας, διά επιμελητών Διοσκουρίδου του Ποσειδίππου, Πέλοπος Εισιδώρου, Εισιδώρου Ουαλεριανού]. Μπόρεσα να βρω μόνο ένα ακόμη ίχνος των αρχαίων Σιρρχών στο υψηλότερο σημείο εντός των σύγχρονων τειχών, όπου βρίσκεται ένα τμήμα ελληνιστικού τείχους με πρόσοψη αποτελούμενη από μεγάλους, τετράγωνους δόμους . Η εσωτερική τειχοδομία του τείχους αυτού αποτελούταν από μικρές πέτρες και λάσπη, σχηματίζοντας μια μάζα εξαιρετικά συμπαγή. Τώρα χρησιμεύει ως υποδομή του Bash Kule, ή πρωτεύοντα πύργου του σύγχρονου τείχους, το οποίο στο μισό του ύψος χρονολογείται σε μια ενδιάμεση περίοδο, ανάμεσα στα Ελληνιστικά και τα νεότερα τουρκικά χρόνια. Παρόμοια κατεστραμμένα τείχη αυτής της ενδιάμεσης περιόδου είναι ορατά σε πολλά σημεία του βορειοανατολικού τμήματος της πόλης. Έχουν ομοιότητες ως προς την κατασκευή, και υποτίθεται ότι είναι της ίδιας προέλευσης, όπως δύο κατεστραμμένα οχυρά τα οποία υπερασπίζονταν τα δύο περάσματα που οδηγούν στην κοιλάδα του Νευροκοπίου από τις Σέρρες και από τη Δράμα και τα οποία αποδίδονται στους Σέρβους βασιλείς, των οποίων οι επικράτειες περιλάμβαναν τις Σέρρες.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 204 – 206)
    • Ο λόφος του Bash-Kule προστατεύεται, στην πλευρά των βουνών, από ένα χείμαρρο, ο οποίος ρέει σε ένα πλατύ στρώμα κατά τέτοιο τρόπο ώστε να περικλείει το ένα τρίτο της πόλης. Η ανυψωμένη θέση αυτού του τμήματος, τα ελληνικά και σερβικά ερείπια, και η θέση της Μητρόπολης στο μέσο, δείχνουν ότι αυτή ήταν η θέση της Σίρρχας τόσο κατά τους αρχαίους, όσο και κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους. Είναι το σημερινό Βαρώσι ή τμήμα το οποίο κατοικείται από τους Χριστιανούς και τους Εβραίους, με τους Τουρκους να διαβιούν στο κατώτερό ή εξωτερικό τμήμα. Από τα ερείπια των σερβικών τειχών, φαίνεται βέβαιο ότι η πόλη ποτέ δεν κάλυπτε τόσο μεγάλη έκταση όσο σήμερα και ποτέ δεν ήταν τόσο διάσημη, όντας για πολλά χρόνια το κέντρο ενός υπολογίσιμου εμπορίου δια ξηράς, το οποίο, αν και υπέστη κάποιες διακοπές από τους πολέμους της Πύλης με τον Πασβάνογλου και με τους Σέρβους, ωφελήθηκε από το μεγάλο ευρωπαϊκό ανταγωνισμό, ως επακόλουθο της ζημιάς που υπέστη εξαιτίας αυτού του λόγου το εμπόριο στη Θεσσαλονίκη και πολλών άλλων παραθαλάσσιων εμπορίων.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.206)
    • Οι Σέρρες δεν είναι μόνο η αγορά στην οποία οι άνθρωποι της γύρω περιοχής ανταλλάσουν τα αγροτικά προϊόντα τους με μεταποιημένα τόσο ξένα όσο και εγχώρια, αλλά και ο χώρος όπου οι γηγενείς από ένα μεγάλο τμήμα της ευρωπαϊκής Τουρκίας καταφεύγουν προκειμένου να αγοράσουν ακατέργαστο βαμβάκι, τόσο για εσωτερική κατανάλωση όσο και για την κατασκευή νημάτων, τα οποία πωλούν στην Ουγγαρία και στην Πολωνία.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 206 – 207)
    • Κατα τη διάρκεια των χρόνων με καλές σοδειές , οι Γάλλοι και Έλληνες έμποροι, που είναι εγκατεστημένοι εδώ, στέλνουν όχι λιγότερες από 30 ή 40.0000 μπάλες βαμβακιού στη Γερμανία μέσω καραβανιών και σε αντάλλαγμα προμηθεύουν τους Τούρκους με ρούχα, υφάσματα και άλλα ευρωπαϊκά προϊόντα, όμως τα ρούχα και το ακατέργαστο βαμβάκι αποτελούν τη βάση του εμπορίου.
      Οι κυριότεροι δρόμοι οι οποίοι ξεκινούν από τις Σέρρες, πέρα από εκείνον των Ορφανών, από τον οποίο ήρθα, είναι: 1. Προς Καβάλα, από την Ζίχνη και τη Δράμα. 2. Προς Νευροκόπι, κατευθείαν κατά μήκος της μεγάλης οροσειράς των βουνών, η οποία εκτείνεται προς τα βόρεια από τις Σέρρες στο Μελενίκο και το Νευροκόπι και στα ανατολικά προς τη Δράμα. Ωστόσο, η περιστροφική διαδρομή προς το Νευροκόπι προτιμάται, ιδίως το χειμώνα, περνώντας από τη Ζίχνη και ακολουθώντας τη διαδρομή από τη Δράμα προς το Νευροκόπι. 3. Ο βόρειος δρόμος. Αυτός οδηγεί από το Σιδηρόκαστρο κατά μήκος των υπωρειών του βουνού των Σερρών στο δερβένι, μέσω του οποίου αυτός ο ποταμός εκρέει από τα βουνά. Πέρα από το πέρασμα ο δρόμος διακλαδώνεται στα δεξιά προς το Μελενίκο και στα αριστερά προς τη Στρούμιτσα. 4. Προς τη Δοϊράνη(;) (Doghiran). Αυτός ο δρόμος διέρχεται από το βουνό, το οποίο υψώνεται στη δυτική πλευρά της πεδιάδας των Σερρών, από ένα μονοπάτι, το οποίο είναι ορατό από την πόλη, με ένδειξη πυξίδας Β. 63 Δ 5,6. Υπάρχουν δε και δύο δρόμοι προς Θεσσαλονίκη. Ο πιο άμεσος διασχίζει την οροσειρά των βουνών στα νοτιοδυτικά της πεδιάδας, μέσω ενός χωριού που ονομάζεται Λαχανά (Lakhana), και από εκεί κατευθύνεται προς την κοιλάδα του Λαγκαδά. Ο άλλος, πιο ανατολικός, συνεχίζει στην ίδια κορυφογραμμή των βουνών και ενώνεται με τη μεγάλη διαδρομή από την Κωνσταντινούπολη στο Klisali(Προφήτης Λαγκαδά), στα ανατολικά του Λαγκαδά.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.207- 208)
    • Αν και ο Στέφανος Βυζάντιος διακρίνει το Σίρις, εκ του οποίου πήραν το όνομα οι Σιροπαίονες, από το Σίρχα, πρόκειται σίγουρα για το ίδιο μέρος. Επίσης, ότι οι Σιροπαίονες κατοικούσαν στις όχθες του Στρυμώνα είναι ξεκάθαρο από τον Ηρόδοτο (Herodot, 1. 5, c. 13, 15, 98) , καθώς και ότι δεν διέμεναν πάνω από το δερβένι του Σιδηροκάστρου . Τούτο εξάγεται από το ίδιο το έργο του Ηροδότου , όταν δηλώνει ότι ο Ξέρξης άφησε ένα μέρος των ασθενών του στρατεύματος του στο Σίρις κατά την επιστροφή του στον Ελλήσποντο.[O.L8, c.115] Ως εκ τούτου συμπεραίνουμε ότι δεν νοείται να είχε επιλεγεί ένα μέρος για αυτό το συγκεκριμένο σκοπό, σε τόσο μεγάλη απόσταση από την κεντρική πορεία του στρατού του όπως θα ήταν κάθε σημείο πάνω από τα στενά του Σιδηροκάστρου. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 209)
    • Καθώς η Σίρις περιγράφεται από τον Λίβιο ως μία πόλη της Οδομαντίας, είναι πολύ πιθανό να υποθέσουμε ότι οι Οδομάντεις συνόρευαν με τους Σιροπαίονες και ότι κατά τη βασιλεία του Περσέα είχαν στην κατοχή τους την πόλη [Ο Πτολεμαίος (l. 3, c. 13.) τοποθετεί την Σκοτούσσα, η οποία δεν απείχε πολύ από τις Σέρρες προς τα νότια , στην Οδομαντία]. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ. 210)
    • Από την κοιλάδα της Αρπέσου προς τους Φιλλίπους, η πορεία του Κάσιου προσέγγιζε την σημερινή διαδρομή από την Ανδιανούπολη στις Σέρρες. Η διαδρομή αυτή από τις πηγές του ΄Αρδα ποταμού προχωρά διασχίζοντας την κοιλάδα του Νέστου και εισέρχεται από την κοιλάδα των Φιλλίπων στην Δράμα. Πιθανότατα, όταν οι Φίλλιποί ήταν η πρωτεύουσα της περιοχής ο δρόμος να οδηγούσε κατευθείαν σε αυτούς. (Leake , τόμ III , σ. 216)
    • Μετά από διαδρομή μιας ώρας από τις Σέρρες συναντάμε τη γέφυρα του Νέστου(Karasu) και δύο ώρες αργότερα φτάνουμε στη Νιγρίτα,. Ο δρόμος καθ’ όλη τη διαδρομή διασχίζει έναν πλούσιο κάμπο, ο οποίος είναι κατάφυτος με χωράφια από καλαμπόκι ή βαμβάκι και ζωντανεύει από πολυάριθμα βοοειδή , φάρμες και μικρά χωριά. Ο καπνός δεν αναπτύσσεται σ’ αυτή την περιοχή.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 225)
    • Η Νιγρίτα είναι ένα μεγάλο ελληνικό χωριό, απέναντι ακριβώς από τις Σέρρες προς τα νοτιοδυτικά, στο σημείο που διαμορφώνει την τελευταία κλίση στην παράλληλη κλίμακα των βουνών. Χωρίζεται από ένα κενό μόλις λίγων γιάρδων από άλλο χωριό παρόμοιας περιγραφής, που ονομάζεται Σέρπα ή Τζέρπα. Ένα μίλι πιο δυτικά είναι μια τρίτη συστοιχία σπιτιών, στα οποία κατοικούν κυρίως Τούρκοι και ονομάζονται Τζέρπιστα[Τερπνή Βισαλτίας]. Μιάμιση ώρα μετά την Νιγρίτα, προς τα ανατολικά, και ομοίως τοποθετημένο στους πρόποδες του όρους βρίσκεται το Ζερβοχώρι, ένα μικρό χωριό όπου οι κάτοικοι βρήκαν, οργώνοντας το έδαφος, μεγάλο αριθμό αρχαίων νομισμάτων. Αυτά που βρέθηκαν κοντά στη Νιγρίτα είναι σχεδόν ίσα σε αριθμό με αυτά του Ζερβοχωρίου και είναι προφανές ότι και τα δύο αυτά μέρη ήταν αρχαίες τοποθεσίες. Αυτά που έφτασαν σε μένα από τους κατοίκους της Νιγρίτας προς πώληση. Η συντριπτική πλειοψηφία, όπως και εκείνων που απόκτησα στις Σέρρες, είναι μακεδονικά και ως προς όλες τις ημερομηνίες από τον Φίλιππο ακόμα, πατέρα του Αλεξάνδρου έως μια όψιμη περίοδο της Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Τα πρωιμότερα από τον Φίλιππο είναι εξαιρετικά σπάνια.
      Είναι αξιοσημείωτο ότι η κατάληξη της λέξης Τζέρπιστα, όπως και αυτή της Πράβιστα και Άνγκιστα μοιάζει με αυτή την οποία χρησιμοποιούν κυρίως οι αρχαίοι Μακεδόνες. [Stephan, στο Δίον-η κατάληξη –σκος ήταν άλλος τύπος της Μακεδονίας και της Θράκης]. Θεωρώ ότι το Ζερβοχώρι είναι η τοποθεσία της Ηράκλεια Σιντικής για τους ακόλουθους λόγους: 1)Η Ηράκλεια βρισκόταν κοντά στον Στρυμόνα, ξεχωρίζοντας από άλλες πόλεις της ίδιας ονομασίας, ως Ηράκλεια Στρυμόνος.[Ηράκλεια Στρυμόνος. Hierocl O6.639. Wess] 2)Η Σιντική βρισκόταν στα δεξιά του Στρυμόνα, ενώ ο Λίβιος μας πληροφορεί ότι όταν η Μακεδονία ήταν χωρισμένη σε τέσσερις επαρχίες με την ρωμαϊκή κατάκτηση, η Σιντική ήταν συνδυασμένη με τη Βισαλτία στην πρώτη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολις, ενώ όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χώρας ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό είχαν αποδοθεί στην δεύτερη Μακεδονία, της οποίας η πρωτεύουσα ήταν η Θεσσαλονίκη[Liv. 1.45, c.29 – Diodor. Fragm. 27] .3) Η θέση του Ζερβοχωρίου ταιριάζει με αυτή την οποία το Συνοπτικό Οδοιπορικό αποδίδει στην Ηράκλεια αναφορικά με τους Φιλίππους, καθώς υποδηλώνεται σε δυο διαφορετικούς ρωμαϊκούς δρόμους από τη μια πόλη στην άλλη. Και οι δύο δρόμοι ήταν σε μικρή σχετικά απόσταση μεταξύ των Φιλίππων και του Ζερβοχωρίου. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.226-227)
    • Σχετική με αυτό το μέρος, το οποίο το Οδοιπορικό αναφέρει με το παραφθαρμένο όνομα Τρίουλο, έιναι μια παρατήρηση του M.Cousinery, o οποίος διέμεινε επί πολλά χρόνια στη Θεσσαλονίκη ως Πρόξενος της Γαλλίας και ο οποίος επισήμανε ότι νομίσματα με την επιγραφή ΤΡΑΙΛΙΟΝ ανακαλύπτονταν συχνά κοντά στην Αμφίπολη[Αρ. Eckhel Doct. Num. Vet. Vol. 2,6.81], από όπου και συνάγεται το συμπέρασμα ότι το Τρίουλο είναι παραφθορά του ονόματος Τραίλιο. Το πραγματικό όνομα, ωστόσο, υποπτεύομαι ότι είναι Τράγιλος, καθώς ο Στέφανος μας υποδεικνύει ότι υπήρχε μια μακεδονική πόλη με το όνομα Τράγιλος, που αποτελεί αναμφίβολα την πραγματική ανάγνωση του Βράγιλος ή Δράγιλος, που βρέθηκε στον Ιεροκλή μεταξύ των πόλεων της πρώτης ή υπατικής Μακεδονίας, και τοποθετείται προφανώς όχι μακριά από την Παρθικόπολη και την Ηράκλεια Στρυμόνος. Στην τοπική μορφή του ονόματος το Γ μπορεί και να έχει παραλειφθεί, έτσι ώστε το ΤΡΑΙΛΙΟΝ του νομίσματος να αντιστοιχεί στο ελληνικό Τραγιλίων. Το Τρίουλο του Οδοιπορικού θα πρέπει τότε να γίνει Τραίλιο. Η Τράγιλος σε αυτήν την περίπτωση, βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Παγγαίου απέναντι από τους Φιλίππους. Το πραγματικό όνομα της τοποθεσίας 8 μίλια ανατολικά της Ευπορίας, όπου στο Οδοιπορικό αναγράφεται ως Γκραίρο, πρέπει να είναι ή Γκάζορος και όπως μας πληροφορεί ο Στέφανος πρόκειται για μακεδονική πόλη. Ο δε Πτολεμαίος μας υποδεικνύει ότι βρισκόταν στην χώρα των Ηδωνέων.[Stephan. in roc-Ptolem. 1.3, c.13]
      Η Γάζορος συνεπώς βρισκόταν ανάμεσα στην Τράγιλο και στην Ευπορία προς το βορειοδυτικό άκρο του όρους Παγγαίου. Η Βέργα τοποθετείται από τον Πτολεμαίο, στα σύνορα των Ηδωνών και κοντά στους Οδομάντες, οι οποίοι, εκείνη την εποχή, κατείχαν την Σίρχα και την Σκοτούσσα. Επίσης, φαίνεται ότι η Βέργα ήταν κοντά στην ακτή της λίμνης του Στρυμόνα, ίσως κοντά στο σύγχρονο Ταχυνό. Ο Σκύμνος την τοποθετεί στο στόμιο του Στρυμόνα.[Η Βέργα ήταν ο γενέθλιος τόπος του Αντιφάνη, ενός συγγραφέα τόσο θαυμαστού που ανύψωσε το ρήμα βεργαΐζειν- Στράβωνας, σ. 47,100, 104- Στέφανος στο Βέργη] Εάν το Ζερβοχώρι ήταν η τοποθεσία της Ηράκλειας Σιντικής, είναι πιθανό ότι μια σημαντική περιφέρεια στα βόρεια αυτής της τοποθεσίας και στα δεξιά του Στρυμόνα να περιλαμβανόταν επίσης στην Σιντική και ακολούθως η Νιγρίτα να ήταν είτε η Τρίστολος είτε η Παρθικόπολη, καθώς αυτές είναι οι μόνες δυό πόλεις, εκτός της Ηράκλειας, που ο Πτολεμαίος, αποδίδει στην Σιντική.(Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.228-229)
    • Ο Σιτάλκης αντί να κινηθεί προς τον Κύρρο και την Πέλλα, στράφηκε στα αριστερά και λεηλάτησε τη Μυγδονία (Mygdonia), την Κρεστονία(Crestonia) και τον Ανθεμούντα(Anthemus) χωρίς να εισβάλει στη Βοττιαία και την Πιερία [έπειτα δέ καί ες τήν άλλην Μακεδονίαν προυχώρει τήν εν αριστερά Πέλλης καί Κύρρου: έσω δέ τούτων ες τήν Βοττιαίαν καί Πιερίαν ουκ αφίκοντο.- c. 100].
      Με βάση προηγούμενες γνώσεις, σχετικές με την κατάσταση στη Σιντίκη, τις Ιδομενές και την Πέλλα, τεκμηριώνεται ότι οι Θράκες εισέβαλλαν στη Μακεδονία από την πεδιάδα των Σερρών, η οποία τότε θεωρούταν τμήμα της Θράκης. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 443)
    • Μεταξύ Μελένικού και Πετριτσίου , πάνω από το Σιδηρόκαστρο και τα Στρυμονικά στενά, ο κύριος παραπόταμος του Στρούμα ή Στρυμόνα, συνδέεται με έναν άλλο παραπόταμο τον Στρούμιτζα στον οποίο σε μικρή απόσταση βρίσκεται μια πόλη με το ίδιο όνομα η οποία απέχει μια μέρα ταξίδι από το Πετρίτσι, στο δρόμο από τις Σέρρες προς τα Βελεσά.
      Είμαι διατεθειμένος να συνταυτίσω την Στρούμιτζα με το αρχαίο Αστραίο, στο οποίο ο Φίλιππος έστειλε τον γιο του Δημήτριο, όταν ο ίδιος έδωσε οδηγίες για τον θάνατό του γιου του στον Δίδα, κυβερνήτη της Παιονίας.[Liv. 1.40, c.24] Παρόλο που ο Δίδας δεν εκτέλεσε εκεί τις εντολές του, αλλά στην Ηράκλεια (Σιντική), αφού προσκάλεσε τον Δημήτριο σε γιορτή κατά τη διάρκεια της οποίας δηλητηρίασε τον πρίγκιπα. Ο Δίδας, εις ανταπόδοση των υπηρεσιών του, ευνοήθηκε από τον Περσέα, όταν ανήλθε στον θρόνο. Και από τότε, βρίσκουμε τον Δίδα στις αρχές του περσικού πολέμου να διατάζει ένα σώμα 3000 ανδρών, αποτελούμενο από Παίονες, Παροραίους, Παρστρυμόνιους και Αγριάνες.[Liv. 1.42, c. 51] Τότε εξαλείφτηκε η μοναρχία των Παιόνων και η περιοχή της, με εξαίρεση ίσως ένα κομμάτι που κατεχόταν από τους Δάρδανους , ενώθηκε με το βασίλειο της Μακεδονίας. Από το γεγονός αυτό και από τα ονόματα των λαών που κυβερνούσε ο Δίδας, είναι φανερό ότι η επαρχία της Παιονίας, εκείνη την περίοδο της μακεδονικής μοναρχίας, περιλάμβανε τις κοιλάδες του Άνω Στρυμόνα και του Άνω Αξιού. Επίσης, καταλάμβανε την χώρα των Αγριάνων, που κατοικούσαν κοντά στις πηγές του Στρυμόνα.[ Strabon. (Epit. 1.7) σ. 331] Το Αστραίο φαίνεται να είχε κεντρική θέση σε αυτή τη χώρα και την επαρχιακή διοίκηση της κυβέρνησης. Η τοποθεσία της Στρούμιτζας είχε προσαρμοστεί ώστε να είναι το κυρίως οχυρό τέτοιων σκληραγωγημένων φυλών, της οποίας η δύναμη μαρτυρείται ιδιαίτερα από τον Νικηφόρο Γρηγορά, όταν είχε σταλθεί το 1326 μ.Χ. στα Σκόπια σε αποστολή προς τον Κραλη της Σερβίας από τον βασιλιά Ανδρόνικο τον πρεσβύτερο. Διηγείται ότι, αφού ταξίδεψε μισή νύχτα και μια μέρα με πλοίο από τον Στρυμόνα, έφτασε στην Στρούμιτζα, σε ένα τόσο ψηλό φρούριο, όπου οι άνδρες στα τείχη έμοιαζαν από την κοιλάδα σαν πουλιά. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.465-466)
    • Τα βουνά στην περιφέρεια της πεδιάδας των Σερρών ταυτίζονται με την Κερκίνη. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ. 444)
    • Η δεύτερη Μακεδονία περιλάμβανε όλη την περιοχή ανάμεσα στον Στρυμόνα και στον Αξιό, εκτός από την Σιντική και τη Βισαλτία, και εκτεινόταν μέχρι τις πηγές των δύο ποταμών μέχρι εκεί που έφτανε το σύνορο του βασιλείου της Μακεδονίας.Η ανατολική ροή του Στρυμόνα κάτω από τις Σέρρες αποδεικνύει αμέσως γιατί η Σιντική και η Βισαλτία είχαν εξαιρεθεί από τις περιοχές ανάμεσα στο Στρυμόνα και στον Αξιό και εντάσσονταν στην πρώτη αντί στη δεύτερη Μακεδονία. Η δεύτερη περιφέρεια ήταν η πιο εύφορη και η πιο πυκνοκατοικημένη από τις τέσσερις. Κανένα άλλο τμήμα της Μακεδονίας δεν συγκρινόταν σε ευφορία και σε άλλα πλεονεκτήματα με τη Μυγδονία, τη Χαλκιδική, και τις τρεις γειτονικές χερσονήσους όπου ο ιστορικός σημειώνει ιδιαίτερα την παραγωγική Παλλήνη και τους ασφαλείς και εύκολα προσβάσιμους όρμους της Τορόνης και του Άθως. Το όνομα Αινεία, το οποίο ο Λίβιος αποδίδει στο λιμάνι του Άθως, νομίζω ότι δεν απαντάται σε κανέναν άλλο συγγραφέα, ούτε είναι σίγουρο σε ποιο από τα λιμάνια της αποδίδεται. (Leake, τόμ. ΙΙΙ, σ.483-484)
    • Τα Σκόπια πιθανότατα σπάνια τίθεντο υπό τον πλήρη έλεγχο της Κωνσταντινούπολης. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μιχαήλ Παλαιολόγου, οι Σέρβοι τα απέσπασαν από την αυτοκρατορία και έτσι τα Σκόπια έγιναν η έδρα του Κράλη.[ Κράλης Βασίλεια Cantacuz 1.4, C193] Εδώ ο Νικηφόρος Γρηγοράς συνάντησε στην αυλή του, τον άρχοντα των Τριβάλλων, όπως σοφά επονομάζει τον Κράλη, του οποίου ο διάδοχος (το 1342) πρόσφερε προστασία και φιλοξενία στον Ιωάννη Καντακουζηνό όταν αποσύρθηκε για τον Απόκαυκο. Με τη συνθήκη που συνάφθηκε ανάμεσα στον Καντακουζηνό και στο βασιλιά της Σερβίας, ο τελευταίος απέκτησε μια προσωρινή εξουσία σε ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας, ενώ οι Ρωμαίοι, όπως αυτοαποκαλούνταν, του έδωσαν τη Ζίχνα, τις Φερρές (Σέρρες)[Ο Καντακουζηνός, σε αντίθεση με άλλους συγγραφείς, χρησιμοποιεί συνέχεια το όνομα Φεραί. Στην πραγματικότητα Σίρις,Σίρραι, Σέρραι, Φεραί όπως και Βέροια είναι απλά διαφορετικές διάλεκτοι του ίδιου ονόματος], το Μελένικο, τη Στρούμιτσα, και την Καστοριά, και κράτησαν τα Σέρβια (την πόλη), τη Βέροια, την Έδεσσα[Η Άννα Κομνηνή χρησιμοποιεί το σύγχρονο όνομα Βοδενά], το Γυναικόκαστρο, τη Μυγδονία, και τις πόλεις στο Στρυμόνα, μέχρι και την περιφέρεια των Σερρών και τα όρη του Ταντεσσάνου. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι στις ιστορίες της Άννας της Κομνηνής , του Γρηγορά και του Καντακουζηνού [Δες Άννα Κομνηνή, σ. 1.5, 6, 12.. Νικηφ. Γρηγορ. ubi sup. Καντακουζ. σ. 1, 3, 4 και κυρίως 1.3] εμφανίζονται αρκετά άλλα ονόματα όπως: στα ιλλυρικά σύνορα Δεύρη, Βελεσσός, Πρίλλαπος, Μοράβα, και Πρίστηνος, η τελευταία περιγράφεται από τον Καντακουζηνό ως μικρή πόλη χωρίς τείχη (κώμη ατείχιστος). Προς τη Θεσσαλία: Σέρβια, Καστρίον, Λυκοστόμιον, και Πλαταμώνα (Πλαταμών πόλις παραθαλασσία): στα ανατολικά, Ρεντίνα, και Δράμα, πέρα από τη Ζίχνα και το Μελένικο, και κοντά στην Έδεσσα και την Βέροια, Όστροβος, Νότια και Σταρίδολα μαζί με κάποιες άλλες που μπορούν να ανιχνευτούν μετά από έρευνα. Ο Σωσκός εμφανίζεται στην Άννα Κομνηνή να βρίσκεται ανάμεσα στη λίμνη του Όστροβου και τα Σέρβια[ Η μακεδονική κατάληξη του Σωσκού αποτελεί ένδειξη ότι ίσως ήταν αρχαίο όνομα]. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σ.478-479)
    • Μπόρεσα να βρώ μόνο ένα ακόμη ίχνος των αρχαίων Σιρρών (Sirrhae) στο υψηλότερο σημείο εντός των σύγχρονων τειχών, όπου βρίσκεται ένα τμήμα ελληνιστικού τείχους με πρόσοψη αποτελούμενη από μεγάλους, τετράγωνους δόμους, αλλά με γέμισματα από μικρές πέτρες και λάσπη, που σχηματίζουν μια μάζα εξαιρετικά συμπαγή. Τώρα το τείχος χρησιμεύει για την υποκατασκευή του Μπας Κιουλέ (Bash Kule), του πρωτεύοντα πύργου του σύγχρονου τείχους, του οποίου το μισό του ύψος χρονολογείται σε μια ενδιάμεση περίοδο, ανάμεσα στα Ελληνιστικά και τα πρόσφατα Τουρκικά χρόνια. (Leake, τόμ.ΙΙΙ, σελ. 205).
    • Στις 5.55 περνάμε τον ποταμό, πάνω από μια καινούρια ξύλινη γέφυρα, ένα μίλι κάτω από ένα μεγάλο τσιφλίκι του Ισμαήλ μπέη, το οποίο ονομάζεται τσιφλίκι Adda, όπου έχτισε πρόσφατα ένα σεράϊ, και στις 7 εισερχόμαστε στην πύλη των Σερρών. (Leake, τόμ. III, σελ. 200).

    [/tab]
    [tab name=’Mantegazza’]

    • Στον άλλο δρόμο για την Καβάλα και λίγα χιλιόμετρα βόρεια της πόλης, καταλήγει η σιδηροδρομική γραμμή* που ξεκινάει από τη Θεσσαλονίκη περνάει από τις Σέρρες και το Δεδέαγατς, διαπερνώντας το νοτιότερο σημείο της Μακεδονίας, και φτάνει στην Κωνσταντινούπολη. (Mantegazza, Macedonia, σ. 220)

    [/tab]
    [tab name=’Pouqueville’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Tozer’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Urquhart’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Walker’]
    Δεν υπάρχει περιεχόμενο για τον συγκεκριμένο περιηγητή για να καταχωρηθεί.
    [/tab]
    [tab name=’Σχινάς’]

    • Η οδός αυτή ταυτίζεται με την οδό που οδηγεί από τη Θεσσαλονίκη στις Σέρρες μέχρι τον σταθμό Ντερβέντ. Από εδώ η οδός, εγκαταλείπει στα αριστερά τις δύο άλλες οδούς, αυτές που οδηγούν στις Σέρρες, οδηγεί στο χωριό Λαϊνά, το οποίο έχει περίπου 50 χριστιανικές οικογένειες, εκκλησία, δύο χάνια, βοσκή για τα ζώα και πηγές νερού. Έπειτα η οδός προσπερνάει στα αριστερά το δάσος Καβαλάρι και οδηγεί στο χωριό Τούμπα. (Σχινάς, τ. ΙΙ, σ. 499)

    [/tab]
    [end_tabset]